Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu
Khóa luận tốt nghiệp "Nghiên cứu các nhân tố tác động đến hiệu quả tài chính của các doanh nghiệp niêm yết trên thị trường chứng khoán Hà Nội" do sinh viên Nguyễn Thị Thúy Hiền thực hiện dưới sự hướng dẫn của TS. Đỗ Kiều Oanh tại Khoa Kế toán - Kiểm toán, Trường Đại học Kinh tế – Đại học Quốc gia Hà Nội (năm 2023). Đề tài thuộc lĩnh vực kinh tế - tài chính doanh nghiệp, tập trung vào phương pháp định lượng thực nghiệm để đo lường mức độ tác động của các yếu tố nội tại đến tỷ suất sinh lời của doanh nghiệp niêm yết.
Lý do chọn đề tài và bối cảnh thực tiễn
Quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, việc giảm thiểu rào cản thương mại và sự tiến bộ về công nghệ, giao thông vận tải đã làm gia tăng áp lực cạnh tranh trên thị trường. Đối với các quốc gia có quy mô thị trường nội địa nhỏ như Việt Nam, việc nâng cao hiệu quả tài chính và lợi nhuận là điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp tích lũy nội lực, vượt qua giới hạn thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
Môi trường kinh doanh nhiều biến động đòi hỏi doanh nghiệp phải tự củng cố năng lực tài chính nội bộ thay vì chỉ phụ thuộc vào dòng vốn huy động từ bên ngoài. Dù thị trường chứng khoán Việt Nam tạo điều kiện tiếp cận nguồn vốn lớn, mức độ phát triển và giá trị giữa các doanh nghiệp niêm yết vẫn có sự phân hóa rõ rệt. Trong khi các nghiên cứu thực nghiệm trước đây tại Việt Nam chủ yếu tập trung vào thị trường chứng khoán nói chung hoặc sàn TP. Hồ Chí Minh (HOSE), các công trình nghiên cứu chuyên sâu với căn cứ khoa học chặt chẽ về các doanh nghiệp niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) còn tương đối hạn chế. Do đó, nghiên cứu được triển khai nhằm bổ sung bằng chứng thực nghiệm về các nhân tố vi mô tác động đến hiệu quả tài chính của khối doanh nghiệp này.
Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu
Tác giả xác định ba mục tiêu nghiên cứu cụ thể:
- Xác định các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả tài chính của các doanh nghiệp niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội.
- Đánh giá mức độ ảnh hưởng của các nhân tố ấy tới hiệu quả tài chính của các công ty, doanh nghiệp trên sàn chứng khoán Hà Nội.
- Đưa ra đánh giá, nhận xét, giải pháp cho các doanh nghiệp nhằm gia tăng hiệu quả tài chính.
Để thực hiện các mục tiêu trên, khóa luận giải quyết hai câu hỏi nghiên cứu:
- Câu hỏi 1: Có những nhân tố nào ảnh hưởng đến hiệu quả tài chính của doanh nghiệp và những nhân tố này ảnh hưởng như thế nào tới hiệu quả tài chính của doanh nghiệp trên sàn chứng khoán HNX?
- Câu hỏi 2: Những giải pháp, khuyến nghị giúp cho các doanh nghiệp gia tăng hiệu quả thu nhập trong thời điểm hiện tại và tương lai là gì?
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu: Các nhân tố tác động tới hiệu quả tài chính của 300 doanh nghiệp niêm yết trên sàn HNX. Nhóm doanh nghiệp được khảo sát thuộc ba khối ngành chính: Xây dựng và bất động sản; Sản xuất; Công nghệ và thông tin. Tác giả lựa chọn các nhóm ngành này do đây là các doanh nghiệp có quy mô lớn, hệ thống quản trị bài bản và tuân thủ các quy định minh bạch về công bố thông tin theo quy định của sàn niêm yết.
- Phạm vi nội dung: Tập trung vào mối quan hệ giữa 4 nhân tố vi mô bên trong doanh nghiệp (quy mô doanh nghiệp, đòn bẩy tài chính, tỷ lệ thanh khoản, tỷ lệ tăng trưởng doanh thu) với chỉ tiêu đo lường hiệu quả tài chính (tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản - ROA).
- Phạm vi không gian: Các doanh nghiệp niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX).
- Phạm vi thời gian: Giai đoạn 3 năm, từ năm 2020 đến năm 2022.
Cơ sở lý thuyết và phương pháp
Khung lý thuyết và khái niệm sử dụng
Khóa luận tiếp cận vấn đề nghiên cứu dựa trên các lý thuyết nền tảng trong quản trị tài chính và tổ chức doanh nghiệp:
- Lý thuyết hệ thống (Systems Theory): Dựa trên luận điểm của Laszlo & Krippner (1998), xem xét doanh nghiệp như một hệ thống mở toàn thể, trong đó các quyết định tài chính nội bộ tác động qua lại chặt chẽ với nhau và tương tác liên tục với môi trường kinh doanh bên ngoài để duy trì ranh giới tồn tại và phát triển.
- Lý thuyết nguồn lực (Resource-Based View - RBV): Kế thừa quan điểm của Barney (1991), Bharadwaj và cộng sự (1993), Hunt (1999) và Denizel & Ozdemir (2006), khẳng định lợi thế cạnh tranh và hiệu quả hoạt động bền vững của công ty bắt nguồn từ các nguồn lực nội bộ có giá trị, hiếm, khó bắt chước và không thể thay thế.
- Lý thuyết chi phí đại diện (Agency Cost Theory): Xuất phát từ nghiên cứu của Jensen & Meckling (1976), Myers (1977) và Margaritis & Psillaki (2006), phân tích xung đột lợi ích giữa người quản lý với cổ đông và giữa chủ nợ với cổ đông. Mức độ đòn bẩy tài chính vừa đóng vai trò kỷ luật ban điều hành, vừa có thể làm phát sinh chi phí đại diện của nợ, dẫn đến nguy cơ đầu tư dưới mức hoặc rủi ro kiệt quệ tài chính.
- Lý thuyết đánh đổi cơ cấu vốn (Trade-off Theory): Giải thích việc cân bằng giữa lợi ích lá chắn thuế của nợ vay và chi phí kiệt quệ tài chính khi doanh nghiệp gia tăng đòn bẩy.
Về khái niệm hiệu quả tài chính, tác giả hệ thống hóa các thước đo kế toán (ROA, ROE, ROS, ROI) và thước đo thị trường (Tobin's Q, tỷ số Marris). Trong nghiên cứu này, tác giả lựa chọn tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản (ROA) làm thước đo đại diện cho hiệu quả tài chính, phản ánh năng lực của ban điều hành trong việc khai thác toàn bộ tài sản để sinh lợi.
Phương pháp nghiên cứu và quy trình thực hiện
Nghiên cứu áp dụng phương pháp định lượng thực nghiệm với dữ liệu bảng (panel data). Quy trình nghiên cứu gồm 6 bước logic:
- Bước 1: Xác định vấn đề nghiên cứu và đặt tên đề tài.
- Bước 2: Tổng quan các nghiên cứu trong và ngoài nước, hệ thống hóa cơ sở lý luận và chỉ ra khoảng trống nghiên cứu.
- Bước 3: Xây dựng mô hình nghiên cứu và đề xuất 4 giả thuyết khoa học.
- Bước 4: Thu thập dữ liệu thứ cấp, làm sạch, tính toán các chỉ số và phân tích dữ liệu.
- Bước 5: Kiểm định kinh tế lượng, ước lượng hồi quy và thảo luận kết quả.
- Bước 6: Đề xuất các khuyến nghị, giải pháp xuất phát từ kết quả mô hình.
Nguồn dữ liệu và kỹ thuật xử lý
- Nguồn dữ liệu: Dữ liệu thứ cấp được trích xuất từ báo cáo tài chính đã được kiểm toán công khai của 300 doanh nghiệp niêm yết trên HNX thuộc 3 khối ngành trong giai đoạn 2020 – 2022. Tổng quy mô mẫu đạt 900 quan sát (300 doanh nghiệp x 3 năm).
- Công cụ và kỹ thuật phân tích:
- Phần mềm Microsoft Excel: Hỗ trợ tập hợp dữ liệu thô, tính toán các biến số tài chính theo công thức định nghĩa.
- Phần mềm STATA 15: Thực hiện thống kê mô tả, phân tích ma trận tương quan Pearson, kiểm định hiện tượng đa cộng tuyến bằng hệ số phóng đại phương sai (VIF).
- Ước lượng mô hình dữ liệu bảng: Thực hiện hồi quy qua ba phương pháp gồm Mô hình hồi quy bình phương nhỏ nhất gộp (Pooled OLS), Mô hình hiệu ứng cố định (FEM) và Mô hình hiệu ứng ngẫu nhiên (REM).
- Kiểm định Hausman: Được sử dụng để lựa chọn giữa mô hình FEM và mô hình REM.
- Phương pháp bình phương tối thiểu tổng quát (GLS) được dự phòng nhằm khắc phục khuyết tật phương sai sai số thay đổi hoặc tự tương quan nếu phát sinh.
| Tên biến |
Ký hiệu |
Loại biến |
Cách đo lường / Công thức |
Nguồn tham khảo |
| Hiệu quả tài chính |
ROA |
Phụ thuộc |
$\text{ROA} = \frac{\text{Lợi nhuận trước thuế (EBIT)}}{\text{Trung bình tổng tài sản}} \times 100%$ |
Okerekeoti (2018) |
| Quy mô doanh nghiệp |
SIZE |
Độc lập |
$\text{SIZE} = \ln(\text{Tổng tài sản})$ |
Kioko (2013) |
| Đòn bẩy tài chính |
LV |
Độc lập |
$\text{LV} = \frac{\text{Tổng nợ phải trả}}{\text{Tổng tài sản}}$ |
Trần Thị Tuấn Anh & Đặng Thị Thu Thủy (2017) |
| Tỷ lệ thanh khoản |
LR |
Độc lập |
$\text{LR} = \frac{\text{Tài sản ngắn hạn}}{\text{Nợ ngắn hạn}}$ |
Omar Durrah và cộng sự (2016) |
| Tỷ lệ tăng trưởng |
GROWT |
Độc lập |
$\text{GROWT} = \frac{\text{Doanh thu thuần kỳ này} - \text{Doanh thu thuần kỳ trước}}{\text{Doanh thu thuần kỳ trước}} \times 100%$ |
Omondi & Muturi (2013) |
Nội dung chính theo từng chương
Chương 1: Tổng quan nghiên cứu và cơ sở lý luận
Chương 1 thiết lập nền tảng học thuật cho đề tài qua hai phân mục lớn:
- Tổng quan tình hình nghiên cứu:
- Nghiên cứu quốc tế: Điểm luận các công trình của Omar Durrah và cộng sự (2016) về mối quan hệ giữa thanh khoản và khả năng sinh lời ngành thực phẩm tại Jordan; C. Okerekeoti (2016) về tương tác giữa yếu tố vĩ mô và đặc điểm công ty sản xuất tại Nigeria; Alshatti (2015) về tính thanh khoản và khả năng sinh lời của các ngân hàng thương mại Jordan; Andersson (2018) về cấu trúc vốn và ROA của các doanh nghiệp tư vấn quản lý tại Thụy Điển.
- Nghiên cứu trong nước: Tổng hợp các công trình của Võ Thị Tuyết Hằng (2015), Chu Thị Thu Thủy và cộng sự (2015), Hoàng Tùng (2016), Trần Thị Tuấn Anh & Đặng Thị Thu Thủy (2017), Ngô Thị Hằng & Nguyễn Thị Thùy Linh (2020), Lê Văn Tuấn và cộng sự (2022), Phan Trà My & Nguyễn Phương Chi (2022). Các nghiên cứu cho thấy sự bất đồng thuận về chiều hướng tác động của quy mô và đòn bẩy tài chính lên hiệu quả doanh nghiệp.
- Khoảng trống nghiên cứu: Phần lớn công trình trong nước tập trung vào các mẫu khảo sát chung hoặc sàn HOSE; thiếu vắng các nghiên cứu thực nghiệm chuyên biệt, có cơ sở dữ liệu cập nhật về các doanh nghiệp niêm yết trên sàn HNX.
- Cơ sở lý luận về hiệu quả tài chính doanh nghiệp: Định nghĩa hiệu quả hoạt động theo Harrison (1974), Walker (2001), Richard và cộng sự (2009), Mutende và cộng sự (2017). Trình bày hệ thống chỉ tiêu đo lường gồm nhóm kế toán (ROA, ROE, ROS, ROI) và nhóm thị trường (Tobin's Q, Marris); phân tích 4 vai trò của tài chính doanh nghiệp (huy động vốn, thúc đẩy và điều tiết kinh doanh, sử dụng vốn tiết kiệm, công cụ kiểm soát quản lý); phân tích 3 lý thuyết nền tảng (Lý thuyết hệ thống, Lý thuyết nguồn lực, Lý thuyết chi phí đại diện).
Chương 2: Phương pháp nghiên cứu
Chương 2 trình bày chi tiết thiết kế nghiên cứu thực nghiệm:
- Quy trình nghiên cứu: Mô tả cụ thể 6 bước từ nhận diện vấn đề, tổng quan tài liệu, thiết kế mô hình, thu thập dữ liệu, phân tích hồi quy đến đề xuất khuyến nghị.
- Mô hình và giả thuyết nghiên cứu:
- Mô hình hồi quy đa biến có dạng:
$$\text{ROA}{it} = \beta_0 + \beta_1 \text{SIZE}{it} + \beta_2 \text{LV}{it} + \beta_3 \text{LR}{it} + \beta_4 \text{GROWT}{it} + \varepsilon{it}$$
- Bốn giả thuyết kiểm định gồm:
- Giả thuyết 1 ($H_1$): Quy mô doanh nghiệp (SIZE) có tương quan thuận với hiệu quả tài chính.
- Giả thuyết 2 ($H_2$): Đòn bẩy tài chính (LV) có tương quan ngược với hiệu quả tài chính.
- Giả thuyết 3 ($H_3$): Tỷ lệ thanh khoản (LR) có tương quan thuận với hiệu quả tài chính.
- Giả thuyết 4 ($H_4$): Tỷ lệ tăng trưởng (GROWT) có tương quan thuận với hiệu quả tài chính.
- Chọn mẫu và dữ liệu: Thu thập mẫu ngẫu nhiên gồm 300 công ty niêm yết trên HNX thuộc 3 khối ngành trong 3 năm (2020 – 2022), tạo thành bộ dữ liệu bảng cân bằng với 900 quan sát.
- Phương pháp thu thập và xử lý số liệu: Thu thập từ báo cáo kiểm toán độc lập; lập quy trình kiểm định ma trận tương quan, đa cộng tuyến (VIF), kiểm tra mô hình qua OLS, FEM, REM và kiểm định Hausman.
Chương 3: Kết quả nghiên cứu
Chương 3 trình bày các kết quả thực nghiệm đạt được từ phần mềm STATA 15:
- Thống kê mô tả:
- Hiệu quả tài chính (ROA): Giá trị trung bình đạt mức dương (khoảng 0.043), độ lệch chuẩn 0.54315; giá trị cao nhất đạt 0.130 (thuộc về CTCP Đầu tư và Phát triển Giáo dục Đà Nẵng năm 2019) và thấp nhất âm (CTCP Tập đoàn Thành Thái bị lỗ nặng nhất).
- Quy mô (SIZE): Giá trị trung bình là 8.x, cao nhất là 9.440, thấp nhất là 7.x, độ lệch chuẩn 54.1% thể hiện độ phân tán lớn về quy mô vốn giữa các công ty mẫu.
- Đòn bẩy tài chính (LV): Trung bình ở mức 0.197, cao nhất là 0.551 và thấp nhất là 0.
- Tỷ lệ thanh khoản (LR): Giá trị trung bình trên 1.0; cao nhất đạt 4.285 (CTCP Phát triển Hạ tầng Vĩnh Phúc) và thấp nhất xấp xỉ 0 (CTCP Than Núi Béo – Vinacomin).
- Tăng trưởng doanh thu (GROWT): Trung bình đạt 3.x%, biên độ dao động rất rộng từ -58.x% đến 64.543%, độ lệch chuẩn 32.50.
- Kiểm định tương quan và đa cộng tuyến:
- Ma trận tương quan cho thấy các hệ số giữa các cặp biến độc lập đều nhỏ hơn 0.8. Mức tương quan cao nhất ghi nhận giữa SIZE và LV là 0.3999.
- Kiểm định VIF cho kết quả trung bình VIF < 2 (biến LV có VIF = 1.27, 1/VIF tương ứng), không có biến nào vượt ngưỡng 10, khẳng định mô hình không xảy ra hiện tượng đa cộng tuyến.
- Kết quả hồi quy và kiểm định mô hình:
- So sánh ba mô hình OLS, FEM và REM. Kiểm định Hausman cho giá trị P-value (Sig) bằng 0.0621 (> 0.05), tác giả chấp nhận giả thuyết $H_0$, xác định Mô hình hiệu ứng ngẫu nhiên (REM) là mô hình tối ưu nhất.
- Quy mô (SIZE): Hệ số ước lượng dương (+0.0344) nhưng giá trị kiểm định không đạt mức ý nghĩa thống kê ($p > 0.05$), chưa đủ bằng chứng thực nghiệm để khẳng định tác động của quy mô.
- Đòn bẩy tài chính (LV): Hệ số hồi quy âm (-0.0583), có ý nghĩa thống kê ở mức $p < 0.001$. Khi tỷ lệ nợ tăng 1 đơn vị thì ROA giảm 0.0583 đơn vị.
- Tỷ lệ thanh khoản (LR): Hệ số hồi quy dương, có ý nghĩa thống kê trong mô hình REM, thể hiện việc duy trì khả năng thanh toán ngắn hạn giúp cải thiện tỷ suất sinh lời.
- Tăng trưởng doanh thu (GROWT): Hệ số hồi quy dương (+0.0002635), có ý nghĩa thống kê cao ($p < 0.001$). Doanh thu tăng trưởng giúp mở rộng thị phần và tối ưu hóa lợi nhuận.
Chương 4: Kết luận và khuyến nghị
Trên cơ sở kết quả hồi quy REM, tác giả đúc kết các kết luận thực nghiệm và đề xuất 6 nhóm giải pháp tài chính cho các doanh nghiệp niêm yết HNX:
- Đầu tư công nghệ và tài sản cố định: Đổi mới dây chuyền máy móc, thiết bị nhằm rút ngắn tiến độ thi công công trình, đảm bảo nghiệm thu đúng hạn và cắt giảm chi phí sản xuất đầu vào.
- Quản trị và đẩy nhanh tiến độ thu hồi công nợ: Thẩm định chặt chẽ năng lực chủ đầu tư trước khi ký kết hợp đồng; kiểm soát chặt khâu nghiệm thu khối lượng đối với các dự án xây dựng, bất động sản lớn để tránh ứ đọng vốn.
- Tối ưu hóa cấu trúc vốn và kiểm soát đòn bẩy: Xác định ngưỡng nợ an toàn nhằm hạn chế rủi ro phá sản và chi phí lãi vay cao, duy trì hệ số nợ hợp lý để cân bằng lợi ích lá chắn thuế với chi phí kiệt quệ tài chính.
- Hoạch định ngân sách dòng tiền và thanh khoản ngắn hạn: Đảm bảo nguồn tiền chi trả các nghĩa vụ ngắn hạn phát sinh (lương, nhà cung ứng nguyên vật liệu), tránh nắm giữ quá nhiều tiền mặt nhàn rỗi làm giảm hiệu quả sử dụng vốn nhưng phải duy trì mức dự phòng an toàn.
- Đa dạng hóa nguồn tài trợ và lập quỹ dự phòng rủi ro: Kết hợp tự trang trải rủi ro với trích lập quỹ khẩn cấp; đầu tư ngân sách cho bộ phận phân tích, kiểm soát rủi ro tài chính định kỳ.
- Cập nhật cơ chế chính sách pháp luật và thị trường: Theo dõi sát sao biến động kinh tế vĩ mô và quy định pháp lý mới để kịp thời điều chỉnh kế hoạch kinh doanh và cơ cấu tài chính.
Kết quả và đóng góp
Kết quả định lượng chính
Mô hình ước lượng hiệu ứng ngẫu nhiên (REM) trên 900 quan sát từ 300 doanh nghiệp niêm yết HNX giai đoạn 2020 – 2022 cung cấp các số liệu định lượng cụ thể:
| Biến số độc lập |
Dấu kỳ vọng |
Hệ số hồi quy (Mô hình REM) |
Mức ý nghĩa thống kê |
Kết luận kiểm định giả thuyết |
| Quy mô doanh nghiệp (SIZE) |
(+) |
+0.0344 |
Không có ý nghĩa ($p > 0.05$) |
Bác bỏ giả thuyết $H_1$ |
| Đòn bẩy tài chính (LV) |
(-) |
-0.0583 |
Có ý nghĩa ($p < 0.001$) |
Chấp nhận giả thuyết $H_2$ |
| Tỷ lệ thanh khoản (LR) |
(+) |
Dương |
Có ý nghĩa ($p < 0.05$) |
Chấp nhận giả thuyết $H_3$ |
| Tỷ lệ tăng trưởng doanh thu (GROWT) |
(+) |
+0.0002635 |
Có ý nghĩa ($p < 0.001$) |
Chấp nhận giả thuyết $H_4$ |
Ghi chú kiểm định mô hình: Kiểm định Hausman đạt giá trị thống kê với Sig = 0.0621 (> 0.05), xác nhận REM là mô hình lựa chọn phù hợp nhất. Kiểm định đa cộng tuyến cho thấy VIF trung bình < 2 (LV đạt 1.27), loại trừ hoàn toàn nguy cơ sai lệch ước lượng do đa cộng tuyến.
Đóng góp của khóa luận
- Về mặt học thuật: Hệ thống hóa cơ sở lý luận về hiệu quả tài chính và các lý thuyết giải thích (lý thuyết nguồn lực, chi phí đại diện, đánh đổi cấu trúc vốn). Cung cấp bộ bằng chứng thực nghiệm bổ sung về các doanh nghiệp niêm yết trên sàn HNX – đối tượng ít được phân tích độc lập trong các nghiên cứu kinh tế lượng trước đây tại Việt Nam.
- Về mặt thực tiễn: Làm rõ tác động tiêu cực đáng kể của việc lạm dụng nợ vay (-0.0583) và tác động tích cực của thanh khoản ngắn hạn cùng tăng trưởng doanh thu (+0.0002635) tới khả năng sinh lời. Cung cấp hệ thống 6 khuyến nghị thực tế gắn liền với hoạt động thu hồi nợ, cơ cấu nợ và dòng tiền cho các nhà quản trị doanh nghiệp.
Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp
Dựa trên phạm vi và nội dung thực tế của văn bản, nghiên cứu tồn tại một số hạn chế:
- Phạm vi mẫu và không gian: Mẫu nghiên cứu giới hạn ở 300 doanh nghiệp niêm yết trên sàn HNX thuộc 3 khối ngành (Xây dựng - BĐS, Sản xuất, Công nghệ thông tin), chưa bao quát toàn bộ các doanh nghiệp niêm yết trên cả hai sàn chứng khoán tại Việt Nam cũng như các ngành nghề đặc thù khác (tài chính, ngân hàng, dịch vụ).
- Khung thời gian nghiên cứu: Dữ liệu chỉ thu thập trong chu kỳ 3 năm (2020 – 2022). Đây là giai đoạn kinh tế chịu tác động mạnh bởi đại dịch COVID-19 và biến động kinh tế vĩ mô, có thể dẫn đến một số biến động mang tính bất thường trong số liệu tài chính của doanh nghiệp.
- Lựa chọn biến số mô hình: Mô hình mới chỉ xem xét 4 biến tài chính vi mô nội tại (SIZE, LV, LR, GROWT) và 1 biến phụ thuộc (ROA), chưa đưa vào kiểm định các biến kinh tế vĩ mô (lãi suất, lạm phát, tăng trưởng GDP) hoặc các yếu tố quản trị công ty, trách nhiệm xã hội (CSR) như đã tổng quan ở phần mở đầu.
Hướng mở rộng nghiên cứu:
- Mở rộng phạm vi dữ liệu thời gian sang chuỗi dài hơn (5-10 năm) để đánh giá tính ổn định của các hệ số hồi quy qua nhiều chu kỳ kinh tế.
- Bổ sung các biến kiểm soát vĩ mô và các biến quản trị nội bộ (quy mô hội đồng quản trị, tỷ lệ sở hữu nhà nước/nước ngoài) nhằm gia tăng mức độ giải thích của mô hình.
Giá trị tham khảo
Khóa luận có giá trị tham khảo chuyên môn phục vụ cho các nhóm đối tượng:
- Sinh viên và học viên chuyên ngành Kế toán, Kiểm toán, Tài chính - Ngân hàng: Là tài liệu tham khảo trực tiếp về cấu trúc một khóa luận định lượng chuẩn mực, phương pháp xây dựng bảng biến số tài chính từ báo cáo tài chính kiểm toán và quy trình xử lý dữ liệu bảng (Panel Data) trên phần mềm STATA 15.
- Người nghiên cứu các đề tài tương tự: Có thể tham khảo phương pháp chạy và diễn giải các kiểm định kinh tế lượng cơ bản (thống kê mô tả, ma trận tương quan, kiểm định VIF, so sánh OLS - FEM - REM qua kiểm định Hausman).
- Các nhà quản trị tài chính tại các công ty niêm yết HNX: Cung cấp căn cứ định lượng để kiểm soát tỷ lệ đòn bẩy tài chính, thiết lập chính sách thanh khoản ngắn hạn và quản lý công nợ khách hàng nhằm bảo toàn tỷ suất sinh lời trên tài sản.
Câu hỏi thường gặp
1. Khóa luận sử dụng mô hình kinh tế lượng nào làm kết quả phân tích chính và dựa trên tiêu chí nào?
Tác giả đã tiến hành ước lượng dữ liệu bảng qua ba mô hình: Pooled OLS, FEM (Hiệu ứng cố định) và REM (Hiệu ứng ngẫu nhiên). Kết quả kiểm định Hausman cho giá trị P-value (Sig) bằng 0.0621, lớn hơn mức ý nghĩa 0.05. Tác giả chấp nhận giả thuyết $H_0$, qua đó kết luận mô hình Hiệu ứng ngẫu nhiên (REM) là mô hình tối ưu nhất để giải thích mối quan hệ giữa các biến.
2. Đòn bẩy tài chính (LV) tác động như thế nào đến tỷ suất sinh lời của doanh nghiệp trong nghiên cứu này?
Đòn bẩy tài chính có hệ số hồi quy âm (-0.0583) và đạt mức ý nghĩa thống kê rất cao ($p < 0.001$) trong mô hình REM. Kết quả này chỉ ra rằng đòn bẩy tài chính có tương quan nghịch với hiệu quả tài chính: khi tỷ lệ tổng nợ trên tổng tài sản tăng lên 1 đơn vị thì tỷ suất ROA của doanh nghiệp giảm đi 0.0583 đơn vị trong điều kiện các yếu tố khác không đổi.
3. Tại sao biến quy mô doanh nghiệp (SIZE) không thể hiện tác động rõ ràng trong kết quả hồi quy?
Trong mô hình REM, biến quy mô doanh nghiệp có hệ số hồi quy mang dấu dương (+0.0344) nhưng giá trị kiểm định không đạt mức ý nghĩa thống kê ($p > 0.05$). Do đó, dữ liệu thực nghiệm trong giai đoạn 2020 – 2022 chưa cung cấp đủ bằng chứng khoa học để khẳng định quy mô tài sản lớn giúp gia tăng tỷ suất sinh lời ROA của các doanh nghiệp niêm yết HNX.
4. Dữ liệu nghiên cứu được chọn mẫu từ những khối ngành nào và quy mô quan sát là bao nhiêu?
Mẫu nghiên cứu gồm 300 doanh nghiệp được lựa chọn ngẫu nhiên trên sàn HNX thuộc ba khối ngành: Xây dựng và bất động sản, Sản xuất, Công nghệ và thông tin. Dữ liệu được trích xuất từ báo cáo tài chính đã kiểm toán trong giai đoạn 3 năm (2020 – 2022), tạo nên tổng cộng 900 quan sát.
5. Doanh nghiệp nào ghi nhận chỉ số ROA và tỷ lệ thanh khoản (LR) cao nhất trong tập dữ liệu khảo sát?
Theo số liệu thống kê mô tả, doanh nghiệp có tỷ suất ROA cao nhất là CTCP Đầu tư và Phát triển Giáo dục Đà Nẵng với giá trị 0.130 (trong khi CTCP Tập đoàn Thành Thái lỗ nhiều nhất). Về khả năng thanh toán ngắn hạn, CTCP Phát triển Hạ tầng Vĩnh Phúc ghi nhận tỷ lệ thanh khoản cao nhất đạt 4.285 lần (trong khi CTCP Than Núi Béo – Vinacomin có tỷ lệ thấp nhất xấp xỉ bằng 0).
Kết luận
Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thị Thúy Hiền đã vận dụng quy trình định lượng thực nghiệm chặt chẽ để phân tích tác động của các nhân tố vi mô tới hiệu quả tài chính của 300 doanh nghiệp niêm yết trên HNX giai đoạn 2020 – 2022. Kết quả hồi quy mô hình hiệu ứng ngẫu nhiên (REM) khẳng định đòn bẩy tài chính có tác động tiêu cực (-0.0583), trong khi tỷ lệ thanh khoản và tốc độ tăng trưởng doanh thu (+0.0002635) có tác động tích cực đáng kể đến chỉ số sinh lời ROA. Nghiên cứu cung cấp luận cứ thực nghiệm giá trị giúp các nhà quản trị doanh nghiệp nhận thức rõ rủi ro từ việc lạm dụng nợ vay, từ đó xây dựng cấu trúc vốn an toàn, tối ưu hóa công nợ và nâng cao năng lực cạnh tranh tài chính.
