Chương 1 MỘT SỐ KHÁI NIỆM VÀ KINH QUR’AN 1. Một số khái niệm: gia đình, người muslim, nếp sống đạo, nếp sống đạo của người muslim. Xét về mặt lịch sử, Islam là tôn giáo mang tính quốc tế ra đời muộn nhất nhưng lại là tôn giáo phát triển nhanh nhất. Đạo Islam ngày nay đã trở thành một tôn giáo đa văn hóa, còn những tín đồ của Thượng Đế Allah là cả một cộng đồng tôn giáo bao trùm lên nhiều khu vực địa lý và những nền văn hóa của thế giới.
Đạo Islam ra đời vào đầu thế kỷ VII SCN. Ở bán đảo Ả rập, đạo Islam đã dần dần được truyền bá và phát triển ra các vùng ở Châu Á, Châu Phi, đặc biệt là ở Tây Á, Bắc Phi, đại lục Nam Á và Đông Nam Á. Từ đầu thế kỷ XX trở lại đây, đạo Islam đã được truyền bá mạnh mẽ tới Tây Âu và Bắc Mỹ. Hiện nay, tín đồ đạo Islam chiếm tới hơn một tỷ người, một số lượng tín đồ rất lớn và chỉ đứng sau Kitô giáo.
Do vậy, những giá trị tồn tại trong Islam có tác động rất lớn đến đời sống sinh hoạt của cộng đồng theo đạo Islam trên toàn thế giới. Đối với Islam, Thượng Đế Allah và kinh Qur’an là điều bất khả xâm phạm. Allah trong thế giới Islam giáo có nhiều tên gọi khác nhau như: Đấng Sáng Tạo, Đấng Toàn Trí, Toàn Năng, Đấng Cao Cả, Chúa, Thượng Đế, Rabb…Allah qua kinh Qur’an được cho là: “Ngài là Đấng Đầu Tiên và là Đấng Cuối Cùng…” [surah 57; 3] và “Ngài không sinh (đẻ) ra ai, cũng không do ai sinh ra. Và không một ai có thể so sánh (ngang bằng) với Ngài được” [surah 112; 3-4].
Đối với mỗi tín đồ đạo Islam, “Allah nắm quyền thống trị các tầng trời và trái đất và vạn vật giữa trời đất. Và Ngài là mục tiêu trở về cuối cùng của tất cả” [surah 5; 18]. Bên cạnh đó, sự hình thành Islam giáo không thể không nhắc đến Mohammed – giáo chủ và nhân vật rất quan trọng được Allah tin tưởng. Kinh Qur’an cho rằng, Mohammed là một phúc lành do Thượng Đế gửi xuống, là một sứ giả, người cảnh báo, người hướng dẫn, người mang lại Đức tin tốt lành và những Đức tin tốt lành này ở ngay trong bản thân Ngài.
Thông thường những tín đồ Islam tin rằng, Mohammed là 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com một người bình thường, được Thượng Đế lựa chọn làm vị sứ giả cuối cùng của Thượng Đế và là một phương tiện mà Thượng Đế sử dụng để tiết lộ kinh Qur’an. Bản thân kinh Qur’an cũng nhấn mạnh tới tính chất người thường của Mohammed – sứ giả của Allah vì kinh Qur’an đã ra lệnh cho Mohammed phải nói rằng, ông cũng sẽ chết như bao người khác và sẽ bị trừng phạt nếu mất sự tin tưởng cũng như cảm giác không an toàn của Thượng Đế. Kinh Qur’an có đoạn: “(Nabi) Muhammad không phải là cha của một ai trong số đàn ông của các người, ngược lại Người là Rasul (Sứ Giả) của Allah và là Khâtam an-Nabiyyin (Ấn tín của các Anbiya). Và Allah là Đấng Hằng Biết tất cả mọi việc” [surah 33; 40].
Vấn đề “sống đạo” và việc gìn giữ “nếp sống đạo” xưa nay vẫn là một trong những vấn đề cơ bản của mỗi tôn giáo. “Nếp sống đạo” của bất kỳ tôn giáo nào cũng là một vấn đề rộng lớn, bởi ở đó tồn tại những giá trị đặc biệt và riêng biệt của tôn giáo đó. Đối với Kitô giáo, Phật giáo hay đạo Islam cũng vậy. Từ sự hình thành trong lòng mỗi tín đồ những phương thức sinh hoạt đến cách thức tiếp cận với Allah, với Chúa trời, với Phật Thích Ca luôn là một thách thức, một quá trình lâu dài.
Do vậy, để làm rõ “nếp sống đạo” của mỗi tôn giáo là công việc cần có thời gian nghiên cứu, tìm hiểu và phân tích hết sức sâu sắc. Trong luận văn “Tìm hiểu gia đình trong nếp sống đạo của người muslim qua kinh Qur’an”, trước hết chúng tôi sẽ đi phân tích một số khái niệm để làm rõ hơn về nội dung mà luận văn cần nghiên cứu. Một số khái niệm cần phân tích: gia đình, nếp sống đạo, người muslim và nếp sống đạo của người muslim. Thứ nhất, khái niệm gia đình: Gia đình là một khái niệm phổ biến, được rất nhiều ngành khoa học quan tâm, trong đó có triết học, xã hội học, văn hóa học…Ở mỗi ngành khoa học khác nhau, gia đình lại có những cách tiếp cận khác nhau.
Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin, gia đình là một hiện tượng lịch sử xã hội, hình thành từ rất sớm và tồn tại bền vững cùng với sự tồn tại của xã hội loài người. “Gia đình là một thiết chế xã hội bắt nguồn từ quan hệ hôn nhân, quan hệ giữa các thành viên trong gia đình là quan hệ tình cảm huyết thống 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com và ràng buộc, gắn kết với nhau bằng tình cảm, đạo lý và pháp luật” [51; tr.Mác, khi đề cập đến vấn đề gia đình, ông cho rằng: “Quan hệ thứ ba tham dự ngay từ đầu vào quá trình phát triển lịch sử là: hàng ngày là tái tạo ra đời sống của bản thân mình, con người tạo ra những người khác, sinh sôi, nảy nở, đó là quan hệ vợ - chồng, cha mẹ - con cái, đó là gia đình” [41; tr. Khái niệm “gia đình” đã có ở Đức từ thế kỷ XVI. Dưới cách nhìn của nhà xã hội học vĩ mô thì “gia đình là một thiết chế xã hội, nghĩa là một đơn vị cơ sở được mọi người công nhận để thực hiện những chức năng xã hội nhất định mà trước hết là sự tái sinh các đặc trưng của loài người” [61; tr.
Đã có rất nhiều nhà xã hội học nghiên cứu về “gia đình” như: Max Weber, Talcott Parsons, Emile Durkheim, tất cả đều cho rằng gia đình gắn chặt với những nhân tố văn hóa, xã hội nhất định, phải nhìn hôn nhân và gia đình như là một bộ phận tạo ra xã hội và ngược lại do xã hội tạo ra. Tuy nhiên, ngày nay việc xem xét gia đình không còn bó hẹp trong một ngành khoa học nào mà gia đình được xem xét toàn diện hơn trên nhiều chuyên ngành khác nhau. Ở Việt Nam, trong cuốn Đại Từ điển Tiếng Việt – Nguyễn Như Ý chủ biên – Nxb Văn hóa Thông tin, 1998, đưa ra khái niệm về gia đình là “tập hợp những người có cùng quan hệ hôn nhân và huyết thống sống trong cùng một nhà”. Một khái niệm khác là: “Gia đình là tập hợp những người sống trong cùng một nhà gồm cha mẹ, vợ chồng, con cái” trong Từ Điển Tiếng Việt – Hoàng Văn Hành chủ biên, Nxb Từ Điển Bách Khoa, 2003.
Hay trong cuốn Từ điển Triết học cũng đưa ra khái niệm về gia đình: “Gia đình là đơn vị xã hội (nhóm xã hội nhỏ), hình thức tổ chức quan trọng nhất của sinh hoạt cá nhân, dựa trên hôn nhân và các quan hệ huyết thống, tức là quan hệ giữa vợ và chồng, giữa cha mẹ và con cái, giữa anh chị em và những người thân thuộc khác cùng chung sống và có kinh tế chung” [71; tr. Tóm lại, đối với mỗi xã hội thì gia đình là tế bào của xã hội, gia đình là đơn vị cuối cùng của xã hội gồm những người chung sống, có quan hệ gắn bó với nhau bằng những mối liên hệ hôn nhân và huyết thống. Trong gia đình có hai 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com mối quan hệ cơ bản là quan hệ giữa chồng đối với vợ và quan hệ giữa cha mẹ và con cái. Ngoài ra, trong gia đình còn tồn tại một số quan hệ khác như quan hệ giữa ông, bà và các cháu, quan hệ giữa anh chị em với nhau.
Gia đình hình thành trước hết là do nhu cầu tình cảm và đặc điểm sinh lý tự nhiên của mỗi người. Đồng thời gia đình cũng đáp ứng nhu cầu tồn tại, duy trì nòi giống của mỗi cá nhân và xã hội. Đối với mỗi tôn giáo thì gia đình là cơ sở hạt nhân, là nơi thực hành tôn giáo, gia đình trong quan niệm của Kitô giáo chính là nguồn gốc, là cội rễ để xây dựng Giáo hội, mở rộng nước Chúa; Phật giáo coi gia đình là nơi các tín đồ tu hành, rao giảng giáo lý và thực hành giáo lý của đức Phật; thì đối với Islam giáo, giáo luật Islam và thánh kinh Qur’an lại cho rằng gia đình là nơi tuân thủ các đạo luật Islam. Gia đình Islam mang tính đặc trưng, được bao trùm bởi toàn bộ những luật tục, những nghi lễ tôn giáo mang đậm màu sắc riêng có với sự gắn kết của “luật đạo” kiêm “luật đời”.
Sự chi phối của những nguyên tắc trong kinh Qur’an và Hadith sẽ theo suốt cuộc đời của mỗi tín đồ theo đạo Islam. Thứ hai, khái niệm “người muslim”: Người muslim chỉ những tín đồ theo đạo Islam. Từ “muslim” nghĩa là người tuân phục ý muốn của Thượng Đế Allah, không phân biệt chủng tộc, quốc tịch hay dân tộc. Cải đạo thành người muslim là một việc đơn giản và dễ dàng.
Nếu người nào thực sự muốn trở thành một người muslim và suy nghĩ đầy đủ, có niềm tin mãnh liệt rằng Islam là tôn giáo thật sự của Thượng Đế, thì tất cả mọi việc cần phải làm là tuyên thệ câu “Shahada”, đó là: “La ilah illa Allah, Mohammed rasoolu Allah.”Nghĩa là: “Tôi nhận chứng rằng không có thượng đế nào khác ngoài Allah, và Mohammed là Thiên sứ của Thượng Đế”. Đây mới chỉ là bước đầu để trở thành một muslim, những bước tiếp theo là việc làm và tin theo kinh Qur’an, Thượng Đế Allah tối cao. Islam là tôn giáo mà Allah đã sáng tạo cho loài người và Ngài sẽ không chấp nhận một tôn giáo nào khác ngoài Islam. Và người muslim đích thực là người tuyệt đối phục tùng Allah bằng cách tuân thủ hoàn toàn theo mọi mệnh 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com lệnh của Ngài và sự chỉ bảo của Thiên Sứ.
Như Allah đã từng nói: “Chỉ những ai tin tưởng nơi Allah và Sứ giả của Ngài, rồi không nghi ngờ điều gì và chiến đấu bằng cả tài sản lẫn sinh mạng của họ cho Chính Đạo của Allah mới là những người có đức tin. Họ là những người chân thật” [surah 49; 15]. Và một người muslim khi không tin tưởng Allah nữa, thì sẽ được cảnh báo “Và trong nhân loại có những người nói: “Chúng tôi tin nơi Allah và Ngày (Phán Xử) Cuối Cùng, nhưng thật ra chúng không tin gì cả. Chúng dối Allah và dối những người tin tưởng nhưng thật sự chúng chỉ dối bản thân mình nhưng chúng không nhận thấy (điều đó).