MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Việt Nam chúng ta đang trên con đường phát triển đã và thực hiện sự nghiệp công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước, quá trình đó diễn ra hết sức mạnh mẽ và đang thu hút được nhiều thành tựu to lớn về kinh tế - xã hội, từ đó nền kinh tế tập trung quan liêu bao cấp chuyển sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa có sự điều tiết, quản lý của nhà nước. Quá trình phát triển kinh tế xã hội cùng với quá trình hội nhập và phát triển với khu vực và trên thế giới để tạo nên những bước phát triển mạnh mẽ với các mặt: Kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội. Đời sống của người dân từng bước được nâng lên rõ rệt, người dân có điều kiện cải thiện đời sống và tiếp cận với những thành tựu của khoa học công nghệ, do vậy đã có những chuyển tích cực trong bộ mặt kinh tế, xã hội.
Dưới tác động của nền kinh tế thị trường, nhiều hộ gia đình ở nông thôn đã biết chủ động tự hoạch toán trong làm ăn buôn bán, kinh doanh, phát triển ngành, nghề tăng thu nhập cải thiện đời sống góp phần làm tăng trưởng kinh tế - xã hội ở địa phương nói chung và gia đình ở nông thôn nói riêng. Tuy vậy, trong chính bản thân nó vẫn đang tồn tại những mâu thuẫn cơ bản cần giải quyết đó là: - Quy mô sản xuất nhìn chung còn manh mún nhỏ lẻ nên việc áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào đồng ruộng hết sức khó khăn. - Cơ cấu ngành nghề còn lạc hậu, phần lớn hộ gia đình nông thôn sống bằng nghề nông; nông, lâm nghiệp thủy sản vẫn là nguồn thu nhập chủ yếu nên cuộc sống của họ vẫn còn bấp bênh. - Mâu thuẫn giữa tăng dân số và thiếu việc làm kết hợp với tính thời vụ trong nông nghiệp tạo ra hiện tượng dư thừa lao động, dẫn đến năng suất lao động bình quân thấp.
e 2 - Tình trạng thiếu kiến thức, thiếu vốn đầu tư đang là tình trạng chung của các hộ gia đình nên khi có chính sách cho vay vốn hộ cũng không biết sử dụng sao cho có hiệu quả. Những khó khăn này tồn tại chủ yếu ở các tỉnh miền núi, các vùng dân tộc thiểu số, vùng sâu, vùng xa…đã gây nhiều trở ngại cho tiến trình phát triển của đất nước. Quân Bình là một xã thuộc huyện Bạch Thông, tỉnh Bắc Kạn nền sản xuất của xã nói chung vẫn chủ yếu dựa vào nông nghiệp. Kinh tế nông nghiệp nói chung và kinh tế nông hộ của xã nói riêng đang dần phát triển theo đà phát triển chung của đất nước nhưng nó không tránh khỏi những mâu thuẫn tồn tại cần được giải quyết.
Xuất phát từ thực trạng đó em tiến hành nghiên cứu đề tài “Thực trạng và giải pháp phát triển kinh tế nông hộ tại xã Quân Bình, huyện Bạch Thông, tỉnh Bắc Kạn”. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài 1. Mục tiêu chung Đánh giá những thực trạng về phát triển kinh tế nông hộ của xã Quân Bình. Từ đó đưa ra một số giải pháp chủ yếu nhằm giải quyết các vấn đề khó khăn, thúc đẩy phát triển kinh tế nông hộ tại địa phương trong thời gian tới.
Mục tiêu cụ thể - Nắm được thực trạng về kinh tế nông hộ của địa phương và tìm ra những nhân tố ảnh hưởng đến phát triển kinh tế nông hộ ở địa bàn nghiên cứu. - Xác định rõ những thuận lợi và khó khăn trong phát triển kinh tế nông hộ tại địa phương. - Đề xuất một số giải pháp nhằm phát triển kinh tế nông hộ tại địa phương nghiên cứu. Yêu cầu của đề tài Đánh giá được thực trạng và đề xuất một số giải pháp phát triển kinh tế nông hộ tại xã Quân Bình, huyện Bạch Thông, tỉnh Bắc Kạn.
Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học - Vận dụng những kiến thức đã học để hệ thống hóa cơ sở lý luận vận dụng vào thực tiễn. - Nâng cao khả năng tiếp cận, thu thập và xử lí thông tin của sinh viên trong quá trình nghiên cứu. Ý nghĩa trong thực tiễn - Đánh giá được đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân xã Quân Bình.
- Kết quả nghiên cứu của đề tài có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo cho địa phương trong quá trình phát triển kinh tế nông hộ trong thời gian tới, là cơ sở cho các nhà quản lý, các cấp lãnh đạo, các ban ngành đưa ra các phương hướng để phát huy tiềm năng, thế mạnh, giải quyết những khó khăn, trở ngại nhằm phát triển kinh tế nông hộ ngày càng hiệu quả và bền vững. e 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 2. Cơ sở khoa học của đề tài 2. Khái niệm hộ Hộ nông dân đã có và tồn tại từ rất lâu, nó gắn liền với sự phát triển của xã hội loài người và trải qua nhiều hình thức khác nhau.
Nó là một trong những đối tượng được các nhà khoa học, các tổ chức trên các lĩnh vực khác nhau quan tâm. Đứng ở mỗi góc độ khác nhau họ đưa ra những quan điểm khác nhau về hộ. Trong một số từ điển chuyên ngành kinh tế cũng như từ điển ngôn ngữ, hộ là tất cả những người cùng sống trong một mái nhà, gồm những người cùng chung huyết tộc và những người làm công [2]. - Liên Hợp Quốc cho rằng: “Hộ là những người cùng chung sống dưới một mái nhà, cùng ăn chung và có chung một ngân quỹ” - “ Hộ là một đơn vị tự nhiên tạo nguồn lao động” ( Harris-Viện nghiên cứu phát triển trường Đại học Tổng hợp Susex-london-Anh) Theo giáo sư T.
“Hộ là một nhóm người cùng chung huyết tộc, hay không cùng chung huyết tộc, ở chung một mái nhà, ăn chung một mâm cơm và có chung một ngân quỹ”. - “Hộ là một tập hợp những người cùng chung huyết tộc, có quan hệ mật thiết với nhau trong quá trình sáng tạo ra vật phẩm để bảo tồn chính bản thân họ và cộng đồng” (Raul I. Khái niệm về phát triển, phát triển nông thôn và phát triển bền vững 2. Khái niệm về phát triển Phát triển được coi như tiến trình biến chuyển của xã hội, là một chuỗi những biến chuyển có mối quan hệ qua lại với nhau.
Sự tồn tại và phát triển của xã hội hôm nay là sự kế thừa những di sản đã diễn ra trong quá khứ. Phát e 5 triển theo khái niệm chung nhất là việc nâng cao hạnh phúc của người dân, bao hàm nâng cao các chuẩn mực sống, cải thiện điều kiện giáo dục, sức khỏe, sự bình đẳng về các cơ hội. Ngoài ra việc bảo đảm các quyền về chính trị và công dân là những mục tiêu rộng hơn của phát triển. Tăng trưởng kinh tế mới chỉ thể hiện một phần, một yếu tố chưa đầy đủ của sự phát triển.
Có thể hiểu phát triển là việc tạo điều kiện cho con người sinh sống ở bất cứ nơi nào đều được thỏa mãn các nhu cầu sống của mình, có mức tiêu thụ hàng hóa và dịch vụ tốt, đảm bảo chất lượng cuộc sống, có trình độ học vấn cao, được hưởng những thành tựu về văn hóa và tinh thần, có đủ điều kiện cho một môi trường sống lành mạnh, được hưởng các quyền cơ bản của con người và đảm bảo an ninh, an toàn, không có bạo lực [2]. Trong kinh tế, phát triển là quá trình chuyển biến về mọi mặt của nền kinh tế trong một thời kỳ nhất định, trong đó bao gồm cả sự tăng thêm về quy mô sản lượng sản phẩm, sự hoàn thiện về cơ cấu nền kinh tế và việc nâng cao chất lượng mọi mặt của đời sống. Như vậy, có thể hiểu phát triển kinh tế trước hết là sự gia tăng nhiều hơn về số lượng và chất lượng sản phẩm, sự đa dạng về chủng loại sản phẩm của nền kinh tế. Đồng thời, phát triển còn là sự thay đổi theo chiều hướng tích cực trên tất cả các khía cạnh của nền kinh tế, xã hội [7].
Khái niệm về phát triển nông thôn Phát triển nông thôn là một phạm trù rộng được nhận thức với nhiều quan điểm khác nhau. Ngân hàng Thế giới (1975) đã đưa ra định nghĩa: “Phát triển nông thôn là một chiến lược nhằm cải thiện các điều kiện sống về kinh tế và xã hội của một nhóm người cụ thể - người nghèo ở vùng nông thôn. Nó giúp những người nghèo nhất trong những người dân sống ở các vùng nông thôn được hưởng lợi ích từ sự phát triển”. e 6 Ở Việt Nam, tổng hợp quan điểm từ các chiến lược phát triển kinh tế xã hội của chính phủ.
Phát triển nông thôn là một quá trình cải thiện có chủ ý một cách bền vững về kinh tế, xã hội, văn hóa và môi trường nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân nông thôn ”. Khái niệm về phát triển bền vững Trước những vấn đề của sự phát triển, vào nửa cuối thế kỷ 20, Liên Hợp Quốc đã đưa ra ý tưởng về phát triển bền vững. Khái niệm phát triển bền vững xuất hiện trên cơ sở đúc rút kinh nghiệm của các tất cả các quốc gia, phản ánh xu thế thời đại và định hướng cho tương lai của con người. Theo quan điểm của Liên Hợp Quốc thì một thế giới phát triển bên vững là thế giới không sử dụng các nguồn tài nguyên có thể tái tạo (nước, đất đai, sinh vật) nhanh hơn khả năng tự tái tạo của chúng.
Một xã hội bền vững sẽ không sử dụng các nguồn tài nguyên không thể tái tạo (khoáng sản, nguyên liệu…) nhanh hơn quá trình tìm ra những loại thay thế chúng và không thải ra môi trường các chất độc hại nhanh hơn quá trình trái đất hấp thụ và đồng hóa chúng. Như vậy, phát triển bền vững là sự phát triển lành mạnh, tồn tại lâu dài, vừa đáp ứng được nhu cầu hiện tại, vừa không xâm phạm đến lợi ích của các thế hệ tương lai. Một vấn đề đặt ra là những người đang hưởng thụ những thành quả của sự phát triển kinh tế ngày nay có thể sẽ làm cho các thế hệ tương lai phải chịu đựng những cảnh tồi tệ do môi trường trái đất bị suy thoái quá mức. Các thế hệ tương lai không chỉ kế thừa tình trạng ô nhiễm và cạn kiệt tài nguyên của hiện tại, mà còn thừa hưởng những thành quả của lao động hiện tại dưới dạng chất lượng giáo dục, kỹ thuật và kiến thức cũng như vốn vật chất.