Đặt vấn đề Cây ngô là cây lương thực quan trọng trong nền kinh tế toàn cầu, góp phần nuôi sống 1/3 dân số thế giới, đảm bảo an ninh lương thực cho nhiều quốc gia trên thế giới. Toàn thế giới sử dụng 17% tổng sản lượng ngô làm lương thực, các nước sử dụng ngô làm lương thực chính như: Mozambique (93% sản lượng), Kenya (91%), Congo (86%), Ethiopia (86%), Angola (84%), Indonesia (79%), Ấn Độ (77%). Không chỉ cung cấp lương thực cho con người, ngô còn là nguồn thức ăn quan trọng cho chăn nuôi, 66% sản lượng ngô của thế giới được dùng làm thức ăn cho chăn nuôi (Bùi Mạnh Cường, 2007) [3]. Ngoài ra ngô còn được sử dụng làm nguyên liệu cho các ngành công nghiệp thực phẩm (sản xuất rượu, cồn, tinh bột, bánh kẹo…).
Có khoảng 670 mặt hàng được chế biến từ ngô. Hàng năm ở Mỹ sử dụng 18% tổng lượng ngô để sản xuất tinh bột, 37% sản xuất cồn, 5,8% sản xuất bánh kẹo (Nguyễn Thế Hùng và cs, 2006) [7]. Ở Việt Nam, ngô là cây lương thực đứng hàng thứ 2 sau lúa gạo. Diện tích gieo trồng và năng suất, sản lượng ngô cũng tăng mạnh, từ hơn 200 ngàn ha với năng suất 1 tấn/ha (năm 1960), đến năm 2013 đã đạt 1,17 triệu ha với năng suất 44,35 tạ/ha.
So với các nước phát triển thì năng suất ngô ở nước ta vẫn thuộc loại khá thấp. Đặc biệt tại một số địa phương miền núi vùng sâu, vùng xa đồng bào dân tộc ít người sử dụng ngô là nguồn lương thực, thực phẩm chính, sử dụng các giống ngô địa phương và tập quán canh tác lạc hậu nên năng suất ngô ở đây chỉ đạt trên dưới 1 tấn/ha. Huyện Định Hóa là một tỉnh miền núi của tỉnh Thái Nguyên với trên 70% diện tích đất nông lâm nghiệp, cũng có nhiều lợi thế để phát triển sản m 2 xuất ngô. Để sản xuất ngô Huyện Định Hóa bắt kịp các huyện trong tỉnh thành trong khu vực và đạt năng suất bình quân Việt Nam nói chung và của thế giới nói riêng, cần mở rộng diện tích ngô lai một cách hợp lý, đồng thời tăng cường đầu tư thâm canh.
Do đó, cần phải chọn tạo được những giống ngô cho năng suất cao, có khả năng chống chịu tốt, phù hợp với điều kiện sinh thái của từng tiểu vùng. Để tìm ra được những giống ngô ưu việt nhất đưa vào sản xuất đại trà, cần tiến hành quá trình nghiên cứu, chọn tạo giống đạt hiệu quả cao nhất. Xuất phát từ nhu cầu thực tiễn nêu trên em đã tiến hành nghiên cứu đề tài: “Tìm hiểu thực trạng sản xuất mô hình trồng ngô tại địa bàn Xã Sơn Phú, Huyện Định Hóa, Tỉnh Thái Nguyên". Mục đích và yêu cầu của đề tài Phân tích hiệu quả sản xuất của một số giống ngô trồng trên địa bàn xã Sơn Phú, tỉnh Thái Nguyên.
So sánh về hiệu quả sản xuất của giống ngô biến đổi gen và giống ngô thường trồng tại xã. m 3 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học của đề tài Trong sản xuất nông nghiệp giống là một nhân tố quyết định năng suất, chất lượng của sản phẩm, các biện pháp kỹ thuật canh tác chỉ có thể đạt được hiệu quả cao trên cơ sở các giống tốt. Ở nước ta, từ năm 1981 đến 1996 giống đã đóng góp cho sự tăng sản lượng cây trồng lên 43,68%, trong khi đó yếu tố phân bón hóa học - thuốc bảo vệ thực vật và yếu tố thủy lợi đóng góp với các tỷ lệ tương ứng là 32,57% và 31,97%, thấp hơn khoảng 10% so với giống.
Sản xuất nông nghiệp thế giới ngày nay luôn luôn phải trả lời câu hỏi: Làm thế nào để cung cấp đủ năng lượng cho 8 tỷ người vào năm 2021 và 16 tỷ người vào năm 2030 là yêu cầu đặt ra cho xã hội loài người. Để giải quyết vấn đề này ngoài biện pháp phát triển kỹ thuật canh tác đòi hỏi các nhà khoa học phải tạo ra những giống ngô mới có năng suất cao, ổn định. Muốn phát huy hiệu quả tối đa của giống, cần tiến hành nghiên cứu và đánh giá khả năng thích ứng đối với từng vùng sinh thái của các giống mới trước khi đưa vào sản xuất đại trà. Thái Nguyên là tỉnh có nhiều tiềm năng để phát triển sản xuất ngô, tuy nhiên năng suất bình quân lại đạt thấp hơn so với năng suất trung bình của cả nước.
Hiện nay trong tỉnh một số nơi còn sử dụng giống địa phương và giống thụ phấn tự do. Các giống ngô lai được trồng chủ yếu trong tỉnh có nguồn gốc từ các công ty nước ngoài như Monsanto, Syngenta, Bioseed,… nên khả năng thích ứng của các giống ở mỗi vùng sinh thái sẽ khác nhau. Vì vậy, để phát huy được các đặc tính tốt của giống mới và tránh những rủi ro do giống không thích ứng với điều kiện sinh thái tại cơ sở sản xuất thì trước khi đưa các giống ngô lai mới vào sản xuất đại trà tại một vùng nào đó, nhất thiết phải tiến hành đánh giá quá trình sinh trưởng, phát triển, khả năng chống chịu và tính thích ứng với điều kiện sinh thái của vùng đó. Tình hình sản xuất ngô và ngô biến đổi gen trên thế giới và ở Việt Nam 1.
Tình hình sản xuất ngô và ngô biến đổi gen trên thế giới Những năm gần đây cây ngô được ứng dụng nhiều thành tựu khoa học trong các lĩnh vực di truyền học, chọn giống, công nghệ sinh học, cơ giới hoá, điện khí hoá và tin học. vào công tác nghiên cứu và sản xuất. Do nhu cầu sử dụng tăng nên diện tích, năng suất ngô liên tục tăng trong những năm gần đây. Diện tích, năng suất, sản lượng ngô thế giới năm 2014 - 2018 Chỉ tiêu Diện tích Năng suất Sản lượng Năm (triệu ha) (tấn/ha) (triệu tấn) 2014 185,74 55,95 1.147,62 (Nguồn: FAOSTAT 3/2020) Số liệu bảng 2.1 cho thấy diện tích trồng ngô trên thế giới 5 năm gần đây có xu hướng tăng từ 185,74 triệu ha (năm 2014) lên 193,73 triệu ha (năm 2018) tăng 7,99 triệu ha.
Trong năm 2017 diện tích tăng cao nhất (11,73 triệu ha). Nhìn chung diện tích trồng ngô của thế giới có xu hướng tăng nhẹ qua các năm. Năng suất ngô tăng qua các năm từ 55,95 ta/ha (năm 2014) lên 59,24ta /ha (năm 2018). Do năng suất tăng nên sản lượng ngô tăng đáng kể, đạt cao nhất năm 2017 (1.
Có được kết quả này là do sản xuất đã sử dụng các giống ngô lai năng suất cao, đồng thời không ngừng cải thiện các biện pháp kỹ thuật canh tác và ứng dụng những thành tựu của công nghệ sinh học, công nghệ chế biến và bảo quản, cơ khí hóa và công nghệ tin học. vào m 5 sản xuất ngô. Do đó đã làm tăng thêm vài trò và vị trí của cây ngô trên trên thế giới. Hiện nay trên thế giới có khoảng 140 nước trồng ngô, trong đó có 38 nước là các nước phát triển còn lại là các nước đang phát triển.
Do sự khác nhau về điều kiện tự nhiên, tập quán canh tác và trình độ khoa học kỹ thuật nên có sự chênh lệch về năng suất ngô ở các Châu lục. Tình hình sản xuất ngô ở một số Châu lục năm 2018 được thể hiện ở bảng 2. Trên thế giới, sản xuất ngô chủ yếu tập trung ở một số nước phát triển. Tình hình sản xuất ngô của một số nước trên thế giới năm 2018 Diện tích Năng suất Sản lượng Nước (triệu ha) (tạ/ha) (triệu tấn) Mỹ 33,08 118,64 392,45 Trung Quốc 42,16 61,02 257,35 Bzazil 16,21 51,04 82,29 Ấn Độ 9,25 30,24 27,82 Mexico 7,12 38,15 27,17 (Nguồn: FAOSTAT,3/ 2020) Qua bảng 2.2 cho thấy trong các quốc gia sản xuất nhiều ngô Mỹ luôn là quốc gia có diện tích, năng suất và sản lượng ngô cao nhất và cao hơn năn 2017.
Năm 2018 diện tích ngô của Mỹ đứng thứ 2 trên thế giới (33,08 triệu ha), sau Trung Quốc, song do năng suất ngô của Mỹ đạt cao nhất (118,64 triệu tấn), nên sản lượng ngô của Mỹ đạt cao nhất thế giới (392,45 triệu tấn), chiếm 34,2% tổng sản lượng ngô trên toàn thế giới. Đây là kết quả ứng dụng thành công trong việc chọn tạo giống mới và áp dụng các tiến bộ kỹ thuật trong sản xuất ngô của Mỹ. Trung Quốc là quôc gia sản xuất ngô lớn thứ 2 sau Mỹ , năm 2018 diện tích ngô của Trung Quốc lớn nhất thế giới (42,16 triệu ha) song do năng suất m 6 ngô của Trung Quốc thấp (61,04 tạ/ha), do đó sản lượng ngô của Trung Quốc thấp hơn so với Mỹ, năm 2018 là 257,35 triệu tấn, chiếm 22,42% sản lượng ngô toàn thế giới. Trong công tác cải tại giống cây trồng trên cơ sở ưu thế lai, cây ngô lai là một thành công kỳ diệu của nhân loài.
Nhờ sử dụng giống lai và kỹ thuật trồng trọt tiên tiến mà năng suất ngô trên thế giới đã tăng 1,83 lần trong vòng 30 năm (1960 -1990). Mỹ là một nước phát triển có năng suất ngô tăng từ 2-3 lần trong thời kỳ trên. Hiện nay, Mỹ là nước sản xuất ngô lớn nhất thế giới, chiếm 31,29% tổng sản lượng ngô thế giới. Việc sử dụng các giống ngô lại ở Mỹ bắt đầu từ năm 1930.
Hiện nay 100% diện tích ngô của Mỹ là trồng các giống ngô lai trong đó hơn 95% là giống ngô lai đơn. Trong thời gian gần đây ở phần lớn các nước phát triển năng suất ngô tăng không đáng kể, thì năng suất ngô ở Mỹ vẫn tăng đột biến. Kết quả đó có được là nhờ ứng dụng công nghệ sinh học trong sản xuất. Ở Mỹ chỉ còn 48% giống ngô được sử dụng được chọn tạo theo công nghệ truyền thống, 52% là bằng công nghệ sinh học.
năm 2020 năng suất ngô trung bình của Mỹ là 99,70 tạ/ha. Tình hình sản xuất ngô ở Việt Nam Trong những năm gần đây do giá trị kinh tế và nhu cầu về ngô trong nước cũng như trên thế giới có xu hướng tăng lên, do đó sản xuất ngô đã nhận được rất nhiều sự quan tâm nên diện tích, năng suất và sản lượng ngô có nhiều thay đổi. Ở Việt Nam sản xuất lương thực luôn là nhiệm vụ quan trọng được ưu tiên hàng đầu trong sản xuất nông nghiệp. Trong đó cây ngô là cây lương thực quan trọng thứ hai sau cây lúa, là cây trồng chính để phát triển ngành chăn nuôi, với điều kiện tự nhiên phù hợp với sinh trưởng phát triển của cây ngô nên cây ngô có thể trồng được khắp các vùng trong cả nước.
Tình hình sản xuất cât ngô của Việt Nam trong 5 năm gần đây được trình bày ở bảng 2. Tình hình sản xuất ngô ở Việt Nam năm 2014 - 2018 Diện tích Năng suất Sản lượng Năm (nghìn ha) (tạ/ha) (nghìn tấn) 2014 1.