ĐẶT VẤN ĐỀ Sức khỏe là vốn quý của con người và của toàn xã hội. Để xã hội có sức khỏe tốt thì đòi hỏi phải duy trì một hệ thống thực hiện công tác chăm sóc sứckhỏe nhân dân với một lực lượng lớn nhân lực các trình độ và chuyên ngành. Ngàynay, mô hình bệnh tật đang thay đổi hàng ngày, đời sống kinh tế ngày càng được nâng cao do đó nhu cầu được chăm sóc và hưởng các dịch vụ chăm sóc sức khỏe chất lượng cao là nhu cầu bức thiết. Chăm sóc sức khỏe là một trong những công việc chủ chốt của nghề điều dưỡng, điều dưỡng viên là những người trực tiếp tiếp xúc chăm sóc sức khỏe cho người bệnh.
Trong quy hoạch phát triển nguồn nhân lực của Ngành Y tế thì phát triển nguồn nhân lực Điều dưỡng là nhiệm vụ quan trọng vì nhân lực ĐD chiếm gần 50% nhân lực y tế (1). Bộ Y tế đã ban hành Chuẩn năng lực cơ bản Điều dưỡng Việt Nam để các cơ sở đào tạo và sử dụng ĐD nghiên cứu áp dụng. Bộ tài liệu đưa ra những tiêu chuẩn thuộc ba lĩnh vực là: Năng lực thực hành; Năng lực quản lý và phát triển nghề nghiệp; Năng lực hành nghề theo pháp luật và Đạo đức nghề nghiệp, sự cần thiết của chuẩn năng lực cơ bản của ĐD Việt Nam là phân biệt giữa các bậc điều dưỡng được đào tạo, hay ĐD viên hoặc Điều dưỡng trưởng tự đánh giá năng lực nghề nghiệp của bản thân để đạt chuẩn và hoàn thành chức năng nhiệm vụ khi thực hành công việc(2). Quản lý nói chung và quản lý điều dưỡng là một nghệ thuật về việc vận dụng tất cả các nguồn lực sẵn có để hoàn thành nhiệm vụ đã giao đúng thời gian và hiệu quả.
Trong quản lý điều dưỡng, Điều dưỡng trưởng khoa (ĐDTK) là một trong những khâu cơ bản được sử dụng để đạt được chất lượng chăm sóc người bệnh của một khoa tại một đơn vị và thông qua công tác quản lý, người Điềudưỡng trưởng tạo ra một môi trường trong đó tất cả các điều dưỡng phát huy tối đa khả năng của mình để đạt đến mục đích chăm sóc người bệnh(3). Một trong các mục tiêu của Ngành Y tế Lào Cai là nâng cao chất lượng dịch vụ y tế, trong đó năng lực nhân viên y tế (NVYT) đóng vai trò quan trọng. Chính vì vậy, việc đánh giá năng lực của ĐD nói chung, đặc biệt là ĐDTK là cần thiết, vì năng lực liên quan chặc chẽ đến chất lượng công việc, thiếu năng lực sẽ ảnh hưởng 2 đến chất lượng chăm sóc, hạn chế hoàn thành nhiệm vụ của người ĐD theo quy định(4). Hiện nay khái niệm chuẩn năng lực ĐD ở nước ta đã được xây dựng hoàn chỉnh tuy nhiên đối với điều dưỡng trưởng, năng lực quản lý còn nhiều vấn đề cần được xem xét.
Đó là khoảng cách giữa đào tạo và thực hành, là năng lực làm việc cũng như sự đồng đều trong các lĩnh vực hoạt động của các ĐD trưởng. Tại tỉnh tỉnh Lào Cai chưa có nghiên cứu đánh giá năng lực quản lý của ĐDTK, để có dữ liệu xây dựng các chính sách nhằm nâng cao chất lương đội ngũ ĐDTK của tỉnh nhà. Chính vì vậy, nghiên cứu: “Thực trạng năng lực quản lý của Điều dưỡng trưởng khoa tại các bệnh viện công lập tuyến tỉnh Lào Cai, năm 2020 và một số yếu tố ảnh hưởng” đã được tiến hành trong năm 2020. 3 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 1.
Mô tả thực trạng năng lực quản lý của Điều dưỡng trưởng khoa tại các bệnh viện công lập tuyến tỉnh Lào Cai, năm 2020. Phân tích một số yếu tố ảnh hưởng đến năng lực quản lý của Điều dưỡng trưởng khoa tại các bệnh viện công lập tuyến tỉnh Lào Cai, năm 2020. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Tổng quan về điều dưỡng và điều dưỡng trưởng 1.
Lịch sử điều dưỡng Điều dưỡng là một nghề có lịch sử lâu đời gắn liền với sự phát triển xã hội loài người. Trải qua các giai đoạn, nghề điều dưỡng đã khá phát triển từ “thời kỳ viễn chinh” ở châu Âu và luôn gắn với công việc săn sóc thương bệnh binh. Điều dưỡng thực sự phát triển và được coi là một nghề thực thụ vào cuối thế kỷ 18 đầu thế kỷ 19 và tiền đề quan trọng để Điều dưỡng phát triển như một nghề là xuất hiện các trường dạy Điều dưỡng một cách bài bản và đặt nền móng cho việc này là Florence Nightingale (1820 - 1910). Bà cũng là người thành lập trường đào tạo điềudưỡng đầu tiên trên thế giới ở nước Anh vào năm 1860 mang tên bà.
Trường điều dưỡng Nightingale cùng với chương trình đào tạo một năm đã đặt nền tảng cho hệ thống đào tạo ĐD không chỉ ở Anh mà còn ở nhiều nước trên thế giới(5). Theo Hội đồng Điều dưỡng quốc tế (International Council of Nurses - ICN) thì Điều dưỡng là một nghề nghiệp trong hệ thống y tế nhằm bảo vệ, nâng cao, chăm sóc về sức khỏe và các nhu cầu của con người; sử dụng đánh giá lâm sàng trong việc cung cấp chăm sóc để cho phép mọi người cải thiện, duy trì, phục hồi sức khỏe, để đối phó với vấn đề sức khỏe, và để đạt được chất lượng tốt nhất có thể của cuộc sống, khi khỏe mạnh và cả khi bệnh hoặc khuyết tật, cho đến khi chết(6). Lực lượng Điều dưỡng viên giữ vai trò nòng cốt trong hệ thống chăm sóc sức khỏe ban đầu với mục tiêu chẩn đoán, điều trị, chăm sóc các nhu cầu thiết yếu của người dân trong việc nâng cao sức khỏe, duy trì, phục hồi và dự phòng bệnh tật ở ba tuyến: tuyến đầu, tuyến sau và tuyến cuối kết hợp với các chuyên ngành khác trong nhóm nhân viên chăm sóc sức khỏe. Theo ICN thì Điều dưỡng là bảo vệ, xúc tiến, và tối ưu hóa sức khỏe và khả năng phòng ngừa bệnh tật và thương tích, giảm đau khổ thông qua việc chăm sóc, tuyên truyền giáo dục các kiến thức về chăm sóc sức khỏe cho cá nhân, gia đình, cộng đồng và xã hội.
Theo Hiệp hội Điều dưỡng Hoa kỳ (American Nurses Association - ANA) thì Điều dưỡng là sự bảo vệ, nâng cao, chăm sóc về sức khỏevà các nhu cầu của con người; dự phòng bệnh và chấn thương (thể chất, tinh thần, 5 xã hội); xoa dịu nỗi đau qua chẩn đoán và điều trị nhằm đáp ứng các nhu cầu về sức khỏe con người; tăng cường chăm sóc các cá nhân, gia đình, cộng đồng và xã hội. Ngày nay, điều dưỡng đã được công nhận là một nghề nghiệp độc lập, cùng cộng tác với các bác sỹ, dược sỹ, kỹ thuật viên và các thành phần khác trong hệ thống ytế để cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe cho cá nhân, gia đình, cộng đồng và xã hội, người làm nghề điều dưỡng gọi là điều dưỡng viên(7). Điều dưỡng viên Là người phụ trách công tác điều dưỡng, chăm sóc sức khỏe, kiểm tra tình trạng người bệnh, kê đơn và các công việc khác để phục vụ cho quá trình chăm sóc sức khỏe ban đầu cho đến phục hồi, trị liệu cho người bệnh. Ở Việt Nam, Điều dưỡng đã được xem là một nghề độc lập trong hệ thống y tế.
Người điều dưỡng hiện có nhiều cấp bậc, trình độ và đã được quy định cụ thể trong hệ thống ngạch, bậc công chức theo Quyết định số 41/2005/QĐ-BNV ngày 22tháng 4 năm 2005 của Bộ Nội vụ về tiêu chuẩn nghiệp vụ các ngạch viên chức Y tế Điều dưỡng(8). Điều dưỡng trưởng Là người đứng đầu các điều dưỡng của một khoa, chịu trách nhiệm về các kết quả hoạt động của các điều dưỡng của khoa mình phụ trách. ĐDTK cũng là điều dưỡng trung gian có nhiệm vụ chỉ đạo thực hiện các phương hướng hoạt động, đường lối của điều dưỡng trưởng bệnh viện(9). Chăm sóc người bệnh Chăm sóc người bệnh trong bệnh viện bao gồm hỗ trơ, đáp ứ ng các nhu cầ u cơ bản của mỗi người bệnh nhằm duy trì hô hấp, tuần hoàn, thân nhiệt, ăn uố ng, bài tiế t, tư thế, vân đông, vệ sinh cá nhân, ngủ, nghỉ; chăm sóc tâm lý; hỗ trợ điều trị và tránh các nguy cơ từ môi trườ ng bệnh viện cho người bệnh(10).
Quy trình điều dưỡng Quy trình điều dưỡng là phương pháp khoa học được áp dụng trong lĩnh vực điều dưỡng để thực hiện chăm sóc người bệnh có hệ thống bảo đảm liên tục, an toàn và hiệu quả bao gồm: nhận định, chẩn đoán điều dưỡng, lập kế hoạch, thực hiện và đánh giá kết quả chăm sóc điều dưỡng(10). Phiế u chăm sóc Phiếu chăm sóc là phiế u ghi diễn biến bệnh của ngườ i bênh và những can thiêp điều dưỡng do điề u dưỡng viên, hộ sinh viên thưc hiên ̣ (10). Nguyên tắc chăm sóc người bệnh trong bệnh viện Người bệnh là trung tâm của công tác chăm sóc nên phải được chăm sóc toàn diện, liên tuc, bảo đảm hài lòng, chất lượng và an toàn. Chăm sóc, theo dõi người bệnh là nhiệm vụ của bệnh viện, các hoạt động chăm sóc điều dưỡng, theo dõi do điều dưỡng viên, hộ sinh viên thực hiện và chiu ̣ trách nhiêm.
Can thiệp điều dưỡng phải dựa trên cơ sở các yêu cầu chuyên môn và sự đánh giá nhu cầu của mỗi người bệnh để chăm sóc phục vụ(10). Khái niệm năng lực và quản lý 1. Khái niệm lãnh đạo, quản lý Qua từng thời gian đã có nhiều khái niệm về lãnh đạo. Trong cuốn sách “Culture, Leadership, and Organizations (2014)”, House và các cộng sự đã định nghĩa lãnh đạo là khả năng gây ảnh hưởng, động viên khuyến khích của một cá nhân nào đó nhằm làm cho cấp dưới đóng góp nhiều nhất vào thành công của một tổ chức.
Theo học giả Bennis, lãnh đạo là quá trình gây ảnh hưởng mang tính xã hội nhằm tìm kiếm sự tham gia tự nguyện của cấp dưới để thực hiện một cách tốt nhất các mục tiêu của tổ chức(11). Quản lý là quá trình làm cho mọi việc được thực hiện và làm việc thông qua những người khác nhằm đạt được các mục tiêu của tổ chức trong điều kiện môi trường thay đổi. Lãnh đạo là quá trình gây ảnh hưởng và tạo môi trường làm việc thuận lợi để đạt được mục tiêu của tổ chức(12). Khái niệm năng lực quản lý của điều dưỡng trưởng Khái niệm năng lực “Năng lực” theo Từ điển tiêng Việt là khả năng đủ để làm một công việc nào đó hay “Năng lực” là những điều kiện được tạo ra hoặc vốn có để thực hiện một hoạt động nào đó.
Theo quan điểm của những nhà tâm lý học, năng lực là tổng hợp 7 các đặc điểm, thuộc tính tâm lý của cá nhân phù hợp với yêu cầu đặc trưng của một hoạt động nhất định nhằm đảm bảo cho hoạt động đó đạt hiệu quả cao.