Thực trạng mối hại gỗ trong các công trình xây dựng tại phường Quang Trung – thành phố Thái Nguyên

Luận văn phân tích thực trạng mối hại gỗ trong các công trình xây dựng tại phường Quang Trung, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên.

• Tác giả: Phan Anh Việt
• Người hướng dẫn: ThS. Nguyễn Thị Tuyên
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Lâm nghiệp
• Đề tài: Thực Trạng Mối Hại Gỗ Trong Các Công Trình Xây Dựng Tại Phường Quang Trung, Thái Nguyên
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục đích nghiên cứu của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu
• 1.3.2. Ý nghĩa trong thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đặc điểm của mối hại gỗ
• 2.2. Tổ mối
• 2.3. Thức ăn của mối
• 2.4. Hình thái và chức năng của mối
• 2.4.1. Mối vua, mối chúa
• 2.4.2. Mối cánh
• 2.4.3. Mối lính
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian tiến hành
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp thu thập tài liệu
• 3.4.2. Phương pháp thu thập số liệu
• 3.4.3. Phương pháp phân tích, xử lý số liệu và tổng hợp số liệu
• 3.4.4. Phương pháp đánh giá mức độ mối hại công trình
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Lịch sử phòng mối tại phường Quang Trung – TP Thái Nguyên – Tỉnh Thái Nguyên
• 4.2. Thực trạng mối hại gỗ trong các công trình xây dựng tại phường Quang Trung – TP Thái Nguyên – tỉnh Thái Nguyên
• 4.3. Thực trạng mối xuất hiện và phá hại gỗ trong các công trình xây dựng tại địa phương
• 4.4. Gỗ sử dụng trong các công trình xây dựng tại địa phương
• 4.5. Thực trạng mối gây hại các cấu kiện bằng gỗ trong các công trình xây dựng tại phường Quang Trung – TP Thái Nguyên – tỉnh Thái Nguyên
• 4.6. Giải pháp khắc phục tình trạng mối hại gỗ tại địa phương
• 4.7. Kế hoạch phòng trừ mối hại gỗ tại địa phương
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Mối Gây Hại Gỗ Công Trình Tại Quang Trung

Mối là loài côn trùng gây hại, đặc biệt nguy hiểm cho các công trình xây dựng sử dụng vật liệu gỗ. Tại phường Quang Trung, thành phố Thái Nguyên, tình trạng mối gỗ công trình Quang Trung diễn ra khá phổ biến do điều kiện khí hậu nhiệt đới ẩm và mật độ dân cư cao. Mối không chỉ phá hoại các cấu trúc gỗ như cột, kèo, sàn nhà mà còn tấn công các vật dụng nội thất, gây thiệt hại kinh tế đáng kể cho người dân và các cơ quan. Theo nghiên cứu, mối có khả năng tiêu thụ cellulose, thành phần chính của gỗ, giấy và các vật liệu có nguồn gốc thực vật khác. Điều này khiến chúng trở thành mối đe dọa thường trực đối với các công trình xây dựng và tài sản của người dân. Việc kiểm soát và phòng ngừa mối mọt tại phường Quang Trung là vô cùng quan trọng để bảo vệ tài sản và đảm bảo an toàn cho các công trình.

1.1. Đặc Điểm Sinh Học Của Mối Gây Hại Gỗ

Mối là loài côn trùng xã hội, sống thành đàn với cấu trúc tổ chức phức tạp. Trong một tổ mối, có nhiều thành phần khác nhau như mối chúa, mối vua, mối lính và mối thợ, mỗi thành phần đảm nhận một vai trò riêng. Mối thợ là thành phần chính gây hại cho gỗ, chúng có khả năng tiêu hóa cellulose nhờ vào các vi sinh vật cộng sinh trong ruột. Mối lính có nhiệm vụ bảo vệ tổ và mối thợ khỏi các tác nhân gây hại bên ngoài. Mối chúa là trung tâm sinh sản của tổ, có khả năng đẻ hàng ngàn trứng mỗi ngày. Vòng đời của mối trải qua nhiều giai đoạn, từ trứng, ấu trùng đến mối trưởng thành. Hiểu rõ đặc điểm sinh học của mối giúp chúng ta có thể đưa ra các biện pháp phòng chống mối công trình xây dựng Thái Nguyên hiệu quả hơn.

1.2. Các Loại Mối Gây Hại Gỗ Phổ Biến Tại Quang Trung

Tại phường Quang Trung, có nhiều loại mối gây hại gỗ khác nhau, trong đó phổ biến nhất là các loài thuộc giống Coptotermes, Odototermes và Macrotermes. Mỗi loài có đặc điểm sinh thái và tập tính khác nhau, gây ra những hình thức phá hoại khác nhau. Ví dụ, mối Coptotermes thường xây dựng tổ dưới lòng đất và tấn công gỗ từ bên trong, gây khó khăn cho việc phát hiện và kiểm soát. Mối Macrotermes thường xây dựng tổ trên mặt đất và tấn công gỗ từ bên ngoài. Việc xác định chính xác loài mối gây hại là rất quan trọng để lựa chọn phương pháp xử lý mối mọt tại phường Quang Trung phù hợp và hiệu quả.

II. Tác Hại Của Mối Đối Với Công Trình Xây Dựng Thực Tế

Tác hại của mối đối với công trình xây dựng là vô cùng lớn, không chỉ gây thiệt hại về mặt kinh tế mà còn ảnh hưởng đến an toàn và tuổi thọ của công trình. Mối có thể phá hoại các cấu trúc gỗ quan trọng như cột, kèo, dầm, sàn nhà, gây suy yếu khả năng chịu lực của công trình. Ngoài ra, mối còn tấn công các vật dụng nội thất bằng gỗ như tủ, bàn, ghế, giường, gây mất thẩm mỹ và giảm giá trị sử dụng. Theo thống kê, thiệt hại do mối gây ra cho các công trình xây dựng ở Việt Nam lên đến hàng ngàn tỷ đồng mỗi năm. Tại phường Quang Trung, nhiều công trình đã bị mối phá hoại nghiêm trọng, gây ảnh hưởng đến đời sống và sinh hoạt của người dân. Việc đánh giá đúng mức thiệt hại do mối gây ra cho công trình xây dựng là cần thiết để nâng cao ý thức phòng ngừa và kiểm soát mối.

2.1. Ảnh Hưởng Đến Kết Cấu Và Độ Bền Công Trình

Mối tấn công và phá hoại gỗ từ bên trong, tạo ra các đường hầm và khoang rỗng, làm giảm đáng kể khả năng chịu lực của gỗ. Điều này có thể dẫn đến sụt lún, nứt vỡ và thậm chí là sập đổ công trình. Đặc biệt, các công trình xây dựng cũ, sử dụng nhiều vật liệu gỗ, thường là đối tượng dễ bị mối tấn công nhất. Việc kiểm tra và bảo trì định kỳ các công trình xây dựng là rất quan trọng để phát hiện sớm các dấu hiệu mối ăn gỗ và có biện pháp xử lý kịp thời.

2.2. Thiệt Hại Kinh Tế Do Mối Gây Ra Tại Quang Trung

Thiệt hại kinh tế do mối gây ra không chỉ bao gồm chi phí sửa chữa và thay thế các cấu trúc gỗ bị hư hỏng mà còn bao gồm chi phí diệt mối và phòng ngừa mối. Ngoài ra, mối còn có thể gây ra các thiệt hại gián tiếp như giảm giá trị bất động sản, ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh và sinh hoạt của người dân. Việc báo giá dịch vụ diệt mối Quang Trung có thể dao động tùy thuộc vào mức độ phá hoại và diện tích công trình, nhưng chi phí này thường không hề nhỏ.

III. Cách Nhận Biết Dấu Hiệu Mối Xông Và Phòng Ngừa Hiệu Quả

Việc nhận biết sớm dấu hiệu nhận biết mối xông là rất quan trọng để có biện pháp xử lý kịp thời, tránh để mối gây ra những thiệt hại nghiêm trọng. Một số dấu hiệu phổ biến bao gồm: xuất hiện các đường mui (đường đất) trên tường, trần nhà hoặc các cấu trúc gỗ; gỗ bị rỗng ruột, mục nát; xuất hiện phân mối (những hạt nhỏ màu nâu hoặc đen) gần các khu vực gỗ; nghe thấy tiếng động lạ (tiếng kêu răng rắc) trong gỗ. Để phòng ngừa mối hiệu quả, cần thực hiện các biện pháp như: sử dụng gỗ đã qua xử lý chống mối; giữ cho công trình khô ráo, thoáng mát; kiểm tra và bảo trì định kỳ các cấu trúc gỗ; sử dụng các biện pháp phòng ngừa mối trước khi xây dựng công trình. Việc áp dụng đồng bộ các biện pháp phòng ngừa và kiểm soát mối sẽ giúp bảo vệ công trình xây dựng khỏi sự tấn công của mối.

3.1. Các Dấu Hiệu Cụ Thể Của Mối Gây Hại Gỗ

Ngoài các dấu hiệu đã nêu, cần chú ý đến các dấu hiệu khác như: sự xuất hiện của mối cánh vào mùa sinh sản (thường vào mùa xuân hoặc mùa hè); các vết nứt hoặc lỗ nhỏ trên bề mặt gỗ; sự thay đổi màu sắc của gỗ (gỗ trở nên sẫm màu hoặc xuất hiện các đốm trắng). Việc quan sát kỹ lưỡng và thường xuyên các cấu trúc gỗ trong công trình sẽ giúp phát hiện sớm các dấu hiệu mối gây hại.

3.2. Biện Pháp Phòng Ngừa Mối Cho Nhà Ở Thái Nguyên

Để phòng ngừa mối cho nhà ở Thái Nguyên, cần chú trọng đến các biện pháp sau: xử lý nền móng bằng hóa chất chống mối trước khi xây dựng; sử dụng gỗ đã qua tẩm sấy và xử lý chống mối; đảm bảo hệ thống thoát nước tốt, tránh để công trình bị ẩm ướt; thường xuyên vệ sinh và kiểm tra các khu vực có nguy cơ bị mối tấn công; sử dụng các loại thuốc diệt mối sinh học hoặc hóa học an toàn và hiệu quả.

IV. Quy Trình Xử Lý Mối Cho Công Trình Mới Xây Dựng Hướng Dẫn

Quy trình xử lý mối cho công trình mới xây là một bước quan trọng để bảo vệ công trình khỏi sự tấn công của mối ngay từ đầu. Quy trình này thường bao gồm các bước sau: khảo sát và đánh giá tình trạng mối; xử lý nền móng bằng hóa chất chống mối; xử lý các cấu trúc gỗ bằng hóa chất chống mối; kiểm tra và bảo trì định kỳ. Việc lựa chọn các loại hóa chất chống mối an toàn và hiệu quả là rất quan trọng để đảm bảo sức khỏe cho người sử dụng và bảo vệ môi trường. Ngoài ra, cần tuân thủ đúng quy trình và liều lượng sử dụng hóa chất để đạt hiệu quả cao nhất. Việc thực hiện đúng quy trình xử lý mối cho công trình mới xây sẽ giúp kéo dài tuổi thọ của công trình và giảm thiểu chi phí sửa chữa trong tương lai.

4.1. Các Bước Chi Tiết Trong Quy Trình Xử Lý Mối

Các bước chi tiết trong quy trình xử lý mối bao gồm: phát quang và dọn dẹp khu vực xây dựng; đào hào chống mối xung quanh công trình; phun hóa chất chống mối vào hào và nền móng; lấp hào và nén chặt đất; xử lý các cấu trúc gỗ bằng hóa chất chống mối; kiểm tra và nghiệm thu công trình. Cần đảm bảo rằng tất cả các khu vực có nguy cơ bị mối tấn công đều được xử lý kỹ lưỡng.

4.2. Lựa Chọn Thuốc Diệt Mối Hiệu Quả Cho Gỗ

Việc lựa chọn thuốc diệt mối hiệu quả cho gỗ là rất quan trọng để đảm bảo hiệu quả xử lý. Nên lựa chọn các loại thuốc có nguồn gốc rõ ràng, được cấp phép sử dụng bởi cơ quan chức năng và có chứng nhận an toàn cho sức khỏe và môi trường. Ngoài ra, cần lựa chọn loại thuốc phù hợp với loại mối gây hại và tình trạng phá hoại của mối.

V. Dịch Vụ Diệt Mối Tại Quang Trung Uy Tín Chuyên Nghiệp

Khi tình trạng mối gây hại trở nên nghiêm trọng, việc sử dụng dịch vụ diệt mối tại Quang Trung là một giải pháp hiệu quả và tiết kiệm thời gian. Các công ty diệt mối chuyên nghiệp thường có đội ngũ kỹ thuật viên giàu kinh nghiệm, trang thiết bị hiện đại và sử dụng các loại hóa chất diệt mối an toàn và hiệu quả. Việc lựa chọn một công ty diệt mối uy tín là rất quan trọng để đảm bảo chất lượng dịch vụ và tránh các rủi ro không đáng có. Nên tham khảo ý kiến của người thân, bạn bè hoặc tìm kiếm thông tin trên mạng để lựa chọn được một công ty diệt mối phù hợp. Ngoài ra, cần yêu cầu công ty cung cấp đầy đủ thông tin về quy trình xử lý, loại hóa chất sử dụng và chế độ bảo hành.

5.1. Tiêu Chí Chọn Công Ty Diệt Mối Uy Tín Tại Thái Nguyên

Các tiêu chí để chọn công ty diệt mối uy tín tại Thái Nguyên bao gồm: có giấy phép hoạt động hợp lệ; có đội ngũ kỹ thuật viên giàu kinh nghiệm và được đào tạo bài bản; sử dụng các loại hóa chất diệt mối an toàn và hiệu quả; có quy trình xử lý rõ ràng và khoa học; có chế độ bảo hành tốt; có giá cả hợp lý và cạnh tranh.

5.2. Mẹo Diệt Mối Dân Gian Hiệu Quả Và An Toàn

Một số mẹo diệt mối dân gian như sử dụng dầu hỏa, nước vôi hoặc ớt bột có thể có hiệu quả trong một số trường hợp nhất định. Tuy nhiên, các biện pháp này thường không triệt để và có thể gây hại cho sức khỏe và môi trường. Do đó, nên cân nhắc kỹ trước khi áp dụng các biện pháp này và nên ưu tiên sử dụng các biện pháp diệt mối chuyên nghiệp và an toàn.

VI. Phòng Chống Mối Cho Đồ Gỗ Nội Thất Bí Quyết Hiệu Quả

Ngoài việc phòng chống mối cho công trình xây dựng, việc phòng chống mối cho đồ gỗ nội thất cũng rất quan trọng để bảo vệ tài sản và kéo dài tuổi thọ của đồ dùng. Các biện pháp phòng chống mối cho đồ gỗ nội thất bao gồm: sử dụng gỗ đã qua xử lý chống mối; giữ cho đồ gỗ khô ráo, thoáng mát; thường xuyên vệ sinh và lau chùi đồ gỗ; sử dụng các loại thuốc xịt chống mối chuyên dụng; đặt bẫy mối. Việc thực hiện đồng bộ các biện pháp phòng ngừa sẽ giúp bảo vệ đồ gỗ nội thất khỏi sự tấn công của mối.

6.1. Cách Phòng Chống Mối Cho Tủ Bếp Gỗ

Để phòng chống mối cho tủ bếp gỗ, cần chú trọng đến việc giữ cho tủ bếp khô ráo, thoáng mát; thường xuyên lau chùi các vết bẩn và dầu mỡ; sử dụng các loại thuốc xịt chống mối chuyên dụng; kiểm tra và xử lý kịp thời các vết nứt hoặc lỗ nhỏ trên bề mặt gỗ.

6.2. Phòng Chống Mối Cho Sàn Gỗ Lưu Ý Quan Trọng

Để phòng chống mối cho sàn gỗ, cần chú trọng đến việc giữ cho sàn gỗ khô ráo, thoáng mát; thường xuyên lau chùi và bảo dưỡng sàn gỗ; sử dụng các loại thuốc xịt chống mối chuyên dụng; kiểm tra và xử lý kịp thời các vết nứt hoặc lỗ nhỏ trên bề mặt gỗ; tránh để sàn gỗ tiếp xúc trực tiếp với nước.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Mối (bộ Cánh đều – Isoptera) là nhóm côn trùng xã hội có khả năng phân hủy mạnh mẽ các vật chất chứa cellulose. Trong điều kiện tự nhiên, mối tham gia vào chu trình tuần hoàn vật chất hữu cơ; tuy nhiên, đối với các công trình kiến trúc, kho tàng, đê đập và lâm sản, chúng là một trong những đối tượng sinh vật gây hại nghiêm trọng nhất tại các vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới. Việt Nam có khí hậu nhiệt đới gió mùa ẩm với hệ thực vật phong phú, tạo môi trường thuận lợi cho sự sinh trưởng và phát tán của nhiều loài mối.

Phường Quang Trung là một trong những khu vực trung tâm có mật độ dân cư đông đúc và hoạt động thương mại sầm uất nhất tại thành phố Thái Nguyên, tập trung nhiều đầu mối giao thương và trường đại học. Đặc điểm mật độ xây dựng cao cùng việc sử dụng phổ biến các loại gỗ, ván ép công nghiệp và tài liệu giấy tại các cơ quan, trường học, hộ gia đình đã tạo nguồn thức ăn dồi dào cho mối. Dù thiệt hại về tài sản và nguy cơ mất an toàn công trình diễn ra thường xuyên, công tác phòng trừ mối tại địa bàn trước đây chưa được chú trọng đúng mức; hầu hết các công trình không thực hiện biện pháp phòng mối từ giai đoạn thi công nền móng hoặc xử lý cấu kiện gỗ. Trước thời điểm nghiên cứu, chưa có công trình khoa học nào điều tra toàn diện và có hệ thống về thực trạng mối hại gỗ tại phường Quang Trung. Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Phan Anh Việt được thực hiện nhằm cung cấp dẫn liệu thực chứng cơ bản, phục vụ công tác quản lý và xử lý sinh vật hại lâm sản tại địa phương.

Mục đích nghiên cứu của đề tài là khảo sát thực trạng mối hại gỗ trong các công trình xây dựng tại phường Quang Trung (thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên), làm cơ sở khoa học để đề xuất giải pháp kỹ thuật và lập kế hoạch phòng trừ chi tiết.

Nhiệm vụ và mục tiêu cụ thể được xác định gồm:

1. Đánh giá thực trạng mối hại gỗ trong các công trình xây dựng (bao gồm công trình công cộng và nhà ở dân cư) trên địa bàn phường Quang Trung, thành phố Thái Nguyên.
2. Đề xuất các giải pháp kỹ thuật, quản lý và lập kế hoạch phòng trừ mối kèm dự toán kinh phí cụ thể nhằm khắc phục hậu quả do mối gây ra tại địa phương.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Tình hình mối gây hại các cấu kiện và vật liệu bằng gỗ trong các công trình xây dựng.
• Phạm vi không gian: Địa bàn phường Quang Trung, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên (tập trung khảo sát sâu tại các tổ dân phố 5, 36, 37, 38, 39 và các cơ quan, trường học).
• Phạm vi thời gian: Đề tài được tiến hành thu thập số liệu và quan sát thực địa từ tháng 1 đến tháng 5 năm 2014.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Về cơ sở lý thuyết, đề tài tổng thuật hệ thống phân loại học và sinh học của bộ Cánh đều (Isoptera). Về mặt sinh thái và tập tính học, tổ chức xã hội của mối được cấu thành từ các đẳng cấp chuyên hóa chức năng: mối sinh sản (mối vua, mối chúa), mối cánh (đảm nhiệm phát tán chia đàn), mối lính (nhiệm vụ bảo vệ, trinh sát) và mối thợ (chiếm trên 80% cá thể đàn, phụ trách kiếm ăn, xây tổ và nuôi dưỡng toàn tổ qua cơ chế mớm mồi). Đề tài tổng hợp 3 con đường xâm nhập chủ yếu của mối vào công trình: xâm nhập từ lòng đất nền móng qua đường mui, xâm nhập qua đường không nhờ vũ hóa kết đôi của mối cánh, và xâm nhập qua con đường lây nhiễm khi vận chuyển cấu kiện gỗ hoặc đồ dùng mang mầm mống dịch hại. Các yếu tố sinh thái ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động của mối gồm nhiệt độ (thích hợp từ 20–30°C), độ ẩm không khí (80–90%), độ ẩm đất, ánh sáng và thành phần cơ giới đất. Đề tài cũng viện dẫn Quyết định số 20/QĐ-TWH ngày 26/06/2012 của Hội Khoa học Kỹ thuật Lâm nghiệp Việt Nam để áp dụng định mức kinh tế - kỹ thuật trong lập dự toán phòng trừ.

Phương pháp nghiên cứu được triển khai kết hợp giữa nghiên cứu tài liệu và điều tra thực địa:

• Phương pháp thu thập tài liệu: Tổng hợp các giáo trình côn trùng học lâm nghiệp, báo cáo khoa học chuyên ngành mối và dữ liệu thống kê kinh tế - xã hội của phường Quang Trung.
• Phương pháp điều tra quan sát trực tiếp: Tác giả trực tiếp khảo sát hiện trường tại 6 công trình công cộng (trụ sở UBND phường, trạm y tế, các trường học) và 100 công trình nhà ở của người dân để ghi nhận dấu hiệu xâm nhập (đường mui, phân mối, độ rỗng của gỗ, nấm vũ hóa).
• Phương pháp phỏng vấn bán cấu trúc: Sử dụng phiếu điều tra soạn sẵn để phỏng vấn 114 đối tượng (gồm cán bộ phụ trách cơ sở vật chất và các chủ hộ dân) về lịch sử xây dựng, tiền sử xử lý chống mối, chủng loại gỗ sử dụng và kinh nghiệm xử lý khi có mối xuất hiện.
• Phương pháp phân tích và xử lý số liệu: Số liệu điều tra được tổng hợp, phân loại và xử lý thống kê mô tả bằng phần mềm Microsoft Excel theo hệ thống biểu mẫu tiêu chuẩn.
• Phương pháp đánh giá mức độ mối hại công trình: Do chưa có quy chuẩn chung, tác giả quy ước phân cấp phá hại thành 3 mức độ:
  • Mức độ hại nặng: Mối ăn hại và làm hư hỏng, biến dạng phần lớn cấu kiện gỗ.
  • Mức độ hại trung bình: Mối ăn hại làm hỏng cấu kiện nhưng ở phạm vi cục bộ, mức độ nhẹ hơn.
  • Mức độ hại nhẹ: Mối mới xâm nhập tạo đường mui, gây hại rải rác hoặc mối từng xuất hiện nhưng đã di chuyển.

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Tác giả trình bày tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ tác hại kinh tế nghiêm trọng của bộ Cánh đều đối với vật liệu nguồn gốc xenlulo trong bối cảnh đô thị hóa nhanh tại Thái Nguyên. Phần này xác định rõ mục đích, 2 mục tiêu nghiên cứu, đóng góp học thuật trong việc rèn luyện phương pháp nghiên cứu côn trùng học lâm nghiệp và ý nghĩa thực tiễn trong việc khoanh vùng, kiểm soát dịch hại công trình.

Phần 2: Tổng quan vấn đề nghiên cứu

Chương này tổng thuật các công trình nghiên cứu về mối trên thế giới (từ các khóa định loại của Smaethman, Holmgreen, Ahmad, Roonwal đến các nghiên cứu cấu trúc ADN) và tại Việt Nam (các công trình của Bathellier, Allouard, Nguyễn Đức Khảm, Viện Khoa học Thủy lợi, Viện Phòng trừ Mối và Bảo vệ Công trình). Tác giả phân tích chi tiết đặc điểm sinh học, tổ chức đẳng cấp, 7 nhân tố sinh thái ảnh hưởng đến đời sống của mối và phương thức gây hại của các giống phổ biến (Coptotermes, Odontotermes, Cryptotermes...). Đồng thời, chương 2 phác thảo điều kiện tự nhiên, vị trí địa lý giáp các phường trung tâm và điều kiện kinh tế - xã hội của phường Quang Trung (dân số năm 2011 là 32.532 người, chia thành 39 tổ dân phố).

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Nội dung chương 3 thiết lập khung nghiên cứu thực nghiệm: xác định đối tượng mối hại gỗ, phạm vi thực hiện tại phường Quang Trung trong 5 tháng (01/2014 – 05/2014). Tác giả chi tiết hóa 4 nhóm nội dung nghiên cứu (lịch sử phòng mối, thực trạng phá hại, kinh nghiệm địa phương, đề xuất giải pháp), mô tả quy trình phỏng vấn – quan sát hiện trường và chuẩn hóa hệ thống 6 mẫu bảng biểu thống kê phục vụ phân tích dữ liệu trên Excel.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu

Đây là nội dung trọng tâm của khóa luận, phản ánh toàn diện các số liệu điều tra thực địa:

• Lịch sử phòng mối: Tỷ lệ công trình được phòng ngừa trước khi xây dựng rất thấp (chỉ 16,7% ở công trình công cộng và 10% ở nhà dân). Đối với cấu kiện gỗ, 100% công trình công cộng và 92% nhà dân không qua xử lý tẩm bảo quản trước khi sử dụng.
• Thực trạng xâm nhiễm và mức độ gây hại: 100% công trình công cộng (6/6) và 42% công trình nhà ở (42/100) có mối xuất hiện. Phân cấp mức độ hại ở nhà dân gồm: nhẹ (50%), trung bình (42,9%), nặng (7,1%). Địa bàn tổ 38, 39 có tỷ lệ hại cao hơn do tiếp giáp vùng đất đồi đỏ.
• Khảo sát vật liệu gỗ: Ghi nhận 21 nhóm/loại gỗ được sử dụng trong xây dựng. Trong đó gỗ Nghiến chiếm 28,3%, Keo chiếm 23,59%, Xoan chiếm 17,92%, gỗ ép công nghiệp chiếm 16,98%. Mối có xu hướng tấn công mạnh vào phần gỗ sớm và phần gỗ giác của các loại gỗ mềm nhóm V, VI.
• Kinh nghiệm và tập quán xử lý: 100% công trình không kiểm tra mối định kỳ; 89,5% người dân không có kinh nghiệm chuyên môn, chủ yếu diệt thủ công (đổ dầu luyn, xăng, nước sôi) cho hiệu quả thấp.
• Đề xuất giải pháp và lập dự toán: Đưa ra 6 giải pháp tổng thể và lập bảng kế hoạch diệt mối sinh học tận gốc bằng hộp nhử kết hợp thuốc PMC 90 cho 6 công trình công cộng với tổng kinh phí 747.992.700 đồng.

Phần 5: Kết luận và kiến nghị

Tác giả tóm tắt các kết luận chính về tỷ lệ nhiễm mối, mức độ tổn hại của cấu kiện gỗ theo nhóm gỗ và vị trí tiếp giáp; đưa ra các kiến nghị đối với UBND phường Quang Trung và các cơ quan chuyên môn trong việc tăng cường kiểm tra định kỳ, tuyên truyền kỹ thuật và hỗ trợ kinh phí bảo vệ công trình.

Kết quả và đóng góp

Nghiên cứu đã thu thập và xử lý các số liệu thực chứng về thực trạng mối hại gỗ tại địa bàn phường Quang Trung, được tổng hợp qua các bảng số liệu sau:

Loại hình công trình	Tổng số mẫu điều tra (công trình)	Số công trình có phòng mối trước xây dựng (%)	Số công trình xử lý gỗ trước khi dùng (%)	Tỷ lệ xuất hiện mối (%)	Mức độ phá hại: Nhẹ (%)	Mức độ phá hại: Trung bình (%)	Mức độ phá hại: Nặng (%)
Công trình công cộng	6	16,7%	0,0%	100,0%	33,3%	50,0%	16,7%
Công trình nhà ở dân cư	100	10,0%	8,0%	42,0%	50,0%	42,9%	7,1%

Số liệu điều tra về chủng loại vật liệu gỗ và mức độ sử dụng tại 106 công trình khảo sát cho thấy cơ cấu gỗ rất đa dạng, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng chống chịu mối mọt:

Nhóm / Tên loại gỗ	Phân nhóm gỗ theo TCVN	Số công trình sử dụng	Tỷ lệ sử dụng (%)	Ghi nhận về tính kháng mối
Gỗ Nghiến	Nhóm II	30	28,30%	Gỗ cứng, tỷ trọng lớn, chỉ bị hại nhẹ ở phần gỗ giác/gỗ sớm
Gỗ Keo	Nhóm VI	25	23,59%	Gỗ mềm, giác nhiều, bị mối ăn hại cả giác và lõi
Gỗ Xoan	Nhóm VI	19	17,92%	Gỗ mềm, cấu kiện cửa và khuôn cửa bị phá hại phổ biến
Gỗ ép công nghiệp	-	18	16,98%	Rất dễ bị mối xâm nhập khi gặp độ ẩm cao
Gỗ Lát	Nhóm I	16	15,09%	Khả năng chống chịu tương đối tốt
Gỗ Đinh	Nhóm II	11	10,38%	Gỗ cứng, ít bị mối phá hại sâu vào tâm gỗ
Các loại gỗ khác (Xoan đào, Sao, Giổi, Mít, v.v.)	Nhóm I – V	23	21,70%	Mức độ hại phụ thuộc vào vị trí tiếp giáp đất và ẩm độ
Không xác định rõ loại	-	25	23,59%	Gồm các loại gỗ tận dụng, gỗ tạp

Về thực trạng quản lý và kỹ thuật, khảo sát 114 cá nhân (cán bộ quản lý và người dân) ghi nhận: 0% công trình thực hiện kiểm tra định kỳ; chỉ có 12 người có hiểu biết/kinh nghiệm phòng trừ mối (chiếm 10,5%), trong khi 102 người hoàn toàn không có kinh nghiệm (chiếm 89,5%). Khi xuất hiện mối, 100% đều tiến hành diệt nhưng chủ yếu dùng phương pháp thủ công kém hiệu quả; chỉ 1/6 công trình công cộng (Trạm y tế phường) thuê đơn vị chuyên nghiệp xử lý và đạt hiệu quả khá cao.

Kế hoạch xử lý và dự toán kinh phí cho 6 công trình công cộng tại phường Quang Trung (sử dụng phương pháp hộp nhử và chế phẩm sinh học PMC 90 theo định mức Quyết định số 20/QĐ-TWH) được tác giả xây dựng cụ thể:

STT	Tên công trình công cộng	Diện tích sàn (m²)	Mức độ gây hại	Phương pháp kỹ thuật	Dự toán kinh phí (VNĐ)
1	UBND phường Quang Trung	5.000	Nhẹ	Hộp nhử + Phun thuốc PMC 90	204.750.000
2	Trạm y tế phường Quang Trung	300	Nặng	Hộp nhử + Phun thuốc PMC 90	122.850.000
3	Trường THCS Quang Trung	3.417	Nhẹ	Hộp nhử + Phun thuốc PMC 90	139.926.150
4	Trường Tiểu học Thống Nhất	4.760	Trung bình	Hộp nhử + Phun thuốc PMC 90	194.922.000
5	Trường Mầm non Quang Trung	2.074	Trung bình	Hộp nhử + Phun thuốc PMC 90	84.930.300
6	Trạm y tế trường Tiểu học Thống Nhất	15	Trung bình	Hộp nhử + Phun thuốc PMC 90	614.250
Tổng cộng		15.566			747.992.700

Các giải pháp đề xuất bao gồm: đẩy mạnh tuyên truyền tác hại của mối; tổ chức tập huấn kỹ thuật cho cán bộ và nhân dân; lập kế hoạch phòng trừ chi tiết theo từng hạng mục; hỗ trợ kinh phí xử lý; duy trì kiểm tra định kỳ; phối hợp với các viện, trường đại học thực hiện các nghiên cứu thử nghiệm công nghệ bảo quản lâm sản thích hợp với điều kiện địa phương.

Đóng góp của khóa luận thể hiện ở việc lần đầu tiên xác lập cơ sở dữ liệu định lượng về mức độ xâm nhiễm của mối trên địa bàn phường Quang Trung, chỉ ra mối tương quan giữa đặc điểm thổ nhưỡng (đất đỏ đồi gò ở tổ 38, 39), chủng loại gỗ mềm (Keo, Xoan, ván ép) và các vị trí kết cấu tiếp giáp đất nền với nguy cơ bị mối phá hại.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của nghiên cứu:

• Không gian khảo sát hộ gia đình chỉ tập trung tại 5 tổ dân phố (tổ 5, 36, 37, 38, 39) trên tổng số 39 tổ dân phố của phường Quang Trung, do đó tính đại diện chưa bao phủ toàn bộ địa bàn.
• Thời gian nghiên cứu giới hạn trong 5 tháng (từ tháng 1 đến tháng 5/2014), chưa theo dõi được biến động phân đàn và chu kỳ hoạt động của mối trong trọn vẹn một năm (đặc biệt vào mùa mưa bão lớn từ tháng 6 đến tháng 9).
• Đề tài tập trung vào phương pháp điều tra lâm học mô tả và quan sát hình thái, chưa thực hiện giám định giải phẫu vi mô hoặc phân tích sinh học phân tử ADN để định loại chính xác đến từng loài mối cụ thể cho từng mẫu vật thu thập được.

Hướng nghiên cứu tiếp:

• Mở rộng quy mô điều tra trên toàn bộ 39 tổ dân phố thuộc phường Quang Trung và các phường lân cận tại thành phố Thái Nguyên.
• Thu thập mẫu cá thể mối lính, mối thợ để tiến hành định danh phân loại học chi tiết các loài chiếm ưu thế trong công trình xây dựng.
• Triển khai thử nghiệm thực địa hiệu lực của các loại thuốc bảo quản gỗ thân thiện môi trường và các dạng bả nhử sinh học mới trên các cấu kiện gỗ xây dựng tại địa phương.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên chuyên ngành Lâm nghiệp, Bảo vệ thực vật, Quản lý tài nguyên rừng và Kiến trúc - Xây dựng công trình trong việc tham khảo phương pháp thiết kế phiếu điều tra sinh vật hại gỗ, quy trình khảo sát hiện trường và kỹ thuật đánh giá mức độ tổn hại lâm sản.
• Cán bộ quản lý đô thị, ban quản lý cơ sở vật chất các cơ quan, trường học và chính quyền địa phương trong việc nắm bắt thực trạng dịch hại, nâng cao nhận thức quản lý và ứng dụng quy trình lập dự toán phòng trừ mối theo định mức kinh tế - kỹ thuật ngành Lâm nghiệp.
• Các đơn vị dịch vụ kiểm soát côn trùng và bảo quản lâm sản khi tham khảo dữ liệu về tập tính phá hại trên từng nhóm gỗ (gỗ sớm, gỗ muộn, gỗ giác, gỗ lõi) và phản ứng của các loại gỗ mềm phổ biến tại khu vực miền núi phía Bắc.

Câu hỏi thường gặp

1. Tỷ lệ công trình xuất hiện mối tại phường Quang Trung được ghi nhận ở mức nào? Kết quả khảo sát năm 2014 cho thấy 100% công trình công cộng được điều tra (6/6 công trình) và 42% công trình nhà ở của người dân (42/100 công trình) có sự xuất hiện và phá hoại của mối.

2. Những loại gỗ nào được sử dụng phổ biến nhất tại địa phương và loại nào có nguy cơ bị mối phá hại cao nhất? Gỗ Nghiến (28,3%), gỗ Keo (23,59%), gỗ Xoan (17,92%) và gỗ ép công nghiệp (16,98%) là các loại vật liệu được sử dụng nhiều nhất. Trong đó, gỗ Keo, Xoan (nhóm VI) và gỗ ép công nghiệp là những loại gỗ mềm có tỷ lệ gỗ giác cao, dễ bị mối ăn hại toàn bộ cả phần gỗ giác lẫn gỗ lõi; còn các loại gỗ cứng như Nghiến, Đinh (nhóm II) chủ yếu chỉ bị mối tấn công ở phần gỗ sớm và gỗ giác.

3. Vì sao các hộ dân tại tổ 38 và tổ 39 có tỷ lệ mối xuất hiện cao hơn các tổ 5, 36 và 37? Theo kết quả điều tra thực địa, tổ 38 và 39 nằm ở khu vực tiếp giáp đồi gò có nền đất đỏ, độ ẩm và thành phần cơ giới đất tạo điều kiện sinh thái thuận lợi cho mối làm tổ ngầm trong đất và di chuyển xâm nhập vào công trình xây dựng lân cận.

4. Thực trạng công tác diệt mối của người dân và các cơ quan tại địa phương ra sao? Hầu hết các bên đều bị động, 100% không kiểm tra định kỳ và chỉ xử lý khi mối đã xuất hiện rõ rệt. Đa số áp dụng các biện pháp thủ công như quét dọn, đổ dầu luyn, đổ xăng, đổ nước sôi (hiệu quả thấp, mối nhanh chóng tái xuất hiện); chỉ duy nhất Trạm y tế phường thuê đơn vị chuyên nghiệp xử lý đạt hiệu quả khá cao.

5. Tổng dự toán kinh phí để xử lý phòng trừ mối cho 6 công trình công cộng tại phường Quang Trung là bao nhiêu? Theo tính toán của tác giả dựa trên phương pháp sử dụng hộp nhử kết hợp phun thuốc bột PMC 90 theo định mức Quyết định số 20/QĐ-TWH của Hội Khoa học Kỹ thuật Lâm nghiệp Việt Nam, tổng chi phí dự toán cho 6 công trình công cộng (tổng diện tích 15.566 m²) là 747.992.700 đồng.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Phan Anh Việt đã phản ánh trung thực thực trạng mối hại gỗ trong các công trình xây dựng tại phường Quang Trung (thành phố Thái Nguyên), chỉ rõ tỷ lệ xâm nhiễm tuyệt đối tại các công trình công cộng (100%) và mức độ phổ biến tại các hộ dân cư (42%). Nghiên cứu làm rõ mối liên hệ giữa mức độ tổn hại với chủng loại gỗ sử dụng, tập quán không xử lý bảo quản trước xây dựng và việc thiếu kiến thức phòng ngừa định kỳ của cộng đồng. Trên cơ sở đó, tác giả đã xây dựng hệ thống giải pháp quản lý đồng bộ và lập dự toán chi tiết kế hoạch diệt mối sinh học tận gốc cho các công trình công cộng, tạo lập cơ sở khoa học và thực tiễn phục vụ công tác bảo vệ lâm sản và an toàn công trình tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Mối là côn trùng đa hình thái thuộc bộ mối (Isoptera) hay còn gọi là bộ cánh đều. Chúng có đời sống xã hội chặt chẽ, sống kín đáo trong đất hay các giá thể bằng gỗ. Trong tổ mối tùy vào chức năng và nhiệm vụ mà các thành viên trong tổ mối sẽ có các hình dạng khác nhau, Trong tổ mối gồm có mối chúa, mối vua, mối lính, mối thợ và mối cánh(mối giống).chúng sống thành tập đoàn và có tổ chức xã hội cao[9]. Bộ mối có những đặc điểm hình thái như cơ thể chúng chia làm 3 phần chính là đầu ngực và bụng.

Nhưng tùy vào từng chức năng và nhiệm vụ khác nhau mà mối có các kích thước khác nhau. Mối là loài côn trùng có cánh xong không phải thành viên nào trong tổ mối đều có cánh, cánh mối chỉ xuất hiện ở các cá thể sinh sản(mối giống) trước khi giao hoan, sau khi giao hoan đôi cánh đó sẽ rụng đi. Miệng mối thuộc loại miệng gặm nhai, chân dạng chân chạy. Mối thuộc dạng biến thái không hoàn toàn, không có nhộng, thân thể mềm, có màu trắng sữa và đậm dần thành trắng xám khi trưởng thành.

Thức ăn của mối là tất cả các loại vật chất có nguồn gốc là xenlulo. Trong tự nhiên, mối tham gia vào quá trình phân hủy các chât hữu cơ có nguồn gốc là xenlulo như cành lá rơi rụng, rễ cây và cả cây sống cũng như cây đã chết. Trong đời sống mối xâm hại và phá hủy các sản phẩm làm từ xenlulo như sách báo, bàn ghế, cầu thang hay cột nhà bằng gỗ…. Trong các khu rừng nhiệt đới và cận nhiệt đới mối được ví như đội quân làm vệ sinh khổng lồ của tự nhiên nhưng trong trồng rừng hay trong các công trình xây dựng mối lại được coi là mối nguy hại vì mức độ tàn phá của chúng.

Trong các côn trùng hại lâm sản, mối được đánh giá là đối tượng phá hại mạnh nhất đối với công trình kiến trúc, cây trồng, đê đập ở hầu hết các nước nhiệt đới và cận nhiệt đới. Nước ta với khí hậu nhiệt đới ẩm và sự đạ dạng về thực vật đã tạo điều kiện cho mối phát triển mạnh. Ngoài việc gây hại cho cây trồng mối còn gây hại rất nhiều cho các công trình xây dựng và các sản phẩm có nguồn gốc từ gỗ gây thiệt hại lớn cho con người. 2 Phường Quang Trung – TP Thái Nguyên – Tỉnh Thái nguyên là 1 khu vực đông dân cư nhất trong thành phố.

Phường Quang Trung cũng là một khu trung tâm thương mại của thành phố Thái Nguyên, tại đây có các chợ lớn như chợ Đồng Quang (trung tâm thương mại Đồng Quang), chợ Ga, chợ Mỏ Bạch, chợ sinh viên Sư Phạm. Nhờ mật độ dân cư đông đúc cộng thêm khí hậu nhiệt đới ẩm đã tạo điều kiện cho mối hại gỗ phát triển. Các phòng lưu trữ hồ sơ của các cơ quan, các gian hàng ở các chợ và những hộ dân có công trình xây dựng sử dụng vật liệu có nguồn gốc xenlulo đó là những mục tiêu hàng đầu của mối. Hàng năm mối đã gây ra những thiệt hại nhất định cho người dân và các cơ quan trên địa bàn nhưng công tác phòng trừ mối lại chưa được quan tâm đúng mức.

Nhiều công trình trước đây không phòng mối khi xây dựng, nay vẫn chưa được thực hiện phòng mối bổ sung, vì vậy hiệu quả trừ mối chưa cao, mối vẫn xuất hiện nhiều. Để phòng trừ mối một cách hiệu quả, có cơ sở khoa học vững chắc, cần phải có các dẫn liệu điều tra cơ bản. Nhưng hiện nay vẫn chưa có đề tài nào nghiên cứu về mối hại gỗ trong các công trình xây dựng tại phường Quang Trung - TP Thái Nguyên – tỉnh Thái Nguyên.