CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYET VE BẢO HIEM HANG HÓA XNK VẬN CHUYỂN BANG DUONG BIEN 1. Khái quát về bảo hiém hàng hóa XNK vận chuyển bằng đường bién 1. Đặc điểm của quá trình XNK hàng hóa vận chuyển bằng đường biến và sự cần thiết của bảo hiểm Các quốc gia khác nhau có năng lực sản xuất khác nhau và khi nền kinh tế phát triển, cuộc sống của con người ngày càng được nâng cao thì quá trình XNK hàng hóa càng trở nên cần thiết và quan trọng. Quá trình XNK hàng hóa vận chuyền bằng đường biên có những đặc điểm sau: Việc XNK hàng hóa thường được thực hiện thông qua các hợp đồng giữa người mua và người bán.
Có sự chuyền giao quyền sở hữu lô hàng XNK từ người bán sang người mua. Hàng hóa XNK thường được vận chuyền qua biên giới quốc gia, phải chịu sự kiểm soát của hải quan, kiểm dịch.tùy theo qui định của mỗi nước và đồng thời dé được vận chuyển ra (hoặc vào) qua biên giới phải mua bảo hiểm theo tập quán thương mại quốc tế. Hàng hóa XNK thường được vận chuyền bằng các phương tiện vận chuyên khác nhau theo phương thức vận chuyển da phương tiện trong đó có tàu biển. Hàng hóa XNK vận chuyên bằng đường biển phải thông qua người vận chuyền tức cả người mua và người bán đều không trực tiếp kiểm soát được những ton thất có thé gây ra cho hàng hóa của mình mà đôi khi nó là do hành động cố ý của người chuyên trở.
Quá trình XNK có liên quan đến nhiều bên, trong đó có bốn bên chủ yếu: người bán, người mua, người vận chuyên, người bảo hiểm do đó cần phải phân định rõ trách nhiệm giữa các bên. Việc phân định trách nhiệm giữa các bên dựa trên ba loại hợp đồng là: Hợp đồng mua bán, Hợp đồng vận chuyên, Hợp đồng bảo hiểm và trách nhiệm này phụ thuộc vào điều kiện giao hàng của Hợp đồng mua bán. Theo các điều kiện thương mại quốc tế có 13 điều kiện giao hàng, được phân thành 4 nhóm E, F, C, D như sau: Nhóm E: (ex-work) giao hàng tại cơ sở của người bán. Nhóm F: Cuéc vận chuyền chính trưa trả, gsm: FCA, FAS va FOB Nhóm C: Cước vận chuyên chính đã trả, gồm: CFR, CID, CPT va CIP Nhóm D: Nơi hàng đến, tức người bán giao hàng tại nước người mua, bao gồm: DAF, ESQ, DDU và DDP.
Trong các điều kiện giao hàng, ngoài phần giá hàng thì tùy theo từng điều kiện cụ thể mà có thêm cước phí vận chuyền và phí bảo hiểm. Trong thực tế có ba điều kiện giao hàng được sử dụng chủ yếu là: FOB, CFR và CIF. Theo điều kiện CIF: trách nhiệm mua bảo hiểm thuộc về bên bán hàng hóa. Bên bán hàng hóa sẽ thực hiện nghĩa vụ mua bảo hiểm, sau đó chuyên nhượng quyền hưởng bảo hiểm cho người mua.
Người mua hàng chỉ có nhiệm vụ nhận hàng theo đúng hợp đồng và nhận giấy tờ hợp pháp có liên quan và giấy chứng nhận bảo hiểm có kí hậu của người bán. Theo điều kiện FOB: người bán chỉ có trách nhiệm với hàng hóa trước khi hàng được xếp lên tàu ở cảng xếp hàng, trách nhiệm mua bảo hiểm cho hàng hóa trong suốt quá trình vận chuyên sẽ do người mua thực hiện. Còn theo điều kiện CFR: người mua hàng sẽ chịu trách nhiệm mua bảo hiểm. Như vậy, từ đặc điểm của quá trình XNK hàng hóa vận chuyên bằng đường biển có thể thấy hàng hóa XNK có thể gặp rất nhiều rủi ro: do các yếu tố tự nhiên, yêu tố kĩ thuật hoặc yếu tố xã hội con người và trên thực tế cho thay biện pháp hữu hiệu nhất đối phó với rủi ro là bảo hiểm cho hàng hóa.
Mặc khác, quá trình XNK hàng hóa liên quan đến nhiều quốc gia, chủ thé khác nhau nên bảo hiểm ra đời không những đáp ứng nhu cầu đảm bảo an toàn cho các chủ hàng mà còn góp phần thúc đây mối quan hệ quốc tế thông qua con đường thương mại. Vì vậy, bảo hiểm hàng hóa XNK là sự cần thiết khách quan, đến nay đã trở thành tập quán thương mại quốc tế. Lịch sử ra đời, phát triển và vai trò của bảo hiểm hàng hóa XNK vận chuyển bằng đường biển 1. Lịch sử ra đời và phát triển của bảo hiểm hàng hóa XNK vận chuyển bằng đường biển.
Hoạt động bảo hiểm có nguồn cội từ lĩnh vực hàng hải. Bảo hiểm hàng hải đã ra đời đầu tiên đánh dấu sự ra đời của bảo hiểm thương mại trên thế giới, nhằm dam bảo cho các rủi ro cho hàng hóa vận chuyên, cho tàu biển và cho trách nhiệm dân sự chủ tàu. Từ lâu các thương nhân đã quan niệm rằng họ có nhu cầu bảo vệ chính họ chống lại những hệ quả của các hiểm họa mà họ cùng với tàu thuyền và hàng hóa của họ phải đối mặt khi hành trình trên biên. Những văn ban xa xưa dé cập đến sự bảo vệ chống lại những tồn thất do các hiểm hoa hàng hải bắt đầu vào khoảng những năm 215 trước Công nguyên khi chính quyền La Mã đền bù cho những nhà cung ứng các vật dụng quân sự đối với những tôn thất xảy ra khi những hàng hóa này ở trên tàu thuyén.
Người ta đã phát triển một quan điểm rằng: nêu như một con tàu gặp sự cố có thé thực hiện một hành động khẩn cấp nhằm dé tránh sự hiểm hoa thì hành động khan cấp này, với mục đích bảo vệ quyền lợi của mọi người cũng như sinh mang của họ, phải được tiến hành, phí tổn cho hành động này sẽ được chia sẻ cho tất cả những bên tham gia vào hành trình. Các quy tắc được xây dựng trong quá khứ vẫn còn ảnh hưởng đến phương thức giải quyết các tổn thất vận tải biển ngày này. Bảo hiểm hàng hải ra đời đầu tiên tại Ý. Sau đó cùng với việc phát triển ra Ấn Độ Dương và tìm ra Châu Mỹ, ngành hàng hải nói chung và bảo hiểm hàng hóa nói riêng đã phát triển rất nhanh chóng.
Theo đà chuyền đổi trung tâm buôn bán thương mại, hoạt động hàng hải cũng từ nước Ý chuyền qua Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, tiếp đến là Hà Lan, Anh, Đức. Đến thế kỷ XVII, nước Anh đã chiếm vị trí hàng đầu trong buôn bán và hang hải quốc tế với Luân Đôn là trung tâm phon thịnh nhất. Các tiệm cà phê là nơi gặp gỡ của các nhà buôn, chủ ngân hàng, người chuyên chở, người bảo hiểm, .để giao dịch, trao đôi tin tức, bàn luận trực tiếp với nhau — đặc biệt là tiệm café của Lloyd’s. Tổ chức này hoạt động với tư cách là tổ chức tư nhân đến năm 1871 thì hợp nhất lại theo luật Quốc hội và trở thành Hội đồng Lloyd’s và sau này đã trở thành nơi giao dịch kinh doanh bảo hiểm va hãng bao hiểm lớn nhất thế giới.
Đến nay, bảo hiểm hàng hải đã phát triển rộng khắp thế giới và được hầu hết các quốc gia triển khai. Một số thị trường bảo hiểm hàng hải lớn của thé giới là: Anh, Mi, Đức, Nhat Bản, Pháp, Trung Quốc,. Trong đó, thi trường bao hiểm London là thị trường lớn nhất thế giới và là mẫu mực cho ngành bảo hiểm của nhiều nước. Các điều khoản, luật lệ, tập quán của London được các thị trường bảo hiểm khác áp dụng, nhất là Luật bảo hiểm hàng hải năm 1906 và các điều khoản thông dụng như: các điều khoản bảo hiểm hàng hóa, các điều khoản bảo hiểm thân tàu và các điều khoản bảo hiểm hàng hóa theo mẫu của Lloyd’s của Viện những người bảo hiểm London ILU.
Bảo hiểm hàng hải của Việt Nam xuất hiện muộn hơn so với các nước trên thế giới, nhưng so với các nước khu vực Đông Nam Á thì bảo hiểm Việt Nam có lịch sự hình thành và phát triển lâu đời hơn. Trong thời kỳ Pháp thuộc, từ những năm 1920 tại cả hai miền Nam Bắc đã có các chỉ nhanh Công ty bảo hiểm quốc gia Pháp, sau đó là của Nhật Bản. Loại hình bảo hiểm chủ yếu lúc bấy giờ là bảo hiểm hàng hải và bảo hiểm tai nạn con người. Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam đang có những bước phát triển mạnh mẽ, xuất phát từ yêu cầu đảm bảo cho nền kinh tế phát triển 6n định thu hút vốn đầu tư nước ngoài thì việc đa dạng hóa các loại hình kinh doanh bảo hiểm là một đòi hỏi thiết thực.
Hiện nay với sự góp mặt của 10 công ty bảo hiểm gốc trong cả nước, thị trường bảo hiểm Việt Nam đã bắt đầu phát triển với sự cạnh tranh gay gắt giữa các công ty, nghiệp vụ bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu vẫn là một nghiệp vụ truyền thống mà các nhà bảo hiểm Việt Nam vẫn duy trì và phát triển với các biện pháp, chiến lược, sách lược giành thắng lợi trong cạnh tranh. Vai trò của của bảo hiểm hàng hóa XNK vận chuyển bằng đường biển. Quá trình vận chuyển hàng hóa XNK bằng đường biên tuy có nhiều ưu điểm vượt trội, nhưng cũng có nhiều yếu tố đe dọa đến độ an toàn của tàu và hàng, gây thiệt hại lớn đối với các thương nhân. Do đó, các chủ hàng thường phải mua bảo hiểm cho hàng hóa dé đảm bảo sự ồn định tài chính của mình.
Vì vay vai tro của bảo hiểm hàng hóa XNK vận chuyển bằng đường biển càng được khang định rõ nét: Một là, hàng hóa XNK phải vượt qua biên giới của một hoặc nhiều quốc gia, bên xuất khẩu và bên nhập khẩu lại ở xa nhau và thường không trực tiếp chuyển được hàng hóa trong quá trình vận chuyên, do đó phải tham gia bảo hiểm cho hàng hóa đó. Ở đây, bảo hiểm có vai trò là người bạn đồng hành với người được bảo hiểm. Hai là, vận tải đường biển thường gặp nhiều rủi ro, biến có ton thất đối với hàng hóa do thiên tai, tai nạn bất ngờ gây nên. như: mắc cạn, đâm va, đắm chìm, cháy nổ, mat cắp, cướp biên, bão lốc, sóng than.vuot quá sự kiểm soát của con người.
Hàng hóa xuất nhập khâu chủ yếu lại được vận chuyển bằng đường bién, đặc biệt ở những nước quần đảo như Anh, Singapore, Nhật, Hồng Kông.do đó phải tham gia bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu. Ba là, theo hợp đồng vận tải người chuyên chở chỉ chịu trách nhiệm về tôn thất của hàng hóa trong một phạm vi và giới hạn nhất định. Trên vận đơn dòng biển, rất nhiều rủi ro các hãng tàu loại trừ không chịu trách nhiệm, ngay cả các công ước quốc tế cũng quy định mức miễn trách nhiệm rất nhiều cho người chuyên chở (Hague, Hamburg. Vì vậy các nhà kinh doanh phải tham gia bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khâu.