CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ ĐẦU TƯ VÀ ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN TRONG DOANH NGHIỆP 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN 1. Khái niệm đầu tư và đầu tư phát triển Đầu tư có thể được hiểu theo các góc độ khác nhau như: Đầu tư nguồn lực, tài chính hay tiêu dùng. Đầu tư nguồn lực: Đầu tư là việc sử dụng phối hợp các nguồn lực vào một hoạt động nào đó nhằm đem lại mục đích, mục tiêu của chủ đầu tư trong tương lai.
Đầu tư tài chính: Đầu tư là một chuỗi các hoạt động chi tiêu để chủ đầu tư nhận về một chuỗi các dòng thu nhằm hoàn vốn và sinh lời. Đầu tư tiêu dùng: Đầu tư là sự hy sinh hay hạn chế mức tiêu dùng hiện tại để thu về một mức tiêu dùng cao hơn trong tương lai. Hiện nay, cách hiểu thông dụng về hoạt động đầu tư là: Hoạt động đầu tư nói chung là sự hy sinh các nguồn lực ở hiện tại để tiến hành các hoạt động nào đó nhằm thu về cho người đầu tư các kết quả nhất định trong tương lai mà lớn hơn các nguồn lực đã bỏ ra để đạt được kết quả đó. Những kết quả đạt được có thể là sự tăng thêm các tài sản tài chính (tiền vốn), tài sản vật chất (nhà xưởng, đường xá, bệnh viện, trường học…), tài sản trí tuệ (trình độ văn hoá, chuyên môn, quản lí, khoa học kĩ thuật.) và nguồn nhân lực có đủ điều kiện làm việc với năng suất lao động cao hơn trong nền sản xuất xã hội.
Đầu tư phát triển: Là một bộ phận cơ bản của đầu tư, là việc chi dùng vốn trong hiện tại để tiến hành các hoạt động nhằm làm tăng thêm hoặc tạo ra những tài sản mới cho nền kinh tế (tài sản tài chính, tài sản vật chất, tài sản trí tuệ), gia tăng sản xuất, tạo thêm việc làm và vì mục tiêu phát triển. Đầu tư phát triển thường đòi hỏi rất lớn nhiều loại nguồn lực. Khi xem xét lựa chọn dự án đầu tư cần tính đúng, tính đủ các nguồn lực tham gia. Đối với một quốc gia, hay một nền kinh tế thì hoạt động đầu tư phát triển luôn đóng một vai trò quyết định trong sự đi lên, phát triển hay hưng thịnh của chính quốc 4 SVTH: Nguyễn Đại Hiền Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Th.S Phạm Thị Thanh Xuân gia đó.
Có thể hiểu đầu tư phát triển là hoạt động sử dụng các nguồn lực tài chính, nguồn lực vật chất, nguồn lực lao động và trí tuệ để xây dựng sửa chữa nhà cửa và cấu trúc hạ tầng, mua sắm trang thiết bị và lắp đặt chúng trên nền bệ, bồi dưỡng đào tạo nguồn nhân lực, thực hiện chi phí thường xuyên gắn liền với các hoạt động của các tài sản này nhằm duy trì tiềm lực hoạt động của các cơ sở đang tồn tại và tạo nguồn lực mới cho nền kinh tế - xã hội, tạo việc làm và nâng cao đời sống cho mọi thành viên trong xã hội. Với những tác dụng to lớn trên, chúng ta nhận thấy rằng chỉ có hoạt động đầu tư phát triển mới làm cho nền kinh tế tăng trưởng, phát triển theo mục tiêu ta đã lựa chọn. Những đặc điểm của hoạt động đầu tư phát triển Hoạt động đầu tư phát triển có 5 đặc điểm sau: Đặc điểm 1: Thường đòi hỏi vốn lớn, vốn nằm khê đọng trong suốt quá trình thực hiện đầu tư. Đặc điểm 2: Hoạt động đầu tư mang tính chất lâu dài.
Đặc điểm 3: Với tính chất lâu dài, kết quả và hiệu quả của hoạt động đầu tư chịu ảnh hưởng của các yếu tố không ổn định theo thời gian và các điều kiện địa lý không gian. Đặc điểm 4: Các thành quả của hoạt động đầu tư nếu là các công trình xây dựng, kiến trúc như nhà máy, hầm mỏ, các công trình thủy lợi, đường sá… Sẽ vận động ở ngay nơi mà nó được tạo dựng lên Đặc điểm 5: Với đặc điểm vốn lớn, thời gian thực hiện đầu tư và vận hành kết quả đầu tư dài, lao động nhiều, hoạt động đầu tư thường chịu mức rủi ro cao. Vai trò của đầu tư phát triển Các lý thuyết kinh tế đều coi đầu tư phát triển là nhân tố quan trọng để phát triển kinh tế, là nhân tố mang lại sự tăng trưởng. Vai trò của đầu tư phát triển được thể hiện qua các mặt sau: 1.
Đối với nền kinh tế Đầu tư phá triển tác động đến tổng cung và tổng cầu Trước hết về mặt cầu, khi nhu cầu đầu tư phát triển tăng thì cầu các yếu tố đầu vào như vật liệu xây dựng, nguyên liệu đầu vào cho quá trình sản xuất tăng (tăng cầu 5 SVTH: Nguyễn Đại Hiền Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Th.S Phạm Thị Thanh Xuân chỉ trong ngắn hạn) làm cho giá các yếu tố đầu vào tăng. Khi các yếu tố đầu vào phát huy tác dụng, quá trình thực hiện dự án hoàn thành chuyển sang giai đoạn vận hành cầu yếu tố đầu vào giảm do đó giá nguyên vật liệu đầu vào giảm. Về mặt cung khi các yếu tố đầu vào phát huy tác dụng, năng lực mới đi vào hoạt động thì tổng cung (trong dài hạn) tăng làm tăng sản phẩm trên thị trường do đó giá sản phẩm trên thị trường giảm. Sản lượng tăng, giá giảm cho phép tăng tiêu dùng, tăng tiêu dùng đến lượt mình tiếp tục kích thích sản xuất hơn nữa.
Sản xuất phát triển chính là nguồn gốc để tích luỹ phát triển kinh tế xã hội. Đầu tư phát triển tác động hai mặt đến sự ổn định kinh tế Sự tác động không đồng thời về mặt thời gian của đầu tư phát triển đối với tổng cầu và đối với tổng cung của nền kinh tế làm cho mỗi sự thay đổi của đầu tư phát triển, dù tăng hay giảm đều cùng một lúc vừa là yếu tố duy trì sự ổn định, vừa là yếu tố phá vỡ sự ổn định của nề kinh tế của mọi quốc gia. Chẳng hạn, khi tăng đầu tư phát triển, cầu của các yếu tố của đầu tư phát triển tăng làm cho giá của các hàng hoá có liên quan tăng (giá chi phí vốn, giá công nghệ, vật tư, lao động) đến một mức nào đó sẽ dẫn đến tình trạng lạm phạt. Đến lượt mình lạm phát làm cho sản xuất trì truệ, đời sống của người lao động gặp nhiều khó khăn do tiền lương ngày càng thấp hơn, thâm hụt ngân sách, kinh tế phát triển chậm lại.
Mặt khác, tăng đầu tư phát triển làm cho cầu các yếu tố có liên quan tăng, sản xuất của các ngành này phát triển, thu hút thêm lao động, giảm tình trạng thất nghiệp, nâng cao đời sống người lao động, giảm tệ nạn xã hội. Tất cả các tác động này tạo điều kiện cho sự phát triển kinh tế. Đầu tư phát triển tác động đến sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế Kinh nghiệm của các nước trên thế giới cho thấy con đường tất yếu để tăng trưởng nhanh (9%-10%) là tăng cường đầu tư phát triển nhằm tạo ra sự phát triển nhanh ở các khu vực công nghiệp và dịch vụ. Đối với ngành nông, lâm, ngư nghiệp do những hạn chế về đất đai và khả năng sinh học, để đạt tốc độ tăng trưởng 5% - 6% là rất khó khăn.
Như vậy, chính sách đầu tư phát triển quyết định quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nhằm đạt được tốc độ tăng trưởng nhanh của toàn nền kinh tế. 6 SVTH: Nguyễn Đại Hiền Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Th.S Phạm Thị Thanh Xuân Về cơ cấu lãnh thổ, đầu tư phát triển có tác dụng giải quyết những vấn đề về mất cân đối về phát triển giữa các vùng lãnh thổ, đưa những vùng kém phát triển thoát khỏi nghèo đói, phát huy tối đa những lợi thế so sánh về tài nguyên, địa thế., của những vùng có khả năng phát triển nhanh hơn, làm bàn đạp thúc đẩy những vùng khác phát triển. Đầu tư phát triển tác động đến tăng cường khả năng khoa học và công nghệ của đất nước Công nghệ là trung tâm của công nghiệp hoá. Đầu tư phát triển là điều kiện tiên quyết của sự phát triển và tăng cường khả năng khoa học công nghệ của nước ta hiện nay, trong giai đoạn khoa học kỹ thuật phát triển như vũ bão.
Có hai con đường để có công nghệ là tự nghiên cứu phát minh ra công nghệ và nhập công nghệ từ nước ngoài. Dù bằng các này hay cách khác thì đều cần phải có tiền, phải có vốn đầu tư phát triển, mọi phương án đổi mới công nghệ không gắn với nguồn vốn đầu tư phát triển sẽ là không khả thi. Đầu tư phát triển và tăng cường khả năng công nghệ có tác động lẫn nhau. Đầu tư phát triển là sự phối hợp các nguồn lực để sự phối hợp đó thực sự có hiệu quả đòi hỏi phải có sự tác động của khoa học công nghệ.
Sự gia tăng khoa học công nghệ vào quá trình đầu tư phát triển sẽ làm tăng năng suất, giảm chi phí, giảm giá thành và chất lượng sản phẩm được nâng cao, nhu cầu cơ bản được giải quyết, nhu cầu mới phát sinh điều này làm cho cơ cấu nhu cầu thay đổi thúc đầy đầu tư để đáp ưng nhu cầu đó. Đối với các cơ sở sản xuất, kinh doanh và dịch vụ Đầu tư quyết định sự ra đời, sự tồn tại của mỗi cơ sở sản xuất, kinh doanh và dịch vụ. Đầu tư quyết định sự ra đời: Để tạo dựng cơ sở vật chất - kĩ thuật cho bất kỳ doanh nghiệp nào đều cần phải xây dựng nhà xưởng, cấu trúc hạ tầng, đều cần mua sắm, lắp đặt thiết bị máy móc, đều cần tiến hành công tác xây dựng khác, gắn liền với sự hoạt động của một chu kì, của các cơ sở vật chất - kĩ thuật vừa mới tạo ra, các hoạt động này chính là hoạt động đầu tư. Đầu tư quyết định sự tồn tại: Đối với các cơ sở sản xuất kinh doanh đang tồn tại, sau một thời gian cơ sở vật chất - kĩ thuật của các doanh nghiệp này sẽ bị hao mòn 7 SVTH: Nguyễn Đại Hiền Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Th.S Phạm Thị Thanh Xuân và hư hỏng.
Để duy trì sự hoạt động bình thường cần định kì tiến hành sửa chữa lớn hoặc thay mới cơ sở vật chất - kĩ thuật đã hư hỏng, hao mòn. Đầu tư quyết định sự phát triển: Mỗi doanh nghiệp, cơ sở muốn phát triển, muốn đổi mới để thích ứng với điều kiện hoạt động mới của sự phát triển khoa học - kĩ thuật và nhu cầu tiêu dùng của nền sản xuất xã hội, doanh nghiệp này phải đầu tư mua sắm trang thiết bị mới thay thế cho các trang thiết bị cũ và lỗi thời.