Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VẬN TẢI HÀNH KHÁCH BẰNG ĐƢỜNG BỘ THEO TUYẾN CỐ ĐỊNH 1. Khái quát về pháp luật vận tải hành khách bằng đƣờng bộ theo tuyến cố định 1. Khái niệm pháp luật vận tải hành khách bằng đƣờng bộ theo tuyến cố định VTHK là quá trình di chuyển hay thay đổi vị trí của hành khách trong không gian, theo thời gian cụ thể nhằm thỏa mãn một nhu cầu nào đó của con người, “vận tải theo tuyến cố định có xác định bến đi, bến đến với lịch trình, hành trình nhất định” [34]. VTHK bằng đường bộ theo tuyến cố định là một loại hình vận tải chuyên chở con người từ địa điểm này đến địa điểm khác bằng xe ô tô.
VTHK bằng đường bộ theo tuyến cố định là một loại hình kinh doanh vận tải đường bộ, là ngành nghề kinh doanh có điều kiện theo quy định của pháp luật, hoạt động VTHK phải phù hợp với quy hoạch GTVT đường bộ và mạng lưới tuyến vận tải, “tuyến cố định là tuyến kinh doanh vận tải hành khách được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt và công bố, được xác định bởi hành trình, bến đi, bến đến (điểm đầu, điểm cuối đối với xe buýt) phù hợp với quy hoạch mạng lưới tuyến được phê duyệt” [21]. Pháp luật về VTHK bằng đường bộ theo tuyến cố định là pháp luật điều chỉnh về một loại hoạt động thương mại dịch vụ đặc biệt nên không chỉ bị điều chỉnh bởi các quy định chung về hoạt động thương mại dịch vụ mà còn chịu sự điều chỉnh chặt chẽ của các quy định pháp luật chuyên ngành như: điều kiện kinh doanh, tổ chức và quản lý hoạt động, nhất là thể hiện rõ rệt vai trò quản lý của cơ quan nhà nước [21]. Do vậy, pháp luật về VTHK bằng đường bộ theo tuyến cố định mang tính tổng quát, bao gồm các yếu tố sau: 10 Thứ nhất, các quy định của pháp luật về VTHK bằng đường bộ theo tuyến cố định thể hiện rất rõ vai trò của thực hiện pháp luật trong quản lý nhà nước. Trong pháp luật về VTHK bằng đường bộ theo tuyến cố định, các quy định về quản lý nhà nước thể hiện rất rõ rệt và giữ vai trò chi phối.
Ví dụ như việc quy định về điều kiện của doanh nghiệp, HTX kinh doanh vận tải [21], tổ chức, quản lý hoạt động vận tải và dịch vụ hỗ trợ vận tải đường bộ, quy định về giá vé, các quy định về kiểm tra xe ra vào bến đón, trả khách [14]. Thứ hai, pháp luật về VTHK bằng đường bộ theo tuyến cố định là pháp luật mang tính chuyên ngành; đồng thời, cũng chịu sự tác động của một số văn bản pháp luật khác và của một số cơ quan khác nhau. Ví dụ như: pháp luật về dân sự, hình sự, giá, phí và lệ phí, về KCHTGT….Các quy định của pháp luật điều chỉnh về VTHK bằng đường bộ theo tuyến cố định gắn liền với các quy định của các hoạt động thương mại mang tính chuyên ngành như quy định về bảo đảm ATGT, bảo hiểm tính mạng, rủi ro hàng hóa, hành lý đi kèm khi vận chuyển [34]. Thứ ba, các quy định pháp luật về VTHK bằng đường bộ theo tuyến cố định liên quan trực tiếp đến tài sản và sinh mạng con người nên có tính bắt buộc cao.
Ví dụ như: đơn vị KDVTHK theo tuyến cố định phải có GPKDVT bằng xe ô tô; phương tiện trước khi đưa vào hoạt động vận tải phải được kiểm tra, giám sát tình trạng an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường…[21] Thứ tư, pháp luật về VTHK bằng đường bộ theo tuyến cố định có tính quần chúng, gần gũi với người dân, là hoạt động có tính xã hội hóa cao. Vì vậy, các quy định của pháp luật về hoạt động VTHKĐB được xây dựng, ban hành cần đảm bảo tính rõ ràng, dễ hiểu, để quần chúng nhân dân nhân dễ tiếp thu các quy định để tự giác thực hiện. Từ những phân tích về hoạt động VTHK theo tuyến cố định, có thể rút khái niệm: Pháp luật về VTHK bằng đường bộ theo tuyến cố định là tổng thể 11 hệ thống các quy phạm do Nhà nước ban hành để điều chỉnh những quan hệ xã hội có liên quan đến hoạt động KDVTHK bằng đường bộ theo tuyến cố định như: điều kiện kinh doanh vận tải, nguyên tắc tổ chức, quản lý hoạt động VTHK bằng đường bộ theo tuyến cố định và trách nhiệm, nghĩa vụ, quyền hạn của cơ quan quản lý nhà nước, đơn vị VTHK bằng đường bộ theo tuyến cố định. Nội dung chủ yếu của pháp luật vận tải hành khách bằng đƣờng bộ theo tuyến cố định Pháp luật về vận tải hành khách bằng đường bộ theo tuyến cố định gồm những quy định chủ yếu như: Thứ nhất, Nhà nước vừa là chủ thể ban hành các quy định của pháp luật về quản lý VTHK bằng đường bộ theo tuyến cố định, đồng thời vừa là chủ thể thực hiện các quy định này trên thực tế.
Vì vậy pháp luật về VTHK bằng đường bộ theo tuyến cố định đưa ra các quy định thực hiện về: chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm của hệ thống các cơ quan quản lý nhà nước trong hoạt động VTHK bằng đường bộ theo tuyến cố định. Cụ thể là: xây dựng, ban hành và tổ chức thực hiện, thi hành hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật về VTHK bằng đường bộ theo tuyến cố định; xây dựng, quy hoạch tuyến, các chính sách phát triển VTHK bằng đường bộ theo tuyến cố định. Thứ hai, nội dung pháp luật VTHK bằng đường bộ theo tuyến cố định là hệ thống các quy định về điều kiện, quy định về tổ chức, quản lý hoạt động KDVTHK bằng đường bộ. Pháp luật về VTĐB cũng quy định chỉ có DN, HTX mới được hoạt động VTHK theo tuyến cố định, có bộ phận quản lý các điều kiện về ATGT, đăng ký tiêu chuẩn chất lượng dịch vụ VTHK với cơ quan có thẩm quyền và phải niêm yết công khai [21]; quy định về quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm của người KDVTHK; quy định cụ thể về tổ chức, quản lý và hoạt động KDVTHK bằng đường bộ theo tuyến cố định; quy định dịch 12 vụ hỗ trợ VTĐB; quy định về giá, cước, phí, lệ phí liên quan đến hoạt động VTHK bằng đường bộ theo tuyến cố định; quy định người vận tải, người lái xe khách phải chấp hành các quy định về ATGT; ứng dụng khoa học và công nghệ trong quản lý, điều hành hoạt động KDVT [14].
Bất cứ quy định pháp luật nào cũng có phạm vi và đối tượng thực hiện cụ thể. Pháp luật về VTHK bằng đường bộ theo tuyến cố định cũng vậy, đối tượng thực hiện của pháp luật về VTHK bằng đường bộ theo tuyến cố định chính là hoạt động VTHK bằng đường bộ theo tuyến cố định. Do đó, pháp luật về VTHK bằng đường bộ theo tuyến cố định cần đưa ra các quy định thực hiện cụ thể đối với hoạt động này. Thứ ba, pháp luật về VTHK bằng đường bộ theo tuyến cố định quy định các biện pháp đảm bảo thực hiện như: thanh tra, kiểm tra, giám sát, tuần tra, kiểm soát, xử phạt vi phạm hành chính đối với các hành vi vi phạm pháp luật về hoạt động KDVTHK bằng đường bộ theo tuyến cố định và bảo đảm TTATGT.
Trong đó, biện pháp đảm bảo chủ yếu là xử phạt vi phạm hành chính, xử lý trách nhiệm. Có thể nói, khi pháp luật được ban hành và triển khai thực hiện trên thực tế thì không phải tất cả mọi cá nhân, tổ chức đều có ý thức tuân. Do đó, cần có các quy định về thanh tra, kiểm tra, giám sát, tuần tra, kiểm soát, xử phạt vi phạm hành chính, xử lý trách nhiệm đối với các hành vi vi phạm pháp luật để đảm bảo việc thực hiện các quy định pháp luật trong lĩnh vực này có hiệu lực, hiệu quả. Các quy định này mang tính răn đe đối với các cá nhân, tổ chức có hành vi vi phạm pháp luật về VTHK bằng đường bộ theo tuyến cố định, từ đó góp phần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của người dân và chủ thể tham gia hoạt động KDVTHK bằng đường bộ theo tuyến cố định.
13 Có thể nói, so với Luật GTĐB năm 2001 thì Luật GTĐB năm 2008 đã đưa ra các quy định để điều chỉnh hoạt động VTĐB nói chung và VTHK bằng đường bộ theo tuyến cố định nói riêng một cách đầy đủ, rõ ràng hơn, đây chính là cơ sở pháp lý cho hoạt động VTHK bằng đường bộ theo tuyến cố định vận hành và phát triển. Khái niệm, đặc điểm và nội dung thực hiện pháp luật vận tải hành khách bằng đƣờng bộ theo tuyến cố định 1. Khái niệm, đặc điểm thực hiện pháp luật vận tải hành khách bằng đƣờng bộ theo tuyến cố định 1. Khái niệm thực hiện pháp luật vận tải hành khách bằng đƣờng bộ theo tuyến cố định Thực hiện pháp luật là hoạt động không thể thiếu và là hoạt động cực kì quan trọng, vì nó có vai trò hiện thực hóa các quy định của pháp luật, biến các quy định ấy từ văn bản thành các xử sự thực tế hợp pháp của các chủ thể khi tham gia vào những quan hệ pháp luật cụ thể.
Thông qua hoạt động thực hiện pháp luật, mục đích của nhà nước khi ban hành pháp luật được hiện thực hóa, nhờ đó nhà nước có thể điều hành và quản lý xã hội, có thể thiết lập và giữ gìn trật tự xã hội trong những lĩnh vực nhất định. Do tầm quan trọng như vậy mà thực hiện pháp luật trở thành một trong những khái niệm cơ bản của khoa học pháp lý, được đề cập đến trong các giáo trình Lý luận chung về nhà nước và pháp luật của các cơ sở đào tạo luật học. Thực hiện pháp luật là hoạt động của con người đưa pháp luật vào cuộc sống ("vật chất hóa" pháp luật), nhằm đem lại cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc, an toàn cho nhân dân [32, tr. Tất cả những hành vi, hoạt động xử sự của các chủ thể pháp luật được tiến hành phù hợp với các yêu cầu của các quy định pháp luật đều được coi là sự thực hiện pháp luật.
Có thể hiểu thực hiện pháp luật là một quá trình hoạt động có mục đích làm cho những quy định của pháp luật đi vào cuộc sống, trở thành những hành vi hợp pháp 14 của các chủ thể pháp luật.
