Chương 1: Chính sách đào tạo nghề cho lao động nông thôn. Chương 2: Thực thi chính sách đào tạo nghề cho lao động nông thôn ở huyện Tây Giang, giai đoạn 2014-2019 Chương 3: Giải pháp thúc đẩy thực thi chính sách đào tạo nghề cho lao động nông thôn. 5 CHƢƠNG 1 CHÍNH SÁCH ĐÀO TẠO NGHỀ CHO LAO ĐỘNG NÔNG THÔN 1. Một số khái niệm 1.
Khái niệm nghề Thuật ngữ “Nghề” được hiểu và định nghĩa theo nhiều cách khác nhau, tùy thuộc nội dung nghiên cứu, cách thức tiếp cận và tùy vào điều kiện phát triển của mỗi quốc gia. Như vậy, nghề là một hiện tượng xã hội có tính lịch sử phổ biến, gắn chặt với phân công lao động, với tiến bộ khoa học kỹ thuật và văn minh nhân loại. Ở Việt Nam, có nhiều định nghĩa khác nhau về nghề, tuy nhiên trong nội dung nghiên cứu này nghề được định nghĩa như sau: Nghề là một tập hợp lao động do sự phân công lao động xã hội quy định mà giá trị của nó trao đổi được. Nghề mang tính tương đối, nó phát sinh, phát triển hay mất đi do trình độ của nền sản xuất hay do nhu cầu xã hội.
Mặc dù khái niệm nghề được hiểu dưới nhiều góc độ khác nhau song chúng ta có thể thấy một số nét đặc trưng như: Một là, nghề là hoạt động, là công việc lao động của con người được lặp đi lặp lại. Hai là, nghề là sự phân công lao động xã hội, phù hợp với yêu cầu xã hội. Ba là, nghề là phương tiện để sinh sống. 6 Bốn là, nghề là lao động kỹ năng, kỹ xảo chuyên biệt có giá trị trao đổi trong xã hội, đòi hỏi phải có quá trình đào tạo nhất định.
Khái niệm đào tạo nghề Đào tạo nghề là quá trình trang bị kiến thức nhất định về trình độ chuyên môn nghiệp vụ cho người lao động để họ có thể đảm nhận một công việc nhất định. Hay nói cách khác đó là quá trình truyền đạ t, lĩnh hội những kiến thức và kỹ năng cần thiết để người lao động có thể thực hiện một công việc nào đó trong tương lai. Đào tạo nghề là những hoạt động giúp cho người học có được các kiến thức về lý thuyết và kỹ năng thực hành một số nghề nào đó sau một thời gian nhất định người học có thể đạt được một trình độ để tự hành nghề, tìm việc làm hoặc tiếp tục học tập nâng cao tay nghề theo những chuẩn mực mới. Theo Tổ chức lao động quốc tế (ILO) đưa ra khái niệm: Đào tạo nghề là nhằm cung cấp cho người học những kỹ năng cần thiết để thực hiện tất cả các nhiệm vụ liên quan đến công việc, nghề nghiệp được giao.
Theo Luật dạy nghề năm 2006, “Dạy nghề là hoạt động dạy và học nhằm trang bị kiến thức, kỹ năng và thái độ nghề nghiệp cần thiết cho người học nghề để 1 có thể tìm được việc làm hoặc tự tạo việc làm sau khi hoàn thành khoá học”. Trong khi đó, Luật giáo dục nghề nghiệp năm 2014 lại giải thích, “Đào tạo nghề nghiệp là hoạt động dạy và học nhằm trang bị kiến thức, kỹ năng và thái độ nghề nghiệp cần thiết cho người học để có thể tìm được việc làm hoặc tự tạo việc 2 làm sau khi hoàn thành khóa học hoặc để nâng cao trình độ nghề nghiệp”. 1 Khoản 1, Điều 5, Luật dạy nghề năm 2006 2 Khoản 2, Điều 3, Luật giáo dục nghề nghiệp năm 2014 7 1. Khái niệm lao động nông thôn Lao động nông thôn là những người thuộc lực lượng lao động và hoạt động trong hệ thống kinh tế nông thôn.
Lao động nông thôn là những người dân không phân biệt giới tính, tổ chức, cá nhân sinh sống ở vùng nông thôn, có độ tuổi từ 15 trở lên, hoạt động sản xuất ở nông thôn. Trong đó bao gồm những người đủ các yếu tố về thể chất, tâm sinh lý trong độ tuổi lao động theo quy định của Luật lao động và những người ngoài độ tuổi lao động có khả năng tham gia sản xuất, trong một thời gian nhất định họ hoàn thành công việc với kết quả đạt được một cách tốt nhất. Khái niệm đào tạo nghề và thực thi chính sách đào tạo nghề cho lao động nông thôn Đào tạo nghề cho lao động nông thôn là hoạt động có mục đích, có tổ chức nhằm truyền đạt những kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo của một nghề nào đó cho người lao động ở khu vực nông thôn, từ đó tạo ra năng lực cho người lao động đó có thế thực hiện thành công nghề đã được đào tạo. Thực thi chính sách đào tạo nghề cho lao động nông thôn là quá trình tổ chức thực hiện các nội dung, hình thức, chính sách cho người học nghề nhằm cụ thể hóa các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước; là quá trình triển khai thực hiện công tác đào tạo nghề cho lao động nông thôn của các ngành, các cấp và của toàn xã hội nhằm đào tạo, nâng cao chất lượng nguồn lao động nông thôn, phục vụ cho yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn theo mục tiêu đề ra.
Các hình thức và trình độ đào tạo nghề cho lao động nông thôn 1. Đào tạo chính quy “Đào tạo chính quy là hình thức đào tạo theo các khóa học tập trung toàn bộ thời gian do cơ sở giáo dục nghề nghiệp và cơ sở giáo dục đại học, 8 doanh nghiệp có đăng ký hoạt động giáo dục nghề nghiệp (sau đây gọi chung là cơ sở hoạt động giáo dục nghề nghiệp) thực hiện để đào tạo các trình độ sơ cấp, trung 3 cấp và cao đẳng”. Đào tạo thường xuyên “Đào tạo thường xuyên là hình thức đào tạo vừa làm vừa học, học từ xa hoặc tự học có hướng dẫn đối với các chương trình đào tạo trình độ sơ cấp, trung cấp, cao đẳng và các chương trình đào tạo nghề nghiệp khác, được thực hiện linh hoạt về chương trình, thời gian, phương pháp, địa điểm đào tạo, phù hợp với yêu cầu của 4 người học”. Các trình độ đào tạo trong dạy nghề Ở Việt Nam, từ năm 2006 trở về trước, đào tạo nghề được chia ra thành hai cấp trình độ là đào tạo nghề ngắn hạn và đào tạo nghề dài hạn.
Từ năm 2007 đến nay, theo quy định của Luật Giáo dục và Luật Dạy nghề thì đào tạo nghề có ba trình độ đào tạo là sơ cấp nghề, trung cấp và cao đẳng nghề: - Đào tạo nghề ngắn hạn là đào tạo cho người học nghề theo chương trình đào tạo ngắn hạn, thời gian đào tạo dưới 1 năm, hoàn thành k hóa học được cấp chứng chỉ nghề; - Đào tạo nghề dài hạn là đào tạo đội ngũ công nhân, nhân viên kỹ thuật một cách bài bản, theo chương trình chuẩn, thời gian đào tạo từ 1 đến 3 năm, tùy theo đặc điểm, mức độ phức tạp của nghề, hoàn thà nh khóa học được cấp bằng nghề; - Đào tạo trình độ sơ cấp nghề là nhằm trang bị cho người học nghề năng lực thực hành một nghề đơn giản hoặc một số công việc của một nghề; 3 Khoản 5, Điều 3, Luật giáo dục nghề nghiệp năm 2014 4 Khoản 6, Điều 3, Luật giáo dục nghề nghiệp năm 2014 9 thời gian đào tạo từ ba tháng đến dưới một năm; hoàn thành k hóa học được cấp chứng chỉ nghề; - Đào tạo trình độ trung cấp nghề là nhằm trang bị cho người học nghề kiến thức chuyên môn và năng lực thực hành các công việc của một nghề, có khả năng làm việc độc lập và ứng dụng kỹ thuật, công nghệ vào công việc; thời gian đào tạo từ một đến hai năm đối với người có bằng tốt nghiệp trung học phổ thông và từ hai đến ba năm đối với người có bằng tốt nghiệp trung học cơ sở; hoàn thành khóa học được cấp bằng trung cấp nghề; - Đào tạo trình độ cao đẳng nghề là trang bị cho người học nghề kiến thức chuyên môn và năng lực thực hành các công việc của một nghề, có khả năng làm việc độc lập và tổ chức làm việc theo nhóm, có khả năng sáng tạo, ứng dụng kỹ thuật, công nghệ vào công việc, giải quyết được các tình huống phức tạp trong thực tế; thời gian đào tạo từ hai đến ba năm đố i với người có bằng tốt nghiệp trung học phổ thông và từ một đến hai năm đối với người có bằng tốt nghiệp trung cấp nghề cùng ngành; hoàn thành khóa học được cấp bằng cao đẳng nghề. Đặc điểm của đào tạo nghề cho lao động nông thôn 1. Về nguồn lực Ngân sách Nhà nước bố trí cho đào tạo nghề cho lao động nông thôn chưa tương xứng với nhu cầu học nghề của người lao động cũng như yêu cầu tăng quy mô và nâng cao chất lượng đào tạo nghề của các cơ sở đào tạo; mạng lưới cơ sở đào tạo nghề phát triển ở khu vực nông thôn, miền núi, vùng sâu, vùng xa rất ít, quy mô nhỏ và các điều kiện đảm bảo chất lượng đào tạo chưa đáp ứng được yêu cầu. Về đối tượng Là lao động ở nông thôn trong độ tuổi lao động, có trình độ học vấn và sức khỏe phù hợp với nghề cần học.
Trong đó ưu tiên dạy nghề cho các 10 đối tượng là người thuộc diện được hưởng chính sách ưu đãi người có công với cách mạng, hộ nghèo, hộ có thu nhập tối đa bằng 150% thu nhập của hộ nghèo, người dân tộc thiểu số, người tàn tật, người bị thu hồi đất ca nh tác. Về hình thức Đào tạo nghề cho lao động nông thôn được thể hiện dưới nhiều hình thức khác nhau như dạy tại các cơ sở, trung tâm dạy nghề; dạy nghề theo đơn đặt hàng của các doanh nghiệp, công ty; dạy nghề lưu động tại các xã, thôn, bản; dạy nghề tại các doanh nghiệp và các cơ sở sản xuất kinh doanh, dịch vụ; dạy nghề gắn với các vùng chuyên canh, làng nghề; đào tạo ngắn hạn hay dài hạn, đào tạo chính quy hay đào tạo thường xuyên. Về phương pháp Đa dạng hóa và phù hợp với từng nhóm đối tượng, từng vùng miền như đào tạo tập trung tại các cơ sở, trung tâm dạy nghề đối với người nông dân chuyển đổi nghề nghiệp; đào tạo nghề lưu động cho nông dân làm nông nghiệp tại các làng, xã, thôn, bản; dạy nghề tại nơi sản xuất, tại hiện trường nơi người lao động làm việc. Chính sách đào tạo nghề cho lao động nông thôn 1.