phần mở đầu, kết luận, mục lục, tài liệu tham khảo, nhƣ sau: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận, pháp lý về thực hiện pháp luật về đấu thầu thuốc Chƣơng 2: Thực trạng thực hiện pháp luật về đấu thầu thuốc ở Việt Nam và thực tiễn thực hiện tại bệnh viện E Chƣơng 3: Định hƣớng, giải pháp hoàn thiện và nâng cao thực hiện pháp luật về đấu thầu thuốc giai đoạn 2024 – 2027. 5 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN, PHÁP LÝ VỀ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ ĐẤU THẦU THUỐC 1. Một số vấn đề lý luận về đấu thầu thuốc 1. Khái niệm và đặc điểm đấu thầu thuốc 1.
Khái niệm về thuốc Phát minh chế tạo thuốc và phát triển thuốc là những nỗ lực phức tạp và tốn kém đƣợc các công ty dƣợc phẩm, nhà khoa học hàn lâm và chính phủ thực hiện. Kết quả của con đƣờng phức tạp này là từ khám phá đến thƣơng mại hóa, hợp tác đã trở thành một thông lệ tiêu chuẩn để phát triển các ứng cử viên thuốc thành thuốc thƣơng mại thông qua các con đƣờng phát triển. Chính phủ thƣờng quy định những loại thuốc nào có thể bán đƣợc trên thị trƣờng, làm thế nào thuốc đƣợc bán trên thị trƣờng và trong một số khu vực pháp lý [29]. Ở Châu Âu, thuật ngữ này là “dƣợc phẩm” và đƣợc luật pháp EU quy định là: “Bất kỳ chất hoặc sự kết hợp nào của các chất đƣợc trình bày là có đặc tính để điều trị hoặc phòng ngừa bệnh ở ngƣời; Bất kỳ chất hoặc sự kết hợp của các chất có thể đƣợc sử dụng trong hoặc quản lý cho con ngƣời hoặc với mục đích khôi phục, sửa chữa hoặc sửa đổi chức năng sinh lý của việc gây một dƣợc lý, miễn dịch hoặc hành động trao đổi chất hoặc để thực hiện một chẩn đoán y tế” [29].
Ở Mỹ, thuốc đƣợc định nghĩa là: “Một chất đƣợc công nhận bởi một dƣợc điển chính thức hoặc danh mục thuốc; một chất dùng để chẩn đoán, chữa bệnh, giảm thiểu, điều trị hoặc phòng ngừa bệnh; một chất(trừ thực phẩm) nhằm mục đích ảnh hƣởng đến cấu trúc hoặc bất kỳ chức năng nào của cơ thể; một chất dùng để sử dụng nhƣ một thành phần của thuốc nhƣng không phải là thiết bị hoặc thành phần, bộ phận hoặc phụ kiện của thiết bị; các sản phẩm sinh học đƣợc bao gồm trong định nghĩa này và thƣờng đƣợc bảo vệ bởi các quy luật và quy định, nhƣng sự khác biệt tồn tại về quy trình sản xuất của chúng (quy trình hóa học so với quy trình sinh học) [29]. Theo Tổ chức Y tế thế giới WHO dƣợc phẩm đƣợc hiểu chung nhƣ sau: Dƣợc phẩm hay còn gọi là thuốc bao gồm hai thành phàn cơ bản là thuốc Tân dƣợc và thuốc Y học cổ truyền. Thuốc phải đảm bảo đƣợc độ an toàn, hiệu quả và có chất lƣợng tốt đƣợc quy định thời gian sử dụng và sự dụng theo liều lƣợng hợp lý. Nguồn gốc của thuốc bao gồm thực vật: Morphin lấy từ nhựa quả cây thuốc phiện, quinin từ vỏ thân cây quinquina, atropin từ cà độc dƣợc; động vật: Insulin từ tụy tạng, progesteron từ tuyến sih dục, huyết tƣơng khô, các vacxin, các huyết thanh và globulin miễn dịch, các vitamin A, D từ dầu gan cá thu…; khoáng vật: Kaolin, iod, magnesi sufat…; Các thuốc tổng hợp: Suliamid, ether, procain, cloroquin … [19].
6 Theo khoản 2, Điều 2, Luật dƣợc 2016 của Việt Nam quy định: “Thuốc là chế phẩm có chứa dược chất hoặc dược liệu dùng cho người nhằm mục đích phòng bệnh, chẩn đoán bệnh, chữa bệnh, điều trị bệnh, giảm nhẹ bệnh, điều chỉnh chức năng sinh lý cơ thể người bao gồm thuốc hóa dược, thuốc dược liệu, thuốc cổ truyền, vắc xin và sinh phẩm”. Trên thực tế, ở Việt Nam, cách tiếp cận với khái niệm dƣợc phẩm có thể khác biệt đáng kể. Có thể thấy sự linh hoạt trong việc xem xét và phân loại các sản phẩm liên quan đến sức khỏe và y tế. Điều này tạo ra sự đa dạng và phong phú trong ngành công nghiệp dƣợc phẩm của đất nƣớc.
Khái niệm về đấu thầu thuốc Nền kinh tế thị trƣờng đang thúc đẩy sự cạnh tranh phát triển mạnh mẽ. Các doanh nghiệp bán hàng hóa, dịch vụ luôn phải đối mặt với áp lực cạnh tranh để thu hút khách hàng, và từ đó, hoạt động đấu thầu trở nên phổ biến hơn bao giờ hết. Ngƣời tiêu dùng có thể lựa chọn dịch vụ từ một loạt các nhà cung cấp có khả năng cung cấp sản phẩm hoặc dịch vụ mà họ cần bằng cơ chế đấu thầu. Điều này cho phép họ tối ƣu hóa hiệu quả về mặt số lƣợng, chất lƣợng, giá cả và công nghệ.
Đấu thầu không chỉ đơn giản là quy trình chọn lựa nhà cung cấp, mà còn là cơ hội để tạo ra mối quan hệ đối tác bền vững và lâu dài. Bằng cách tham gia vào các cuộc đấu thầu một cách chuyên nghiệp, các doanh nghiệp có thể xây dựng mối liên kết với những đối tác tiềm năng, mở rộng mạng lƣới kinh doanh và tạo ra cơ hội phát triển mới cho mình. Vì một ngƣời mua nhất định có nhiều cơ hội để lựa chọn các sản phẩm của nhiều ngƣời bán khác nhau dựa trên giá cả và đặc điểm kỹ thuật của từng sản phẩm, nên mua sắm ở chợ có thể đƣợc coi là đấu thầu. Nhiều tổ chức tài chính quốc tế nhƣ Ngân hàng Thế giới và Ngân hàng Phát triển Châu Á dùng thuật ngữ “International shopping” để chỉ thƣơng mại quốc tế và coi đó là một trong nhiều loại đấu thầu.
Một số nhà nghiên cứu cho rằng thuật ngữ "đấu thầu" (có nghĩa là mua sắm) bắt nguồn từ thuật ngữ Tiếng Anh "Procurement", có nghĩa là mua sắm. Thuật ngữ “Procurement” đƣợc giải thích trong Quy định mẫu về đấu thầu mua sắm hàng hóa của Liên Hợp quốc (UNCITRIAL) có nghĩa là sự giành đƣợc hàng hóa, công trình hoặc dịch vụ nào đó [31; Điều 2, khoản a]. Thuật ngữ "đấu thầu" đã trở nên quen thuộc ở Việt Nam trong hơn mƣời năm qua, mặc dù nó từ lâu đã đƣợc sử dụng để chỉ một hoạt động trong nền kinh tế thị trƣờng. Đấu thầu là một quá trình liên quan đến việc mua bán thứ gì đó.
Trong quá trình đấu thầu, bên mua yêu cầu một hoặc nhiều nhà cung cấp gửi các bản chào 7 hàng (báo giá) liên quan đến các hàng hóa, dịch vụ hoặc công trình cần thiết và bên mua sẽ lựa chọn một hoặc một vài nhà cung cấp tốt nhất. Trong Từ điển tiếng Việt (Viện Ngôn ngữ biên soạn năm 1998) diễn tả hoạt động “đấu thầu” đƣợc hiểu là việc “đọ công khai, ai nhận làm, nhận bán với điều kiện tốt nhất thì đƣợc giao cho làm hoặc đƣợc bán hàng”. Ngân hàng thế giới WB thì quy định các từ “bid” và “tender” (trong tiếng Anh) cùng có nghĩa giống nhau đó là “đấu thầu" [30]. Theo Từ điển Luật học, đấu thầu là “hoạt động thương mại giữa một bên là người mời thầu và bên kia là những người dụ thầu để lựa chọn nhà thầu đáp ứng được các yêu cầu về kinh tế kỹ thuật của việc mua bán hàng hóa hoặc thực hiện ngạch hành hóa trên cơ sở canh tranh hợp pháp giữa những người dự thầu”.
Theo nhận thức chung đây là khái niệm đấu thầu đƣợc sử dụng trong cuộc sống hàng ngày. Tuy nhiên, các định nghĩa này đều chỉ ra những điểm đặc trƣng của hoạt động đấu thầu là một bƣớc quan trọng trong việc mua bán thuốc hoặc hàng hóa hay dịch vụ. Luật Đấu thầu năm 2023 giải thích đấu thầu nhƣ sau: “Đấu thầu là quá trình lựa chọn nhà thầu để ký kết, thực hiện hợp đồng cung cấp dịch vụ tƣ vấn, dịch vụ phi tƣ vấn, mua sắm hàng hóa, xây lắp, lựa chọn nhà đầu tƣ để ký kết, thực hiện hợp đồng dự án đầu tƣ kinh doanh trên cơ sở bảo đảm cạnh tranh, công bằng, minh bạch, hiệu quả kinh tế và trách nhiệm giải trình. Ở Việt Nam, trƣớc đây, các bệnh viện nhận thuốc từ nguồn cung ứng do chính phủ quản lý và phân phối theo kế hoạch.
Tuy nhiên, hiện nay, các bệnh viện đã tự mình tìm nguồn cung cấp thuốc từ các nhà sản xuất và nhà phân phối khác nhau. Để đảm bảo cung ứng thuốc cho bệnh viện, có hai hình thức tổ chức chính đƣợc sử dụng: (i) Mua sắm trực tiếp là hình thức các đơn vị cung cấp làm việc trực tiếp với các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, trong đó các công ty sẽ ký hợp đồng trực tiếp với từng cơ sở khám bệnh, chữa bệnh sau khi đấu thầu để đảm bảo cung cấp ứng thuốc cho những ngƣời đƣợc điều trị tại cơ sở khám chữa bệnh đó; (ii) Sau khi đấu thầu, các công ty thuốc sẽ thƣơng thảo và ký hợp đồng với một nhà thầu chính thức, thƣờng là công ty thuốc địa phƣơng, để tập trung nguồn hàng và đảm bảo cung cấp thuốc cho các cơ sở khám và chữa bệnh. Nhƣ vậy có thể hiểu đấu thầu thuốc là quá trình chọn lựa nhà thầu để ký kết và thực hiện hợp đồng cung cấp thuốc, cũng nhƣ chọn lựa nhà đầu tƣ để ký kết và thực hiện hợp đồng dự án đầu tƣ theo hình thức đối tác công tƣ. Quá trình này cần đƣợc thực hiện để đảm bảo duy trì lợi thế cạnh tranh, tính công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế.
8 Mặc dù đấu thầu nói chung và đấu thầu thuốc nói riêng là một lĩnh vực mới, nhƣng việc tạo ra khung pháp lý cho hoạt động đấu thầu phải tính đến các quy định theo thông lệ quốc tế đồng thời xem xét thực tế quản lý hiện tại ở Việt Nam. Tóm lại, đấu thầu thuốc là quá trình mua bán hàng hóa giữa các cơ sở y tế và cơ sở cung ứng thuốc, hoặc dƣợc phẩm. Đặc điểm của đấu thầu thuốc Đấu thầu cho phép các nhà đầu tƣ lựa chọn nhà thầu phù hợp nhất với nhu cầu của họ. Cung ứng thuốc là một hoạt động chuyên môn đặc thù chỉ đƣợc thực hiện tại các cơ sở y tế và có vai trò quan trọng đối với chất lƣợng khám bệnh và điều trị.
Mặc dù cũng nhằm mục đích chọn lựa nhà cung cấp hàng hóa và dịch vụ, nhƣng đấu thầu thuốc mang những đặc điểm riêng biệt, khác hẳn so với các loại đấu thầu khác: Thứ nhất, đấu thầu thuốc là một hoạt động có tính chất đặc thù. Điều này thể hiện ở chỗ, không giống đấu thầu một loại hàng hóa hay dịch vụ đơn thuần, trong đấu thầu thuốc, chất lƣợng của thuốc đấu thầu luôn đƣợc ƣu tiên trong mọi trƣờng hợp. Điều này đƣợc thực hiện để đảm bảo nguồn cung cấp thuốc chất lƣợng cao cho điều trị bệnh và cải thiện sức khỏe của ngƣời dân.