CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN CÁN BỘ, CÔNG CHỨC CẤP XÃ 1. Một số khái niệm 1. Khái niệm CBCC cấp xã - Luật CBCC năm 2008 đã quy định: Cán bộ cấp xã là công dân Việt Nam, được bầu cử để giữ chức vụ theo nhiệm kỳ trong Bí thư, Phó Bí thư Đảng ủy, Thường trực HĐND, UBND và những người đứng đầu tổ chính trị - xã hội, có trong biên chế và được hưởng lương ngân sách nhà nước (Khoản 3, Điều 4 của Luật này). Điều 61 Luật CBCC 2008 quy định các chức vụ của cán bộ cấp xã là: Chủ tịch, Phó Chủ tịch HĐND; Chủ tịch, Phó Chủ tịch UBND; Bí thư, Phó Bí thư Đảng uỷ; Chủ tịch Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam; Chủ tịch Hội Nông dân Việt Nam (dành cho cấp xã có Hội Nông dân Việt Nam và có hoạt động ngành nông, ngư, lâm, diêm nghiệp); Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam; Bí thư Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh; Chủ tịch Hội Cựu chiến binh Việt Nam.
- Đối với khái niệm công chức cấp xã, theo Luật CBCC ngày 13 tháng 11 năm 2008 và có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 01 năm 2010; tại Khoản 3, Điều 4 quy định: “Công chức cấp xã là công dân Việt Nam được tuyển dụng giữ một chức danh, chuyên môn, nghiệp vụ thuộc UBND cấp xã, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước”. Để phù hợp với quá trình đổi mới của đất nước cũng như tình hình phát triển kinh tế - xã hội, quy mô, đặc điểm của từng địa phương mà Chính phủ và các bộ ngành liên quan đã ban hành nhiều văn bản quy phạm pháp luật hướng dẫn việc 8 thực hiện chế độ, chính sách đối với CBCC nói chung và CBCC cấp xã nói riêng; Nghị định 92/2009/NĐ-CP ngày 22/10/2009 về chức danh, số lượng, một số chế độ, chính sách đối với CBCC xã, phường, thị trấn và những người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã; Thông tư liên tịch 03/2010/TTLT-BNV-BTC-BLĐTBXH ngày 27/5/2010 Hướng dẫn việc thực hiện Nghị định 92/2009/NĐ-CP về chức danh, quy mô số lượng, một số chính sách, chế độ cho CBCC xã, thị trấn, phường và người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã; Nghị định 112/2011/NĐCP ngày 05/12/2011 về công chức xã, thị trấn, phường; và đến nay Chính phủ cũng đã ban hành Nghị định 34/2019/NĐ-CP ngày 24/4/2019 về việc sửa đổi, bổ sung một số quy định về CBCC cấp xã và người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã, ở thôn và tổ dân phố. Tại điều 61 Luật CBCC năm 2008 quy định các chức danh của công chức cấp xã, đó là: Chỉ huy trưởng Quân sự; Trưởng Công an; Văn phòng - thống kê; Tài chính - kế toán; Tư pháp - hộ tịch; Địa chính - đô thị - xây dựng và môi trường (ở các phường, thị trấn) hoặc địa chính - nông nghiệp - xây dựng và môi trường (ở các xã); Văn hóa - xã hội. Công chức cấp xã do cấp huyện quản lý.
CBCC cấp xã khi đang giữ chức vụ thì được hưởng lương ngân sách và các chế độ bảo hiểm. Khi thôi giữ chức vụ, nếu ở trường hợp có đủ điều kiện, tiêu chuẩn theo luật định thì được xét chuyển trở thành công chức, với trường hợp này được hưởng chế độ, chính sách liên tục và miễn chế độ thời gian tập sự; còn nếu ở trường hợp không đủ điều kiện, tiêu chuẩn chuyển thành công chức trong khi lại chưa có đủ điều kiện nghỉ hưu thì xét thôi hưởng lương và thực hiện chế độ đóng bảo hiểm tự nguyện. Với trường hợp là CBCC được luân chuyển, điều động, biệt phái, cơ quan có thẩm quyền tiến hành sắp xếp bố trí phù hợp công tác hoặc giải quyết chính sách, chế độ theo luật định. Tóm lại, CBCC cấp xã là người công dân Việt Nam, được bầu cử để nắm giữ những chức vụ hoặc tuyển dụng được giao nhiệm vụ giữ các chức danh chuyên môn trực thuộc UBND cấp xã, được hưởng lương từ ngân sách nhà nước theo luật định.
Khái niệm về chính sách phát triển CBCC cấp xã và thực hiện chính sách phát triển CBCC cấp xã - Về khái niệm về chính sách phát triển CBCC cấp xã: CBCC cấp xã có vai trò hệ trọng trong việc tổ chức triển khai thực thi đường lối, chủ trương của Đảng và chính sách, pháp luật Nhà nước, họ là cầu nối gắn kết hữu cơ giữa Đảng, chính quyền với người dân, tăng cường giữ gìn đoàn kết. Không những vậy, CBCC cấp xã còn phải phản ảnh đầy đủ kịp thời về nguyện vọng, tâm tư và nhu cầu, yêu cầu của nhân dân đến Đảng và chính quyền, họ cũng đóng góp vào sự đẩy mạnh phát huy quyền làm chủ của dân, huy động các khả năng và nguồn lực phát triển KT-XH, tổ chức ổn định và cải thiện cuộc sống của cộng đồng cư dân trên địa bàn cấp xã. Căn cứ từ việc nhận thức đầy đủ và sâu sắc về vai trò quan trọng của đội ngũ CBCC cấp xã, Đảng và Nhà nước ta đã ban hành, chỉ đạo và quản lý điều hành việc tổ chức thực thi chính sách phát triển CBCC cấp xã. Dưới khía cạnh khoa học của chính sách công, chính sách phát triển CBCC cấp xã được hiểu là sự tập hợp các quyết định chính trị liên quan của Nhà nước về nhiệm vụ phát triển CBCC cấp xã với các mục tiêu và giải pháp hành động cụ thể để xây dựng đội ngũ CBCC có cơ cấu đồng bộ với quy mô số lượng và chất lượng hợp lý, có đủ trình độ chuyên môn, phẩm chất đạo đức công vụ và năng lực, kỹ năng làm việc đáp ứng tốt nhiệm vụ và yêu cầu xây dựng chính quyền cấp xã trong sạch, vững mạnh, vì người dân phục vụ và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.
Trong bối cảnh cải cách hành chính, xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN, kiện toàn hệ thống tổ chức bộ máy và nhân sự của chính quyền các cấp, trong đó có bộ máy chính quyền cấp xã, chính sách phát triển CBCC cấp xã cũng được hiểu là sự quan tâm, cam kết chính trị hành động của chính quyên nhà nước. Đối việc phát triển đội ngũ CBCC ở cấp xã là phải hình thành được một cơ cấu với chất lượng và số lượng hợp lý, nhất là mục đích phát triển theo hướng nâng cao chất lượng, tinh thông công việc, hiệu quả phục vụ người dân tốt hơn, có trách nhiệm cao hơn Chính sách phát triển CBCC cấp xã vốn dĩ là một bộ phận quan trọng của chính sách cán bộ của Đảng, Nhà nước để điều chỉnh hợp lý hóa quá trình hoạt động, cũng như quy định rõ về quyền và nghĩa vụ của đội ngũ CBCC cấp xã để đáp 10 ứng sự phù hợp với tình hình đặc điểm của đời sống KT-XH ở cấp xã. Vì vậy, chính sách này có vai trò rất quan trọng trong chiến lược tổng thể phát triển quốc gia, mà trước hết là góp phần vào mục tiêu xây dựng một hệ thống chính trị ở cấp xã vững mạnh toàn diện. Tóm lại, chính sách phát triển CBCC cấp xã là toàn bộ các hoạt động, tất cả các mặt công tác từ xác định các mục tiêu đến hoạch định và tổ chức triển khai chính sách CBCC; chúng được tiến hành thông qua các cơ quan, tổ chức và cá nhân có thẩm quyền để thiết lập sự đồng bộ về một đội ngũ CBCC cấp xã, có cơ cấu, số lượng và chất lượng hợp lý, có đủ phẩm chất chính trị, đạo đức công vụ và năng lực, kỹ năng đáp ứng tốt các nhiệm vụ chính trị và yêu cầu phát triển ở cấp xã.
- Khái niệm về thực hiện chính sách phát triển CBCC ở cấp xã: Thực hiện chính sách phát triển CBCC ở cấp xã được hiểu là toàn bộ quá trình chuyển tải đưa ý chí của chủ thể chính sách (ý chí Nhà nước) đến các đối tượng chính sách trở thành hiện thực để đạt mục tiêu đã xác định. Thực hiện (thực thi) chính sách phát triển CBCC ở cấp xã là một khâu cốt lõi hợp thành trong chu trình chính sách phát triển CBCC ở cấp xã. Nếu thiếu hoặc không coi trọng khâu này thì chu trình chính sách không tồn tại hoặc có thể bị phá sản. So với những bước khác trong quy trình chính sách phát triển CBCC cấp xã, thực hiện chính sách phát triển CBCC cấp xã là bước có vị trí cốt lõi vì nó đảm đương chức năng hiện thực hóa mục tiêu chính sách phát triển CBCC trong đời sống thực tiễn.
Thực tế chỉ ra rằng, muốn đề ra được chính sách phát triển CBCC cấp xã có chất lượng tốt thì những nhà hoạch định chính sách phải nghiên cứu tổng kết thấu đáo và phải trải qua một quá trình tìm hiểu xác định đúng bản chất của vấn đề chính sách, mục tiêu, giải pháp và công cụ chính sách. Song chính sách phát triển CBCC cấp xã có chất lượng và tốt đến đâu nếu thiếu hoặc không chú trọng khâu tổ chức thực hiện thì chính sách đó sẽ trở nên vô nghĩa hoặc đạt được mục tiêu chính sách như mong đợi. Thực hiện chính sách phát triển CBCC cấp xã một khi đạt hiệu quả thì chẳng những nó đem lại lợi ích rất lớn cho những đối tượng hưởng lợi chính sách này, mà nó còn góp phần rất quan trọng là gia tăng sự tín nhiệm uy tín của Nhà nước trong quá trình chính quyền cấp xã quản lý điều hành KT-XHtrên địa bàn. Lý luận chung về chính sách phát triển CBCC cấp xã ở nước ta hiện nay 1.
Mục tiêu chính sách phát triển CBCC cấp xã Thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, CBCC cấp cơ sở có một vai trò rất quan trọng, bởi họ là người giữ vai trò quyết định trong việc hiện thực hoá sự lãnh đạo và quản lý của Đảng và Nhà nước về mọi mặt của đời sống kinh tế - xã hội ở cơ sở; là người giữ vai trò quyết định trong việc quán triệt, tổ chức thực hiện mọi quyết định của cấp uỷ cấp trên, cấp uỷ cùng cấp và mọi chủ trương, kế hoạch, sự chỉ đạo của chính quyền cấp trên, cũng như mọi chương trình, kế hoạch của chính quyền xã, vì lẽ đó, CBCC cấp cơ sở là một trong những nhân tố có ý nghĩa chiến lược, là nhân tố không nhỏ góp phần quyết định sự thành bại của công cuộc xây dựng và phát triển đất nước Thực hiện chính sách phát triển CBCC cấp xã đúng theo quy của Đảng và Nhà nước, góp phần phát triển kinh tế - xã hội của đất nước trong từng giai nhất định.