Chương 1: Cơ sở lý luận về chính sách bảo vệ,chăm sóc trẻ em ở Việt Nam. Chương 2: Thực trạng thực hiện chính sách bảo vệ, chăm sóc trẻ em trên địa bàn huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội. Chương 3: Giải pháp tăng cường thực hiện Chính sách bảo vệ, chăm sóc trẻ em. 8 PHẦN NỘI DUNG CHƢƠNG 1.
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHÍNH SÁCH BẢO VỆ, CHĂM SÓC TRẺ EM Ở VIỆT NAM 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Trẻ em Trẻ em là mầm non của nhân loại. Ở giai đoạn đầu đời, do chưa có sự phát triển đầy đủ cả về thể chất và tinh thần, trẻ em phải sống dựa vào sự nuôi dưỡng; chăm sóc của người lớn.
Theo Tâm lý học phát triển, sự phát triển của con người cũng trải qua nhiều giai đoạn đó là những giai đoạn lứa tuổi, gồm: Trước sinh Trẻ nhũ nhi (2 tuổi) Tuổi ấu nhi (2-6 tuổi) Tuổi thiếu nhi (6-12 tuổi) Tuổi vị thành niên (12-20 tuổi) Tuổi thanh niên (20 – 40 tuổi) Tuổi trung niên (40-60 tuổi) Tuổi già (trên 60-65 tuổi). Mỗi giai đoạn phát triển lại có những đặc điểm tâm, sinh lý khác nhau, việc phân chia giai đoạn phát triển của trẻ và nắm bắt được đặc điểm tâm, sinh lý của trẻ trong từng giai đoạn là cơ sở quan trọng để có những phương pháp bảo vệ và chăm sóc trẻ phù hợp, hiệu quả. Đặc điểm tâm, sinh lý của mỗi giai đoạn là cơ sở để xác định ranh giới giữa trẻ em và người lớn. Tuy nhiên, tùy thuộc vào điều kiện cụ thể của từng quốc gia, độ tuổi được xác định là trẻ em có sự khác nhau ở các nước.
Công ước quốc tế về Quyền Trẻ em của Liên hiệp quốc định nghĩa trẻ em là "mọi con người dưới tuổi 18 trừ khi theo luật có thể áp dụng cho trẻ em, tuổi trưởng thành được quy định sớm hơn." Luật bảo vệ, chăm sóc, giáo dục trẻ em năm 2004 quy định: “Trẻ em là công dân Việt Nam dưới 16 tuổi” [12]. Như vậy, theo quy định trên, quyền trẻ em được gắn với quyền công dân. Người dưới 16 tuổi sống trên đất nước Việt Nam phải mang quốc tịch Việt Nam, là công dân Việt Nam mới được thụ hưởng các quyền và lợi ích được quy định trong Luật này. Luật Trẻ em năm 2016 quy định: "Trẻ em là người dưới 16 tuổi" [10].
Khái niệm này đã mở rộng đối tượng thụ hưởng các chính sách trên lãnh thổ Việt Nam, không phân biệt quốc tịch. Mọi trẻ em sống trên đất nước Việt Nam đều được hưởng đầy đủ các quyền và bổn phận theo luật định. Bảo vệ trẻ em Bảo vệ trẻ em là các dịch vụ được cung cấp bởi các cơ quan, tổ chức và cá nhân nhằm hướng tới sự hỗ trợ kịp thời và bảo vệ những em đang có nguy cơ hoặc đã bị lạm dụng, bóc lột và sao nhãng nhằm ngăn ngừa, hỗ trợ phát triển và tái hoà nhập cho trẻ em. "Bảo vệ trẻ em là việc thực hiện các biện pháp phù hợp để bảo đảm trẻ em được sống an toàn, lành mạnh; phòng ngừa, ngăn chặn và xử lý các hành vi xâm hại trẻ em; trợ giúp trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt" [10].
Nhà nước, gia đình và toàn xã hội có trách nhiệm trong việc tạo môi trưởng sống an toàn cho trẻ em; phòng ngừa, ngăn chặn những nguy cơ và các yếu tố gây tổn hại cho trẻ như: lạm dụng, xâm hại, bóc lột và bỏ mặc. Bảo vệ trẻ em được thực hiện theo ba cấp độ: phòng ngừa, hỗ trợ, can thiệp. Các cơ quan hữu quan, gia đình và cá nhân có trách nhiệm: xây dựng môi trường sống an toàn và phù hợp trẻ em; thực hiện các biện pháp bảo vệ được áp dụng đối với trẻ em và gia đình trẻ em bị xâm hại nhằm ngăn chặn hành vi xâm hại; hỗ trợ chăm sóc phục hồi, tái hòa nhập cộng đồng cho trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt. Chăm sóc trẻ em Chăm sóc trẻ em là sự đáp ứng nhu cầu phát triển tâm, sinh lý của trẻ em; cụ thể hơn là đáp ứng nhu cầu phát triển thể chất, tâm lý, tình cảm, đạo đức và xã hội của trẻ; Hiểu một cách đơn giản Chăm sóc trẻ em là hoạt động nuôi dưỡng, giáo dục, theo dõi quá trình phát triển của trẻ nhỏ.
Bất cứ một trẻ em nào, từ khi mới lọt lòng mẹ đến tuổi trưởng thành đều cần sự chăm sóc về thể chất, tâm lý, tình cảm, đạo đức và xã hội [23]. Trẻ em thuộc nhóm yếu thế trong xã hội, là nhóm dễ bị tổn thương nhất khi có bất cứ biến cố lớn nào xảy ra như thiên tai, hỏa hoạn, dịch bệnh, xung đột vũ trang.hay dù chỉ là biến cố trong gia đình như tai nạn thương tích, cha mẹ ly hôn, kinh tế sa sút. bởi các em còn non nớt, chưa đủ năng lực hành vi cả về thể chất và trí tuệ để bảo vệ chính mình. Do đó, trẻ em cần được bảo vệ và chăm sóc.
Bảo vệ và chăm sóc trẻ em luôn song hành cùng nhau bởi chăm sóc tốt chính là bảo vệ tốt, chăm sóc là đáp ứng đầy đủ nhu cầu về dinh dưỡng và tinh thần của trẻ giúp đứa trẻ được phát triển khỏe mạnh, chính là bảo vệ trẻ khỏi các nguy cơ ốm đau, bệnh tật. Bảo vệ tốt là đứa trẻ được sống trong một môi trường an toàn, lành mạnh để phát triển. Chính sách công Chính sách là những cách thức tác động của Nhà nước vào các lĩnh vực của đời sống xã hội để đạt được mục tiêu định hướng. Chính sách có vai trò 10 quan trọng trong việc điều chỉnh và ổn định các quan hệ trong xã hội, từ cá nhân cho đến cả nhóm đối tượng cụ thể.
Một trong những tính chất quan trọng của chính sách là khả năng tác động nhanh và kịp thời, mạnh mẽ, toàn diện. Đây là yếu tố giúp cho chính sách có khả năng điều chỉnh được các hoạt động kinh tế - xã hội theo hướng phù hợp với mục tiêu đã được thiết lập. Ngoài ra, chính sách còn có vai trò quan trọng trong việc kiểm soát và phân phối nguồn lực cho quá trình phát triển; tạo lập sự cân bằng giữa các hoạt động kinh tế - xã hội; giúp phát triển theo chiều hướng tích cực và kiểm soát những tiêu cực của nền kinh tế thị trường. Đặc biệt, chính sách điều chỉnh động cơ, tạo động lực cho hành vi, hoạt động của các cá nhân và từng nhóm đối tượng cụ thể.
Chính sách có vai trò định hướng cho các hoạt động kinh tế - xã hội; khuyến khích các hoạt động kinh tế - xã hội theo định hướng. Để thực hiện chức năng này, chính sách phải được thiết kế sao cho phù hợp với bối cảnh và điều kiện của từng quốc gia, vùng lãnh thổ hay ngành nghề sản xuất. Ngoài ra, để chính sách có hiệu quả cao nhất, việc phối hợp giữa các cấp độ và bộ phận là rất quan trọng để tạo nên tính hệ thống chặt chẽ trong quá trình vận động của thực thể. Chính sách công là kết quả ý chí chính trị của nhà nước được thể hiện bằng một tập hợp các quyết định có liên quan với nhau, bao hàm trong đó được định hướng mục tiêu và cách giải quyết những vẫn đề công trong xã hội.
Thực hiện chính sách công Thực hiện (thực thi) chính sách công là quá trình đưa chính sách công vào thực tiễn đời sống xã hội thông qua việc ban hành các văn bản, chương trình, dự án thực thi chính sách công và tổ chức thực hiện chúng nhằm hiện thực hóa mục tiêu chính sách công. Thực hiện Chính sách bảo vệ, chăm sóc trẻ em Chính sách bảo vệ, chăm sóc trẻ em là hệ thống các quan điểm, chủ trương của Đảng, các quyết định của Nhà nước liên quan tới trẻ em được thể chế hóa trong đó bao gồm mục tiêu và giải pháp nhằm đáp ứng các quyền của trẻ em, đem lại lợi ích tốt nhất cho trẻ em. Việc thực hiện Chính sách về Bảo vệ chăm sóc trẻ em rất quan trọng để tạo ra cuộc sống ngày càng tốt hơn cho các em nhỏ. Các hoạt động trong khuôn khổ Chính sách này sẽ mang lại lợi ích to lớn cho tất cả trẻ em, giúp các em phát triển toàn diện và có một cuộc sống hạnh phúc.
Để đạt được điều này, cần phải ban hành các văn bản, chương trình, dự án và tổ chức thực hiện chúng. Mục tiêu của Chính sách này là tạo ra tất cả các điều kiện thuận lợi để đáp ứng đầy đủ nhu cầu và quyền cơ bản của trẻ em. Đồng thời, nó cũng giúp ngăn chặn và loại bỏ nguy cơ xâm hại trẻ em. Qua việc xây dựng một môi trường an toàn và lành 11 mạnh, Chính sách này sẽ giúp cho các em có được sự bảo vệ, chăm sóc, giáo dục và phát triển toàn diện trong cuộc sống.
Hệ thống chính sách bảo vệ, chăm sóc trẻ em Hiện nay, các chính sách về bảo vệ, chăm sóc trẻ em đều hướng tới việc xây dựng một hệ thống cơ chế, chính sách và pháp luật đảm bảo thực hiện quyền trẻ em nhưng đồng thời cũng phải tạo môi trường sống an toàn, lành mạnh cho sự phát triển toàn diện của trẻ em, chủ động phòng ngừa, ngăn chặn và hạn chế tình trạng trẻ em bị lạm dụng, bóc lột, xâm hại, sao nhãng… Chính vì thế, sự ra đời của các chính sách là cơ sở pháp lý cao nhất để triển khai thực hiện hiệu quả các mục tiêu vì trẻ em.