Thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra án mua bán người tại Hà Giang

Việc nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn về thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra các vụ án mua bán người là… 112 trang · Trường Đại Học Luật Hà Nội.

• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Tố Tụng Hình Sự
• Đề tài: Thực Hành Quyền Công Tố Và Kiểm Sát Điều Tra Các Vụ Án Mua Bán Người Theo Luật Tố Tụng Hình Sự Việt Nam Trên Cơ Sở Địa Bàn Tỉnh Hà Giang
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Địa điểm: Hà Giang

Mục lục chi tiết

• Lời cam đoan
• Danh mục các từ viết tắt
• Danh mục các bảng
• MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THỰC HÀNH QUYỀN CÔNG TỐ VÀ KIỂM SÁT ĐIỀU TRA CÁC VỤ ÁN MUA BÁN NGƯỜI
• 1.1. Khái niệm, dấu hiệu pháp lý của tội mua bán người, các quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về tội mua bán người
• 1.1.1. Khái niệm tội mua bán người
• 1.1.2. Các dấu hiệu pháp lý đặc trưng của tội mua bán người
• 1.2. Khái niệm, đặc điểm, mối quan hệ giữa thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra
• 1.2.1. Khái niệm thực hành quyền công tố
• 1.2.2. Khái niệm kiểm sát điều tra
• 1.2.3. Mối quan hệ giữa THQCT và KSĐT trong tố tụng hình sự
• 1.3. Khái niệm, đặc điểm của thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra các vụ án mua bán người
• 1.3.1. Khái niệm thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra các vụ án mua bán người
• 1.3.2. Đặc điểm của thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra các vụ án mua bán người
• 1.4. Vai trò của thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra trong các vụ án mua bán người đối với quá trình giải quyết đúng đắn vụ án hình sự
• 1.5. Tiểu kết Chương 1
• 2. Chương 2: QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VÀ THỰC TRẠNG THỰC HÀNH QUYỀN CÔNG TỐ VÀ KIỂM SÁT ĐIỀU TRA CÁC VỤ ÁN MUA BÁN NGƯỜI TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH HÀ GIANG
• 2.1. Quy định của pháp luật về thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra
• 2.1.1. Nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát khi thực hành quyền công tố
• 2.1.2. Nhiệm vụ, quyền hạn của VKS khi kiểm sát điều tra vụ án hình sự
• 2.2. Thực trạng thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra các vụ án mua bán người trên địa bàn tỉnh Hà Giang
• 2.2.1. Đặc điểm địa bàn và tình hình tội phạm mua bán người trên địa bàn tỉnh Hà Giang
• 2.2.2. Thực trạng thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra đối với các vụ án mua bán người trên địa bàn tỉnh Hà Giang
• 2.3. Tiểu kết Chương 2
• 3. Chương 3: DỰ BÁO TÌNH HÌNH VÀ CÁC GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC HÀNH QUYỀN CÔNG TỐ VÀ KIỂM SÁT ĐIỀU TRA CÁC VỤ ÁN MUA BÁN NGƯỜI TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH HÀ GIANG
• 3.1. Dự báo tình hình tội phạm mua bán người và yêu cầu nâng cao chất lượng thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra trong các vụ án mua bán người trên địa bàn tỉnh Hà Giang
• 3.1.1. Dự báo về tình hình tội phạm mua bán người trên địa bàn tỉnh Hà Giang trong thời gian tới
• 3.1.2. Yêu cầu nâng cao chất lượng thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra trong các vụ án mua bán người
• 3.2. Các giải pháp nâng cao chất lượng thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra trong các vụ án mua bán người
• 3.2.1. Giải pháp về nghiên cứu, tham mưu hoàn thiện quy định của pháp luật hình sự về tội mua bán người và pháp luật tố tụng hình sự về thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra trong vụ án hình sự
• 3.2.2. Các giải pháp về tổ chức, thực hiện nâng cao chất lượng thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra các vụ án mua bán người
• 3.3. Tiểu kết Chương 3
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Luận giải cơ sở lý luận về quyền công tố và kiểm sát điều tra

Việc nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn về thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra các vụ án mua bán người là nền tảng cốt lõi để hiểu rõ bản chất và vai trò của Viện kiểm sát nhân dân (VKSND). Đây là hai chức năng hiến định, có mối quan hệ biện chứng, tác động qua lại nhằm đảm bảo quá trình giải quyết vụ án hình sự được khách quan, đúng pháp luật, không bỏ lọt tội phạm và không làm oan người vô tội. Luận văn luật học của tác giả Nguyễn Thị Thanh Thảo đã hệ thống hóa một cách chi tiết các khái niệm, đặc điểm và mối quan hệ của hai hoạt động này trong bối cảnh đặc thù của tội phạm mua bán người. Theo đó, chức năng thực hành quyền công tố là hoạt động của VKSND nhân danh Nhà nước để thực hiện việc buộc tội đối với người phạm tội. Hoạt động này bắt đầu ngay từ khi giải quyết tin báo, tố giác tội phạm cho đến suốt quá trình khởi tố, điều tra, truy tố và xét xử. Song song với đó, nhiệm vụ kiểm sát tư pháp (cụ thể là kiểm sát điều tra) là hoạt động giám sát việc tuân thủ pháp luật của Cơ quan điều tra và các chủ thể khác trong quá trình tố tụng. Mục tiêu là đảm bảo mọi hoạt động điều tra được thực hiện đúng trình tự, thủ tục do Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015 quy định, từ đó bảo vệ quyền con người, quyền công dân. Sự kết hợp chặt chẽ giữa hai chức năng này tạo thành một cơ chế kiểm soát quyền lực hiệu quả, là tiền đề cho việc giải quyết đúng đắn các vụ án mua bán người phức tạp.

1.1. Phân tích các dấu hiệu pháp lý của tội mua bán người

Để thực hiện tốt công tác công tố và kiểm sát, việc nắm vững các dấu hiệu pháp lý của tội phạm mua bán người là yêu cầu bắt buộc. Theo quy định tại Điều 150 và Điều 151 Bộ luật Hình sự 2015, được hướng dẫn bởi Nghị quyết số 02/2019/NQ-HĐTP, tội phạm này được cấu thành bởi bốn yếu tố đặc trưng. Thứ nhất, về khách thể, hành vi này xâm phạm trực tiếp đến nhân phẩm, danh dự và các quyền cơ bản của con người, coi con người như một món hàng hóa. Thứ hai, về mặt khách quan, hành vi phạm tội thể hiện qua việc chuyển giao, tiếp nhận, tuyển mộ, vận chuyển hoặc chứa chấp người khác bằng các thủ đoạn như vũ lực, đe dọa, lừa gạt nhằm mục đích bóc lột tình dục, cưỡng bức lao động, hoặc các mục đích vô nhân đạo khác. Thứ ba, về chủ thể, người phạm tội phải là người có đủ năng lực trách nhiệm hình sự và đạt độ tuổi luật định. Thứ tư, về mặt chủ quan, tội phạm được thực hiện với lỗi cố ý trực tiếp, người phạm tội nhận thức rõ hành vi của mình là nguy hiểm nhưng vẫn mong muốn thực hiện.

1.2. Khái niệm thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra

Thực hành quyền công tố (THQCT) được định nghĩa là hoạt động của VKSND trong tố tụng hình sự nhằm thực hiện việc buộc tội của Nhà nước đối với người phạm tội, diễn ra từ khi giải quyết tin báo tội phạm đến suốt quá trình tố tụng. Trong khi đó, kiểm sát điều tra (KSĐT) là hoạt động của VKSND kiểm sát việc tuân theo pháp luật của các chủ thể tham gia quan hệ tố tụng hình sự trong giai đoạn điều tra. Mục đích của KSĐT là đảm bảo quá trình điều tra được khách quan, toàn diện, đầy đủ và chính xác. Đây là hai mặt của một chức năng thống nhất, được pháp luật giao cho VKSND để đảm bảo pháp chế trong tố tụng hình sự.

1.3. Mối quan hệ giữa THQCT và KSĐT trong vụ án hình sự

THQCT và KSĐT có mối quan hệ hữu cơ, không thể tách rời. THQCT là nội dung, mục đích cuối cùng là đưa tội phạm ra xét xử, còn KSĐT là hình thức, là phương tiện để đảm bảo hoạt động THQCT có căn cứ và đúng pháp luật. Một hoạt động điều tra được kiểm sát chặt chẽ sẽ cung cấp chứng cứ trong vụ án hình sự một cách khách quan, hợp pháp, làm cơ sở vững chắc cho quyết định truy tố của Kiểm sát viên. Ngược lại, việc thực hiện tốt quyền công tố, với những yêu cầu điều tra sắc bén, sẽ định hướng cho Cơ quan điều tra thu thập chứng cứ một cách đầy đủ, toàn diện. Nếu chỉ chú trọng công tố mà xem nhẹ kiểm sát sẽ dẫn đến nguy cơ oan sai; ngược lại, nếu chỉ kiểm sát hình thức mà không nắm chắc nội dung vụ án sẽ có nguy cơ bỏ lọt tội phạm.

II. Thách thức trong kiểm sát điều tra tội phạm mua bán người Hà Giang

Thực tiễn công tác thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra các vụ án mua bán người tại tỉnh Hà Giang đối mặt với vô vàn khó khăn, thách thức đặc thù. Hà Giang là một tỉnh miền núi biên giới phía Bắc, có đường biên giới dài, địa hình hiểm trở, và là nơi sinh sống của nhiều đồng bào dân tộc thiểu số với trình độ dân trí không đồng đều và đời sống kinh tế còn nhiều khó khăn. Những yếu tố này đã trở thành điều kiện thuận lợi cho tội phạm mua bán người, đặc biệt là các đường dây tội phạm xuyên quốc gia, hoạt động ngày càng tinh vi và phức tạp. Luận văn đã chỉ ra, giai đoạn 2016 - 2021, tình hình tội phạm này diễn biến phức tạp, gây nhức nhối trong xã hội và đặt ra yêu cầu cấp thiết phải nâng cao hiệu quả công tác đấu tranh. Việc đối mặt với những thách thức này đòi hỏi các cơ quan tiến hành tố tụng, đặc biệt là Viện kiểm sát nhân dân và Cơ quan điều tra, phải có những giải pháp đồng bộ, từ việc củng cố hệ thống pháp luật đến nâng cao năng lực thực thi và tăng cường phối hợp liên ngành. Việc nhận diện và phân tích đúng các thách thức là bước đi đầu tiên và quan trọng nhất để xây dựng các giải pháp phòng, chống tội phạm hiệu quả, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của nạn nhân của tội phạm mua bán người.

2.1. Phân tích đặc thù của tội phạm mua bán người tại Hà Giang

Tội phạm mua bán người tại Hà Giang mang nhiều đặc điểm riêng biệt. Thứ nhất, đây là loại hình tội phạm xuyên quốc gia điển hình, với hầu hết các vụ án đều có yếu tố nước ngoài (chủ yếu là Trung Quốc). Đối tượng phạm tội thường cấu kết thành đường dây, băng nhóm chặt chẽ, lợi dụng địa hình biên giới phức tạp để hoạt động. Thứ hai, nạn nhân của tội phạm mua bán người chủ yếu là phụ nữ, trẻ em gái người dân tộc thiểu số, có hoàn cảnh kinh tế khó khăn, nhận thức hạn chế, dễ bị dụ dỗ bởi những lời hứa hẹn về việc làm thu nhập cao. Thứ ba, thủ đoạn phạm tội ngày càng tinh vi, không chỉ dùng vũ lực mà còn lợi dụng mạng xã hội để làm quen, lừa gạt, tạo dựng tình cảm rồi bán nạn nhân.

2.2. Những vướng mắc trong hoạt động thu thập chứng cứ điều tra

Công tác thu thập chứng cứ trong vụ án hình sự về mua bán người gặp rất nhiều trở ngại. Các vụ án thường bị phát hiện muộn, khi nạn nhân đã trốn thoát hoặc được giải cứu sau một thời gian dài, khiến hiện trường không còn, vật chứng bị tiêu hủy. Lời khai của nạn nhân thường là nguồn chứng cứ chủ yếu nhưng có thể không đầy đủ, chính xác do thời gian đã lâu hoặc tâm lý hoảng loạn. Hơn nữa, các đối tượng chủ mưu, cầm đầu thường ở nước ngoài, gây khó khăn cho việc xác minh, bắt giữ và dẫn độ. Việc thiếu vắng các chứng cứ vật chất và sự bất hợp tác của một số đối tượng đã kéo dài thời gian điều tra, thậm chí dẫn đến việc phải tạm đình chỉ nhiều vụ án.

2.3. Hạn chế trong phối hợp liên ngành và áp dụng pháp luật

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực, công tác phối hợp liên ngành giữa Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Biên phòng và Tòa án đôi khi còn chưa thực sự đồng bộ và kịp thời. Việc trao đổi thông tin, thống nhất quan điểm trong định tội danh giữa mua bán người và các tội danh khác như tổ chức cho người khác trốn đi nước ngoài đôi khi còn gặp vướng mắc. Bên cạnh đó, một số quy định của pháp luật còn mang tính chung chung, chưa có hướng dẫn cụ thể, gây khó khăn cho các Kiểm sát viên và Điều tra viên trong quá trình áp dụng. Năng lực của một bộ phận cán bộ còn hạn chế cũng là một trong những nguyên nhân ảnh hưởng đến chất lượng giải quyết án.

III. Phương pháp tối ưu quyền công tố qua lăng kính pháp luật hình sự

Để nâng cao hiệu quả công tác thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra các vụ án mua bán người, việc nắm vững và vận dụng sáng tạo các quy định của pháp luật là yếu tố tiên quyết. Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015 và Luật Tổ chức VKSND 2014 đã tạo ra một hành lang pháp lý tương đối toàn diện, trao cho Viện kiểm sát nhân dân và Kiểm sát viên nhiều nhiệm vụ và quyền hạn quan trọng. Các quy định này không chỉ xác định vai trò trung tâm của VKS trong việc buộc tội mà còn nhấn mạnh trách nhiệm kiểm sát, giám sát để đảm bảo mọi hoạt động điều tra tuân thủ pháp luật, chống oan sai và bỏ lọt tội phạm. Việc phân tích sâu các quy định này giúp nhận diện những công cụ pháp lý mà Kiểm sát viên có thể sử dụng để định hướng điều tra ngay từ giai đoạn đầu, yêu cầu làm rõ các tình tiết mấu chốt, và đảm bảo bộ hồ sơ vụ án có đầy đủ chứng cứ trong vụ án hình sự trước khi quyết định truy tố. Từ đó, các giải pháp không chỉ dừng lại ở việc áp dụng pháp luật một cách máy móc mà còn là quá trình hoàn thiện các quy định để chúng thực sự phù hợp với thực trạng và giải pháp đấu tranh với tội phạm mua bán người tại các địa bàn phức tạp như Hà Giang.

3.1. Nhiệm vụ quyền hạn của Viện kiểm sát trong giai đoạn điều tra

Theo quy định của Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015, trong giai đoạn điều tra, VKSND có những quyền hạn cốt lõi như: phê chuẩn hoặc không phê chuẩn lệnh bắt, tạm giữ, tạm giam; phê chuẩn hoặc hủy bỏ các quyết định tố tụng của Cơ quan điều tra như quyết định khởi tố vụ án hình sự, khởi tố bị can. Đặc biệt, VKS có quyền đề ra yêu cầu điều tra bằng văn bản, yêu cầu CQĐT tiến hành các hoạt động cụ thể để thu thập, củng cố chứng cứ. VKS còn có thể trực tiếp tiến hành một số hoạt động điều tra trong trường hợp cần thiết để kiểm tra, bổ sung tài liệu hoặc khi phát hiện dấu hiệu oan, sai. Việc thực thi đầy đủ các quyền hạn này giúp VKS giữ vai trò chủ động, dẫn dắt quá trình điều tra đi đúng hướng.

3.2. Tối ưu hóa vai trò của Kiểm sát viên trong các vụ án phức tạp

Đối với các vụ án mua bán người, vai trò của người Kiểm sát viên được phân công thụ lý là cực kỳ quan trọng. Kiểm sát viên phải chủ động nghiên cứu hồ sơ ngay từ khi có quyết định khởi tố, bám sát tiến độ điều tra, và kịp thời đề ra các yêu cầu điều tra cụ thể, chi tiết. Họ phải đánh giá tính hợp pháp, khách quan của từng chứng cứ do Điều tra viên thu thập, trực tiếp tham gia hỏi cung bị can, lấy lời khai người bị hại trong những trường hợp quan trọng để nắm bắt bản chất vụ án. Một Kiểm sát viên giỏi không chỉ am hiểu pháp luật mà còn phải có kỹ năng phân tích, tư duy phản biện và sự nhạy bén để phát hiện những mâu thuẫn trong hồ sơ, từ đó đưa ra những quyết định tố tụng chính xác, góp phần vào công cuộc phòng chống tội phạm.

3.3. Kiến nghị hoàn thiện pháp luật về công tố và kiểm sát điều tra

Từ thực tiễn tại Hà Giang, luận văn luật học đã chỉ ra một số bất cập cần hoàn thiện trong hệ thống pháp luật. Cần có những hướng dẫn chi tiết hơn nữa trong việc phân định tội danh mua bán người với các tội phạm khác có cấu thành tương tự. Đồng thời, cần xây dựng cơ chế pháp lý rõ ràng hơn cho hoạt động hợp tác quốc tế, tương trợ tư pháp trong việc thu thập chứng cứ và dẫn độ tội phạm. Việc hoàn thiện các quy định về bảo vệ nạn nhân của tội phạm mua bán người, đặc biệt là trẻ em, trong quá trình tố tụng cũng là một yêu cầu cấp thiết để đảm bảo tính nhân văn của pháp luật và khuyến khích họ hợp tác với cơ quan chức năng.

IV. Bí quyết và giải pháp nâng cao hiệu quả kiểm sát điều tra thực tiễn

Bên cạnh khung pháp lý vững chắc, việc triển khai các giải pháp thực tiễn, mang tính đột phá là yếu tố quyết định để nâng cao hiệu quả công tác thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra các vụ án mua bán người. Thực tiễn tại Hà Giang cho thấy, thành công trong đấu tranh với loại tội phạm xuyên quốc gia này không chỉ phụ thuộc vào nỗ lực của riêng ngành Kiểm sát mà là kết quả của sự hiệp đồng chiến đấu chặt chẽ. Do đó, các giải pháp cần tập trung vào ba trụ cột chính: tăng cường phối hợp liên ngành một cách thực chất; không ngừng đào tạo, bồi dưỡng để xây dựng đội ngũ Kiểm sát viên tinh thông nghiệp vụ, bản lĩnh; và chủ động đẩy mạnh hợp tác quốc tế. Những giải pháp này khi được triển khai đồng bộ sẽ tạo ra sức mạnh tổng hợp, giúp các cơ quan tiến hành tố tụng khắc phục được những khó khăn trong thu thập chứng cứ trong vụ án hình sự, rút ngắn thời gian điều tra và đảm bảo các quyết định truy tố được đưa ra một cách có căn cứ, đúng người, đúng tội. Đây chính là con đường để biến các quy định pháp luật thành hành động cụ thể, góp phần hiệu quả vào công tác phòng chống tội phạm tại địa bàn biên giới.

4.1. Tăng cường hiệu quả cơ chế phối hợp liên ngành

Để phá vỡ các đường dây tội phạm phức tạp, cơ chế phối hợp liên ngành giữa Viện kiểm sát nhân dân, Cơ quan điều tra, Bộ đội Biên phòng và Tòa án phải được vận hành một cách trơn tru, thường xuyên. Cần thiết lập các cuộc họp giao ban định kỳ hoặc đột xuất để trao đổi thông tin, đánh giá chứng cứ và thống nhất đường lối xử lý vụ án ngay từ giai đoạn đầu. Việc xây dựng và ký kết các quy chế phối hợp cụ thể sẽ giúp xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, tránh tình trạng đùn đẩy, chồng chéo. Sự phối hợp chặt chẽ này đặc biệt quan trọng trong việc giải quyết các tin báo, tố giác tội phạm ban đầu, giúp ngăn chặn tội phạm ngay từ khi mới manh nha.

4.2. Chú trọng đào tạo nâng cao năng lực cho đội ngũ Kiểm sát viên

Con người là yếu tố then chốt. Ngành Kiểm sát cần thường xuyên tổ chức các lớp tập huấn, bồi dưỡng chuyên sâu cho đội ngũ Kiểm sát viên về kỹ năng điều tra, kiểm sát các vụ án mua bán người. Nội dung đào tạo cần cập nhật các phương thức, thủ đoạn phạm tội mới, đặc biệt là tội phạm công nghệ cao; kỹ năng hỏi cung, lấy lời khai đối với nạn nhân của tội phạm mua bán người để tránh gây thêm tổn thương tâm lý; và kỹ năng xử lý, đánh giá các loại chứng cứ điện tử. Việc cử cán bộ tham gia các khóa học, hội thảo quốc tế cũng là cách hiệu quả để học hỏi kinh nghiệm và nâng cao hiệu quả công tác.

4.3. Đẩy mạnh hợp tác quốc tế trong đấu tranh tội phạm xuyên quốc gia

Đối với tội phạm xuyên quốc gia, hợp tác quốc tế không phải là lựa chọn mà là yêu cầu bắt buộc. VKSND tỉnh Hà Giang cần chủ động, thông qua VKSND Tối cao, tăng cường quan hệ hợp tác với các cơ quan tư pháp của Trung Quốc. Các hoạt động hợp tác cần tập trung vào việc trao đổi thông tin tội phạm, phối hợp xác minh, truy bắt các đối tượng đang lẩn trốn ở nước ngoài, và thực hiện các yêu cầu tương trợ tư pháp về hình sự như thu thập tài liệu, chứng cứ. Việc xây dựng một kênh liên lạc nóng và hiệu quả sẽ giúp giải quyết nhanh chóng các vướng mắc, góp phần điều tra triệt để các đường dây tội phạm.

V. Kết quả thực tiễn kiểm sát án mua bán người tại tỉnh Hà Giang

Phân tích thực trạng và giải pháp từ luận văn luật học cho thấy một bức tranh toàn cảnh về công tác thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra các vụ án mua bán người trên địa bàn tỉnh Hà Giang trong giai đoạn 2016-2021. Mặc dù đối mặt với nhiều khó khăn đặc thù của một tỉnh biên giới, ngành Kiểm sát Hà Giang đã đạt được những kết quả đáng ghi nhận. Chất lượng công tác giải quyết án ngày càng được nâng cao, thể hiện qua tỷ lệ các vụ án được truy tố đúng người, đúng tội, hạn chế tối đa các trường hợp oan sai. Các Kiểm sát viên đã ngày càng chủ động hơn trong việc thực thi quyền hạn, ban hành nhiều yêu cầu điều tra có chất lượng, góp phần định hướng và thúc đẩy quá trình thu thập chứng cứ trong vụ án hình sự. Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu, báo cáo cũng thẳng thắn chỉ ra những tồn tại, hạn chế cần khắc phục. Vẫn còn tình trạng một số vụ án phải trả hồ sơ để điều tra bổ sung, một số vụ án tạm đình chỉ kéo dài do không bắt được đối tượng hoặc vướng mắc trong tương trợ tư pháp. Việc phân tích sâu sắc cả thành công và hạn chế này là cơ sở thực tiễn quý báu để đề ra các giải pháp khả thi nhằm nâng cao hiệu quả công tác trong thời gian tới.

5.1. Thống kê số liệu khởi tố điều tra các vụ án mua bán người

Theo số liệu được thống kê trong luận văn (Bảng 2.1, 2.4), trong giai đoạn 6 năm từ 2016 đến 2021, các cơ quan tiến hành tố tụng tỉnh Hà Giang đã khởi tố vụ án hình sự và điều tra hàng chục vụ án liên quan đến tội mua bán người. Các số liệu cho thấy tính chất phức tạp và gia tăng của loại tội phạm này trên địa bàn. Việc thụ lý và giải quyết các vụ án này chiếm một tỷ lệ đáng kể trong tổng số các vụ án về trật tự xã hội, phản ánh đúng thực trạng nhức nhối và sự nỗ lực không ngừng của các cơ quan chức năng trong công tác phòng chống tội phạm.

5.2. Đánh giá những thành tựu nổi bật trong hoạt động công tố

Một trong những thành tựu nổi bật là chất lượng thực hành quyền công tố ngày càng được đảm bảo. Viện kiểm sát nhân dân hai cấp tỉnh Hà Giang đã kiểm sát chặt chẽ 100% các tin báo, tố giác về tội phạm mua bán người. Các quyết định phê chuẩn khởi tố bị can, lệnh tạm giam đều được xem xét kỹ lưỡng, có căn cứ. Tỷ lệ truy tố đúng tội danh đạt cao, hạn chế việc Tòa án trả hồ sơ điều tra bổ sung vì lý do thiếu chứng cứ hoặc sai tội danh. Điều này cho thấy vai trò và trách nhiệm của Kiểm sát viên trong việc kiểm soát hoạt động điều tra đã được phát huy hiệu quả.

5.3. Phân tích nguyên nhân của các tồn tại hạn chế còn tồn đọng

Bên cạnh thành tựu, vẫn còn một số hạn chế như một số vụ án kéo dài, việc thu thập chứng cứ gặp khó khăn. Nguyên nhân khách quan chủ yếu đến từ đặc thù tội phạm xuyên quốc gia, đối tượng phạm tội lẩn trốn ở nước ngoài, sự bất hợp tác của một số nạn nhân và gia đình. Về chủ quan, năng lực, trình độ của một bộ phận cán bộ, điều tra viên, Kiểm sát viên đôi khi chưa đáp ứng được yêu cầu của các vụ án phức tạp. Sự phối hợp liên ngành có lúc, có nơi chưa thực sự chặt chẽ, kịp thời. Việc nhận diện rõ các nguyên nhân này là điều kiện cần thiết để tìm ra giải pháp khắc phục triệt để.

VI. Hướng đi tương lai cho công tác kiểm sát án mua bán người

Dựa trên cơ sở lý luận và thực tiễn đã được phân tích, việc định hình một hướng đi chiến lược cho tương lai là nhiệm vụ cấp thiết nhằm nâng cao hiệu quả công tác thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra các vụ án mua bán người. Tình hình tội phạm mua bán người được dự báo sẽ tiếp tục diễn biến phức tạp, với những thủ đoạn ngày càng tinh vi hơn, đặc biệt là việc lợi dụng không gian mạng. Do đó, các cơ quan tư pháp không thể chỉ dựa vào những phương pháp truyền thống. Hướng đi trong tương lai đòi hỏi một cách tiếp cận toàn diện, kết hợp giữa việc tiếp tục hoàn thiện thể chế pháp luật, tăng cường năng lực thực thi và đẩy mạnh hợp tác trên mọi cấp độ. Trọng tâm của chiến lược này là đặt Viện kiểm sát nhân dân vào vị trí hạt nhân, không chỉ thực hiện tốt chức năng thực hành quyền công tố và nhiệm vụ kiểm sát tư pháp, mà còn phải là cơ quan chủ động đề xuất, tham mưu các chính sách vĩ mô trong công cuộc phòng chống tội phạm. Mục tiêu cuối cùng là xây dựng một lá chắn tư pháp vững chắc, bảo vệ người dân, đặc biệt là các nhóm yếu thế, trước hiểm họa mua bán người, góp phần giữ vững an ninh trật tự tại các địa bàn chiến lược như Hà Giang.

6.1. Dự báo xu hướng và diễn biến của tội phạm mua bán người

Trong thời gian tới, với sự phát triển của công nghệ và giao thương quốc tế, tội phạm mua bán người có thể sẽ có những xu hướng mới. Các đối tượng sẽ triệt để lợi dụng mạng xã hội (Facebook, Zalo, Tiktok) để tiếp cận, dụ dỗ nạn nhân. Mục đích phạm tội không chỉ dừng lại ở bóc lột tình dục, lao động mà có thể mở rộng sang các hình thức mới như lừa đảo trực tuyến, mang thai hộ. Điều này đặt ra thách thức lớn cho Cơ quan điều tra và VKS trong việc thu thập chứng cứ điện tử và chứng minh tội phạm trong môi trường số.

6.2. Tổng hợp các giải pháp chiến lược nhằm nâng cao hiệu quả

Để đối phó với tình hình mới, cần tập trung vào các giải pháp chiến lược: 1) Tiếp tục nghiên cứu, đề xuất hoàn thiện Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015 và các văn bản liên quan. 2) Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, chỉ đạo, điều hành và trong các hoạt động nghiệp vụ. 3) Xây dựng cơ chế phối hợp liên ngành và hợp tác quốc tế thực chất, đi vào chiều sâu. 4) Đổi mới công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, tập trung vào các kỹ năng xử lý án tội phạm xuyên quốc gia và tội phạm công nghệ cao. 5) Tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật để người dân nâng cao cảnh giác.

6.3. Khẳng định vai trò nòng cốt của Viện kiểm sát trong bảo vệ công lý

Trong mọi giai đoạn, Viện kiểm sát nhân dân luôn giữ vai trò nòng cốt trong cuộc đấu tranh với tội phạm mua bán người. Bằng việc thực hiện nghiêm túc, đầy đủ và hiệu quả chức năng thực hành quyền công tố và nhiệm vụ kiểm sát tư pháp, VKS không chỉ đảm bảo việc truy tố đúng người, đúng tội, đúng pháp luật mà còn là cơ quan giám sát, đảm bảo các quyền con người được tôn trọng trong suốt quá trình tố tụng. Việc nâng cao hiệu quả hoạt động của VKS chính là nâng cao hiệu quả của cả hệ thống tư pháp, củng cố niềm tin của nhân dân vào công lý và sự nghiêm minh của pháp luật.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tội phạm mua bán người là một trong những loại tội phạm đặc biệt nguy hiểm, xâm phạm nghiêm trọng đến quyền con người, nhân phẩm và danh dự của công dân. Tại tỉnh Hà Giang, một địa bàn miền núi cực Bắc có 274 km đường biên giới tiếp giáp với Trung Quốc, tình hình tội phạm này luôn tiềm ẩn nhiều diễn biến phức tạp. Tỉnh có 22 dân tộc anh em sinh sống, trong đó đồng bào dân tộc thiểu số chiếm trên 88% tổng dân số 887.086 người vào năm 2021. Hơn 90% dân cư sinh sống dựa vào nông nghiệp và tỷ lệ lao động chưa biết chữ còn ở mức trên 15%. Lợi dụng những đặc thù này, các đường dây tội phạm xuyên quốc gia đã triệt để khai thác sự nhẹ dạ, nhận thức hạn chế của phụ nữ và trẻ em vùng cao để thực hiện hành vi mua bán người.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm đặt ra là chất lượng thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra của Viện kiểm sát nhân dân đối với các vụ án mua bán người vẫn còn bộc lộ những khó khăn, vướng mắc. Quá trình xử lý nguồn tin tố giác, thu thập chứng cứ và định tội danh còn kéo dài; tình trạng trả hồ sơ để điều tra bổ sung hoặc tạm đình chỉ vụ án vẫn chưa được khắc phục triệt để. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể của luận văn là làm rõ cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng áp dụng Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 tại địa phương trong giai đoạn 6 năm từ năm 2016 đến năm 2021. Luận văn hướng đến việc nâng cao tỷ lệ xử lý đúng người, đúng tội đạt trên 98%, đồng thời kéo giảm tỷ lệ hồ sơ phải trả để điều tra bổ sung xuống dưới 3%, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp toàn diện.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên cơ sở Lý thuyết kiểm soát quyền lực tư pháp và Lý thuyết cấu thành tội phạm học trong luật hình sự Việt Nam, kết hợp với các nguyên tắc bóc lột con người theo Nghị định thư Palermo năm 2000. Các khái niệm nền tảng bao gồm:

• Quyền công tố: Quyền lực nhà nước giao cho Viện kiểm sát nhân danh Nhà nước thực hiện việc truy cứu trách nhiệm hình sự đối với người phạm tội.
• Thực hành quyền công tố: Hoạt động của Viện kiểm sát trong tố tụng hình sự để thực hiện việc buộc tội của Nhà nước ngay từ giai đoạn giải quyết nguồn tin về tội phạm cho đến khi xét xử.
• Kiểm sát điều tra: Hoạt động kiểm sát việc tuân theo pháp luật của Cơ quan điều tra và các chủ thể tiến hành tố tụng nhằm bảo đảm quá trình điều tra khách quan, toàn diện và đúng luật.
• Tội mua bán người và tội mua bán người dưới 16 tuổi: Các tội danh được quy định tại Điều 150 và Điều 151 Bộ luật Hình sự năm 2015, được hướng dẫn cụ thể tại Nghị quyết số 02/2019/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng cỡ mẫu là 100% hồ sơ các vụ án mua bán người do Cơ quan Cảnh sát điều tra thụ lý và Viện kiểm sát nhân dân hai cấp tỉnh Hà Giang thực hành quyền công tố trong mốc thời gian 6 năm từ năm 2016 đến năm 2021. Mẫu được khảo sát toàn diện trên địa bàn 10 huyện và 1 thành phố thuộc tỉnh. Phương pháp chọn mẫu toàn bộ có chủ đích được lựa chọn nhằm phản ánh trọn vẹn bức tranh thực tiễn, tránh sai số do chọn mẫu ngẫu nhiên.

Nguồn dữ liệu sơ cấp và thứ cấp được trích xuất từ các báo cáo nghiệp vụ thống kê hàng năm của ngành Kiểm sát, kết luận điều tra, cáo trạng, bản án hình sự và các văn bản quy phạm pháp luật như Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014. Tác giả áp dụng phương pháp thống kê tội phạm học kết hợp phân tích logic và so sánh luật học. Lý do lựa chọn hệ thống phương pháp này là để lượng hóa chính xác các chỉ số nghiệp vụ, đánh giá tương quan giữa quy định pháp luật và thực tiễn thi hành, từ đó rút ra các bài học mang tính quy luật. Quá trình thu thập và xử lý dữ liệu kéo dài trong 6 năm và được hoàn thiện vào năm 2022.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tính chất ẩn của tội phạm mua bán người trên địa bàn miền núi cực Bắc có tỷ lệ rất cao. Khoảng 85% các vụ án chỉ được phát hiện sau khi nạn nhân tự trốn thoát hoặc được trao trả về nước sau khoảng thời gian từ vài tháng đến hơn 5 năm. Địa hình hiểm trở với độ cao trung bình từ 800 m đến 1.200 m khiến việc phát hiện tội phạm quả tang tại khu vực biên giới chỉ chiếm tỷ lệ dưới 15%.

Thứ hai, đặc thù đồng phạm xuyên quốc gia có cấu kết chặt chẽ chiếm trên 70% tổng số vụ án được thụ lý. Phần lớn các đối tượng chủ mưu hoặc đầu mối tiếp nhận nạn nhân đều cư trú hoặc lẩn trốn tại nước ngoài, gây khó khăn nghiêm trọng cho việc xác minh lai lịch và bắt giữ.

Thứ ba, Viện kiểm sát nhân dân hai cấp tỉnh Hà Giang đã chủ động nhập cuộc sớm, đạt tỷ lệ kiểm sát giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm trên 95%. Kiểm sát viên đã ban hành 100% văn bản yêu cầu điều tra đối với các vụ án khởi tố, góp phần bảo đảm việc định tội danh chính xác.

Thứ tư, tỷ lệ hồ sơ phải trả để điều tra bổ sung giữa các cơ quan tiến hành tố tụng và các vụ án phải tạm đình chỉ điều tra (do chưa bắt được bị can hoặc chờ kết quả tương trợ tư pháp) vẫn dao động trong khoảng từ 8% đến 12% tổng số án thụ lý hàng năm.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những tồn tại trên xuất phát từ sự bất đồng ngôn ngữ, trình độ dân trí của người bị hại còn hạn chế khi có hơn 15% lao động chưa biết chữ, cùng thủ đoạn lừa đảo kết bạn, hứa hẹn việc làm thu nhập cao qua mạng xã hội ngày càng tinh vi. Bên cạnh đó, một số Kiểm sát viên chưa thực sự chủ động bám sát hiện trường và quá trình lấy lời khai ban đầu.

So sánh với các nghiên cứu trước đây tại khu vực Tây Bắc, công trình này khẳng định bước chuyển biến tích cực khi Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 mở rộng quyền năng cho Kiểm sát viên trực tiếp tiến hành một số hoạt động điều tra theo khoản 7 Điều 165. Dữ liệu thực trạng được trình bày rõ nét qua Bảng so sánh tổng thụ lý kiểm sát điều tra qua 6 năm và Biểu đồ cột biểu diễn biến động số vụ án khởi tố theo từng năm (2016 - 2021). Các bảng thống kê này giúp phân tầng rõ rệt mức độ giảm dần của các vụ án mua bán người truyền thống và sự gia tăng của các thủ đoạn lừa đảo công nghệ cao, khẳng định ý nghĩa sống còn của việc hoàn thiện cơ chế phối hợp tư pháp.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện hệ thống thể chế pháp luật hình sự và tố tụng hình sự. Viện kiểm sát nhân dân tối cao cần chủ trì phối hợp với Tòa án nhân dân tối cao ban hành thông tư liên tịch hướng dẫn phân biệt ranh giới giữa tội mua bán người (Điều 150) và tội tổ chức cho người khác trốn đi nước ngoài. Lộ trình thực hiện trong giai đoạn 2023 - 2025, hướng tới mục tiêu chuẩn hóa 100% căn cứ pháp lý áp dụng cho các cơ quan tố tụng địa phương.

Thứ hai, nâng cao chất lượng lập bản yêu cầu điều tra và kỹ năng nghiệp vụ thực hành quyền công tố. Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Hà Giang cần tổ chức các lớp tập huấn kỹ năng chuyên sâu định kỳ hàng năm từ năm 2023 đến năm 2026 cho 100% Kiểm sát viên làm án hình sự, nhằm mục tiêu giảm tỷ lệ hồ sơ trả điều tra bổ sung xuống dưới 2%.

Thứ ba, thiết lập quy chế phối hợp liên ngành chặt chẽ giữa Cơ quan Cảnh sát điều tra, Viện kiểm sát nhân dân và Bộ Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh. Ba cơ quan chủ động duy trì giao ban định kỳ hàng quý bắt đầu từ năm 2023, phấn đấu nâng tỷ lệ phân loại và giải quyết nguồn tin tội phạm đạt trên 98%, rút ngắn thời gian xác minh ban đầu xuống dưới 20 ngày.

Thứ tư, mở rộng cơ chế hợp tác quốc tế và tương trợ tư pháp hình sự qua biên giới. Viện kiểm sát nhân dân tối cao phối hợp cùng các cơ quan tư pháp liên quan đẩy mạnh ký kết các hiệp định hợp tác song phương trong giai đoạn 2024 - 2027. Mục tiêu là tăng tỷ lệ điều tra thành công các mắt xích tội phạm tại nước ngoài thêm 25%, giảm thiểu trên 30% số vụ án phải tạm đình chỉ điều tra kéo dài.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Kiểm sát viên, Điều tra viên và cán bộ tư pháp: Cung cấp cẩm nang thực hành chuyên sâu về quy trình thụ lý, kiểm sát điều tra và xử lý chứng cứ đối với các vụ án mua bán người; ứng dụng trực tiếp để giải quyết hơn 90% các tình huống nghiệp vụ phức tạp tại thực địa, ngăn ngừa nguy cơ oan sai và bỏ lọt tội phạm.
• Lực lượng Bộ đội Biên phòng và Công an cửa khẩu: Giúp nắm vững thẩm quyền điều tra ban đầu và các biện pháp ngăn chặn khẩn cấp; vận dụng hiệu quả trong công tác tuần tra kiểm soát trên 274 km đường biên giới, chuẩn hóa 100% hồ sơ tiếp nhận nạn nhân hồi hương.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên chuyên ngành Tư pháp hình sự: Đóng vai trò là tài liệu tham khảo học thuật giá trị, cung cấp bộ dữ liệu thực chứng kéo dài 6 năm (2016 - 2021) phục vụ cho việc giảng dạy và viết chuyên đề nghiên cứu về tội phạm học.
• Cơ quan lập pháp và cơ quan hoạch định chính sách: Đóng góp luận cứ khoa học thực tiễn phục vụ quá trình tổng kết, sửa đổi Luật Phòng, chống mua bán người năm 2011 và đánh giá hiệu quả thi hành Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015.

Câu hỏi thường gặp

Điểm mới trọng tâm của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 trong hoạt động thực hành quyền công tố là gì? Bộ luật năm 2015 đã chuyển thời điểm thực hành quyền công tố sớm hơn, thực hiện ngay từ khi tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm theo Điều 159. Kiểm sát viên được trao quyền trực tiếp tiến hành một số hoạt động điều tra theo khoản 7 Điều 165. Thực tế tại Hà Giang trong 6 năm (2016 - 2021), quy định này giúp kiểm soát chặt chẽ 100% các quyết định tố tụng ban đầu.

Vì sao công tác điều tra tội phạm mua bán người tại vùng biên giới thường bị kéo dài thời gian? Do địa hình hiểm trở và nạn nhân chỉ có thể tố giác sau khi tự trốn thoát hoặc được giải cứu trở về nước sau vài tháng đến hơn 5 năm. Thời gian xảy ra hành vi phạm tội cách xa thời điểm khởi tố khiến dấu vết vật chất bị mai một, người làm chứng khó xác định, dẫn đến tỷ lệ tạm đình chỉ điều tra chiếm khoảng 8% đến 12%.

Kiểm sát viên có quyền trực tiếp tiến hành những hoạt động điều tra nào trong vụ án mua bán người? Theo khoản 7 Điều 165 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, Kiểm sát viên có quyền trực tiếp lấy lời khai người bị giữ, hỏi cung bị can hoặc tiến hành khám nghiệm, đối chất khi xét phê chuẩn lệnh bắt khẩn cấp, khi phát hiện có dấu hiệu oan sai hoặc bỏ lọt tội phạm mà Cơ quan điều tra chưa khắc phục theo yêu cầu bằng văn bản.

Mối quan hệ giữa thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra được thể hiện như thế nào? Đây là mối quan hệ hữu cơ giữa nội dung và hình thức trong tố tụng hình sự. Thực hành quyền công tố nhằm bảo đảm mọi hành vi phạm tội đều bị xử lý, còn kiểm sát điều tra bảo đảm trình tự tố tụng được tiến hành đúng pháp luật. Sự phối hợp đồng bộ này giúp duy trì tỷ lệ truy tố đúng tội danh đạt trên 98%.

Biện pháp nào là cốt lõi để hạn chế việc trả hồ sơ điều tra bổ sung trong loại án này? Kiểm sát viên phải bám sát quá trình điều tra ngay từ ngày đầu, ban hành văn bản yêu cầu điều tra toàn diện 100% các tình tiết định khung và nhân thân đối tượng. Đồng thời, sự phối hợp liên ngành giữa Công an và Viện kiểm sát phải được duy trì chặt chẽ để giảm tỷ lệ trả hồ sơ xuống dưới 2%.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra theo Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015.
• Phân tích sâu sắc thực trạng áp dụng pháp luật trong 6 năm (2016 - 2021) trên địa bàn tỉnh Hà Giang có 274 km đường biên giới.
• Chỉ rõ các nguyên nhân thực tế khiến tỷ lệ tạm đình chỉ và trả hồ sơ điều tra bổ sung còn chiếm từ 8% đến 12%.
• Đề xuất đồng bộ hệ thống 4 nhóm giải pháp có tính khả thi cao, gắn liền trách nhiệm của các cơ quan tư pháp và lực lượng biên phòng.
• Cung cấp nguồn tư liệu khoa học chuẩn mực phục vụ đào tạo và hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật hình sự.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là đã làm sáng tỏ mô hình kết hợp giữa công tố và kiểm sát điều tra chuyên biệt cho địa bàn miền núi biên giới phía Bắc. Lộ trình triển khai các giải pháp được xác định trọng tâm trong giai đoạn 2023 - 2027 nhằm bảo đảm 100% Kiểm sát viên được chuẩn hóa kỹ năng điều tra. Các cơ quan tiến hành tố tụng và các nhà nghiên cứu cần đẩy mạnh ứng dụng các kết quả nghiên cứu này vào thực tiễn để nâng cao hiệu quả phòng ngừa, đấu tranh và bảo vệ quyền con người trước tội phạm mua bán người.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MOT SO VAN DE LY LUAN VE THUC HANH QUYEN CONG TO VA KIEM SAT DIEU TRA CAC VU AN MUA BAN NGUOT 1. Khái niệm, dấu hiệu pháp lý của tội mua bán người, các quy định của pháp luật hình sự Việt Nam về tội mua bán người 1. Khải niệm tội mua bản người Tội phạm là một hiện tượng tiêu cực trong xã hội, xuất hiện cùng sự ra đời của nhà nước và pháp luật, cũng như xã hội phân chia giai cấp đối kháng. Vì vậy, để bảo vệ quyền lợi của giai cấp thống trị, Nhà nước đã quy định những hành vi nào là tội phạm và áp dụng TNHS và hình phạt đối với người đã thực hiện hành vị đó.

Dưới góc độ pháp luật, theo quy định tại Điều 8 BLHS năm 2015 thì: Tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong BLHS, do người có năng lực TNHS hoặc pháp nhân thương mại thực hiện một cách có ý hoặc vô ý, xâm phạm độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ Tổ quốc, xâm phạm chế độ chính trị, chế độ kinh tế, nền văn hóa, quốc phòng an ninh, trật tự, an toàn xã hội, quyên, lợi ích hợp pháp của tổ chức, xâm phạm quyền con người, quyên, lợi ích hợp pháp của công dân, xâm phạm những lĩnh vực khác của trật tự pháp luật xã hội chủ nghĩa mà theo quy định của Bộ luật này phải xử lý hình sự. Mua bán người là một loại tội phạm đặc biệt nghiêm trọng, gây nguy hiểm cho xã hội được toàn nhân loại phản đối, lên án rất mạnh mẽ. Tội mua bán người làm rối loạn tình hình an ninh, trật tự, an toàn xã hội, xâm phạm nhân quyên. Dé lại hậu quả nặng nề cả về sức khỏe và tỉnh thần của con người.

Tuy có những đặc điểm chung của một loại hình tội phạm nhưng quan niệm về tội mua bán người ở mỗi quốc gia so với các quy định của quốc tế có sự khác biệt, tùy vào mức độ rộng hẹp và cách hiểu khác nhau [2]. Theo Nghị định thư về phòng ngừa, trấn áp và trừng trị hành vì buôn người đặc biệt là phụ nữ và trẻ em năm 2000 đưa ra khái niệm: Buôn bán người là việc mua bán, vận chuyên, chuyển giao, chứa chấp hoặc nhận người nhằm mục đích bóc lột bằng cách sử dụng hoặc đe dọa sử dụng vũ lực bằng các hình thức ép buộc, bắt cóc, lừa gạt hay lạm dụng quyền lực hoặc hoàn cảnh dễ bị tốn thương hay bằng việc đưa hay nhận tiền hay lợi nhuận để đạt được sự đồng ý của một người để kiểm soát những người khác. Hành vi bóc lột bao gồm: việc bóc lột mại dâm người khác hoặc các hình thức bóc lột tình dục khác, các hình thức lao động hoặc dịch vụ cưỡng bức, nô lệ hoặc những hình thức tương tự nô lệ, khổ sai hoặc lay đi các bộ phận cơ thể [20, Điều 3]. Các văn bản quy phạm pháp luật về Phòng chống mua bán người của Việt Nam từ trước đến nay, kế cả Luật phòng chống mua bán người năm 2011 và BLHS đều không có định nghĩa về mua bán người mà quy định cụ thể về tội mua bán người và mua bán người dưới 16 tuổi.