Chương 1. NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ THÚC ĐẨY KINH DOANH XUẤT KHẨU HÀNG DỆT MAY CỦA VIỆT NAM 1. Cơ sở lý luận về thúc đẩy hoạt động xuất khẩu 1. Khái niệm xuất khẩu Theo Luật Thương mại 2005, xuất khẩu hàng hóa là việc hàng hoá được đưa ra khỏi lãnh thổ quốc gia hoặc đưa vào khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ quốc gia được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật.
Theo giáo trình “Nghiệp vụ kinh doanh xuất nhập khẩu” - Trần Văn Chu (NXB Đại học quốc gia Hà Nội 1999), xuất khẩu là hoạt động kinh doanh thu doanh lợi bằng cách bán sản phẩm hoặc dịch vụ ra thị trường nước ngoài và sản phẩm hay dịch vụ ấy phải di chuyển ra khỏi biên giới của một quốc gia. Từ đó có thể hiểu rằng, xuất khẩu là hành vi bán hàng hóa ra thị trường quốc tế. Nó không phải là hành vi bán hàng riêng lẻ mà là hệ thống bán hàng có tổ chức cả bên trong lẫn bên ngoài nhằm mục tiêu lợi nhuận, phát triển nền kinh tế quốc gia. Các loại hình xuất khẩu Xuất khẩu trực tiếp là việc xuất khẩu các loại hàng hóa và dịch vụ do chính doanh nghiệp sản xuất ra hoặc thu mua từ các đơn vị sản xuất trong nước tới khách hàng nước ngoài thông qua các tổ chức của mình.
Xuất khẩu ủy thác là hình thức doanh nghiệp xuất khẩu kinh doanh dịch vụ thương mại thông qua nhận xuất khẩu hàng hóa cho một doanh nghiệp khác và được hưởng phí trên việc xuất khẩu đó. Xuất khẩu tự doanh là hình thức doanh nghiệp tự tạo ra sản phẩm (từ khâu tổ chức thu mua đến khâu sản xuất), tự tìm kiếm khách hàng để xuất khẩu. Xuất khẩu qua đại lý nước ngoài là hình thức doanh nghiệp có hàng xuất khẩu thuê doanh nghiệp nước ngoài làm đại lý bán hàng của mình và thu ngoại tệ về. Hình thức tạm nhập, tái xuất khẩu (Re-Exportation )là hình thức doanh nghiệp Việt Nam mua hàng của một nước, nhập về Việt nam, sau đó tái xuất lại một nước khác mà không cần qua chế biến tại Việt Nam.
Xuất khẩu tại chỗ đây là hình thức doanh nghiệp xuất khẩu ngay chính đất nước của mình để thu ngoại tệ thông qua việc giao hàng bán cho các doanh nghiệp đang hoạt động trên lãnh thổ Việt Nam theo sự chỉ định của phía nước ngoài; hoặc bán hàng sang khu chế xuất đang hoạt động trên lãnh thổ Việt Nam. 4 Luan van Chuyển khẩu (switch- trade) là việc mua hàng từ một nước, vùng lãnh thổ để bán sang một nước, vùng lãnh thổ ngoài lãnh thổ Việt nam mà không làm thủ tục nhập khẩu vào Việt Nam mà cũng không làm thử tục xuất khẩu ra Việt Nam. Một số loại hình khác: Buôn bán đối lưu (counter – trade); Gia công quốc tế; Xuất khẩu mậu biên,. Khái niệm thúc đẩy hoạt động xuất khẩu Theo Từ điển Tiếng Việt (GS Hoàng Phê, NXB Từ điển Bách Khoa), kích thích, tạo điều kiện, động lực cho hoạt động, phát triển mạnh hơn theo một hướng nhất định nào đó, thường là hướng tốt.
Theo Từ điển Tiếng Việt phổ thông (Viện Ngôn ngữ học), thúc đẩy có nghĩa là kích thích tiến lên. Vì vậy có thể hiểu thúc đẩy hoạt động xuất khẩu là các hành động nhằm giúp cho hoạt động xuất khẩu trở nên phát triển, tiến bộ hơn. Tận dụng được những thế mạnh đang có đồng thời hạn chế những điểm yếu để việc xuất khẩu dệt may đạt được hiệu quả cao nhất. Hoạt động xuất khẩu mặt hàng may mặc 1.
Vai trò của hoạt động xuất khẩu mặt hàng may mặc Góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế và thúc đẩy sản xuất phát triển theo hướng sử dụng có hiệu quả nhất nguồn lực và lợi thế của quốc gia Xuất khẩu hàng dệt may sẽ tạo điều kiện cho các thành phần kinh tế khác phát triển thuận lợi: Đẩy mạnh xuất khẩu hàng dệt may sẽ cho phép mở rộng quy mô sản xuất, tạo điều kiện để nhiều ngành nghề mới ra đời, gây phản ứng dây chuyền thúc đẩy các ngành kinh tế khác phát triển theo, kết quả là làm tăng tổng sản phẩm xã hội và nền kinh tế phát triển nhanh. Với việc xuất khẩu hàng dệt may sẽ kéo theo sự phát triển các ngành sản xuất và dịch vụ khác như sản xuất bao bì, giặt là, dệt sợi, trồng bông, thiết kế thời trang, sản xuất máy móc phụ liệu, vận chuyển… Xuất khẩu tạo ra nguồn thu ngoại tệ lớn để nhập khẩu thiết bị và công nghệ tiên tiến góp phần hiện đại hóa kinh tế đất nước, tạo ra năng lực sản xuất mới mạnh mẽ hơn. Nâng cao đời sống của nhân dân trên cơ sở tạo thêm công ăn việc làm, tăng thu nhập cho người lao động Sản xuất hàng hóa xuất khẩu có khả năng thu hút hàng triệu lao động vào làm việc. Ngành dệt may là ngành sử dụng nhiều lao động vào quá trình sản xuất - kinh doanh.
Một dây chuyền để may và sản xuất ra mặt hàng dệt may cần sử dụng từ hàng chục đến hàng trăm lao động. Để đáp ứng yêu cầu cao của thị trường thế 5 Luan van giới về quy cách chất lượng sản phẩm thì một mặt sản xuất phải đổi mới trang thiết bị công nghệ mặt khác người lao động phải nâng cao tay nghề học hỏi những kinh nghiệm sản xuất tiên tiến, phải nâng cao trình độ cả lý thuyết và thực hành. Như vậy, đẩy mạnh xuất khẩu sẽ có tác động đến việc chuyển dịch cơ cấu lao động cả về tính chất ngành nghề và cả về chất lượng lao động. Mở rộng và thúc đẩy các quan hệ kinh tế đối ngoại, tăng cường địa vị kinh tế của quốc gia trên thị trường thế giới Khi xuất khẩu hàng hóa nói chung sẽ kéo theo sự phát triển của các hoạt động dịch vụ quốc tế trong các lĩnh vực khác như: đầu tư tài chính - tín dụng, bảo hiểm, thanh toán quốc tế, phát triển vận tải quốc tế, chuyển giao công nghệ.
Ngược lại, các hoạt động kinh tế đối ngoại phát triển sẽ tạo điều kiện thuận lợi để mở rộng xuất khẩu. Ví dụ, hoạt động đầu tư quốc tế sẽ mang đến nguồn vốn và công nghệ tiên tiến để mở rộng sản xuất hàng dệt và may mặc xuất khẩu như việc đầu tư xây dựng các nhà máy sản xuất, chuyển giao máy móc và kỹ thuật cắt may thiết kế nhằm cho ra sản phẩm có năng suất và chất lượng cao tạo nguồn nguyên liệu đầu vào cho sản xuất. Việc các doanh nghiệp xuất khẩu hàng ra nước ngoài sẽ làm tăng thêm vị thế và uy tín không chỉ của hàng hóa mà còn cả uy tín của cả nước đó trên thị trường thế giới, đồng thời còn góp phần mở rộng các mối quan hệ với bên ngoài. Thúc đẩy cải tiến cơ chế quản lý, chính sách kinh tế của nhà nước cho phù hợp với luật pháp và thông lệ quốc tế Toàn cầu hóa và tự do hóa thương mại đã và đang là xu thế phát triển trên toàn thế giới, nó tác động sâu sắc và toàn diện đối với mọi lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội của các quốc gia, làm cho nền kinh tế mỗi nước ngày càng gắn bó chặt chẽ với nền kinh tế toàn cầu.
Việc tích cực tham gia vào các hoạt động xuất khẩu sẽ là cơ hội cho các nước rà soát, sửa đổi, bổ sung hoàn thiện hệ thống pháp luật hiện hành cho phù hợp với những cam kết quốc tế, phù hợp với quy định của tổ chức Thương mại thế giới để tạo môi trường pháp lý thông thoáng cho thương mại phát triển. Tạo nguồn vốn tích lũy quan trọng để nhập khẩu và tích lũy phát triển sản xuất, phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Bên cạnh việc tạo ra các sản phẩm may mặc cẩn thiết không thể thiếu cho thị trường nội địa, viêc xuất khẩu hàng hóa nói chung và xuất khẩu hàng dệt may nói riêng thực sự mang lại nguồn thu lớn cho ngân sách quốc gia và là nhân tố quan trọng thu hút được một số lượng lớn vốn đầu tư nước ngoài. Khi xuất khẩu ra thị trường thế giới, nền kinh tế phải trực diện tiếp xúc với môi trường cạn tranh lớn. Để 6 Luan van sản phẩm xuất khẩu có lội thế cạnh tranh thì ngành kinh tế phục vụ xuât khẩu phải được hoạch định dựa trên lợi thế quốc gia như: tài nguyên, lao động, vốn kỹ thuật và công nghệ,… có như vậy sản phẩm xuất khẩu mới rẻ, chất lượng cao có khả năng cạnh tranh với sản phẩm của các nước khác.
Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu mặt hàng may mặc Các nhân tố quốc tế Cơ chế, chính sách của bên nhập khẩu Trong thương mại hàng dệt may, ngoài thuế quan, các biện pháp phi thuế quan thường được sử dụng để điều tiết việc nhập khẩu hàng dệt may. Mặt hàng dệt may nhập khẩu vào một quốc gia có thể được điều chỉnh và bị chi phối bởi một hệ thống các luật sau đây: luật và quy định liên quan đến nguồn gốc xuất xứ, chất lượng sản phẩm của Chính phủ, các thủ tục hải quan, các quy định về thuế, luật về trách nhiệm sản phẩm,…Nếu quốc gia nhập khẩu có một hệ thống luật thông thoáng đối với các nhà xuất khẩu hàng dệt may, các rào cản thương mại như chính sách thuế và các công cụ phi thuế quan như hàng rào kỹ thuật đối với thương mại (TBT),… không quá khắt khe, thì sẽ tạo điều kiện cho mặt hàng dệt may của nước xuất khẩu dễ dàng thâm nhập vào thị trường nhập khẩu. Ngược lại, nếu quốc gia nhập khẩu có một hệ thống luật nghiêm ngặt sẽ tạo nên áp lực hạn chế hoạt động xuất khẩu dệt may của quốc gia xuất khẩu. Nhu cầu của nước nhập khẩu Hoạt động xuất khẩu hàng dệt may là hoạt động bán hàng hóa từ quốc gia này sang quốc.
Vì thế xuất khẩu hàng dệt may còn phụ thuộc vào môi trường con người của quốc gia nhập khẩu, như một số khía cạnh sau đây: Môi trường văn hóa - xã hội của nước nhập khẩu: Môi trường sống, các phong tục tập quán, thói quen…là các nhân tố quyết định đến sở thích, thị hiếu người tiêu dùng. Người tiêu dùng ở các quốc gia khác nhau lại có sở thích và thị hiếu tiêu dùng khác nhau.