đặt vấn đề, gợi mở để cho các bên tranh tụng chứ không hỏi theo kiểu định kiến trước. Hỏi ai trước, hỏi ai sau, cần làm rõ những nội dung gì phải do Chủ toạ phiên toà điều khiển phù hợp với từng vụ án cụ thể, đồng thời tạo điều kiện cho người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự, đương sự và những người tham gia tố tụng khác hỏi là chủ yếu. Trong trường hợp người được hỏi có mặt tại phiên toà thì HĐXX không được nhắc lại hoặc công bố lời khai của họ trong giai đoạn chuẩn bị xét xử trước khi họ khai tại phiên toà về những tình tiết của vụ án, trừ khi lời khai của người được hỏi tại phiên toà có mâu thuẫn với lời khai của họ trước đó hoặc người được hỏi không khai tại phiên toà. Bởi lẽ việc nhắc lại hoặc công bố lời khai của họ trước có thể là một áp lực tâm lý khiến người được hỏi không dám khai sự thật, không dám thay đổi lời khai nếu vì một lý do nào đó mà trong giai đoạn trước họ khai báo chưa chính xác.
Điều này ảnh hưởng đến việc chứng minh, đến quyết định giải quyết vụ án của HĐXX. Theo quy định tại Bản hướng dẫn về trình tự xét xử sơ thẩm về dân sự kèm theo Thông tư số 96 ngày 8/2/1977 của TANDTC việc xét hỏi tại phiên tòa quy định cụ thể như sau: 1. Xét hỏi: Trong phần xét hỏi Chủ toạ phiên toà lần lượt hỏi nguyên đơn, bị đơn, người dự sự, nhân chứng… Khi xét hỏi thì 23 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chủ toạ phiên toà hỏi trước, Hội thẩm nhân dân hỏi thêm. Khi hội đồng xử án hỏi xong thì chủ toạ phiên toà hỏi xem đại diện Viện kiểm sát nhân dân và luật sư, người bào chữa có hỏi thêm gì không, nếu những người này có hỏi thì họ có quyền đặt câu hỏi.
Sau đó chủ toạ phiên toà lại hỏi xem những người tham gia tố tụng khác có hỏi gì thêm… Nếu có người vắng mặt…. Thì chủ toạ phiên toà công bố lời khai của họ. Kết hợp với việc nghe lời khai, chủ toạ phiên toà phải đưa ra xem xét tài liệu viết, vật chứng… Bất cứ lúc nào chủ toạ phiên toà cũng có thể cho đối chất giữa những người đã khai về những điểm có mâu thuẫn… [32]. Nghiªn cøu nh÷ng quy ®Þnh vÒ xÐt hái trong b¶n h-íng dÉn trªn ta cã thÓ thÊy nã tuy kh«ng ®-îc kÕt cÊu thµnh ®iÒu kho¶n cô thÓ nh-ng nã kh¸ chi tiÕt vµ ®Çy ®ñ thËm chÝ cã ®iÓm tiÕn bé h¬n PLTTGQCVADS nh- quy ®Þnh: nÕu cã ng-êi v¾ng mÆt… th× chñ täa phiªn tßa c«ng bè lêi khai cña hä… Một vấn đề cũng cần được đề cập đến trong việc hỏi tại phiên toà đó là văn hoá phiên toà.
Phiên toà được tổ chức công khai với sự có mặt của đông đảo quần chúng nhân dân, vì vậy phiên toà phải được tiến hành một cách có văn hoá. Ở đây văn hoá thể hiện cách ứng xử giữa tất cả những người tiến hành tố tụng, những người tham gia tố tụng và cả những người tham dự phiên toà. Cách ứng xử thể hiện qua những hành vi, lời nói, ngôn ngữ. BLTTDS năm 2004 cũng đã có một số điều luật quy định về cách ứng xử của những người tiến hành tố tụng, những người tham gia tố tụng và những người tham dự phiên toà, ví dụ Điều 209 quy định về nội quy phiên toà và một số quy định khác tại mục 3 chương XIV quy định "Thủ tục hỏi tại phiên toà" như khoản 2 điều 227 và mục 4 chương XIV quy định thủ tục "Tranh luận tại phiên toà".
Song vẫn còn một số vấn đề chưa được quy định cụ thể ví dụ khi 24 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự hỏi những người tham gia tố tụng có phải đứng lên hay không, cách xưng hô giữa những người tham gia tố tụng với nhau. Trong phần thủ tục hỏi tại phiên tòa sơ thẩm dân sự thì theo luật định các chủ thể được quyền tham gia hỏi gồm có: HĐXX, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự, đương sự và kiểm sát viên (nếu kiểm sát viên tham gia phiên tòa) và những người tham gia tố tụng khác. Pháp luật hiện hành quy định như vậy bởi lẽ trong giai đoạn hỏi tại phiên toà, HĐXX phải trực tiếp nghiên cứu các chứng cứ của vụ án, kiểm tra tính hợp pháp, giá trị chứng minh của các chứng cứ cũng như xác định sự thật khách quan của từng tình tiết có tranh chấp giữa các đương sự từ đó làm cơ sở cho việc nhận xét, đánh giá và đưa ra phán quyết của mình. Bởi vậy, HĐXX phải tham gia trực tiếp vào quá trình hỏi tại phiên tòa… Còn đối với người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự, đương sự họ có vai trò chính trong vụ án, họ là người đưa ra các yêu cầu, ý kiến hay bảo vệ cho thân chủ đã đưa ra yêu cầu, ý kiến đó vì vậy họ phải tự mình chứng minh cho các yêu cầu, ý kiến đó và để làm được việc này thì họ phải tích cực tham gia vào quá trình hỏi tại phiên tòa để bảo vệ cho thân chủ của mình hay bảo vệ cho chính quyền và lợi ích hợp pháp của họ trước Tòa án… Việc quy định cho kiểm sát viên có quyền hỏi tại phiên toà dân sự sơ thẩm nhằm giúp cho trong phần tranh luận, sau khi các bên đương sự đã đối đáp xong thì kiểm sát viên nắm rõ nội dung, các tình tiết của vụ án để đưa ra quan điểm của viện kiểm sát khi kiểm sát viên phát biểu ý kiến về việc giải quyết vụ án.
Một vấn đề đặt ra là khi hỏi tại phiên toà, các chủ thể tham gia hỏi mà không phải là HĐXX hỏi, những người được hỏi như nguyên đơn, bị đơn, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nguyên đơn, của bị đơn, kiểm sát viên … thì những người được hỏi trả lời ai và xưng là "Thưa Hội đồng xét xử" hay "thưa Kiểm sát viên", "thưa ông, bà". theo quan điểm cá nhân và cũng 25 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com như thực tiễn thì việc hỏi tại phiên toà là việc thẩm định, kiểm tra các tài liệu, chứng cứ làm sáng tỏ các tình tiết của vụ án một cách công khai dưới sự điều khiển, chỉ huy của HĐXX. Do đó, những người được hỏi trả lời là trả lời với HĐXX chứ không phải trả lời với một chủ thể tham gia hỏi nào đó. Chính vì vậy cách xưng hô của bất kỳ một người nào đó được bất kỳ một chủ thể tham gia hỏi nào hỏi thì họ phải trả lời là "thưa Hội đồng xét xử".
Sau khi đã thực hiện đầy đủ các hoạt động nghiệp vụ trong thủ tục hỏi tại phiên toà, HĐXX thấy các tình tiết của vụ án đã được xem xét đầy đủ thì Chủ toạ phiên toà hỏi Kiểm sát viên, đương sự, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự và những người tham gia tố tụng khác xem họ có yêu cầu hỏi thêm về vấn đề gì nữa không? Nếu có người yêu cầu và HĐXX xét thấy yêu cầu đó là có căn cứ và cần thiết thì HĐXX quyết định tiếp tục việc hỏi để họ đặt câu hỏi về những vấn đề chưa rõ liên quan đến vụ án. Nếu không ai yêu cầu hoặc có yêu cầu nhưng HĐXX thấy yêu cầu đó là không cần thiết thì tuyên bố kết thúc việc hỏi tại phiên toà và chuyển sang phần tranh luận. Thủ tục hỏi tại phiên tòa nhằm giúp làm sáng tỏ các tình tiết của vụ án cũng như thông qua đó để xác định tính hợp pháp, lô gic, giá trị chứng minh của các chứng cứ và toàn bộ các vấn đề khác về nội dung vụ án… Vì vậy thủ tục hỏi tại phiên tòa có một vị trị, ý nghĩa hết sức quan trọng trong phiên tòa dân sự nói chung cũng như phiên tòa dân sự sơ thẩm nói riêng. Nó có những ý nghĩa nổi bật sau: - Hỏi tại phiên toà là một bước quan trọng của quá trình xét xử, đây là cuộc thẩm tra chính thức công khai đầu tiên, là hình thức kiểm nghiệm kết quả thu thập chứng cứ trong giai đoạn chuẩn bị xét xử.
Hoạt động này được thực hiện qua việc hỏi nguyên đơn, bị đơn và những người tham gia tố tụng khác, xem xét vật chứng và các tài liệu nhằm kiểm tra các chứng cứ, làm sáng tỏ các tình tiết của vụ án. Trên cơ sở đó HĐXX xác định quan hệ pháp luật tranh chấp, tư cách tham gia tố tụng, quyền khởi kiện, nguyên nhân tranh chấp, yêu 26 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com cầu của đương sự là gì? căn cứ của yêu cầu, ý kiến đó, điều luật cần áp dụng. để ra bản án, quyết định đúng pháp luật và có sức thuyết phục. - Hỏi tại phiên toà là tiền đề, là cơ sở cho việc tranh luận tại phiên toà, trên cơ sở hỏi tại phiên toà, các bên tham gia tố tụng căn cứ vào những tình tiết, chứng cứ đã được xem xét tại phiên toà đưa ra những lập luận, lý lẽ bảo vệ quan điểm của mình trong quá trình tranh luận.
- Bằng việc làm sáng tỏ các tình tiết khách quan của vụ án, hỏi tại phiên toà có ý nghĩa phổ biến, giáo dục pháp luật cho quần chúng nhân dân tham dự phiên toà, qua đó giúp nhân dân tránh được những tranh chấp dân sự trong cuộc sống mà lẽ ra nếu không hiểu biết pháp luật họ sẽ gặp phải. Nhận thức chung về thủ tục tranh luận tại phiên toà dân sự sơ thẩm Theo Từ điển Luật học năm 2006, Nhà xuất bản Từ điển Bách khoa, Nhà xuất bản tư pháp, tại trang 807, 808 thì khái niệm tranh tụng tại phiên toà được hiểu như sau: Tranh tụng tại phiên toà là những hoạt động tố tụng được tiến hành tại phiên toà xét xử bởi hai bên tham gia tố tụng, nhằm bảo vệ ý kiến, luận điểm của mỗi bên và bác bỏ ý kiến, luận điểm của phía bên kia dưới sự điều khiển, quyết định của Toà án với vai trò trung gian, trọng tài. Tranh tụng tại phiên tòa thể hiện tập trung và đậm nét nhất trong phần tranh luận tại phiên tòa nói chung, phiên tòa dân sự sơ thẩm nói riêng.