mở đầu của tố tụng hình sự, trong đó cơ quan có thẩm quyền xác định có hay không có dấu hiệu tội phạm để ra quyết định khởi tố hoặc không khởi tố vụ án hình sự [38, tr. Các quan điểm nêu trên tuy được diễn đạt bằng nhiều cách khác nhau nhưng đều thể hiện sự thống nhất đó là coi khởi tố vụ án hình sự là giai đoạn đầu của tố tụng hình sự, là giai đoạn khởi động quá trình tố tụng hình sự, có vai trò làm căn cứ pháp lý cho các giai đoạn tiếp theo. Trong giai đoạn khởi tố, các cơ quan tiến hành tố tụng nghiên cứu các tài liệu, chứng cứ đã thu thập được, tin báo, tố giác về tội phạm để từ đó có 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com khởi tố vụ án hình sự hay không. Việc khởi tố hay không khởi tố phải căn cứ vào quy định tại BLTTHS.
Theo đó: Chỉ được khởi tố vụ án hình sự khi đã xác định có dấu hiệu tội phạm. Việc xác định dấu hiệu tội phạm dựa trên những cơ sở sau đây: 1. Tố giác của công dân; 2. Tin báo của cơ quan, tổ chức; 3.
Tin báo trên các phương tiện thông tin đại chúng; 4. Cơ quan điều tra, VKS, Tòa án, Bộ đội biên phòng, Hải quan, Kiểm lâm, lực lượng Cảnh sát biển và các cơ quan khác của Công an nhân dân, Quân đội nhân dân được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra trực tiếp phát hiện dấu hiệu của tội phạm; 5. Người phạm tội tự thú [27, Điều 100]. Trong số các cơ quan tiến hành tố tụng, thẩm quyền khởi tố vụ án hình sự chủ yếu quy định cho CQĐT, còn tòa án và VKS chỉ có thẩm quyền khởi tố rất hạn chế.
Khi tiếp nhận tin tức về tội phạm, cơ quan có thẩm quyền khởi tố phải xác định sự tồn tại của sự việc và đánh giá xem sự việc đó có hay không có dấu hiệu tội phạm để quyết định việc có hay không khởi tố vụ án. Tại giai đoạn này, CQĐT phải làm những thủ tục sau: tiếp nhận thông tin về tội phạm (có thể là tin báo hoặc tố giác về tội phạm), qua đơn thư, công văn kiến nghị hoặc nêu trên phương tiện thông tin đại chúng thì phải tiếp nhận và vào sổ tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố. Nếu cá nhân trực tiếp đến tố giác về tội phạm hoặc đại diện cơ quan, tổ chức trực tiếp đến báo tin về tội phạm thì lập biên bản tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm. Nếu cá nhân tố giác về tội phạm hoặc đại diện cơ quan, tổ chức báo tin về tội phạm qua điện thoại, các phương tiện thông tin khác thì phải tiếp nhận và ghi vào sổ tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố, nếu là tin quan trọng hoặc thấy cần thiết thì có thể ghi âm, ghi hình.
Trường hợp người phạm tội đến tự thú thì phải lập biên bản tiếp nhận người phạm tội ra tự thú. 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Sau khi tiếp nhận thông tin liên quan đến tội phạm, CQĐT phải tiến hành phân loại, xác minh sơ bộ ban đầu. Nếu xác định thông tin đó là tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố, thuộc thẩm quyền giải quyết của cơ quan mình thì trong thời hạn 03 ngày làm việc, Thủ trưởng CQĐT phải ra Quyết định phân công giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm hoặc kiến nghị khởi tố và gửi ngay một bản đến VKS cùng cấp để kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố theo quy định của pháp luật. Đối với tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố sau khi tiếp nhận đã rõ về dấu hiệu tội phạm thì CQĐT ra Quyết định khởi tố vụ án hình sự và thực hiện theo trình tự, thủ tục quy định tại khoản 3 Điều 104 BLTTHS năm 2003, không phải ra Quyết định phân công giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm hoặc kiến nghị khởi tố.
Khi xác minh có dấu hiệu tội phạm, để có thể khởi tố vụ án, Thủ trưởng CQĐT ký quyết định phân công phó thủ trưởng CQĐT và điều tra viên điều tra vụ án. Sau đó, Phó Thủ trưởng CQĐT được phân công sẽ trực tiếp ký quyết định khởi tố vụ án. Nội dung của quyết định khởi tố vụ án hình sự phải bao gồm thời gian, căn cứ khởi tố, điều khoản của BLHS được áp dụng và họ tên, chức vụ người ra quyết định. Quyết định khởi tố vụ án hình sự của CQĐT, các cơ quan được giao tiến hành một số hoạt động điều tra cần phải gửi đến VKS cùng cấp trong thời hạn 24h kể từ khi ra quyết định.
Điều này đảm bảo tính chặt chẽ và hợp pháp của quyết định khởi tố. Đảm bảo nguyên tắc thực hành quyền công tố và kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng hình sự, tránh oan, sai trong khởi tố vụ án hình sự. Đồng thời cũng thể hiện quan hệ phối hợp và chế ước giữa VKSND và CQĐT. Thực tế cho thấy, để soạn thảo quyết định khởi tố vụ án, cán bộ thụ lý chỉ cần khoảng thời gian rất ngắn nhưng để chứng minh có hay không hành vi phạm tội xảy ra, thời hạn phụ thuộc vào độ phức tạp của thông tin tội phạm.
Ở 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com những vụ việc có đông đối tượng, khó xác định dấu hiệu phạm tội, CQĐT cần xác minh tại nhiều nơi, ghi lời khai của nhiều người, thời hạn có thể kéo dài hai tháng hoặc dài hơn. Những việc làm này không những xác định dấu hiệu phạm tội mà còn xác định rõ điều khoản của BLHS được áp dụng, thời gian phạm tội, địa điểm phạm tội (thể hiện qua việc lấy lời khai và vẽ sơ đồ hiện trường, khám nghiệm hiện trường nếu có), dùng làm căn cứ ra Quyết định khởi tố vụ án hình sự. Quyết định khởi tố vụ án hình sự là văn bản tố tụng đánh dấu quá trình giải quyết vụ án bắt đầu chuyển sang giai đoạn điều tra. Giai đoạn điều tra Giai đoạn điều tra vụ án hình sự là giai đoạn thứ hai của quá trình tố tụng hình sự được BLTTHS quy định trong 6 chương, từ chương VIII đến chương XIII.
Giai đoạn điều tra được xác định bắt đầu từ khi có quyết định khởi tố vụ án hình sự cho đến khi CQĐT chuyển toàn bộ hồ sơ tài liệu và kết luận điều tra sang VKS đề nghị truy tố. Tuy nhiên, trong một số trường hợp khi có đủ các căn cứ do pháp luật quy định thì vụ án bị đình chỉ điều tra và tất nhiên các hoạt động tố tụng trong giai đoạn điều tra đối với vụ án đó sẽ chấm dứt, nên trong trường hợp vụ án bị đình chỉ điều tra thì cũng được coi là thời điểm chấm dứt giai đoạn điều tra vụ án [5, tr. Khoảng thời gian bắt đầu cho đến khi kết thúc của giai đoạn điều tra được Luật tố tụng hình sự quy định khá cụ thể, theo đó thời hạn điều tra (kể cả các lần gia hạn điều tra) đối với tội ít nghiêm trọng tối đa không quá 4 tháng, đối với tội nghiêm trọng không quá 8 tháng, đối với tội rất nghiêm trọng không quá 12 tháng, đối với tội đặc biệt nghiêm trọng không quá 20 tháng kể từ khi các cơ quan tiến hành tố tụng ra quyết định khởi tố vụ án hình sự. Riêng đối với tội xâm phạm an ninh quốc gia ngoài các thời hạn điều tra nêu trên thì Viện trưởng VKSNDTC có quyền gia hạn thêm khi thấy cần thiết, 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thời hạn gia hạn thêm không quy định cụ thể mà tùy vào tính chất phức tạp của vụ án mà Viện trưởng VKSNDTC ấn định thời gian gia hạn.
Thầm quyền điều tra thuộc về CQĐT và các cơ quan được giao tiến hành một số hoạt động điều tra được quyền tiến hành các biện pháp điều tra. Trong giai đoạn này mối quan hệ giữa CQĐT và VKS thể hiện rõ nét. Trong giai đoạn điều tra vụ án, quyết định chiếm vị trí quan trọng đầu tiên là quyết định khởi tố bị can. Theo quy định của Điều 126 BLTTHS thì quyết định khởi tố bị can được ban hành khi có đủ căn cứ để xác định một người đã thực hiện hành vi phạm tội.
Ở những vụ án đơn giản, Quyết định khởi tố bị can có thể được CQĐT ra cùng thời điểm với Quyết định khởi tố vụ án. Quyết định khởi tố bị can gồm các nội dung chủ yếu về thời gian, địa điểm ra quyết định; họ tên, chức vụ người ra quyết định; họ tên, ngày, tháng, năm sinh, nghề nghiệp, hoàn cảnh gia đình của bị can; bị can bị khởi tố về tội gì, theo điều khoản nào của BLHS; thời gian, địa điểm phạm tội và những tình tiết khác của tội phạm… Trong thời hạn 24h kể từ khi ra quyết định khởi tố bị can, CQĐT phải gửi quyết định này đến VKSND cùng cấp để xét việc phê chuẩn, và trong thời hạn 3 ngày VKSND cùng cấp phải ra quyết định phê chuẩn hoặc hủy bỏ quyết định khởi tố bị can [27, Điều 126]. Các hoạt động của giai đoạn điều tra là hoạt động thu thập chứng cứ để chứng minh tội phạm. Theo quy định của BLTTHS trong giai đoạn điều tra, CQĐT và các cơ quan được giao tiến hành một số hoạt động điều tra được quyền tiến hành các biện pháp điều tra quy định như: hỏi cung bị can, lấy lời khai người làm chứng, người bị hại, nguyên đơn dân sự, bị đơn dân sự, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan, đối chất, nhận dạng, thực nghiệm điều tra, trưng cầu giám định, khám xét, thu giữ, tạm giữ, kê biên tài sản, khám nghiệm hiện trường, khám nghiệm tử thi, xem xét dấu vết trên thân thể.
Các hoạt động điều tra trên phải được tiến hành theo thủ tục được pháp luật quy 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com định và đặt dưới sự kiểm sát của VKS nhằm đảm bảo quá trình thu thập chứng cứ khách quan, toàn diện, đúng quy định của pháp luật. VKS đề ra các yêu cầu điều tra giúp CQĐT điều tra đúng hướng. Khi cần thiết, VKS có thể tự mình tiến hành một số hoạt động điều tra nhằm chứng minh tội phạm, đảm bảo không bỏ lọt tội phạm, không làm oan người vô tội. Việc điều tra kết thúc khi CQĐT ra bản kết luận điều tra đề nghị truy tố hoặc ra bản kết luận điều tra và quyết định đình chỉ điều tra.