Chương 1: Những vấn đề lý luận về thứ tự ưu tiên thanh toán tài sản cho các chủ nợ trong thủ tục phá sản. Chương 2: Thực trạng quy định và giải pháp hoàn thiện pháp luật phá sản về thứ tự ưu tiên thanh toán cho các chủ nợ. 5 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com CHƢƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THỨ TỰ ƢU TIÊN THANH TOÁN TÀI SẢN CHO CÁC CHỦ NỢ TRONG THỦ TỤC PHÁ SẢN 1. Khái niệm thanh toán tài sản phá sản Khi phá sản, các doanh nghiệp, hợp tác xã thuộc đối tượng bị phá sản sẽ phải thực hiện hoạt động thanh lý tài sản của mình để thanh toán các khoản nợ cho các chủ nợ có bảo đảm, không có đảm bảo hoặc đảm bảo một phần thì mới có thể rút lui có trật tự khỏi thương trường.
Có thể nhận thấy sự khác nhau giữa việc thanh lý các tài sản của doanh nghiệp, hợp tác xã phá sản với việc thanh toán tài sản cho các chủ nợ. Theo đó, thanh lý có thể hiểu là bán tài sản nhằm thu về một khoản tiền hoặc hủy bỏ những tài sản cố định không dùng nữa, còn thanh toán là việc hoàn tất việc thực hiện một nghĩa vụ về tài sản của một chủ thể đối với chủ thể khác. Ở trong một vụ việc phá sản, thanh toán tài sản phá sản được hiểu là việc thực hiện nghĩa vụ tài sản đối với các chủ thể có liên quan trong vụ việc phá sản. Thanh toán tài sản phá sản thực chất là việc doanh nghiệp, hợp tác xã phá sản thanh lý các tài sản còn lại của mình để thanh toán cho các chủ nợ của mình theo trình tự và quy định của pháp luật phá sản.
Theo đó, việc thanh toán tài sản phá sản phải đảm bảo mọi nghĩa vụ về tài sản của doanh nghiệp, hợp tác xã phải được đề cập giải quyết khi doanh nghiệp, hợp tác xã bị tuyên bố phá sản, qua đó bảo vệ đầy đủ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên liên quan. Có thể thấy, thanh toán tài sản phá sản là một hoạt động đặc thù, chỉ phát sinh trong quan hệ phá sản. Nó có những nét giống và khác so với hoạt động thanh toán trong giao dịch dân sự và thanh toán trong bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng. - Điểm giống: Cả thanh toán tài sản phá sản, thanh toán trong giao dịch dân sự và thanh toán trong bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng đều là hoạt động nhằm mục đích thu về tiền hoặc các giá trị vật chất khác, và nó dùng để thực hiện các nghĩa vụ được giao kết giữa các bên.
6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com - Điểm khác: + Thanh toán tài sản phá sản, thanh toán trong giao dịch dân sự và thanh toán trong bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng được sử dụng trong các lĩnh vực khác nhau. Thanh toán tài sản và sản được áp dụng trong quan hệ phá sản, còn thanh toán trong giao dịch dân sự và bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng được áp dụng trong quan hệ dân sự. + Thanh toán tài sản phá sản là một hoạt động được áp dụng chỉ khi một doanh nghiệp bị tuyên bố phá sản và do chủ thể có thẩm quyền thực hiện theo quy định của Pháp luật, ở đây là thẩm phán, quản tài viên, doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản. Thanh toán tài sản trong giao dịch dân sự được thực hiện do các chủ thể có nghĩa vụ thực hiện được quy định trong hợp đồng hoặc do hành vi pháp lí đơn phương gây ra.
Thanh toán tài sản trong bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng do các chủ thể có trách nhiệm thực hiện do lỗi cố ý hoặc vô ý xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự nhân phẩm, tài sản hoặc lợi ích hợp pháp của cá nhân hoặc pháp nhân. Thủ tục thanh toán tài sản trong thủ tục phá sản Thủ tục phá sản là một thủ tục tư pháp đặc biệt, một trong những dấu hiệu đặc biệt chính là cấu trúc đặc thù của thủ tục phá sản. Nếu như tố tụng hình sự, tố tụng dân sự là một quá trình hoạt động của Tòa án và những người tham gia tố tụng hình thành từ những giai đoạn nối tiếp nhau, giai đoạn trước là nền tảng cho giai đoạn sau, giai đoạn sau kiểm tra tính hợp pháp, khắc phục những thiếu sót của giai đoạn trước thì thủ tục phá sản là một quá trình hoạt động có cấu trúc hoàn toàn khác. Theo đó, thủ tục phá sản là một thủ tục lớn bao gồm nhiều thủ tục cấu thành (thủ tục nhỏ) và giữa những thủ tục cấu thành đó có mối liên hệ với nhau theo những nguyên tắc khác nhau.
Tính thứ tự, nối tiếp nhau không phải là yếu tố bắt buộc giữa các thủ tục cấu thành. Theo luật phá sản 2014, thủ tục phá sản gồm hai thủ tục chính, đó là thủ tục phục hồi hoạt động kinh doanh và thủ tục tuyên bố phá sản. 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Trong các thủ tục này, thủ tục thanh toán các khoản nợ là thủ tục cuối cùng, kết thúc quy trình giải quyết một vụ việc phá sản. Việc các chủ nợ có đòi được các khoản nợ của mình hay không phụ thuộc vào giai đoạn này của thủ tục phá sản.
Thực chất của việc giải quyết phá sản là việc xử lý mối quan hệ về lợi ích tài sản giữa các chủ nợ với con nợ. Về cơ bản, thứ tự thanh toán từ tài sản phá sản của con nợ được pháp luật các nước trên thế giới quy định như sau: - Các chủ nợ được ưu tiên trên hết gồm: chủ nợ có bảo đảm. - Các chủ nợ được ưu tiên khác bao gồm tổ chức và cá nhân được hưởng các chi phí giải quyết phá sản; thuế, tiền công, tiền lương cho người lao động và các chi phí khác; - Các chủ nợ được thanh toán theo tỷ lệ. Thông thường, nhóm chủ nợ này bao gồm các chủ nợ không có đảm bảo của doanh nghiệp phá sản; - Các chủ nợ được trả chậm, bao gồm người cho vay có thứ tự thanh toán sau cùng trong một hợp đồng vay hợp vốn (syndicated loan); - Cổ đông của công ty cổ phần bị phá sản; Giải quyết nợ theo thủ tục phá sản là việc giải quyết nợ một cách tập thể, sau khi phá sản thì quan hệ nợ giữa doanh nghiệp bị phá sản và tất cả các chủ nợ sẽ chấm dứt dù cho doanh nghiệp đó có hay không có đủ tài sản để thanh toán cho các khoản nợ.
Do đó, các chủ nợ nếu làm đơn yêu cầu giải quyết tuyên bố phá sản doanh nghiệp thì rất có khả năng là họ không thu hồi được nợ hoặc nếu có thu hồi được thì cũng chẳng đáng là bao vì tài sản của doanh nghiệp mắc nợ thường là còn rất ít mà chủ nợ thường lại rất đông, thêm vào đó tài sản còn lại của doanh nghiệp mắc nợ được thanh toán theo thứ tự ưu tiên nên hy vọng được thanh toán rất mỏng manh. Xuất phát từ bản chất đó của thủ tục phá sản nên theo suy nghĩ của các chủ nợ thì việc đòi nợ theo thủ tục phá sản là phương thức đòi nợ kém hiệu quả nhất và chỉ được sử dụng trong trường hợp bất đắc dĩ, khi mà các biện pháp đòi nợ khác không đạt được hiệu quả. Vì vậy, thông thường, các chủ nợ sau khi gửi giấy đòi nợ mà không được doanh nghiệp thanh toán thì họ sẽ tự mình tìm các biện pháp khác để thu hồi nợ mà không nộp đơn yêu cầu ngay. Chính vì vậy cần có một cơ chế giải 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com quyết thích hợp để đảm bảo quyền lợi của các chủ nợ trong quá trình giải quyết phá sản, khuyến khích các chủ nợ nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản.
Chủ nợ - Chủ thể của quan hệ thanh toán tài sản phá sản 1. Khái niệm chủ nợ Theo quy định tại khoản 3, điều 4 luật phá sản 2014, chủ nợ được định nghĩa là “cá nhân, cơ quan, tổ chức có quyền yêu cầu doanh nghiệp, hợp tác xã thực hiện nghĩa vụ thanh toán khoản nợ, bao gồm chủ nợ không có bảo đảm, chủ nợ có bảo đảm một phần và chủ nợ có bảo đảm” Như vậy, khái niệm chủ nợ đã được xác định bởi quyền yêu cầu doanh nghiệp, hợp tác xã trả nợ, cách hiểu này đã bao hàm được cả những cá nhân, tổ chức có khoản nợ đối với doanh nghiệp, hợp tác xã phát sinh trước, trong và cả sau khi có quyết định mở thủ tục phá sản, tránh bỏ sót những chủ thể có quyền và nghĩa vụ liên quan. Có thể thấy, các chủ nợ là những người có quyền lợi bị ảnh hưởng nhiều nhất trong bất kì một vụ phá sản nào. ởi lẽ họ chính là các nhà đầu tư, quyền và lợi ích hợp pháp của họ bị ảnh hưởng nhiều nhất khi mà con nợ bị phá sản.
Chính điều này sẽ gây một tâm lý hoang mang cho những người đã, đang và sẽ đầu tư vào doanh nghiệp. Do đó, chủ nợ được pháp luật quy định các quyền để họ có thể tham gia bảo vệ lợi ích của mình, tránh tâm lý mạnh ai nấy lo. Về phía doanh nghiệp, phần lớn các doanh nghiệp lâm vào tình trạng phá sản đều không có đủ tài sản để trả nợ, chính chủ doanh nghiệp cũng có nguy cơ mất toàn bộ tài sản đã đầu tư vào doanh nghiệp. Chính vì thế mà họ cũng có tâm lý chung là tìm cách tẩu tán tài sản của doanh nghiệp.
Trong nhiều trường hợp còn câu kết với một số chủ nợ hoặc người thứ ba nhằm trốn tránh các khoản nợ. Khi đó, các chủ nợ khác sẽ không hưởng được những quyền lợi mà đáng ra họ được nhận.[2] Một trong những mục tiêu quan trọng mà pháp luật phá sản hướng đến là bảo vệ quyền và các lợi ích hợp pháp của các chủ nợ. Về nguyên tắc, trong thủ tục phá sản, các chủ nợ đều bình đẳng với nhau về quyền và nghĩa vụ. Tuy nhiên, tùy thuộc vào tính chất của các khoản nợ mà quyền lợi của các chủ nợ cũng khác nhau, từ đó 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com sẽ dẫn đến vai trò của họ cũng khác nhau.
Việc phân loại chủ nợ có ý nghĩa rất quan trọng trong việc xác định vai trò cũng như trách nhiệm của từng loại chủ nợ ở mỗi giai đoạn tố tụng phá sản, từ đó góp phần thúc đẩy việc giải quyết phá sản doanh nghiệp đạt được hiệu quả thiết thực.