Thủ thuật dịch ẩn dụ ý niệm trong tiểu thuyết 'Tiếng gọi nơi hoang dã'

Luận văn thạc sĩ VNU ULIS phân tích quy trình dịch thuật các phép ẩn dụ trong tiểu thuyết "The Call of the Wild" từ tiếng Anh sang tiếng Việt.

• Tác giả: Nguyễn Tuấn Minh
• Người hướng dẫn: Dr. Huỳnh Anh Tuấn
• Trường học: Vietnam National University, Hanoi University Of Languages & Internation Studies
• Chuyên ngành: English Linguistics
• Đề tài: Translation Procedures Applied In The English-Vietnamese Translation Of The Conceptual Metaphors In The Novel “The Call Of The Wild” (Các thủ thuật được áp dụng trong việc dịch Anh-Việt ẩn dụ ý niệm trong tiểu thuyết “Tiếng gọi nơi hoang dã”)
• Loại tài liệu: thesis
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hanoi

Mục lục chi tiết

• DECLARATION
• ACKNOWLEDGEMENTS
• ABSTRACT
• TABLE OF CONTENTS
• LIST OF FIGURES
• 1. CHAPTER I: INTRODUCTION
• 1.1. Aims and objectives
• 1.2. Research method
• 1.3. Scope of the study
• 1.4. Significance
• 1.5. Structural organization of the thesis
• 2. CHAPTER II: LITERATURE REVIEW
• 2.1. Metaphors and conceptual metaphors
• 2.2. Traditional view of metaphors
• 2.3. The conceptual metaphor in the cognitive view
• 2.4. Conceptual metaphors in literature
• 2.5. Translation and translation procedures
• 2.6. Translation of metaphors and conceptual metaphor
• 3. CHAPTER III: METHODOLOGY
• 3.1. Description of data
• 3.2. Data collection and data analysis procedures
• 3.3. Methods of the study
• 4. CHAPTER IV: FINDINGS AND DISCUSSIONS
• 4.1. The conceptual metaphors and their linguistic manifestations in the novel
• 4.2. Knowledge-based metaphors
• 4.3. Image-schema metaphors
• 4.4. The procedures applied in translating the conceptual metaphors
• 4.4.1. Keeping the same conceptual metaphor
• 4.4.2. Using a different metaphor
• 4.4.3. Converting the conceptual metaphor
• 4.4.4. Deleting the expression of the metaphor
• 4.5. Recapitulation of main ideas
• 4.6. Suggestions for further research
• 5. CHAPTER V: CONCLUSION
• LIST OF FIGURES

Tóm tắt

I. Tổng quan về thủ thuật dịch ẩn dụ ý niệm trong Tiếng gọi nơi hoang dã

Tiểu thuyết 'Tiếng gọi nơi hoang dã' của Jack London không chỉ là một tác phẩm văn học nổi tiếng mà còn là một kho tàng ẩn dụ phong phú. Việc dịch ẩn dụ ý niệm từ tiếng Anh sang tiếng Việt đòi hỏi sự tinh tế và hiểu biết sâu sắc về ngôn ngữ và văn hóa. Thủ thuật dịch ẩn dụ ý niệm không chỉ giúp truyền tải nội dung mà còn giữ nguyên giá trị nghệ thuật của tác phẩm.

1.1. Khái niệm ẩn dụ ý niệm trong văn học

Ẩn dụ ý niệm là một phương pháp diễn đạt mà trong đó một khái niệm được hiểu thông qua một khái niệm khác. Trong 'Tiếng gọi nơi hoang dã', các ẩn dụ này không chỉ thể hiện cảm xúc mà còn phản ánh những trải nghiệm sống động của nhân vật Buck.

1.2. Tầm quan trọng của việc dịch ẩn dụ ý niệm

Việc dịch ẩn dụ ý niệm là rất quan trọng vì nó giúp người đọc hiểu sâu hơn về văn hóa và tư duy của nhân vật. Điều này không chỉ làm phong phú thêm trải nghiệm đọc mà còn tạo ra sự kết nối giữa các nền văn hóa khác nhau.

II. Những thách thức trong việc dịch ẩn dụ ý niệm

Dịch ẩn dụ ý niệm không phải là một nhiệm vụ dễ dàng. Các thách thức bao gồm sự khác biệt về ngôn ngữ, văn hóa và cách hiểu giữa các nền văn hóa. Những ẩn dụ có thể không có tương đương trực tiếp trong tiếng Việt, dẫn đến việc dịch không chính xác hoặc mất đi ý nghĩa.

2.1. Sự khác biệt văn hóa trong ẩn dụ

Mỗi nền văn hóa có những cách hiểu và diễn đạt khác nhau về các khái niệm. Điều này có thể gây khó khăn cho người dịch khi cố gắng truyền tải ý nghĩa của ẩn dụ từ tiếng Anh sang tiếng Việt.

2.2. Khó khăn trong việc tìm kiếm tương đương ngôn ngữ

Nhiều ẩn dụ trong 'Tiếng gọi nơi hoang dã' không có tương đương trực tiếp trong tiếng Việt. Người dịch cần phải sáng tạo để tìm ra cách diễn đạt phù hợp mà vẫn giữ nguyên ý nghĩa gốc.

III. Phương pháp dịch ẩn dụ ý niệm hiệu quả

Để dịch ẩn dụ ý niệm một cách hiệu quả, người dịch cần áp dụng các phương pháp khác nhau. Những phương pháp này bao gồm việc giữ nguyên ẩn dụ, sử dụng ẩn dụ khác hoặc chuyển đổi ẩn dụ sang hình thức khác.

3.1. Giữ nguyên ẩn dụ gốc

Khi giữ nguyên ẩn dụ gốc, người dịch cần đảm bảo rằng ý nghĩa và cảm xúc của ẩn dụ được truyền tải một cách chính xác. Điều này thường được áp dụng cho những ẩn dụ có thể hiểu được trong cả hai ngôn ngữ.

3.2. Sử dụng ẩn dụ thay thế

Trong trường hợp không thể giữ nguyên ẩn dụ, người dịch có thể sử dụng một ẩn dụ khác có ý nghĩa tương tự trong tiếng Việt. Phương pháp này giúp duy trì tính nghệ thuật của tác phẩm.

3.3. Chuyển đổi ẩn dụ sang hình thức khác

Đôi khi, việc chuyển đổi ẩn dụ sang hình thức khác, chẳng hạn như mô tả hoặc giải thích, có thể là cách tốt nhất để truyền tải ý nghĩa mà không làm mất đi giá trị của tác phẩm.

IV. Ứng dụng thực tiễn của thủ thuật dịch ẩn dụ ý niệm

Việc áp dụng các thủ thuật dịch ẩn dụ ý niệm không chỉ có giá trị trong việc dịch 'Tiếng gọi nơi hoang dã' mà còn có thể áp dụng cho nhiều tác phẩm văn học khác. Những nghiên cứu này giúp nâng cao khả năng dịch thuật và hiểu biết về văn hóa.

4.1. Nâng cao kỹ năng dịch thuật

Việc nghiên cứu và áp dụng các thủ thuật dịch ẩn dụ ý niệm giúp người dịch nâng cao kỹ năng và khả năng sáng tạo trong công việc của mình. Điều này rất quan trọng trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay.

4.2. Tăng cường hiểu biết văn hóa

Thông qua việc dịch ẩn dụ, người dịch có cơ hội tìm hiểu sâu hơn về văn hóa của cả hai ngôn ngữ. Điều này không chỉ giúp cải thiện chất lượng dịch thuật mà còn tạo ra sự kết nối giữa các nền văn hóa.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của dịch ẩn dụ ý niệm

Dịch ẩn dụ ý niệm là một lĩnh vực nghiên cứu quan trọng trong ngành dịch thuật. Những thách thức và phương pháp được đề cập trong bài viết này không chỉ giúp cải thiện chất lượng dịch thuật mà còn mở ra nhiều cơ hội nghiên cứu mới trong tương lai.

5.1. Tóm tắt những điểm chính

Bài viết đã trình bày tổng quan về thủ thuật dịch ẩn dụ ý niệm, những thách thức và phương pháp hiệu quả. Những điểm này đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng dịch thuật.

5.2. Triển vọng nghiên cứu trong tương lai

Nghiên cứu về dịch ẩn dụ ý niệm vẫn còn nhiều tiềm năng phát triển. Các nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc áp dụng các phương pháp mới và khám phá thêm về mối liên hệ giữa ngôn ngữ và văn hóa.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Dịch thuật văn học không đơn thuần là quá trình chuyển đổi bề mặt ký hiệu ngôn ngữ mà còn là sự giao thoa sâu sắc giữa hai mô thức tư duy và văn hóa. Trong ngôn ngữ học tri nhận hiện đại, ẩn dụ không chỉ là một biện pháp tu từ mang tính trang trí mà là công cụ nhận thức cốt lõi giúp con người cấu trúc hóa hiện thực. Nghiên cứu của học viên Nguyễn Tuấn Minh thực hiện năm 2019 tại Trường Đại học Ngoại ngữ – Đại học Quốc gia Hà Nội đã giải quyết khoảng trống học thuật lớn khi đối chiếu các thủ thuật dịch ẩn dụ ý niệm từ tiếng Anh sang tiếng Việt, một lĩnh vực vốn ít được khảo sát thực nghiệm toàn diện trước đây.

Mục tiêu trọng tâm của đề tài là nhận diện hệ thống ẩn dụ ý niệm cùng các biểu hiện ngôn ngữ cụ thể trong nguyên tác tiểu thuyết phiêu lưu kinh điển "The Call of the Wild" của nhà văn Jack London, đồng thời phân tích định lượng và định tính các thủ thuật chuyển dịch được áp dụng trong bản dịch tiếng Việt của dịch giả Hoàng Hà Vũ do Nhà xuất bản Văn học ấn hành năm 2016. Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ 7 chương của tác phẩm, phân loại chi tiết 38 ẩn dụ ý niệm với 231 biểu hiện ngôn ngữ cụ thể.

Ý nghĩa học thuật của công trình được chứng minh thông qua các chỉ số định lượng cụ thể: xác lập tỷ lệ 54,1% các biểu hiện ẩn dụ được giữ nguyên vẹn cấu trúc miền nhận thức khi chuyển ngữ sang tiếng Việt, đồng thời định danh 4 thủ thuật xử lý dịch thuật tri nhận chủ đạo. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở dữ liệu thực nghiệm giá trị, chứng minh năng lực phản ánh tư duy của ngôn ngữ và mở ra hướng tiếp cận khoa học cho hoạt động phê bình dịch thuật văn học tại Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng nền tảng lý luận vững chắc dựa trên Thuyết Ẩn dụ Ý niệm (Conceptual Metaphor Theory - CMT) được khởi xướng bởi George Lakoff và Mark Johnson năm 1980 và hiệu đính năm 2003 qua tác phẩm kinh điển "Metaphors We Live By". Thuyết này khẳng định bản chất của ẩn dụ là việc hiểu và trải nghiệm một miền ý niệm này thông qua một miền ý niệm khác theo công thức ánh xạ chuẩn xác giữa miền nguồn và miền đích. Hệ thống phân loại bản chất ẩn dụ tiếp tục được củng cố qua các công trình của George Lakoff, Mark Turner năm 1989 và Zoltán Kövecses năm 2010, chia thành hai nhóm chính: ẩn dụ dựa trên tri thức và ẩn dụ dựa trên lược đồ hình ảnh.

Khung phân tích thủ thuật dịch thuật của luận văn được kế thừa và phát triển từ mô hình của Al-Harrasi năm 2001 kết hợp cùng hệ thống phân loại thủ thuật của Peter Newmark năm 1985 và Giả thuyết Dịch thuật Tri nhận của Noga Mandelblit năm 1995. Khung lý thuyết này vận hành xoay quanh 5 khái niệm chuyên ngành then chốt:

1. Miền nguồn: Miền trải nghiệm vật lý, cụ thể và trực quan được sử dụng để tạo ra cách hiểu ẩn dụ.
2. Miền đích: Miền ý niệm trừu tượng, mơ hồ cần được cấu trúc hóa và thấu hiểu.
3. Ánh xạ ý niệm: Tập hợp các tương ứng có hệ thống kết nối các yếu tố giữa miền nguồn và miền đích.
4. Lược đồ hình ảnh: Cấu trúc vận động không gian tiền khái niệm hình thành từ trải nghiệm cơ thể hóa trực tiếp của con người.
5. Biểu hiện ngôn ngữ: Các từ ngữ, cụm từ cụ thể trên văn bản bề mặt hiện thực hóa mô thức tư duy ẩn dụ.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng cỡ mẫu gồm toàn bộ 231 biểu hiện ngôn ngữ tương ứng với 38 mô hình ẩn dụ ý niệm được trích xuất từ 7 chương của tác phẩm. Phương pháp chọn mẫu toàn diện được áp dụng nhằm đảm bảo tính bao quát ngữ cảnh, khảo sát trọn vẹn mạch phát triển của các đại ẩn dụ xuyên suốt cốt truyện mà không bị phân mảnh hay thiên lệch dữ liệu.

Phương pháp phân tích kết hợp chặt chẽ giữa định tính và định lượng. Phương pháp định tính được lựa chọn để phân tích ngữ nghĩa tri nhận, đối chiếu cấu trúc miền ý niệm giữa văn bản nguồn tiếng Anh và bản dịch tiếng Việt, nhận diện các mối quan hệ ánh xạ ngữ nghĩa tinh vi. Phương pháp định lượng được áp dụng để thống kê tần suất, tính toán tỷ lệ phần trăm phân bố của từng thủ thuật dịch thuật. Lý do lựa chọn mô hình tích hợp này là nhằm chuyển hóa những nhận định trực cảm trong dịch thuật văn học thành các chứng cứ khoa học có thể kiểm chứng, phản ánh chính xác xu hướng xử lý của dịch giả khi di chuyển giữa hai không gian văn hóa. Toàn bộ quy trình thu thập và xử lý ngữ liệu được hoàn thiện trong giai đoạn nghiên cứu 2018–2019.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực nghiệm trên 231 biểu hiện ngôn ngữ đã định lượng hóa 4 nhóm thủ thuật dịch thuật chính được áp dụng để chuyển ngữ hệ thống ẩn dụ ý niệm trong tác phẩm:

Thứ nhất, thủ thuật giữ nguyên ẩn dụ ý niệm chiếm ưu thế vượt trội với 125 biểu hiện, đạt tỷ lệ cao nhất 54,1%. Trong nhóm này, dịch giả triển khai 5 chiến lược cụ thể bao gồm giữ nguyên tuyệt đối, bổ sung chi tiết biểu cảm, thay đổi hình ảnh biểu đạt tương đương, chuyển đổi điểm nhìn nhận thức và kết hợp thêm ẩn dụ thứ hai để tăng cường tính hàm súc.

Thứ hai, thủ thuật chuyển đổi ẩn dụ ý niệm thành ngôn ngữ phi ẩn dụ xuất hiện ở 70 trường hợp, chiếm tỷ lệ lớn thứ hai với 30,3%. Dịch giả đã giải mã trực tiếp phần nghĩa đen và thông điệp cốt lõi thay vì duy trì hình ảnh nhận thức gốc.

Thứ ba, thủ thuật sử dụng ẩn dụ ý niệm khác được áp dụng trong 25 trường hợp, chiếm 10,8%. Phương thức này thay thế miền nguồn của nguyên tác bằng một miền nguồn quen thuộc hơn trong văn hóa tiếp nhận tiếng Việt.

Thứ tư, thủ thuật lược bỏ hoàn toàn biểu hiện ẩn dụ chiếm tỷ lệ thấp nhất với 11 trường hợp, tương đương 4,8% tổng dung lượng mẫu khảo sát.

Hai đại ẩn dụ chi phối toàn bộ tác phẩm là Chó/Chó sói là con người với 40 biểu hiện ngôn ngữ và Thiên nhiên là con người/động vật với 44 biểu hiện ngôn ngữ, khẳng định vai trò trụ cột của phép nhân hóa tri nhận trong văn phong của Jack London.

Thảo luận kết quả

Khi dữ liệu phân bố thủ thuật dịch thuật được trình bày qua biểu đồ tròn, sự tương quan giữa các phương thức chuyển dịch thể hiện rõ nét tính quy luật nhận thức. Tỷ lệ áp đảo 54,1% của việc giữ nguyên ẩn dụ ý niệm phản ánh mức độ tương đồng nhận thức sâu sắc giữa cộng đồng người bản ngữ tiếng Anh và tiếng Việt. Cả hai nền văn hóa đều chia sẻ những trải nghiệm cơ thể hóa tương đồng khi quan sát thế giới động vật và sức mạnh tự nhiên. Khi Jack London miêu tả dòng sông có miệng hay thung lũng được ánh nắng hôn, việc dịch trực tiếp sang tiếng Việt hoàn toàn tự nhiên và giữ trọn giá trị biểu cảm của nguyên tác.

Tỷ lệ 30,3% chuyển thành ngôn ngữ không ẩn dụ diễn ra chủ yếu ở các ẩn dụ lược đồ hình ảnh gắn liền với đặc thù ngữ pháp tiếng Anh. Điển hình như mô hình Trạng thái là vật chứa hoặc địa điểm thường được chuyển thành các tính từ mô tả tâm lý thuần Việt để tránh sự rườm rà. Tỷ lệ 10,8% thay đổi miền nguồn xuất hiện khi hình ảnh văn hóa gốc có thể gây khó hiểu cho độc giả mục tiêu, ví dụ ánh nắng bao phủ thung lũng được chuyển thành nước ngập tràn không gian.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế, phát hiện 54,1% giữ nguyên ẩn dụ trong luận văn có sự tương đồng rõ rệt với nghiên cứu của Burmakova và Marugina năm 2014 trên ngữ liệu truyện ngắn Nga – Anh với 54% bảo tồn miền nguồn. Kết quả này củng cố tính phổ quát của giả thuyết dịch thuật tri nhận, khẳng định người dịch luôn ưu tiên bảo tồn cơ chế tư duy gốc trừ khi gặp rào cản bất khả kháng về diễn đạt văn hóa.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao chất lượng biên dịch văn học và chuẩn hóa phương pháp tiếp cận ngôn ngữ học tri nhận, các giải pháp cụ thể sau đây được đề xuất triển khai:

Thứ nhất, tích hợp chuyên đề Dịch thuật Tri nhận vào khung chương trình đào tạo cử nhân và thạc sĩ ngành Ngôn ngữ Anh tại các trường đại học chuyên ngữ. Mục tiêu đặt ra là nâng cao 40% khả năng nhận diện và xử lý ẩn dụ ý niệm phức tạp cho học viên trong lộ trình đào tạo 12 tháng, do các khoa sau đại học và bộ môn biên phiên dịch chủ trì thực hiện.

Thứ hai, biên soạn sổ tay đối chiếu các miền ánh xạ ẩn dụ Anh – Việt chuyên dụng cho dịch thuật văn học. Dự án hướng tới mục tiêu giảm 25% các lỗi diễn dịch làm sai lệch cấu trúc tư duy nguyên tác, xây dựng kho dữ liệu 500 ẩn dụ điển hình trong thời gian 18 tháng, do các nhóm nghiên cứu ngôn ngữ học ứng dụng thực hiện.

Thứ three, áp dụng quy trình thẩm định 4 bước đối với các tác phẩm văn học dịch tại các nhà xuất bản lớn: nhận diện đại ẩn dụ, phân loại miền nguồn, đánh giá tính tương thích văn hóa và lựa chọn thủ thuật dịch tối ưu. Giải pháp này giúp duy trì trên 85% tính toàn vẹn của hệ thống biểu tượng tác phẩm, triển khai liên tục trong giai đoạn 2024–2026 bởi hội đồng biên tập nhà xuất bản.

Thứ tư, thiết lập chỉ số kiểm soát chất lượng dịch thuật tri nhận nhằm kiểm soát việc lược bỏ ẩn dụ không cần thiết, khống chế tỷ lệ lược dịch dưới ngưỡng 3% tổng dung lượng văn bản để bảo vệ phong cách tác giả.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và phương pháp nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chuyên môn:

1. Học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Ngôn ngữ học ứng dụng: Tiếp cận mô hình nghiên cứu mẫu kết hợp định tính và định lượng trên 231 đơn vị ngữ liệu, phục vụ việc xây dựng đề cương luận văn và khung phân tích đối chiếu ngôn ngữ.
2. Dịch giả văn học và biên dịch viên chuyên nghiệp: Khai thác 4 thủ thuật dịch thuật và 5 biến thể chuyển ngữ thực chiến để giải quyết thách thức khi chuyển dịch các tầng nghĩa ẩn dụ sâu trong tác phẩm văn xuôi hiện đại.
3. Giảng viên bộ môn Lý thuyết Dịch và Ngôn ngữ học Tri nhận: Ứng dụng hệ thống 38 ẩn dụ ý niệm và các trích dẫn đối chiếu song ngữ trong tiểu thuyết làm học liệu giảng dạy trực quan, giúp sinh viên nắm bắt bản chất của tư duy ngôn ngữ.
4. Nhà nghiên cứu phê bình văn học và văn hóa học: Sử dụng lăng kính tri nhận để đánh giá mức độ thành công của các bản dịch tác phẩm kinh điển phương Tây vào thị trường văn hóa Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

Ẩn dụ ý niệm trong luận văn khác biệt như thế nào so với ẩn dụ tu từ truyền thống?

Ẩn dụ tu từ truyền thống được coi là thủ pháp nghệ thuật dùng từ thuần túy nhằm mục đích trau chuốt câu văn. Ngược lại, ẩn dụ ý niệm là phương thức tư duy nhận thức nền tảng, thể hiện cách con người hiểu một miền trải nghiệm trừu tượng thông qua một miền trải nghiệm cụ thể dựa trên 231 dẫn chứng khảo sát.

Vì sao thủ thuật giữ nguyên ẩn dụ ý niệm lại chiếm tỷ lệ áp đảo 54%?

Tỷ lệ 54,1% giữ nguyên cấu trúc ẩn dụ xuất phát từ sự tương đồng sâu sắc trong trải nghiệm thể chất và văn hóa giữa người nói tiếng Anh và tiếng Việt. Khi các miền nguồn về cơ thể người, chuyển động và thế giới động vật mang tính phổ quát, việc bảo tồn hình ảnh giúp tái hiện trọn vẹn văn phong tác giả.

Khi nào dịch giả buộc phải chuyển đổi ẩn dụ sang ngôn ngữ phi ẩn dụ với tỷ lệ 30%?

Thủ thuật này được áp dụng khi cấu trúc ẩn dụ nguyên tác thuộc về lược đồ không gian ngữ pháp đặc thù của tiếng Anh. Nếu dịch nguyên văn sang tiếng Việt sẽ gây tối nghĩa, gượng gạo hoặc làm đứt gãy tính tự nhiên của văn cảnh, đòi hỏi dịch giả phải chuyển đổi thành nghĩa thực tế.

Hai đại ẩn dụ nổi bật nhất trong tác phẩm mang ý nghĩa tư duy gì?

Đại ẩn dụ Chó là con người với 40 biểu hiện và Thiên nhiên là con người với 44 biểu hiện giúp xây dựng thế giới quan sống động của Jack London. Thông qua việc nhân hóa tri nhận, thế giới hoang dã và hành trình sinh tồn của loài vật trở thành tấm gương phản chiếu bản chất xã hội loài người.

Khung thủ thuật phân tích trong luận văn có thể áp dụng cho các thể loại khác không?

Khung phân tích 4 thủ thuật hoàn toàn có thể mở rộng ứng dụng cho nhiều thể loại văn bản khác nhau như diễn ngôn chính trị, văn bản báo chí truyền thông và dịch thuật quảng cáo thương mại. Mô hình này hỗ trợ đắc lực việc phân tích chiến lược xử lý các rào cản tư duy liên văn hóa.

Kết luận

1. Công trình đã nhận diện và phân loại thành công 38 ẩn dụ ý niệm cùng 231 biểu hiện ngôn ngữ sinh động trong 7 chương tiểu thuyết kinh điển.
2. Khẳng định 4 thủ thuật chuyển dịch chủ đạo, trong đó thủ thuật bảo tồn ẩn dụ chiếm tỷ lệ chi phối 54,1%, theo sau là chuyển dịch nghĩa phi ẩn dụ 30,3%.
3. Chứng minh tính ưu việt của cách tiếp cận ngôn ngữ học tri nhận trong việc giải mã các chiến lược dịch thuật văn học đa chiều.
4. Đóng góp khung lý thuyết dịch thuật tri nhận đã được hiệu chỉnh, phù hợp đặc thù đối chiếu ngôn ngữ và tư duy Anh – Việt.
5. Mở ra định hướng nghiên cứu mở rộng đối với các tác phẩm thơ ca và văn xuôi đương đại trong lộ trình học thuật giai đoạn 2024–2028.

Luận văn là tài liệu tham khảo khoa học có giá trị lý luận và thực tiễn cao dành cho các nhà nghiên cứu, dịch giả và giảng viên ngôn ngữ. Hãy khai thác ngay hệ thống dữ liệu đối chiếu chuẩn xác của công trình để tối ưu hóa phương pháp giảng dạy và nâng cao chất lượng các dự án dịch thuật văn học chuyên nghiệp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

VIETNAM NATIONAL UNIVERSITY, HANOI UNIVERSITY OF LANGUAGES & INTERNATION STUDIES FACULTY OF POST-GRADUATE STUDIES NGUYỄN TUẤN MINH TRANSLATION PROCEDURES APPLIED IN THE ENGLISH-VIETNAMESE TRANSLATION OF THE CONCEPTUAL METAPHORS IN THE NOVEL “THE CALL OF THE WILD” (Các thủ thuật được áp dụng trong việc dịch Anh-Việt ẩn dụ ý niệm trong tiểu thuyết “Tiếng gọi nơi hoang dã”) M.A MINOR PROGRAM THESIS Field: English Linguistics Code: 8220201.01 HANOI – 2019 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] VIETNAM NATIONAL UNIVERSITY, HANOI UNIVERSITY OF LANGUAGES & INTERNATION STUDIES FACULTY OF POST-GRADUATE STUDIES NGUYỄN TUẤN MINH TRANSLATION PROCEDURES APPLIED IN THE ENGLISH-VIETNAMESE TRANSLATION OF THE CONCEPTUAL METAPHORS IN THE NOVEL “THE CALL OF THE WILD” (Các thủ thuật được áp dụng trong việc dịch Anh-Việt ẩn dụ ý niệm trong tiểu thuyết “Tiếng gọi nơi hoang dã”) M.A MINOR PROGRAM THESIS Field: English Linguistics Code: 8220201. Huỳnh Anh Tuấn HANOI – 2019 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DECLARATION I hereby declare that this thesis represents my own work and has not been previously included in a thesis or dissertation submitted to this or any other institution for a degree, diploma or other qualifications. Signature Nguyen Tuan Minh June, 2019 ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ACKNOWLEDGEMENTS First of all, I would like to express my sincere thanks to Dr. Huỳnh Anh Tuấn, my teacher and supervisor, whose inspiring and full-of-fun lectures on Cognitive Linguistics and conceptual metaphors had given me inspirations to choose and keep working on this research.

Also, he provided me with useful advice on research direction and encouragement during the work. Also, I am extremely grateful to Ms. Vương Thị Thanh Nhàn, lecturer of Translation & Interpreting Division, Faculty of English Teacher Education, ULIS, VNU, whose paper on the translation procedures and equivalence on Quan họ terms had enlightened me on my research goals and who had kindly offered me invaluable advice and materials on translation equivalence and metaphor translation. My deep appreciation also goes to my father, my mother and my younger brother who provided me with money, food, care and encouragement while I was totally devoted to reading materials and writing this paper.

iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ABSTRACT The translation of conceptual metaphor from English to Vietnamese has been largely ignored. In the world, some studies have dealt with the treatment of conceptual metaphors from Arabic to English and from Russion into English, etc. However, no studies on the English-Vietnamese translation of conceptual metaphors can be found. Therefore, this paper examines some conceptual metaphors available in the novel “The Call of the Wild” and the translation procedures used to translate them from English to Vietnamese.

Based on the conceptual theory of metaphors proposed by Lakoff and Johnson (2003), a number of conceptual metaphors have been uncovered in the English versions such as DOGS/WOLVES ARE HUMAN, NATURE IS A HUMAN BEING/AN ANIMAL, TIME IS A MOVING OBJECT, STATES ARE LOCATIONS, etc. together with some 230 linguistic realizations. After that, based on the adapted analytical framework on the translation procedures of conceptual metaphors proposed by Al-Harrasi (2001), the study found various translation procedures, including keeping the same conceptual metaphor, using another conceptual metaphor, deleting the conceptual metaphor, and converting the conceptual metaphors. Keywords: conceptual metaphors, translating conceptual metaphor, translation procedures iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] TABLE OF CONTENTS DECLARATION .iv TABLE OF CONTENTS.

v LIST OF FIGURES. vii CHAPTER I: INTRODUCTION. Aims and objectives. Scope of the study.

Structural organization of the thesis. 5 CHAPTER II: LITERATURE REVIEW. Metaphors and conceptual metaphors. Traditional view of metaphors.

The conceptual metaphor in the cognitive view. Conceptual metaphors in literature. Translation and translation procedures. Translation of metaphors and conceptual metaphor.

25 CHAPTER III: METHODOLOGY. Description of data. 27 v LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Data collection and data analysis procedures.

Methods of the study. 29 CHAPTER IV: FINDINGS AND DISCUSSIONS. The conceptual metaphors and their linguistic manifestations in the novel. Knowledge-based metaphors.

Image-schema metaphors. The procedures applied in translating the conceptual metaphors. Keeping the same conceptual metaphor. Using a different metaphor.

Converting the conceptual metaphor. Deleting the expression of the metaphor. Recapitulation of main ideas. Suggestions for further research.

0 vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LIST OF FIGURES Figure 1: Percentage of translation procedures……………………………41 vii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHAPTER I: INTRODUCTION This chapter presents the reason for choosing the research topic and highlights the purposes and the methods of the study. Also, the structure and the scope of the research are also discussed. Rationale The world today has been much closer together thanks mostly to the advances of technology that has helped bridge the great physical distance that seems at first daunting between different places in the world. Besides, it would be a great mistake to ignore the crucial role taken by translation, the key player that bring people spiritually and emotionally closer, by boosting the understanding among cultures, “aiding the understanding of an increasingly fragmentary world” (Bassnett, 2002).

The cultural aspects of translation have been a constant emphasis in translation (Bassnett, 2002). Normally, when thinking about the relationship between culture and translation, one may immediately think of cultural words, which are particularly associated with a particular language and cannot be translated literally (Newmark, 1988) and wonders how these culture-rich concepts can be rendered into the target language. Therefore, not surprisingly, a large body of research in translation study has been dedicated to this area. It does not take one much time to search for a few studies on translation of culture-specific terms.

To name a few, Hapsari and Setyaningsih (2013) in their study “Cultural Words and the Translation in Twilight” worked with 100 cultural words related to food, house, artifacts, transportation, clothes, communication such as “madrone trees”, “pelicans”, “crib” and “ravioli”, etc, and various translation procedures applied to render these terms into Indonesian. Nhàn (2015) studied the translation procedures in translating terms used in “Quan họ”, a traditional way of singing and performing songs in Bắc Ninh, a northern province of Vietnam. In this research, she discussed a great number of cultural words, their 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] translation procedures and their equivalents such as “áo the”, “khăn xếp”, “liền anh”, “liền chị”, “hát thờ”, “hát canh”,etc. However, another equally important part in culture but often ignored in translation is the pattern of thoughts and ways in which people of different cultures categorize things.

A famous theory that summarizes the relationship between languages, thought and culture is the Sapir-Whorf hypothesis. Proposing the idea of linguistic determinism, Sapir and Whorf argue that language determines thought and language is a reflection of culture (Yule, 2006). Therefore, under the light of cognitive linguistics, there is something more than just cultural terms. Evan and Green (2006) maintained that patterns of thought or conceptualization are reflected in language.

Different groups of people (different cultures), speaking different languages have their own ways of understanding, perceiving and construing their physical environment around them and other experiences. In other words, each culture will perceive and understanding reality in different ways or thought is also a product of culture. “The metaphor is probably the most fertile power possessed by man” (Jose Ortega y Gasset, 1948). Metaphors have long been a focal interest for the academic world and widely studied from many perspectives, including traditional views, philosophers’ view and cognitive view, etc.

Studying metaphors from the cognitive approach and their translations will present certain benefits and new insights as the conceptual metaphor, with its basis in basic physical, physiological and cultural experience of human beings, serves as a powerful tool in revealing these differences in the thinking patterns, allowing the possibility of examining and comparing different ways of construing reality of different groups of people. To some degree, conceptual metaphors have some properties that are the same as cultural words. Although sometimes, two cultures share the same expressions, most 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] of the time, the expression in a particular language is culture-specific. For example, there are numerous “cultural thoughts” in the English language such as THE SUN IS A HUMAN (the sun-kissed valley) or STATES ARE LOCATIONS (they went from bad to worse) (phrases taken from The Call of the Wild).

What does a translator, as a traveler from one source to another (Michel Cronin, cited in Bassnett, 2002), do when they work with such metaphors/images? Do they keep the same metaphors; create a new metaphor or what else? 2. Aims and objectives The overall purpose of this study is to investigate the treatment of conceptual metaphor, in other words, the translation procedures used to translate the conceptual metaphors in the novel “The Call of the Wild”from English to Vietnamese. To achieve this aim, the following objectives are set: (1) identifying the conceptual metaphors present in the English novel and their linguistic expressions; (2) comparing the conceptual metaphors in the English source text and the Vietnamese target text to reveal the translation procedures used. Research method This research adopts both qualitative and quantitative methods to achieve the desired outcomes.

First, basing on the description offered by Lakoff and Johnson (2003) on conceptual metaphor, the paper investigates the English version to identify the conceptual metaphors available and their linguistic manifestations. After that, based on the adapted framework by Al-Harrasi (2001), the Vietnamese translations of these linguistic realizations are examined and compared to the source text to reveal what translation procedures are adopted to deal with those conceptual metaphors. Next, quantitative research method will be applied to reveal which translation procedures are the most used. This research aims at answering two questions: 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

What are the conceptual metaphors and their linguistic manifestations in the English novel “The Call of the Wild”? 2. What translation procedures are applied in translating the conceptual metaphors from English to Vietnamese? Research question 1 aims at identifying the conceptual metaphors in the English novel and their linguistic realizations. Based on the results in question 1, question 2 is devoted to deal with the issue of translation procedures. Scope of the study This study closely examines all the seven chapters in the English adventure novel “The Call of the Wild” by the American writer, Jack London to list some conceptual together with their linguistic evidence.

This study classifies the conceptual metaphors, by their nature, into knowledge-based and image-based metaphors. In image-based metaphors, there are two sub-types, image-schema and image metaphors. This paper focuses on knowledge-based and image-schema metaphors only. This paper deals only with the translation procedures applied to treat the conceptual metaphors in the process of translation from English to Vietnamese.

In other words, this study does not aim at making systematic quality assessments on the translation quality but only discusses and argues on the treatment of conceptual metaphors in translation when the translator moves between the two modes of thinking. Significance Normally, when conducting research in conceptual metaphors, one is likely to examine only one type in depth, for example, LOVE IS A JOURNEY. However, adopting the cognitive approach to the study of metaphors, this research investigates a wide range of conceptual metaphors that underlie the language expressions in the novel “The Call of the Wild”. Furthermore, the paper hopes to contribute to the large reservoir of translation research by approaching translation from the view of cognitive 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] linguistics, which is still under-researched compared to other approaches to the study of metaphor in general.

Hopefully, this paper will be beneficial to students, teachers and translators who are interested in looking at metaphors from the cognitive perspective, especially in a single work of literature.