Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về thông tin phòng chống dịch bệnh truyền nhiễm trên báo điện tử. Chương 2: Thực trạng thông tin về dịch bệnh truyền nhiễm trên ba tờ báo điện tử. Chương 3: Những giải pháp và khuyến nghị nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả thông tin phòng chống dịch bệnh truyền nhiễm trên báo điện tử. 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ THÔNG TIN PHÒNG CHỐNG DỊCH BỆNH TRUYỀN NHIỄM TRÊN BÁO ĐIỆN TỬ 1.1 Một số khái niệm và thuật ngữ liên quan 1.1 Khái niệm thông tin “Thông tin” xuất phát từ tiếng La tinh “Information”: Được hiểu là thông báo, giải thích, tóm tắt.
Thông tin có thể là những thông báo về đối tượng và hiện tượng xảy ra xung quanh chúng ta, về những thông số, bản chất của chúng, những điều mà hệ thống thông tin (máy móc, con người) đã truyền tải lại trong công việc và cuộc sống. Từ điển Oxford English Dictionary cho rằng, thông tin là điều mà người ta đánh giá hoặc nói đến; là tri thức, tin tức. Từ điển Tiếng Việt của Viện Ngôn ngữ học định nghĩa “thông tin” với ý nghĩa: là động từ được hiểu là truyền tin, đưa tin báo cho nhau biết, danh từ nghĩa là tin tức được truyền đi cho biết. Trong cuốn sách “Cơ sở lý luận báo chí” của nhóm tác giả trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn: “Thông tin” là công cụ chủ yếu để báo chí thực hiện mục đích của mình.
Thông tin trở thành môi giới giữa báo chí và công chúng. Nó là “dụng cụ làm việc”, với sự giúp đỡ của dụng cụ đó, những công việc đó như một hệ thống xã hội đặc biệt. Đó là lý do giải thích tại sao báo chí gồm tất cả các tổ chức thông tin thuộc loại hình khác nhau và ở những cấp độ khác nhau với ý nghĩa là tất cả các “phương tiện thông tin đại chúng”. Trong cuốn “Bùng nổ truyền thông” (Philipe Breton, Serge Proulx, Nxb.
Văn hóa – Thông tin, Hà Nội, 1996), Từ Latin “Informatio”, gốc của từ hiện 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đại “Information” (thông tin) cho rằng, thuật ngữ thông tin có thể hiểu theo hai hướng nghĩa: Thứ nhất, thông tin là nói về một hành động cụ thể để tạo ra một hình dạng; Thứ hai, thông tin là nói về sự truyền đạt một ý tưởng, một khái niệm hay một biểu tượng. Hai hướng nghĩa này cùng tồn tại, một nhằm vào sự tạo lập cụ thể, một nhằm vào sự tạo lập kiến thức và truyền đạt. Tuy nhiên, cùng sự phát triển của xã hội, khái niệm thông tin cũng phát triển theo. Hoạt động thông tin không chỉ có trong xã hội loài người.
Ngay trong thiên nhiên cũng có những hoạt động thông tin phức tạp, đa dạng của các loại động vật khác nhau. Thông tin được dùng để chỉ chất lượng nội dung thông báo nói chung. Theo quan niệm của nhóm tác giả trong cuốn sách “Cơ sở lý luận báo chí” của Học viện Báo chí và Tuyên truyền do PGS. Tạ Ngọc Tấn chủ biên năm 2005, từ “thông tin” được sử dụng với những ý nghĩa khác nhau trong tình huống cụ thể: “Thông tin là một loại hình hoạt động để chuyển đi các nội dung thông báo.
Trong trường hợp này người ta xem chất lượng nội dung thông báo bằng” “lượng thông tin” được chuyển đến đối tượng tiếp nhận. Trong luận văn Thạc sĩ Báo chí học về đề tài “Thông tin đối ngoại về văn hóa trên báo chí”, tác giả Nguyễn Thị Thương Huyền khẳng định: “Thông tin là tin tức, thông báo, tri thức về một sự vật hay một hiện tương chứa đựng trong các hình thức nhất định, được tiếp nhận, lựa chọn và sử dụng qua các phương thức thích hợp” Theo nghĩa thông thường, thông tin là tất cả các sự kiện, sự việc, ý tưởng, phán đoán làm tăng thêm sự hiểu biết của con người. Thông tin hình thành trong quá trình giao tiếp: Một người có thể nhận thông tin trực tiếp từ người khác thông qua các phương tiện thông tin đại chúng, từ các ngân hàng dữ liệu hoặc từ tất cả các hiện tượng quan sát được trong môi trường xung quanh. 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Theo quan điểm triết học, thông tin là sự phản ánh của tự nhiên và xã hội (thế giới vật chất) bằng ngôn từ, ký hiệu, hình ảnh…hay nói rộng hơn bằng tất cả các phương tiện tác động lên giác quan của con người, Khi khoa học công nghệ phát triển đến trình độ cao, trong các lĩnh vực khoa học khác nhau, thuật ngữ thông tin cũng có những cách hiểu khác nhau khi sử dụng đến nó.
Trong lĩnh vực viễn thông, thông tin là toàn bộ hoạt động nhằm mục đích vận chuyển, đảm bảo tính chính xác của các thông điệp. Trong lĩnh vực truyền thông đại chúng, thông tin hoạt động chủ yếu dựa trên nội dung của các thông điệp, nhất là khi tiếp xúc với công chúng. Trong lĩnh vực báo chí, thông tin được dùng để nói đến chất liệu ngôn ngữ sống, sự miêu tả câu chuyện, bằng chứng, chỉ cần nó thể hiện một nhân tố của thực tại. Ví dụ khi ta sử dụng thông tin để nói về câu chuyện do nhà báo kể lại bao gồm một hoặc một số sự kiện liên kết thành.
Những người hoạt động trong lĩnh vực truyền thông đại chúng như: Phóng viên, biên tập viên, nhà báo… là những người được đào tạo chủ yếu về lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn. Những vấn đề liên quan đến con người luôn là nguồn cảm hứng chính trong các hoạt động thông tin của họ. Với họ, thông tin là mục tiêu để họ sáng tạo không ngừng. Như vậy, cùng sử dụng thuật ngữ thông tin, nhưng khái niệm thông tin mà các nhà báo sử dụng hoàn toàn khác với những khái niệm thông tin mà các nhà kỹ thuật viễn thông xử lý hoặc thông tin mà các nhà tin học chế tạo.
Trong thực tiễn báo chí hiện nay, khi đề cập tới thuật ngữ thông tin, các nhà báo cũng có nhiều cách sử dụng khác nhau. Có trường hợp, các nhà báo sử dụng nó để biểu thị tính chung nhất của các thông báo ngắn, không kèm 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com theo lời phân tích, bình luận về một sự kiện mới (như tin vắn, tin ngắn). Trong trường hợp khác, nó được dùng để chỉ tất cả các thể loại được dùng để ghi chép những sự kiện, hiện tượng mới như: Tin tức, tường thuật, phỏng vấn… Tất cả các tác phẩm báo chí (tin vắn, phim tài liệu, phóng sự…) đều chứa đựng một hàm lượng thông tin nhất định. Mặc khác, các tiêu đề cũng hàm chứa các giá trị thông tin: Vị trí của tác phẩm trên trang báo, chương trình truyền hình, giọng đọc của phát thanh viên, các cỡ chữ hay cách xếp chữ trên các tờ báo… dường như chúng đều có chứa đựng thông tin.
Chúng ta vẫn có thể gọi toàn bộ các tác phẩm, hay hệ thống tin tức… là thông tin. Hiểu theo các gọi này, thuật ngữ thông tin là một danh từ tập hợp. Nhiệm vụ của các tác phẩm báo chí là đem đến thông tin cho công chúng, nhưng tại sao họ lại không tìm thấy chúng trong các tác phẩm? Dường như thông tin trong các tác phẩm báo chí này không phản ánh được thực tế cuộc sống, không thỏa mãn nhu cầu của công chúng. Tác phẩm khi đưa lên báo chí, đối với công chúng, tác phẩm đó mới chỉ thể hiện qua chất lượng của thông tin tiềm năng.
Bởi vì những thông tin đó chưa chắc đã được công chúng tiếp nhận. Có nhiều tác phẩm báo chí không thể đến được với công chúng, có thể do kỹ thuật, do công chúng không có thời gian, hay cũng có thể do bản thân các tác phẩm đó không hấp dẫn. Điều này dẫn đến tình trạng thông tin tiềm năng không chuyển thành thông tin hiện thực. Việc đảm bảo sự ổn định trong mối quan hệ lẫn nhau giữa nhà báo và công chúng được thể hiện qua các tác phẩm và chương trình là cần thiết, đảm bảo cho thông tin tiềm năng trở thành thông tin hiện thực.
Vì thế, trong khoa học hiện đại có một cách định nghĩa về thông tin: Thông tin không chỉ là tác phẩm báo chí mà là những tác phẩm báo chí khi đã được công chúng tiếp nhận. 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tóm lại, thông tin là những thông điệp nhằm chia sẻ trí thức, kỹ năng, kinh nghiệm… giữa các đối tượng giao tiếp một cách tương đối bình đẳng, nhiều chiều, nhằm mục tiêu nâng cao nhận thức, thay đổi thái độ tiến tới điều chỉnh hành vi theo hướng tích cực hóa hoạt động thực tiễn.2 Khái niệm bệnh truyền nhiễm Bệnh truyền nhiễm được biết từ thời cổ xưa. Thời Hypocrát bệnh truyền nhiễm đã được người ta biết đến với tên gọi là “Bệnh dịch” để nói lên tính chất nặng và phát triển rộng của bệnh. Thời đó người ta cho rằng bệnh có liên quan đến “Khí độc”.
Vào thế kỷ XVI đã ra đời học thuyết về “Lây” thay cho quan niệm “Khí độc”. Thuyết về sự lây bệnh từ người bệnh này sang người lành được D.Samoilovitra đề xuất vào năm 1784, với giả thuyết này tác giả cho rằng căn nguyên gây ra bệnh truyền nhiễm mà trong đó có bệnh dịch hạch là cơ thể sống rất nhỏ bé. Tuy vậy mãi cho tới đầu thế kỷ XIX, cùng với sự ra đời của kính hiển vi, những căn cứ khoa học về bệnh truyền nhiễm mới được chứng minhbởi việc tìm ra một số vi khuẩn mà công đóng góp thuộc về các nhà bác học đi đầu như L. Ivanôpski… Sự phát sinh và phát hiện ngày càng nhiều các vi sinh vật gây bệnh làm cho các mặt bệnh truyền nhiễm ngày càng phong phú.
Bệnh truyền nhiễm đa số là những bệnh thường gặp ở tất cả các nước trên thế giới. Tuỳ từng vùng địa lý, khí hậu, tuỳ trình độ dân trí và điều kiện sống của mỗi vùng mà tỷ lệ mắc bệnh và cơ cấu bệnh tật khác nhau (vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới, vùng có điều kiện kinh tế xã hội nghèo nàn lạc hậu thì tỷ lệ mắc bệnh cao và có nhiều loại bệnh truyền nhiễm hơn). Bệnh truyền nhiễm đều có khả năng lây từ người bệnh sang người lành, nhiều bệnh phát triển thành dịch (thậm chí là đại dịch). Do vậy số lượng bệnh nhân truyền nhiễm rất đông và số lượng tử vong cũng lớn.
19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Theo cuốn “Bệnh học Truyền nhiễm và nhiệt đới, TS.