CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIÉN. Tổng quan van đề nghiên cứu v. Giản yếu về sơ đồ tư đuy.- s--:<©cz5xz+cx£Eerxe+rsrzkzrsezrerrsered l6 1. Về kĩ năng viết trong chương trình Tiểu học.
Văn miêu ta trong chương trình Tiêu học. Kĩ thuật dạy học lập đàn ý bài văn miêu ta bang sơ đồ tư duy. Thực trạng và hiệu quả của việc sử dụng sơ đồ tư duy vào day học viết văn miêu tả ở tiêu học và vào việc lập dàn ý bài văn miêu tả. 45 CHƯƠNG 2: THIET KE VA SỬ DỰNG SO BO TƯ DUY TRONG VIỆC HƯỚNG DAN HỌC SINH LOP 4, 5 LAP DAN Ý BÀI VĂN MIÊU TA 46 2.
Các hình thức thiết kế sơ đồ tư đuy.¿-c5scc5szc5seccsercvei 46 2. Quy trình tô chức sử dụng sơ đồ tư duy trong việc hướng dẫn học sinh lớp 4,5 lập dàn ý bài văn miêu tả .- 55c SSs<vesereereeeee 52 THIẾU KẾT CHƯNG san nnnieeaaanoeebidnbihdiidntiiiibasainisonsanasii 64 CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM.và nhiệm Vụ f6 neem caasaiaaaiiiniiniiiinnoiiiyoooi 6S BZ. ING THC ñìGHHỆ BÀI c. Đối tượng thực nghiGM.
Tiến trình triển khai và cách thức thực nghiệm. Ké hoach bai GAY thực DRI ss ssssssissasssassscsascacssssscscasscasasasasssassesssced 66 3. Kết quả thực nghiệm .csesssesssesseessesssessvsnsesseessesssvsssesssrsneesneesvenseeees 67 TIEUTKET'CHHDNGS aannannnininoinnitiiiiitiiiittitig1830g0130405280860003806) 71 KET LUẬN VA KIÊN NGHỊ.---2s-5c2vversrrrverrrrrrrrrrrrrrrrrrrk 72 PHỦ DI aeiainsisiiainsiriiiisiioaiiiiiioiioiiiitiiiiintiiitsiitoiaiitsiatnit:3540815151315085588553 74 TÀI LIEU THAM KHẢO. 2-2222 Cc+zecvzxevrxrerrrxerrrkerrveecrr 113 MỞ ĐÀU 1.
Lí do chọn đề tài Hiện nay, các nước đang phát triển trên thế giới, trong đó có Việt Nam đều đang trong thời kì công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Một trong những nhiệm vụ quan trọng trong thời kì này chính là đôi mới và phát triển ngành Giáo dục, tạo nên nhiều tỉnh hoa giúp ngành Giáo dục phát triên tiên tiến và hiện đại. Trong giai đoạn 2016 — 2020, ngành Giáo dục Việt Nam đã triển khai nhiều nhiệm vụ quan trọng nhằm hiện thực hóa các mục tiêu trong Nghị quyết 29- NQ/TW của Ban chấp hành Trung ương Đảng (khóa XI) về “đổi mới căn bán, toàn diện giáo duc và đào tạo”. Ngoài ra, Hội Nghị Trực tuyến Toàn quốc ngành Giáo đục năm 2020 cho biết chương trình giáo dục mới được xây dựng theo hướng “tiép cận phát triển phẩm chất, năng lực học sinh (nội dung giáo dục thiết thực, giảm tính han lâm, tăng tính thực tế; học sinh không phải ghi nhớ máy móc.
phát huy sự chủ động, sáng tạo của học sinh. Đề hiện thực hóa các mục tiêu trên, phương pháp day học “Lay người học làm trung tam” được xem là phương pháp hữu hiệu và thích hợp nhất.C Sharma (1988) viết: “Trong phương pháp dạy học lay người học làm trung tâm, toàn bộ quá trình day học đều hướng vào nhu câu, khả năng, lợi ích của người học. Mục đích là phát triển ở học sinh kĩ năng và năng lực độc lập học tập và giải quyết các vấn đề. Phương pháp này cần có sự hỗ trợ của các phương tiện, thiết bi day học tích cực, hiện đại, nhăm phát huy cao độ tính tự giác, tư duy logic, suy nghĩ độc lập, sáng tạo của người học.
Một trong những kĩ thuật dạy học hiện đại, hữu ích đáp ứng yêu cầu của phương pháp trên; đồng thời, giúp đạt được những mục tiêu mà Bộ đã đặt ra và giúp học sinh phát huy tính độc lap, tự chủ và tự học chính là sơ đồ tư duy. Ngoài ra, việc triên khai hình thức đạy học trực tuyến trong giai đoạn dịch bệnh như hiện nay gây nên rất nhiều trở ngại, thử thách cho người dạy lẫn người học. Bởi viết được đánh giá là một kĩ năng khó, cụ thé việc viết bài văn miêu tả đòi hỏi người học phải biết quan sát, phân tích và tông hợp thông tin, ý tưởng: phải thé hiện được sự rung động cá nhân trước đối tượng được tả; phải biết vẽ nên bức tranh bang chat liệu ngôn từ dé người khác xem và cảm nhận. Vi thế, dé dạy tốt kĩ nang này, giáo viên cần phải chuan bị that kĩ cho tiết dạy, thế nhưng không thé nào chuẩn bị từng dàn ý, bài làm mẫu cho mỗi học sinh mà chỉ có thê đưa ra một vài mẫu chung, dẫn tới việc học sinh nào cũng thực hiện "cứng ngắt", rap khuôn tương tự với mẫu đã cho.
Hon ca, dé học tốt kĩ năng nay, ban thân học sinh phải thật sự tập trung và ghi chép rất nhiều bởi lượng kiến thức cần phải tiếp thu khá lớn trong suốt quá trình học. Ngoai ra, các em cũng gặp nhiều khó khăn trong việc viết bài văn miều tả như chưa xác định được trọng tâm đối tượng cân tả; chưa biết tả những chi tiết cụ thé, nỗi bật,. Và với tình hình khó khăn ay, trong cuộc làm việc của Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam với các Bộ, Ngành về triển khai năm học 2021-2022, Bộ trường Bộ GD-ĐT Nguyễn Kim Sơn cho biết cần phải “chứ động tổ chức day học, linh hoạt giải pháp bù đắp kiến thức cho học sinh”. Từ những ý kiến trên, chúng tôi nhận thay kĩ thuật day học băng sơ đồ tư duy sẽ mang một ý nghĩa vô cùng quan trọng trong việc lập đàn ý, cụ thê là lập dàn ý bài văn miều tả ở tiêu học.
Bởi, trước khi hoàn thành một bai van nao đó, học sinh đều phải thực hiện việc quan sắt, tìm kiếm và chọn lọc thông tin, ý tưởng dé lập dan ý. Hon cả, nếu những thông tin, ý tưởng trong đàn ý được triển khai theo dang sơ 46 tư duy thì chúng sẽ trở nên hệ thông và khoa học. Các ý chính, ý phụ có được trong quá trình quan sát, tìm kiểm và chọn lọc sẽ được trién khai một cách đây đủ, chỉ tiết hơn trong quá trình thiết kế sơ đồ tư duy. Ngoài ra, dàn ý được thiết kế theo dạng sơ đồ tư duy còn đa đạng hình ảnh và sắc màu, tạo điều kiện cho quá trình tư duy cũng như khả năng sáng tạo, sự nhạy bén của học sinh được phát triển hơn.
Chính vi thế, việc ứng dụng sơ đồ tư duy với day học kĩ năng viết trong môn Tiếng Việt, cụ thê là việc lập dàn ý bài văn miêu tả ở lớp 4.5 là một sự kết hợp hoàn háo, nó hình thành cho học sinh cách ghi chép độc lập, thông minh, tiết kiệm thời gian va dé đàng hệ thông hóa quá trình quan sat, tìm ý và lập dan ý trước khi đặt bút hoàn chính một bai văn miêu tả. Xuất phát từ những lí do trên, bản thân tôi mạnh đạn lựa chọn “Thiét kế và sử dung sơ dé tw duy trong việc hướng dẫn học sinh lớp 4,5 lập dàn ý bài văn miêu ta” làm đề tài nghiên cứu cho khóa luận tốt nghiệp của mình trong năm học này, nhằm giúp nâng cao chất lượng day học kĩ năng viết trong môn Tiếng Việt ở Tiểu học trong giai đoạn khó khăn hiện nay. Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở hệ thông hóa những van đê về lí luận và thực trạng sử dụng sơ đồ tư duy trong dạy học viết văn bản ở tiểu học, đề tài thiết kế một số kiêu, dang sơ đồ tu duy và hướng dẫn sử dung chúng vào việc lập đàn ý bài văn miêu tả, góp phan nâng cao năng lực viết văn bản cho học sinh tiểu học. Nhiệm vu nghiên cứu Đề đạt được mục đích trên, đề tài thực hiện các nhiệm vụ nghiên cứu sau: - Hệ thông hóa cơ sở lí luận của việc thiết kế và ứng dụng sơ đô tư duy trong việc hướng dẫn học sinh lớp 4,5 lập dàn ý bài văn miêu tả.
- Khảo sát và mô tả thực trạng của việc sử dụng sơ đồ tư duy vào dạy học viết văn miêu tả ở tiêu học và vào việc lập dàn ý bài văn miều tả. - Thiết kế một số kiểu, dang sơ đồ tư duy và hướng dẫn sử dụng chúng vào việc lập dàn ý bài văn miéu tả. - Thực nghiệm sư phạm đề kiểm chứng tinh khả thi của các sơ đô tư duy đã thiết kế. Phạm vỉ nghiên cứu Khách thê nghiên cứu là học sinh lớp 4.
Pham vi nghiên cứu bao gồm: - Đôi tượng nghiên cứu: Nghiên cứu dạy — học văn miêu tả lớp 4,5 với sự hồ trợ của sơ đồ tư duy trong việc lập dàn ý. - Phạm vi không gian: thực nghiệm được tô chức tại Trường Tiểu học Doan Thị Điêm (Quận 4, Thành phố Hồ Chi Minh). - Phạm vi thời gian: nghiên cứu được thực hiện trong 6 tháng, từ tháng 9 — 2021 đến tháng 3 — 2022. Phương pháp nghiên cứu Trong quá trình nghiên cứu thực hiện dé tài, tôi áp dụng các phương pháp sau: - Phương pháp điều tra (tim hiểu, xem xét thực trạng hướng dan học sinh lập dàn ý trong việc dạy học thé loại văn miêu tả).
- Phương pháp nghiên cứu lí luận và nghiên cứu thực tiễn (tìm hiểu, xem xét, phân tích lý thuyết và thực tế các vấn đề liên quan đến đẻ tài). - Phương pháp thực nghiệm (kiêm nghiệm khả năng ứng dung sơ đồ tư đuy vào thực tế hướng dẫn học sinh lớp 4.5 lập dàn ý văn miêu tả, tính khả thi của đề tài). - Phương pháp phân tích — so sánh (phân tích, so sánh hiệu quả quá trình thực nghiệm). - Phương pháp thống kê và đánh giá kết quả (thống kê số liệu và đánh giá kết quả thực nghiệm).
Cấu trúc của khóa luận tốt nghiệp Ngoài phần Mở dau, Kết luận và kiến nghị, Phụ lục và Tài liệu tham khảo, trong phan Nội dung tôi triển khai 3 chương sau: Chương l: Cơ sở lí luận và cơ sở thực tiền của việc thiết kê va sử dụng sơ do tư duy trong việc hướng dan học sinh lớp 4,5 lập dàn ý bài văn miêu tả. Chương 2: Thiết kế và sử dung sơ đồ tư duy trong việc hướng dẫn học sinh lớp 4,5 lập dàn ý bai văn miêu tả. Chương 3: Thực nghiệm sư phạm 12 NỘI DUNG CHUONG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIEN 1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu Giáo dục Việt Nam hiện nay giữ một vị trí quan trọng trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước.
Trong đó, Tiêu học được xem là bậc học có nền tảng của hệ thông giáo đục quốc đân, là cấp học bắt buộc và là bước đệm cho học sinh tiếp tục học lên các cấp học cao hơn. Vì thé, việc học sinh tiêu học được tiếp cận, làm quen với các phương pháp, kĩ thuật dạy học hiện đại là điều vô cùng cần thiết trong quá trình học tập và trau dồi của các em. Trong đó, sơ đồ tư duy — được đánh giá cụ thé bởi các tác giả, các chuyên gia — là một trong những phương tiện hữu hiệu và thiết thực nhất, có thé áp dụng trong hau hết các môn học. Cu the: TS.
Trần Đình Châu và TS.