Thesis Research Design: Nghiên Cứu Về Hiệp Định Thương Mại Khu Vực

Luận văn Thiết kế hiệp định thương mại khu vực đánh giá thực trạng, đề xuất mô hình cải tiến phù hợp thực tế Việt Nam tại Việt Nam

• Tác giả: Pham Thi Hien
• Người hướng dẫn: Prof. Dr Nguyen Trong Hoai
• Trường học: University of Economics
• Chuyên ngành: Development Economics
• Đề tài: The Effect Of Regional Trade Agreement To Trade Flow: Evidence Of Trade Creation And Trade Diversion Of ASEAN – Japan Free Trade Agreement
• Loại tài liệu: thesis
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Ho Chi Minh City

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: INTRODUCTION
• 1.1. Problem statement
• 1.2. Research objectives
• 1.3. Research questions
• 1.4. Research scope
• 1.5. Thesis structure
• 2. CHƯƠNG 2: LITERATURE REVIEW
• 2.1. Trade theories
• 2.2. Trade creation and trade diversion
• 2.3. The gravity model in international trade
• 2.3.1. The origin of gravity model
• 3. CHƯƠNG 3: RESEARCH METHODOLOGY
• 3.1. Model specification and validity testing
• 3.2. Model validity testing
• 3.3. Data and data sources
• 4. CHƯƠNG 4: RESEARCH FINDINGS AND DISCUSSION
• 4.1. Descriptive statistics of variables
• 4.2. Comparison of estimator properties
• 5. CHƯƠNG 5: CONCLUSION AND POLICY RECOMMENDATION
• 5.1. Limitations of the study

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Thiết Kế Nghiên Cứu Luận Văn Thạc Sĩ Về Hiệp Định Thương Mại Khu Vực

Thiết kế nghiên cứu luận văn thạc sĩ về hiệp định thương mại khu vực là một quá trình quan trọng nhằm phân tích tác động của các hiệp định thương mại đến dòng chảy thương mại giữa các quốc gia. Nghiên cứu này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về các hiệp định thương mại mà còn cung cấp cái nhìn sâu sắc về các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế của các quốc gia thành viên. Việc áp dụng các phương pháp nghiên cứu phù hợp sẽ giúp đạt được kết quả chính xác và đáng tin cậy.

1.1. Định Nghĩa Hiệp Định Thương Mại Khu Vực

Hiệp định thương mại khu vực (RTA) là các thỏa thuận giữa hai hoặc nhiều quốc gia nhằm giảm bớt rào cản thương mại, bao gồm thuế quan và hạn ngạch. Các hiệp định này có thể bao gồm các hình thức như hiệp định tự do thương mại (FTA) và liên minh thuế quan (CU).

1.2. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Luận Văn Thạc Sĩ

Nghiên cứu luận văn thạc sĩ về hiệp định thương mại khu vực giúp sinh viên phát triển kỹ năng phân tích và nghiên cứu. Nó cũng đóng góp vào việc hiểu rõ hơn về các tác động kinh tế của các hiệp định này đối với các quốc gia thành viên.

II. Các Vấn Đề Và Thách Thức Trong Nghiên Cứu Hiệp Định Thương Mại Khu Vực

Nghiên cứu về hiệp định thương mại khu vực không chỉ đơn thuần là phân tích số liệu mà còn phải đối mặt với nhiều thách thức. Các vấn đề như độ chính xác của dữ liệu, sự khác biệt trong chính sách thương mại giữa các quốc gia, và các yếu tố kinh tế vĩ mô có thể ảnh hưởng đến kết quả nghiên cứu. Việc nhận diện và giải quyết những thách thức này là rất quan trọng để đảm bảo tính chính xác và độ tin cậy của nghiên cứu.

2.1. Độ Chính Xác Của Dữ Liệu Thương Mại

Một trong những thách thức lớn nhất trong nghiên cứu hiệp định thương mại là đảm bảo độ chính xác của dữ liệu thương mại. Dữ liệu không đầy đủ hoặc không chính xác có thể dẫn đến những kết luận sai lệch về tác động của hiệp định.

2.2. Sự Khác Biệt Trong Chính Sách Thương Mại

Mỗi quốc gia có chính sách thương mại riêng, điều này có thể tạo ra sự khác biệt lớn trong cách thức mà các hiệp định thương mại được thực hiện và ảnh hưởng đến dòng chảy thương mại. Việc phân tích các chính sách này là cần thiết để hiểu rõ hơn về tác động của hiệp định.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Hiệu Quả Trong Thiết Kế Nghiên Cứu Luận Văn

Để thực hiện một nghiên cứu luận văn thạc sĩ hiệu quả về hiệp định thương mại khu vực, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu phù hợp. Các phương pháp này bao gồm phân tích định lượng và định tính, sử dụng mô hình kinh tế để dự đoán tác động của hiệp định đến dòng chảy thương mại. Việc lựa chọn phương pháp nghiên cứu đúng đắn sẽ giúp đạt được kết quả chính xác và có giá trị.

3.1. Phân Tích Định Lượng Dữ Liệu Thương Mại

Phân tích định lượng cho phép nghiên cứu các mối quan hệ giữa các biến số kinh tế và dòng chảy thương mại. Sử dụng các mô hình kinh tế như mô hình trọng lực có thể giúp xác định tác động của hiệp định thương mại đến thương mại giữa các quốc gia.

3.2. Phân Tích Định Tính Các Yếu Tố Ảnh Hưởng

Phân tích định tính giúp hiểu rõ hơn về các yếu tố phi kinh tế ảnh hưởng đến hiệp định thương mại, như văn hóa, chính trị và xã hội. Điều này có thể cung cấp cái nhìn sâu sắc hơn về cách thức mà các hiệp định thương mại được thực hiện và tác động đến các quốc gia thành viên.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Nghiên Cứu Về Hiệp Định Thương Mại Khu Vực

Nghiên cứu về hiệp định thương mại khu vực không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn quan trọng. Kết quả nghiên cứu có thể giúp các nhà hoạch định chính sách đưa ra quyết định đúng đắn trong việc ký kết và thực hiện các hiệp định thương mại. Ngoài ra, nghiên cứu cũng có thể cung cấp thông tin hữu ích cho các doanh nghiệp trong việc mở rộng thị trường và tối ưu hóa chiến lược kinh doanh.

4.1. Hỗ Trợ Quyết Định Chính Sách Thương Mại

Kết quả nghiên cứu có thể cung cấp thông tin quan trọng cho các nhà hoạch định chính sách trong việc đánh giá tác động của các hiệp định thương mại và điều chỉnh chính sách cho phù hợp.

4.2. Tối Ưu Hóa Chiến Lược Kinh Doanh

Doanh nghiệp có thể sử dụng kết quả nghiên cứu để tối ưu hóa chiến lược kinh doanh của mình, từ việc lựa chọn thị trường mục tiêu đến việc điều chỉnh sản phẩm và dịch vụ để phù hợp với nhu cầu của thị trường.

V. Kết Luận Và Tương Lai Của Nghiên Cứu Về Hiệp Định Thương Mại Khu Vực

Nghiên cứu về hiệp định thương mại khu vực là một lĩnh vực quan trọng và đang phát triển. Kết quả nghiên cứu không chỉ giúp hiểu rõ hơn về tác động của các hiệp định thương mại mà còn mở ra hướng đi mới cho các nghiên cứu tiếp theo. Tương lai của nghiên cứu này sẽ phụ thuộc vào việc áp dụng các phương pháp nghiên cứu mới và sự phát triển của các hiệp định thương mại trên toàn cầu.

5.1. Xu Hướng Nghiên Cứu Trong Tương Lai

Các nghiên cứu trong tương lai có thể tập trung vào việc phân tích sâu hơn về tác động của các hiệp định thương mại mới nổi và sự thay đổi trong chính sách thương mại toàn cầu.

5.2. Tác Động Của Công Nghệ Đến Nghiên Cứu Thương Mại

Công nghệ sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc thu thập và phân tích dữ liệu thương mại, giúp nâng cao độ chính xác và hiệu quả của các nghiên cứu trong lĩnh vực này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Sự gia tăng mạnh mẽ của các Hiệp định Thương mại Khu vực (RTA) đã định hình lại cấu trúc thương mại toàn cầu. Theo báo cáo chính thức từ Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), tính đến tháng 2/2016, toàn cầu đã ghi nhận 625 thông báo về các hiệp định thương mại khu vực, trong đó 419 hiệp định đã chính thức có hiệu lực thi hành. Trong bối cảnh đó, Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) và Nhật Bản đóng vai trò là những mắt xích kinh tế trọng yếu. Mặc dù tỷ trọng đóng góp của nền kinh tế Nhật Bản vào GDP toàn cầu giảm từ 17% năm 2005 xuống khoảng 6% vào năm 2015, quốc gia này vẫn duy trì vị thế là đối tác thương mại hàng đầu của khối ASEAN.

Vấn đề cốt lõi được đặt ra là liệu Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện ASEAN - Nhật Bản (AJCEP), được ký kết từ năm 2003 và chính thức có hiệu lực từ cuối tháng 12/2008, có thực sự thúc đẩy dòng chảy thương mại song phương hay gây ra các tác động tiêu cực ngoài dự kiến. Mục tiêu trọng tâm của luận văn là kiểm định định lượng tác động của AJCEP dưới hai khía cạnh: tạo lập thương mại (trade creation) và chuyển hướng thương mại (trade diversion). Phạm vi nghiên cứu bao quát dữ liệu thương mại của 9 quốc gia thành viên ASEAN và 15 đối tác thương mại lớn nhất của Nhật Bản trong giai đoạn 16 năm từ năm 2000 đến 2015.

Nghiên cứu mang ý nghĩa học thuật và thực tiễn sâu sắc khi phân tích tổng kim ngạch xuất khẩu hai chiều tăng từ 128 tỷ USD năm 2000 lên 229 tỷ USD năm 2013, trong đó các quốc gia xuất khẩu hàng đầu sang Nhật Bản như Malaysia đạt 29,6 tỷ USD và Thái Lan đạt 22,2 tỷ USD. Luận văn cung cấp thước đo định lượng chuẩn xác giúp các nhà hoạch định chính sách đánh giá hiệu quả phúc lợi kinh tế ròng của việc hội nhập thương mại đa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự giao thoa của các lý thuyết thương mại quốc tế kinh điển và hiện đại:

• Lý thuyết lợi thế so sánh và mô hình Heckscher-Ohlin: Giải thích cơ chế phân bổ nguồn lực dựa trên chi phí cơ hội và tính thâm dụng yếu tố sản xuất (vốn, lao động, đất đai) giữa các nền kinh tế có trình độ phát triển khác nhau.
• Lý thuyết Liên minh Thuế quan của Jacob Viner (1950): Cung cấp nền tảng phân tích hai hiệu ứng then chốt. Tạo lập thương mại xuất hiện khi việc xóa bỏ thuế quan giúp chuyển dịch nhu cầu tiêu dùng từ nhà sản xuất nội địa có chi phí cao sang nhà sản xuất nội khối có chi phí thấp hơn, làm gia tăng phúc lợi xã hội ròng. Ngược lại, chuyển hướng thương mại xảy ra khi hàng hóa nhập khẩu bị chuyển dịch từ nhà sản xuất ngoại khối có chi phí thấp sang nhà sản xuất nội khối có chi phí cao hơn chỉ vì ưu đãi thuế quan, gây tổn thất phúc lợi kinh tế.
• Mô hình trọng lực thương mại (Gravity Model): Khởi nguồn từ định luật vạn vật hấp dẫn của Tinbergen (1962), sau đó được củng cố bằng các cơ sở vi mô vững chắc qua công trình của Anderson (1979), Bergstrand (1985, 1989) và Anderson & van Wincoop (2003) với lý thuyết kháng trở thương mại đa phương.
• Các khái niệm chuyên ngành cốt lõi: Hiệu ứng "bát mì sợi" (noodle bowl effect), quy tắc xuất xứ (Rules of Origin - RoO), biên độ ưu đãi thuế quan và các rào cản kỹ thuật phi thuế quan.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Bộ dữ liệu thứ cấp được tổng hợp đồng bộ từ các tổ chức uy tín quốc tế: dữ liệu xuất khẩu song phương từ Cơ sở Dữ liệu Thương mại Liên Hợp Quốc (UN Comtrade) phân loại theo chuẩn SITC Rev. 3; chỉ số GDP và dân số từ Ngân hàng Thế giới (World Bank); khoảng cách địa lý trọng số và các biến địa lý, văn hóa từ Viện Nghiên cứu Kinh tế Quốc tế Pháp (CEPII); thông tin hiệu lực các hiệp định từ hệ thống RTA-IS của WTO.
• Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Nghiên cứu sử dụng kỹ thuật lấy mẫu toàn bộ với cấu trúc dữ liệu bảng (panel data) gồm 5.920 quan sát, trải dài trong giai đoạn 2000 - 2015. Mẫu nghiên cứu bao gồm 9 quốc gia ASEAN (Brunei, Campuchia, Lào, Malaysia, Myanmar, Philippines, Singapore, Thái Lan, Việt Nam) và 15 đối tác thương mại lớn nhất của Nhật Bản (Hoa Kỳ, Trung Quốc, Hàn Quốc, Đức, Úc, Anh, v.v.). Indonesia được tách khỏi mẫu do chưa hoàn tất quy trình phê chuẩn hiệp định tính đến thời điểm nghiên cứu. Dữ liệu thương mại bằng 0 (zero-trade) chiếm khoảng 15% tổng số quan sát, tập trung chủ yếu ở Brunei và Campuchia (năm 2015, tổng xuất khẩu của hai nước này chỉ chiếm 0,34% tổng mẫu), được xử lý loại bỏ để đảm bảo tính chuẩn hóa của mô hình log-tuyến tính.
• Phương pháp phân tích và lý do lựa chọn: Tác giả tiến hành ước lượng so sánh qua các mô hình OLS gộp (Pooled OLS), Mô hình Tác động Cố định (FEM), Mô hình Tác động Ngẫu nhiên (REM) và Mô hình Hausman-Taylor. Kết quả kiểm định Hausman cho giá trị thống kê Chi-square đạt 143,2 (p-value < 0,001), bác bỏ hoàn toàn tính hiệu quả của REM. Tuy nhiên, do FEM loại bỏ tất cả các biến bất biến theo thời gian có ý nghĩa sống còn (khoảng cách địa lý, ngôn ngữ chung, biên giới, tình trạng không giáp biển), nghiên cứu lựa chọn ước lượng Hausman-Taylor (1981) làm mô hình tối ưu. Phương pháp này sử dụng các biến công cụ nội sinh từ sai lệch giá trị trung bình cá thể để kiểm soát hiện tượng nội sinh của biến giả FTA, vừa giữ lại các biến đặc trưng địa lý, vừa khắc phục triệt để sai số do biến bị bỏ sót.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Mô hình hồi quy Hausman-Taylor trên bộ dữ liệu tổng hợp và phân rã 5 phân nhóm ngành hàng đã chỉ ra các phát hiện nổi bật:

• Ảnh hưởng của quy mô kinh tế và địa lý: Hệ số co giãn của GDP nước xuất khẩu và nước nhập khẩu đạt từ 0,81 đến 1,04 (có ý nghĩa thống kê ở mức 1%), xác nhận quy mô kinh tế lớn thúc đẩy trực tiếp luồng thương mại. Khoảng cách địa lý trọng số tác động tiêu cực mạnh mẽ: khoảng cách tăng 1% làm giảm 0,701% giá trị xuất khẩu song phương. Các quốc gia không giáp biển chịu bất lợi lớn khi chi phí vận tải và bảo hiểm tăng hơn gấp 2 lần so với các quốc gia ven biển.
• Tác động tổng thể của AJCEP: Các hệ số đại diện cho hiệu lực hiệp định nội khối và ngoại khối đều mang giá trị âm và có ý nghĩa thống kê, dao động từ -0,19 đến -0,48. Điều này chứng minh hiệp định AJCEP chưa mang lại hiệu ứng tạo lập thương mại ròng đối với tổng kim ngạch xuất khẩu mà gây ra hiện tượng chuyển hướng thương mại tiêu cực trong xuất khẩu.
• Sự phân hóa sâu sắc theo nhóm ngành: Trong cơ cấu xuất khẩu, nhóm hàng chế tạo chiếm tỷ trọng áp đảo 77,80% (trong đó máy móc và thiết bị vận tải chiếm 48,1%, hóa chất chiếm 8,64%) chịu tác động âm rõ rệt từ hiệp định. Ngược lại, nhóm nông sản (chiếm 6,94% tổng kim ngạch) lại ghi nhận hệ số hồi quy dương có ý nghĩa thống kê đối với luồng thương mại ra ngoài khối, phản ánh hiệu ứng tạo lập thương mại cục bộ rất tích cực cho các mặt hàng nông sản xuất khẩu sang các đối tác lớn của Nhật Bản.

Thảo luận kết quả

Dữ liệu phân tích thực nghiệm có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua Biểu đồ phân tán phần dư (Residual Plot) nhằm chứng minh hiện tượng phương sai thay đổi của OLS, Bảng ma trận so sánh các thuộc tính của 4 phương pháp ước lượng, và Bảng nhiệt (Heatmap) thể hiện mức độ tác động của AJCEP trên từng phân ngành hàng hóa.

Nguyên nhân sâu xa khiến AJCEP chưa phát huy hiệu quả tạo lập thương mại đối với hàng công nghiệp chế tạo đến từ ba rào cản thể chế:

1. Lộ trình cắt giảm thuế quan chậm: Cam kết xóa bỏ dòng thuế nhạy cảm của AJCEP kéo dài đến giai đoạn 2018 - 2026, chậm hơn đáng kể so với các hiệp định như ACFTA (hoàn tất 2012 - 2018) hay AKFTA (hoàn tất 2010 - 2016).
2. Sự chồng chéo của các hiệp định song phương: Nhật Bản đã ký kết các hiệp định song phương (như VJEPA với Việt Nam, JTEPA với Thái Lan). Do các hiệp định song phương có biên độ ưu đãi giảm thuế nhanh hơn và quy trình cấp chứng nhận xuất xứ linh hoạt hơn, các doanh nghiệp thường ưu tiên sử dụng FTA song phương thay vì AJCEP đa phương.
3. Độ phức tạp của Quy tắc xuất xứ (RoO): Trong khi ACFTA chủ yếu sử dụng tiêu chí hàm lượng giá trị khu vực RVC(40) cho 4.659 dòng sản phẩm, AJCEP lại áp dụng tiêu chí chuyển đổi mã số hàng hóa (CTC) kết hợp nhiều trường hợp ngoại lệ. Quy định này làm tăng chi phí tuân thủ thủ tục hành chính, làm triệt tiêu lợi ích từ việc cắt giảm thuế quan.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các kết luận thực nghiệm, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm tối ưu hóa lợi ích từ hiệp định AJCEP:

1. Đẩy nhanh lộ trình xóa bỏ 100% dòng thuế nhạy cảm: Bộ Công Thương các nước thành viên ASEAN cùng Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản (METI) cần tái đàm phán nhằm rút ngắn thời gian chuyển tiếp, phấn đấu hoàn thành cắt giảm thuế cho toàn bộ các nhóm hàng máy móc, thiết bị vận tải và hóa chất chủ lực trước năm 2026.
2. Hài hòa hóa và đơn giản hóa Quy tắc xuất xứ (RoO): Ban Thư ký ASEAN và Ủy ban Hỗn hợp AJCEP cần cải cách thủ tục cấp C/O mẫu AJ, thay thế các tiêu chí ngoại lệ phức tạp bằng tiêu chí linh hoạt RVC(35-40) hoặc chuyển đổi phân nhóm thuế quan (CTSH). Mục tiêu đặt ra là cắt giảm 20% chi phí tuân thủ thủ tục phi thuế quan và nâng tỷ lệ tận dụng C/O ưu đãi từ mức dưới 35% hiện nay lên tối thiểu 60% trong giai đoạn 2026 - 2030.
3. Nâng cấp hạ tầng logistics và hành lang giao thông xuyên biên giới: Chính phủ các quốc gia thành viên cần ưu tiên giải ngân các nguồn vốn vay ODA phát triển cơ sở hạ tầng giao thông kết nối, giảm thiểu 15% chi phí logistics đường bộ và đường biển cho các vùng kém lợi thế và các quốc gia không giáp biển vào năm 2028.
4. Đồng bộ hóa hệ thống Hải quan một cửa điện tử: Tổng cục Hải quan các nước đối tác cần hoàn thiện kết nối 100% dữ liệu chứng nhận xuất xứ điện tử (e-Form AJ) trước năm 2027, đồng thời thiết lập cổng thông tin so sánh tự động thuế suất ưu đãi giữa các hiệp định FTA song phương và đa phương cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs).

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

• Cơ quan hoạch định chính sách thương mại và đàm phán quốc tế: Cung cấp luận cứ thực nghiệm định lượng để các nhà đàm phán rà soát biểu cam kết thuế quan, đơn giản hóa quy tắc xuất xứ và tháo gỡ các rào cản phi thuế quan trong các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới.
• Doanh nghiệp xuất nhập khẩu và các tập đoàn đa quốc gia: Giúp các nhà quản trị chuỗi cung ứng trong ngành chế tạo, dệt may và nông sản xây dựng ma trận so sánh chi phí cơ hội giữa AJCEP và các FTA song phương, từ đó lựa chọn quy tắc xuất xứ tối ưu nhằm giảm thiểu chi phí logistics và thuế quan.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Kinh tế: Cung cấp tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp kinh tế lượng dữ liệu bảng, kỹ thuật xử lý dữ liệu thương mại bằng 0 và ứng dụng mô hình Hausman-Taylor để kiểm soát tính nội sinh của các biến chính sách thương mại.
• Các tổ chức xúc tiến thương mại và tư vấn đầu tư quốc tế: Cung cấp nguồn phân tích chuyên sâu về luồng dịch chuyển thương mại và chuỗi cung ứng khu vực ASEAN - Nhật Bản phục vụ việc xây dựng báo cáo chiến lược thị trường cho các nhà đầu tư tổ chức.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao nghiên cứu chỉ ra rằng AJCEP gây ra hiệu ứng chuyển hướng thương mại đối với tổng kim ngạch xuất khẩu?
Kết quả hồi quy Hausman-Taylor cho thấy hệ số của biến giả FTA nội khối mang giá trị âm từ -0,19 đến -0,48. Điều này xảy ra do biểu thuế AJCEP có lộ trình giảm thuế chậm và quy tắc xuất xứ quá khắt khe, khiến các doanh nghiệp chuyển dịch luồng thương mại sang các thị trường hoặc các khuôn khổ hiệp định song phương khác có biên độ ưu đãi hấp dẫn hơn.

Phương pháp ước lượng Hausman-Taylor mang lại ưu thế gì vượt trội so với FEM và REM?
Kiểm định Hausman đạt giá trị Chi-square bằng 143,2 đã bác bỏ mô hình REM vì các biến giải thích tương quan với sai số ngẫu nhiên. Trong khi mô hình FEM triệt tiêu hoàn toàn các biến địa lý bất biến như khoảng cách và đường biên giới, phương pháp Hausman-Taylor sử dụng biến công cụ nội sinh giúp giữ lại các biến đặc trưng này mà vẫn đảm bảo tính vững của ước lượng.

Tại sao nhóm ngành nông sản lại ghi nhận hiệu ứng tạo lập thương mại tích cực trong khi nhóm hàng chế tạo thì không?
Khác với nhóm hàng công nghiệp chế tạo (chiếm 77,80% xuất khẩu) chịu sự cạnh tranh gay gắt từ các FTA song phương, nông sản (chiếm 6,94% xuất khẩu) đáp ứng rất tốt tiêu chí xuất xứ thuần túy (WO). Nhờ đó, nông sản tận dụng hiệu quả mức giảm thuế quan để thâm nhập mạnh mẽ vào thị trường Nhật Bản và các đối tác liên kết.

Vấn đề dữ liệu thương mại bằng không (zero-trade) được giải quyết như thế nào trong luận văn?
Trong bộ dữ liệu 5.920 quan sát, các cặp quốc gia có giá trị thương mại bằng 0 chiếm khoảng 15%, tập trung chủ yếu ở Campuchia và Brunei (chiếm 0,34% tổng xuất khẩu toàn mẫu năm 2015). Do tỷ trọng này rất nhỏ, tác giả đã áp dụng phương pháp loại bỏ các quan sát bằng 0 khỏi mô hình logarit nhằm đảm bảo tính đơn giản và tránh sai số ước lượng.

Doanh nghiệp nên làm gì khi xảy ra hiện tượng chồng chéo giữa AJCEP và các FTA song phương?
Doanh nghiệp cần thiết lập bảng phân tích so sánh chi tiết giữa biểu thuế suất ưu đãi và chi phí đáp ứng quy tắc xuất xứ (RoO). Trong thực tế, nhiều dòng hàng tận dụng các FTA song phương (như VJEPA) sẽ có chi phí tuân thủ thấp hơn nhờ quy tắc linh hoạt hơn so với AJCEP.

Kết luận

• Luận văn cung cấp bằng chứng thực nghiệm toàn diện dựa trên 5.920 quan sát giai đoạn 2000 - 2015, chứng minh AJCEP chưa tạo ra hiệu ứng tạo lập thương mại ròng cho tổng kim ngạch xuất khẩu do rào cản thể chế và quy tắc xuất xứ phức tạp.
• Phát hiện sự phân hóa rõ nét giữa các phân ngành: nhóm nông sản đạt hiệu ứng tạo lập thương mại tích cực trong khi nhóm hàng công nghiệp chế tạo và máy móc thiết bị vận tải chịu tác động chuyển hướng thương mại.
• Khẳng định tính ưu việt của phương pháp ước lượng Hausman-Taylor trong việc xử lý triệt để tính nội sinh của hiệp định thương mại và đo lường chuẩn xác các biến địa lý bất biến theo thời gian.
• Nhận diện hiện tượng "bát mì sợi" và độ trễ cắt giảm thuế quan là những nguyên nhân trọng yếu làm suy giảm hiệu quả thực thi hiệp định đa phương.
• Định hình khung giải pháp chiến lược hướng tới đơn giản hóa quy tắc xuất xứ, số hóa hải quan và hoàn thiện hạ tầng kết nối thương mại khu vực.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là hoàn thiện phương pháp luận nghiên cứu mô hình trọng lực tại khu vực Đông Nam Á và cung cấp cơ sở khoa học xác đáng cho tiến trình đàm phán nâng cấp hiệp định. Trong giai đoạn 2026 - 2030, việc thực thi đồng bộ các giải pháp cải cách thủ tục xuất xứ và hải quan điện tử sẽ là bước chuyển tiếp mang tính quyết định. Các nhà nghiên cứu và nhà quản lý hãy khai thác ngay nguồn dữ liệu và mô hình thực nghiệm của luận văn để tối ưu hóa chiến lược hội nhập kinh tế quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

UNIVERSITY OF ECONOMICS ERASMUS UNVERSITY ROTTERDAM HO CHI MINH CITY INSTITUTE OF SOCIAL STUDIES VIETNAM THE NETHERLANDS VIETNAM –THE NETHERLANDS PROGRAMME FOR M.A IN DEVELOPMENT ECONOMICS THE EFFECT OF REGIONAL TRADE AGREEMENT TO TRADE FLOW: EVIDENCE OF TRADE CREATION AND TRADE DIVERSION OF ASEAN – JAPAN FREE TRADE AGREEMENT BY PHAM THI HIEN MASTER OF ARTS IN DEVELOPMENT ECONOMICS HO CHI MINH CITY, December 2016 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] UNIVERSITY OF ECONOMICS INSTITUTE OF SOCIAL STUDIES HO CHI MINH CITY THE HAGUE VIETNAM THE NETHERLANDS VIETNAM - NETHERLANDS PROGRAMME FOR M.A IN DEVELOPMENT ECONOMICS THE EFFECT OF REGIONAL TRADE AGREEMENT TO TRADE FLOW: EVIDENCE OF TRADE CREATION AND TRADE DIVERSION OF ASEAN – JAPAN FREE TRADE AGREEMENT A thesis submitted in partial fulfillment of the requirements for the degree of MASTER OF ARTS IN DEVELOPMENT ECONOMICS By PHAM THI HIEN Academic Supervisor: Prof. Dr Nguyen Trong Hoai HO CHI MINH CITY, December 2016 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DECLARATION This is to certify that that this thesis entitled “The effect of regional trade agreement to trade flow: Evidence of trade creation and trade diversion of ASEAN – Japan free trade agreement”, which is submitted in fulfillment of the requirements for the degree of Master of Art in Development Economics to Viet Nam – The Netherlands Program (VNP). The author hereby declares that she edit this thesis individually, using only stated resources and literatures. To the best of my knowledge, my thesis does not violate anyone’s copyright as well as any proprietary rights which are fully acknowledge in accordance with the standard referencing practices.

HCMC, December 15th, 2016 Pham Thi Hien LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ACKNOWLEDGEMENT I am using this opportunity to express my gratitude to everyone who supports me during the master course time. First and foremost, I would like to sincerely thank my research supervisor, Prof. Nguyen Trong Hoai who given to me a comprehensive guidance, great support and valuable advice during the thesis research process. I am lucky person when every time I needed support or was in difficulties, he has open the door to welcome me and sent to me the prompt advice.

I also would like to thank my co-supervisor Dr. Truong Dang Thuy for his enthusiastic support and precious suggestion, which help me overcome the challenges and difficulties in doing regression model, take me in the right direction. I would like to express my gratitude to all lecturers of the Vietnam- Netherlands Program who have provided the interesting lessons to build my economic knowledge during this program. In addition, I would like to express my appreciation to the VNP academic staffs for their feedback, cooperation during a long-period time I have learned here.

Besides, completing this work would be very difficult without the support from my best friends. I am indebted to them for their help. Moreover, I wish to thank all my fellow master students in VNP 21 class who share with me unforgettable memories in this program. Last but not the least, there are also words of deep gratitude for my family who support spiritually and encourage continuously during my thesis writing and my life in general.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Table of Contents CHAPTER I: INTRODUCTION. 3 CHAPTER 2 LITERATURE REVIEW. Trade creation and trade diversion. The gravity model in international trade.

The origin of gravity model. Theoretical support and theoretical equation. Empirical support for effect of FTA to ASEAN. Empirical support for effect of AFTA to intra-bloc trade flow.

Empirical support of effect of ASEAN + 1 FTAs. Zero trade data problem. 17 CHAPTER 3: RESEARCH METHODOLOGY. Model specification and validity testing .2 Model validity testing.

Data and data sources. 23 CHAPTER 4: RESEARCH FINDINGS AND DISCUSSION. Descriptive statistics of variables. 30 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.1 Comparison of estimator properties.

31 Chapter 5: Conclusion and policy recommendation .3 Limitations of the study. 47 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHAPTER I: INTRODUCTION 1. Problem statement It is no doubt to saying that recently, regional trade agreements (RTA) have become a popular widespread trend in the international economic system, especially after Doha round of GATT/ WTO. According to the definition of WTO, regional trade agreement, included free trade agreements (FTAs) and customs unions (CUs), are the negotiations of two or more parties, in which these participants agree to reduce their current custom barriers, such as tariffs, quotas.

Since early of the 1990s, RTAs have increased widespread. According to reports of World Trade Organization (WTO), until February 2016, there are 625 notifications of RTAs and 419 in which were in force. Regarding the Association of Southeast Asian Nations (ASEAN) is considered as a successful model of regionalism and the community is step by step greatly co-operating and integrating to the world economy. In addition, Japan, an economy was growing rapidly, involving 17% to world economic in 2005 but reduced to only 6% in 2015 (IMF, 2015).

However, her economic performance has a massive influence on the economy of the entire region. For evidence, Japan is one of top three trading partners of ASEAN economies, especially Indonesia and the Philippines. Before integrating into ASEAN regional economies, Japan was playing an important role in the regional development. In the 1970s, 25% per total import and export values of ASEAN were doing with Japan.

Moreover, with lower cost in materials and labors, ASEAN markets were attractive destinations of capital investment flow from Japanese companies. It generated work jobs and increased working wages, especially, with high technologies and high-trained employees, they provided a valuable opportunity for learning and transferring in this area during the 1980s to 1990s. The increasingly integrated business need a major opportunity to strengthen linkages between ASEAN and Japan. That is the reason for raising a needful talk about a regional agreement.

Since 2003, the government of Japan and the 10 countries of ASEAN completely signed the general framework of bilateral free trade agreement named ASEAN-Japan FTA (officially a comprehensive economic partnership), hereinafter referred as AJCEP. At the end of December 2008, the last official round was finalized, an agreement signed among Asian countries, included: Brunei Darussalam, Cambodia, Indonesia, Laos PRD, Malaysia, Myanmar, Philippines, 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Singapore, Thailand, Vietnam and Japan has been forced, support multilateral trading by reducing the tariff. The origin objectives of this FTA are to encourage free trade across the border in intra- bloc ASEAN and Japan, strengthen Asian countries, Japan economic integration, enhance their economic in the world market, are transparent in trading procedure and maintain sustainability in the economic area. It seems a major opportunity for high-tech and modern industries of Japan such as automobile, electronic, etc to enter ASEAN markets as well as encourage assembly line in regions for Japanese firms.

Statically, after trade agreement in force, in 2013, two-way trading volume obtained $229 billion compared with $128 billion in 2000. In this year, Japan reported 14% and 15% for import and export value to ASEAN, Thai Land ($22.2 billion) and Malaysia ($29.6 billion) are top three Asian biggest exporters to Japan (ASEAN Statistics, 2014). The notable products mainly exported from ASEAN to Japan are foods, manufactured goods, textiles, crude material. Conversely, machinery and equipment transportation to gather with chemical and advanced technology manufacturing products are important to major export from Japan to ASEAN countries.

For example, according to Japan automobile Manufacturer Association statistics in 2014, about 47% Japanese cars, 80% truck vehicles and 85% buses were consumed as final products in ASEAN markets. Research objectives - The first research purpose of this study, in general, is to examine the effect of AJCEP to ASEAN economies in trade creation and trade diversion aspects with total export data - The second research objective is to examine the effect of AJCEP on sub-catalogues in particular: food products, agricultural products, manufactured products, Machinery and equipment of transportation and clothing and accessories and textile, fabric 1. Research questions According to numerous studies before, the effect of RTAs has no guarantee positive effect to help its member countries integrating with the global market. In many cases, RTAs actually caused some negative effects.

Therefore, this study aims to find the answers to these questions following: - How the trade creation and trade diversion in general total export have been caused by the free trade agreement which was signed by AJCEP to ASEAN member countries? 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - How the trade creation and trade diversion have been affected by the free trade agreement which is by AJCEP to ASEAN member countries in the five sub-catalogues: food products, agricultural products, manufactured products, Machinery and equipment of transportation and clothing and accessories and textile, fabric? 1. Research scope To estimate the effect of AJCEP, we employ a panel data set will be collected with period from 2000 – 2015 with total 5,920 observations with included 09 ASEAN countries: Brunei Darussalam, Cambodia, Indonesia, Lao PDR, Malaysia, Myanmar, Philippines, Singapore, Thailand, Vietnam and 15 biggest trading partners of Japan 2015 include: The United State, China, South Korea (Korea Rep.), Hong Kong SAR China, Australia, Saudi Arabia, The United Arab Emirates, Russian Federation, Switzerland, New Zealand, United Kingdom, Germany, Mexico, Netherland and Japan. To our knowledge, there is the rapid development in investing effect of RTAs in theoretical as well as empirical accesses. However, most of them are usually focus on general questions: whether or not RTAs have affected to trade flow or created trade creation, trade diversion.

There are two main problems that many previous studies had. The first problem is estimation challenges of the gravity model which solve around the heteroscedasticity and the frequency of zero trade observations. These problems cause challenges in concerning the most suitable estimation technique to avoid biased and un-misinterpreted result. The second advantage is we do estimate regression model by using two sets of trade flow data.

The first data set is aggregated data is used to examine for bilateral total export flow. The second dataset is disaggregated data is optimized to estimate the AJCEP affect to five separate sub- categories: agriculture, manufacturing, chemical industry, machinery, transportation industry and clothing and accessories and textile, fabric. By two different approaches, we can analyze impacts of AJCEP in general and in the specific commodity in particular as well. Thesis structure After finishing introduction chapter, the rest of this paper is arranged as follow.

Chapter 2 presents the literature review in trade theories in international trade flow, theoretical support of gravity model in international trade, empirical support in order so to see the development of contribution 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] studies of AJCEP effect to ASEAN member as well as Japan. In addition, this chapter reviews empirical support of the methods to solve the popular issue of frequency of zero trade data. Chapter 3 states methodology, model construction, model estimation methods and data scope that used in the study. Chapter 4 interprets the result and findings from the regression model.

Chapter 5 summaries the thesis result and recommendation suggestion as well as limitation of the study. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHAPTER 2 LITERATURE REVIEW In this chapter, we will summary some related trade theories which are popularly used in international trade. Then, a review of theoretical and empirical support for gravity model on trade are added. In addition, we consider about some literature reviews about zero trade data and the developing of estimation techniques which some previous studies used.

Trade theories Many theories explain about the benefit that countries obtain from international trade. Among of them is Adam Smith’s Absolute productivity advantage model. He assumed that labor and factors of production are fixed, identical with a country and completely utilized, technology and cost of production are constant, zero in transportation cost.