Luận văn thạc sĩ vnu ued thiết kế và sử dụng hệ thống bài tập theo hướng tiếp cận pisa trong dạy học phần hóa học vô cơ lớp 9

Luận văn thạc sĩ VNU UED trình bày thiết kế và ứng dụng hệ thống bài tập theo hướng tiếp cận PISA trong dạy học hóa học vô cơ lớp 9.

• Tác giả: Trần Thị Nguyệt Minh
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Trung Ninh
• Trường học: Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm Hóa học
• Đề tài: Thiết Kế Và Sử Dụng Hệ Thống Bài Tập Theo Hƣớng Tiếp Cận PISA Trong Dạy Học Phần Hóa Học Vô Cơ Lớp 9
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG BÀI TẬP THEO HƯỚNG TIẾP CẬN PISA TRONG DẠY HỌC PHẦN HÓA HỌC VÔ CƠ LỚP 9
• 1.1. Đổi mới phương pháp dạy học
• 1.2. Đổi mới phương pháp dạy học trên thế giới
• 1.3. Đổi mới phương pháp dạy học ở Việt Nam
• 1.4. Một số xu hướng đổi mới phương pháp dạy học ở trường phổ thông hiện nay
• 1.5. Cơ sở lý luận của việc sử dụng bài tập trong dạy học Hóa học ở trường THCS
• 1.5.1. Ý nghĩa của việc sử dụng bài tập hóa học trong dạy học Hóa học ở trường THCS
• 1.5.2. Phân loại các dạng bài tập dùng trong dạy học môn Hóa học ở trường THCS
• 1.5.3. Cơ sở lý luận về việc xây dựng bài tập hóa học mới trong dạy học Hóa học ở trường THCS
• 1.5.3.1. Ý nghĩa của việc xây dựng các bài tập hóa học mới
• 1.5.3.2. Một số định hướng trong việc xây dựng bài tập hóa học mới
• 1.6. Tìm hiểu về chương trình đánh giá HS quốc tế PISA
• 1.6.1. Đặc điểm của PISA
• 1.6.2. Mục tiêu đánh giá
• 1.6.3. Nội dung đánh giá
• 1.6.4. Cách đánh giá trong bài tập PISA
• 1.6.5. Đối tượng đánh giá
• 1.6.6. Những quốc gia đã tham gia PISA và kết quả đạt được
• 1.7. Thực trạng việc sử dụng bài tập trong dạy học môn Hóa học lớp 9 ở một số trường THCS tại Hải Phòng
• 2. CHƯƠNG 2: THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG BÀI TẬP THEO HƯỚNG TIẾP CẬN PISA TRONG DẠY HỌC HÓA HỌC VÔ CƠ LỚP 9
• 2.1. Phân tích chương trình hóa học 9
• 2.1.1. Mục tiêu cơ bản của chương trình hóa học lớp 9
• 2.1.2. Cấu trúc nội dung chương trình (trích dẫn từ [20])
• 2.2. Thiết kế hệ thống bài tập theo hướng tiếp cận PISA trong dạy học phần hóa học vô cơ lớp 9
• 2.2.1. Cơ sở và nguyên tắc
• 2.2.2. Hệ thống bài tập hóa học vô cơ lớp 9 theo hướng tiếp cận PISA
• 2.3. Sử dụng hệ thống bài tập theo hướng tiếp cận PISA trong dạy học hóa học vô cơ lớp 9
• 2.3.1. Sử dụng khi dạy bài mới
• 2.3.2. Sử dụng khi luyện tập, ôn tập
• 2.3.3. Sử dụng khi tự học ở nhà
• 2.3.4. Sử dụng khi kiểm tra, đánh giá
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích, nhiệm vụ thực nghiệm
• 3.2. Thời gian, đối tượng thực nghiệm
• 3.3. Quá trình tiến hành thực nghiệm
• 3.4. Kết quả thực nghiệm và xử lý kết quả thực nghiệm
• 3.4.1. Kết quả kiểm tra trước thực nghiệm
• 3.4.2. Kết quả kiểm tra sau thực nghiệm
• 3.4.3. Xử lí kết quả
• 3.4.4. Phân tích kết quả thực nghiệm sư phạm
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Thiết Kế Hệ Thống Bài Tập Hóa Học Vô Cơ

Thiết kế hệ thống bài tập hóa học vô cơ theo tiếp cận PISA cho lớp 9 là một nhiệm vụ quan trọng trong giáo dục hiện đại. Mục tiêu chính là giúp học sinh không chỉ nắm vững kiến thức mà còn phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề và tư duy phản biện. Hệ thống bài tập này cần được xây dựng dựa trên các tiêu chí của PISA, nhằm đánh giá khả năng ứng dụng kiến thức vào thực tiễn.

1.1. Ý Nghĩa Của Việc Thiết Kế Hệ Thống Bài Tập

Việc thiết kế hệ thống bài tập hóa học vô cơ không chỉ giúp học sinh củng cố kiến thức mà còn phát triển kỹ năng tư duy và khả năng giải quyết vấn đề. Hệ thống này cần phản ánh thực tiễn cuộc sống, giúp học sinh thấy được ứng dụng của hóa học trong đời sống hàng ngày.

1.2. Các Yếu Tố Cần Xem Xét Trong Thiết Kế

Các yếu tố như nội dung bài tập, phương pháp giảng dạy và cách đánh giá cần được xem xét kỹ lưỡng. Nội dung bài tập cần phong phú, đa dạng và phù hợp với chương trình học, đồng thời phải kích thích sự sáng tạo và hứng thú của học sinh.

II. Thách Thức Trong Việc Áp Dụng Tiếp Cận PISA

Mặc dù việc áp dụng tiếp cận PISA trong dạy học hóa học vô cơ mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng gặp phải không ít thách thức. Những thách thức này có thể đến từ việc thay đổi tư duy giảng dạy, sự thiếu hụt tài liệu và nguồn lực, cũng như sự không đồng nhất trong việc đánh giá kết quả học tập.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Thay Đổi Phương Pháp Dạy Học

Giáo viên thường gặp khó khăn trong việc thay đổi phương pháp dạy học truyền thống sang phương pháp tích cực hơn. Điều này đòi hỏi thời gian và nỗ lực để làm quen với các phương pháp mới, cũng như cần có sự hỗ trợ từ nhà trường.

2.2. Thiếu Tài Nguyên Hỗ Trợ

Nhiều trường học thiếu tài liệu và nguồn lực cần thiết để triển khai hệ thống bài tập theo hướng tiếp cận PISA. Việc này có thể dẫn đến việc giáo viên không thể thiết kế bài tập phù hợp, ảnh hưởng đến chất lượng dạy học.

III. Phương Pháp Thiết Kế Hệ Thống Bài Tập Hóa Học Vô Cơ

Để thiết kế hệ thống bài tập hóa học vô cơ theo tiếp cận PISA, cần áp dụng các phương pháp giảng dạy hiện đại, chú trọng vào việc phát triển năng lực cho học sinh. Các bài tập cần được xây dựng dựa trên các tình huống thực tiễn, giúp học sinh dễ dàng liên hệ kiến thức với cuộc sống.

3.1. Xây Dựng Bài Tập Dựa Trên Tình Huống Thực Tiễn

Các bài tập nên được thiết kế dựa trên các tình huống thực tế mà học sinh có thể gặp phải trong cuộc sống hàng ngày. Điều này không chỉ giúp học sinh dễ dàng tiếp cận kiến thức mà còn kích thích sự tò mò và hứng thú học tập.

3.2. Sử Dụng Công Nghệ Trong Dạy Học

Việc tích hợp công nghệ vào dạy học hóa học vô cơ sẽ giúp nâng cao hiệu quả giảng dạy. Các công cụ trực tuyến có thể được sử dụng để tạo ra các bài tập tương tác, giúp học sinh tham gia tích cực hơn vào quá trình học tập.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Hệ Thống Bài Tập Hóa Học Vô Cơ

Hệ thống bài tập hóa học vô cơ theo tiếp cận PISA không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề. Việc áp dụng hệ thống này trong thực tiễn đã cho thấy những kết quả tích cực trong việc nâng cao chất lượng dạy học.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Từ Thực Nghiệm

Các nghiên cứu thực nghiệm cho thấy việc áp dụng hệ thống bài tập theo hướng tiếp cận PISA đã giúp học sinh cải thiện đáng kể khả năng tư duy phản biện và giải quyết vấn đề. Học sinh cũng thể hiện sự hứng thú hơn với môn học.

4.2. Phản Hồi Từ Giáo Viên Và Học Sinh

Phản hồi từ giáo viên và học sinh cho thấy rằng hệ thống bài tập này đã tạo ra một môi trường học tập tích cực hơn. Giáo viên cảm thấy tự tin hơn trong việc giảng dạy, trong khi học sinh cảm thấy hứng thú và có động lực hơn khi học tập.

V. Kết Luận Về Thiết Kế Hệ Thống Bài Tập Hóa Học Vô Cơ

Việc thiết kế và sử dụng hệ thống bài tập hóa học vô cơ theo tiếp cận PISA là một bước tiến quan trọng trong việc đổi mới phương pháp dạy học. Hệ thống này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển các kỹ năng cần thiết cho cuộc sống.

5.1. Tương Lai Của Hệ Thống Bài Tập

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển hệ thống bài tập này để đáp ứng tốt hơn nhu cầu học tập của học sinh. Việc này sẽ giúp nâng cao chất lượng giáo dục và tạo ra những thế hệ học sinh có năng lực và sáng tạo.

5.2. Khuyến Nghị Đối Với Giáo Dục Hóa Học

Cần có sự hỗ trợ từ các cơ quan giáo dục để phát triển và triển khai hệ thống bài tập hóa học vô cơ theo hướng tiếp cận PISA. Điều này sẽ giúp nâng cao chất lượng dạy học và tạo ra môi trường học tập tích cực cho học sinh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Năm 2012 đánh dấu bước chuyển mình quan trọng của giáo dục Việt Nam khi lần đầu tiên khoảng 5.100 học sinh 15 tuổi tại 162 trường thuộc 59 tỉnh, thành phố tham gia kỳ khảo sát quốc tế PISA do Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) triển khai. Thực tiễn dạy học bộ môn Hóa học cấp Trung học cơ sở (THCS) tại thời điểm này bộc lộ hạn chế lớn khi có tới 72,23% giáo viên chưa từng sử dụng bài tập gắn với bối cảnh thực tế và 77,78% giáo viên hoàn toàn bỏ qua các dạng bài tập yêu cầu đọc hiểu bảng biểu, sơ đồ khoa học. Các dạng bài tập truyền thống nặng về tính toán toán học hàn lâm khiến học sinh thiếu kỹ năng vận dụng tri thức vào đời sống xã hội.

Nhằm giải quyết triệt để vấn đề trên, đề tài tập trung nghiên cứu quy trình thiết kế và cách thức sử dụng hệ thống bài tập Hóa học vô cơ lớp 9 theo định hướng đánh giá năng lực PISA. Phạm vi nghiên cứu được triển khai từ tháng 5 năm 2012 đến tháng 10 năm 2012 trên địa bàn huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng, trọng tâm là khối lớp 9 trường THCS An Lư và THCS Hoa Động. Ý nghĩa cốt lõi của nghiên cứu là xác lập cầu nối giữa lý thuyết hóa học và thực tiễn đời sống, nâng tỷ lệ học sinh đạt điểm khá giỏi môn Hóa học lên thêm khoảng 15% đến 20%, đồng thời giảm tỷ lệ học sinh yếu kém xuống dưới mức 3%. Công trình mở ra hướng tiếp cận hiện đại trong việc đổi mới phương pháp giảng dạy và kiểm tra đánh giá theo chuẩn giáo dục quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết dạy học định hướng phát triển năng lực và thuyết kiến tạo trong giáo dục. Khung đánh giá năng lực khoa học phổ thông (Science Literacy) theo chuẩn PISA của OECD đóng vai trò định hướng trung tâm, phân chia thành 3 năng lực cốt lõi: nhận biết các vấn đề khoa học, giải thích hiện tượng một cách khoa học, và sử dụng chứng cứ khoa học để rút ra kết luận chính xác.

Nghiên cứu chuẩn hóa 4 khái niệm then chốt gồm: năng lực khoa học phổ thông, bài tập tiếp cận PISA, bối cảnh thực tiễn và thang đánh giá theo mức độ nhận thức. Để chuyển đổi các bài tập truyền thống thành bài tập phát triển năng lực, nghiên cứu áp dụng mô hình ma trận chuyển đổi gồm 6 nguyên tắc nền tảng: nghịch đảo giữa điều kiện và yêu cầu, thay đổi điều kiện bài toán, thay đổi yêu cầu cần tìm, thay đổi đồng thời cả điều kiện lẫn yêu cầu, tổ hợp liên hoàn nhiều bài tập, và chuyển đổi linh hoạt giữa hình thức trắc nghiệm khách quan với tự luận định lượng.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của đề tài được tổng hợp từ khảo sát thực trạng 18 giáo viên giảng dạy Hóa học tại 4 trường THCS (An Lư, Hoa Động, Thủy Đường, Núi Đèo), kết hợp dự giờ quan sát 4 tiết dạy chuyên sâu và phiếu thăm dò phản hồi từ hơn 100 học sinh khối 9. Cỡ mẫu thực nghiệm gồm toàn bộ học sinh lớp 9 tại hai trường THCS An Lư và THCS Hoa Động, được phân chia thành các cặp lớp thực nghiệm và lớp đối chứng tương đương về trình độ đầu vào. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu theo cụm tương đương, đảm bảo tính đại diện và công bằng giữa các nhóm khảo sát.

Nghiên cứu sử dụng phương pháp thống kê toán học trong giáo dục để xử lý dữ liệu định lượng. Lý do lựa chọn phương pháp này là nhằm kiểm định tính khách quan, đo lường các tham số đặc trưng như điểm trung bình, phương sai, độ lệch chuẩn, hệ số biến thiên và tần suất tích lũy. Toàn bộ quy trình khảo sát, thiết kế bài tập và thực nghiệm sư phạm được tiến hành liên tục từ tháng 5/2012 đến tháng 10/2012, đảm bảo tính chặt chẽ về mặt khoa học.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực trạng cho thấy 100% giáo viên sử dụng bài tập trong các giờ ôn tập và kiểm tra định kỳ, nhưng có tới 83,33% giáo viên không bao giờ sử dụng bài tập trong các giờ thực hành thí nghiệm. Đáng chú ý, 83,33% giáo viên không tổ chức cho học sinh làm bài tập trình bày quan điểm cá nhân và 66,67% chưa từng tổ chức hoạt động nhóm báo cáo vấn đề liên quan đến hóa học.

Nghiên cứu đã thiết kế thành công bộ bài tập tiếp cận PISA bao phủ toàn bộ 3 chương vô cơ lớp 9 (Các loại hợp chất vô cơ, Kim loại, Phi kim) tương ứng 39 tiết học trên tổng số 70 tiết của chương trình. Kết quả thực nghiệm sư phạm qua 2 bài kiểm tra đánh giá cho thấy sự vượt trội rõ rệt của nhóm thực nghiệm. Tại trường THCS An Lư và THCS Hoa Động, tỷ lệ học sinh đạt điểm giỏi (điểm 9-10) ở các lớp thực nghiệm đạt mức 22,5%, cao hơn gấp 2 lần so với mức 9,8% của lớp đối chứng. Đồng thời, tỷ lệ học sinh yếu kém ở nhóm thực nghiệm giảm sâu xuống còn khoảng 2,4%, so với 11,8% ở nhóm đối chứng.

Thảo luận kết quả

Sự chênh lệch tích cực này xuất phát từ việc hệ thống bài tập PISA đưa học sinh vào các tình huống thực tế giàu tính thuyết phục, chẳng hạn như bài toán về mưa axit có độ pH dưới 5,6 hòa tan bụi kim loại, hiện tượng ăn mòn tượng đá cẩm thạch canxi cacbonat tại đền tháp, hay bài toán kiểm tra nồng độ khí SO2 trong không khí dựa theo tiêu chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) với ngưỡng giới hạn 3.10⁻⁵ mol/m³.

Khi biểu diễn trên đồ thị, đường lũy tích phân phối điểm số của các lớp thực nghiệm luôn nằm lệch hẳn về phía bên phải và phía dưới so với đường lũy tích của các lớp đối chứng. Đồ thị hình cột biểu diễn phổ điểm ghi nhận đỉnh phân phối của lớp thực nghiệm dịch chuyển sang khoảng điểm 7-9, trong khi lớp đối chứng tập trung ở khoảng điểm 5-6. So với các nghiên cứu đổi mới phương pháp dạy học cùng thời kỳ, việc tích hợp bối cảnh thực tiễn và đa dạng hóa dạng câu hỏi (trắc nghiệm nhiều lựa chọn, đúng sai phức hợp, câu hỏi mở) giúp gia tăng đáng kể khả năng phân tích dữ liệu và tư duy phản biện của học sinh THCS.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nhân rộng hiệu quả của hệ thống bài tập Hóa học tiếp cận chuẩn PISA, nghiên cứu đưa ra 4 nhóm giải pháp mang tính hành động cụ thể:

• Tái cấu trúc ma trận đề kiểm tra định kỳ: Ban Giám hiệu các trường THCS và Phòng Giáo dục và Đào tạo cần ban hành hướng dẫn tích hợp tối thiểu 30% đến 40% câu hỏi đánh giá năng lực thực tiễn tiếp cận PISA vào các bài kiểm tra 1 tiết và kiểm tra học kỳ, triển khai đồng bộ từ năm học 2013-2014.
• Xây dựng ngân hàng bài tập tình huống thực nghiệm: Tổ bộ môn Hóa học tại các cụm trường cần chủ động biên soạn ít nhất 40 đến 50 bài tập gắn với các vấn đề môi trường, y tế, nông nghiệp địa phương trước tháng 8 hàng năm để đưa vào kế hoạch dạy học thường xuyên.
• Tăng cường thời lượng học tập gắn với thực hành: Giáo viên bộ môn nâng tỷ lệ sử dụng bài tập thực nghiệm trong các giờ lên lớp từ mức 0% hiện nay lên tối thiểu 45% số tiết học, tổ chức học tập trải nghiệm tại phòng bộ môn hoặc ngoài không gian lớp học xuyên suốt năm học.
• Tổ chức bồi dưỡng kỹ thuật biên soạn đề: Phòng Giáo dục và Đào tạo quận/huyện phối hợp cùng các chuyên gia sư phạm tổ chức tập huấn kỹ năng thiết kế câu hỏi PISA và thang chấm điểm cho 100% giáo viên Hóa học THCS định kỳ 2 lần mỗi năm học.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị học thuật và thực tiễn phong phú cho nhiều nhóm độc giả chuyên ngành:

• Giáo viên giảng dạy Hóa học THCS: Khai thác trực tiếp ngân hàng bài tập và thang rubric đánh giá 3 mức độ để áp dụng vào các giáo án dạy học bài mới, ôn tập chương và kiểm tra học kỳ.
• Cán bộ quản lý giáo dục và chuyên viên Phòng/Sở GD&ĐT: Sử dụng khung lý thuyết và quy trình 6 bước làm cơ sở định hướng xây dựng đề thi học sinh giỏi, đề kiểm tra định kỳ chuẩn hóa theo định hướng năng lực.
• Học viên cao học và nghiên cứu sinh ngành Lý luận & PPDH: Tham khảo mô hình nghiên cứu thực nghiệm sư phạm, phương pháp phân tích thống kê toán học và cách thức đối chuẩn giáo dục quốc tế PISA vào môn học cụ thể.
• Sinh viên các trường Đại học Sư phạm: Dùng làm tài liệu bồi dưỡng phương pháp giảng dạy hiện đại, rèn luyện kỹ năng xây dựng bài tập tình huống phục vụ trực tiếp cho các kỳ kiến tập và thực tập sư phạm.

Câu hỏi thường gặp

Hệ thống bài tập tiếp cận PISA khác gì so với bài tập Hóa học truyền thống?
Bài tập truyền thống chủ yếu tập trung vào việc áp dụng công thức để giải các thuật toán hóa học trừu tượng. Ngược lại, bài tập tiếp cận PISA xuất phát từ các hiện tượng đời sống thực tế như ô nhiễm không khí hay sản xuất hóa chất, đòi hỏi học sinh vận dụng kiến thức để nhận biết vấn đề, giải thích hiện tượng và lập luận dựa trên chứng cứ khoa học.

Nội dung bài tập trong đề tài tập trung vào những phần kiến thức nào?
Hệ thống bài tập bao phủ toàn diện 3 chương kiến thức Hóa học vô cơ lớp 9 gồm: Các loại hợp chất vô cơ, Kim loại, và Phi kim. Các bài tập được phân bổ cân đối giữa các đơn vị bài học trọng tâm như axit sunfuric, muối cacbonat, nhôm, sắt, clo và oxit lưu huỳnh, chiếm hơn 55% tổng thời lượng chương trình cả năm.

Thang điểm đánh giá câu hỏi dạng PISA được chấm như thế nào?
Thay vì chỉ chấm đúng hoặc sai theo đáp số cuối cùng, bài tập PISA chia kết quả thành 3 mức độ nhận thức rõ ràng: Mức đầy đủ (trả lời trọn vẹn bản chất hóa học và có lập luận logic), Mức chưa đầy đủ (nêu được một phần hiện tượng nhưng chưa giải thích thấu đáo), và Mức không đạt (trả lời sai hoặc không đưa ra câu trả lời).

Áp dụng bài tập PISA có làm tăng áp lực học tập đối với học sinh lớp 9 không?
Hoàn toàn không làm tăng áp lực. Kết quả thực nghiệm sư phạm tại Hải Phòng chứng minh bài tập PISA làm giảm sự nhàm chán của các phép tính phức tạp, kích thích tính tò mò khám phá của học sinh, giúp tỷ lệ học sinh khá giỏi tăng thêm hơn 15% và tạo tâm lý hào hứng đối với bộ môn Hóa học.

Giáo viên có thể tự thiết kế bài tập PISA theo quy trình nào?
Giáo viên có thể thực hiện theo quy trình 6 bước được đề xuất trong luận văn: Lựa chọn đơn vị kiến thức thực tiễn, xác định mục tiêu năng lực cần đánh giá, thiết kế bài tập dựa trên ma trận chuyển đổi từ bài tập gốc, kiểm tra thử nghiệm trên lớp, chỉnh sửa nội dung/số liệu, và hoàn thiện tiêu chí đánh giá.

Kết luận

• Hệ thống hóa hoàn chỉnh cơ sở lý luận về đánh giá năng lực khoa học phổ thông theo chuẩn PISA của OECD và phân tích sự phù hợp với chương trình Hóa học THCS tại Việt Nam.
• Khảo sát và đánh giá toàn diện thực trạng dạy học Hóa học tại Hải Phòng, chỉ ra khoảng trống lớn khi hơn 70% giáo viên chưa ứng dụng bài tập gắn với bối cảnh đời sống thực tiễn.
• Xây dựng quy trình 6 bước khoa học cùng hệ thống bài tập Hóa học vô cơ lớp 9 phong phú, tích hợp các chủ đề mang tính thời sự như mưa axit, xử lý khí thải và bảo vệ môi trường.
• Kiểm chứng hiệu quả vượt trội của phương pháp qua thực nghiệm sư phạm tại trường THCS An Lư và THCS Hoa Động với mức tăng trưởng học sinh khá giỏi đạt từ 15% đến 20%.
• Cung cấp tài liệu tham khảo giá trị phục vụ lộ trình đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục phổ thông theo định hướng phát triển năng lực người học.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là đã chuyển hóa thành công các tiêu chuẩn đánh giá quốc tế phức tạp thành công cụ sư phạm trực quan, dễ áp dụng cho giáo viên THCS. Trong giai đoạn từ năm 2013 đến 2015, các tổ chuyên môn nhà trường cần chủ động đưa bộ bài tập này vào giảng dạy thực tế để nâng cao chất lượng giáo dục bộ môn. Quý thầy cô và bạn đọc hãy khai thác ngay hệ thống bài tập này để tối ưu hóa hiệu quả bài giảng Hóa học của mình.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề: đổi mới căn bản, toàn diện nền GD. Qua đó có thể nói, Đảng đã thấy rõ và chỉ ra sự cấp bách và bức xúc của vấn đề này. Một số xu hƣớng đổi mới phƣơng pháp dạy học ở trƣờng phổ thông hiện nay Đổi mới PPDH đƣợc xem là một khâu rất quan trọng trong việc đổi mới giáo dục. Bởi lẽ, PPDH có hợp lý thì hiệu quả của việc dạy học mới cao, phƣơng pháp có phù hợp thì mới có thể phát huy đƣợc khả năng tƣ duy, sáng tạo của ngƣời học.

Chính vì vậy, vấn đề đổi mới PPDH đã đƣợc đặt ra đối với tất cả các cấp học trong hệ thống giáo dục phổ thông. Đặc biệt, khi chúng ta đang chuẩn bị tích cực cho lộ trình đổi mới căn bản, toàn diện GD Việt Nam trong những năm tới theo tinh thần 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] , Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI thì vấn đề đổi mới PPDH đã trở thành một yêu cầu cấp thiết. Định hƣớng chung về đổi mới PPDH đã đƣợc thể chế hóa trong Luật giáo dục 2005, điều 28.2: “Phƣơng pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của HS; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dƣỡng phƣơng pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm; rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho HS.” Có thể nói, cốt lõi của đổi mới PPDH ở trƣờng THCS là hướng tới giúp HS học tập tích cực, chủ động, sáng tạo, từ bỏ thói quen học tập thụ động, ghi nhớ máy móc. Cụ thể là: 1.

Đổi mới mục tiêu Từ yêu cầu của xã hội hiện đại, mục tiêu giáo dục cũng cần đƣợc thay đổi để đào tạo những con ngƣời thích ứng với xã hội phát triển, với bản thân ngƣời học. Trong mục tiêu giáo dục của các cấp bậc học đã có điểm mới là tập trung hơn nữa vào việc hình thành năng lực cho HS đó là: năng lực nhận thức, năng lực hành động (năng lực giải quyết vấn đề), năng lực thích ứng với điều kiện xã hội. Đổi mới hoạt động của GV Với yêu cầu đổi mới PPDH theo hƣớng tích cực hoá hoạt động học tập của HS thì hoạt động giảng dạy của GV cũng có sự đổi mới. Không chỉ cải tiến các PPDH truyền thống, GV cần có sự kết hợp đa dạng các phƣơng pháp dạy học và kĩ thuật dạy học để phát huy tính tích cực, sáng tạo của HS, nhƣ: vận dụng dạy học giải quyết vấn đề, dạy học theo tình huống, dạy học định hướng hành động, phương pháp dạy học đặc thù bộ môn, kĩ thuật bể cá, kĩ thuật XYZ, kĩ thuật khăn trải bàn.

Đồng thời, GV cũng cần tăng cƣờng sử dụng phƣơng tiện dạy học và công nghệ thông tin trong dạy học 1. Đổi mới hoạt động học tập của HS Hoạt động học tập của HS đƣợc chú trọng, tăng cƣờng trong giờ học và mang tính chủ động. Dƣới sự hƣớng dẫn của GV, HS cần tích cực tham gia vào quá trình khám phá tìm tòi để thu nhận kiến thức một cách chủ động tích cực nhƣ: phát hiện vấn đề cần nghiên cứu hoặc nắm bắt vấn đề học tập do GV nêu ra, thực hiện các hoạt động cá nhân hoặc hợp tác theo nhóm nhỏ để tìm tòi, giải quyết các vấn đề đặt 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] , ra, vận dụng kiến thức, kĩ năng đã biết để giải thích, tìm hiểu một số hiện tƣợng hoá học xảy ra trong thực tế đời sống. Đổi mới các hình thức tổ chức dạy học và sử dụng phương tiện dạy học.

Hình thức tổ chức dạy học, địa điểm học của HS không chỉ diễn ra trên lớp mà còn đƣợc thực hiện ở phòng bộ môn, phòng học đa phƣơng tiện, ở ngoài trƣờng học… HS không chỉ thu nhận thông tin qua sách giáo khoa mà còn qua sách tham khảo, các phƣơng tiện thông tin, phƣơng tiện kĩ thuật (băng, đĩa, mạng internet) và tham gia các hoạt động chia xẻ thông tin thu đƣợc. Các phƣơng tiện dạy học đƣợc đa dạng hoá, không chỉ là phấn, bảng, sách vở.Các thí nghiệm hoá học, phƣơng tiện dạy học đƣợc sử dụng chủ yếu nhƣ là nguồn kiến thức để HS tìm tòi, phát hiện, thu nhận kiến thức và cả phƣơng pháp nhận thức. Đổi mới việc kiểm tra - đánh giá Đổi mới phƣơng pháp dạy học đòi hỏi phải tiến hành một cách đồng bộ đổi mới từ nội dung chƣơng trình sách giáo khoa, phƣơng pháp dạy học cho đến kiểm tra - đánh giá kết quả học tập. Kiểm tra - đánh giá có vai trò rất to lớn đối với việc nâng cao chất lƣợng đào tạo.

Kết quả của kiểm tra - đánh giá là cơ sở để điều chỉnh hoạt động dạy, hoạt động học và quản lý giáo dục. Cùng với xu hƣớng chung của sự đổi mới phƣơng pháp dạy học, kiểm tra - đánh giá trong dạy học cũng đã có những đổi mới quan trọng, đáng kể cả về nội dung và hình thức. Trong kiểm tra - đánh giá, không chỉ đánh giá đến kết quả học tập mà còn chú trọng đến việc đánh giá theo cả quá trình học tập của HS. Đánh giá thành tích học tập đang dần hƣớng đến quan điểm đánh giá sự phát triển năng lực, không chỉ giới hạn vào khả năng tái hiện tri thức mà cần chú trọng vào năng lực vận dụng tri thức trong việc giải quyết các nhiệm vụ phức hợp, năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề của thực tiễn.Đánh giá năng lực đƣợc thể hiện rõ qua các kỳ thi PISA.

Cơ sở lý luận của việc sử dụng bài tập trong dạy học Hóa học ở trƣờng THCS 1.Ý nghĩa của việc sử dụng bài tập hóa học trong dạy học Hóa học ở trường THCS 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] , Việc sử dụng bài tập trong dạy học là một trong những biện pháp kiểm tra - đánh giá quan trọng, thiết thực, rất có giá trị, đã và đang đƣợc sử dụng không chỉ đối với môn Hóa học mà còn đối với cả các môn học khác ở trƣờng phổ thông. Bài tập hóa học có vai trò rất quan trọng trong việc thực hiện mục tiêu đào tạo chung và mục tiêu riêng của môn Hóa học. Bài tập hóa học vừa là mục đích, vừa là nội dung, lại vừa là phƣơng pháp dạy học hiệu nghiệm. Bài tập hóa học có những ý nghĩa, tác dụng to lớn về nhiều mặt.

Ý nghĩa trí dục + Làm chính xác hóa các khái niệm hóa học. Củng cố, đào sâu và mở rộng kiến thức một cách sinh động, phong phú, hấp dẫn. Chỉ khi vận dụng đƣợc kiến thức vào việc giải bài tập HS mới nắm đƣợc kiến thức một cách sâu sắc. + Rèn luyện cho HS khả năng vận dụng đƣợc các kiến thức đã học, hiến những kiến thực tiếp thu đƣợc qua các bài giảng của thầy thành kiến thức của chính mình.

Khi vận dụng đƣợc kiến thức nào đó, kiến thức đó sẽ đƣợc nhớ lâu. + Ôn tập, củng cố và hệ thống hóa kiến thức một cách tích cực nhất + Rèn luyện các kĩ năng hóa học nhƣ cân bằng phƣơng trình phản ứng, tính toán theo CTHH và PTHH… nếu là bài tập thực nghiệm sẽ rèn các kĩ năng thực hành, góp phần vào việc giáo dục kĩ thuật tổng hợp cho HS. + Rèn luyện khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn đời sống, lao động sản xuất, bảo vệ môi trƣờng. + Rèn luyện kĩ năng sử dụng ngôn ngữ hóa học và các thao tác tƣ duy.Ý nghĩa phát triển: Phát triển ở HS các năng lực tƣ duy logic, biện chứng, khái quát, độc lập, thông minh, sáng tạo, rèn trí thông minh cho HS.

Một bài tập có nhiều cách giải có cách giải thông thƣờng theo các bƣớc quen thuộc nhƣng cũng có cách giải độc đáo, thông minh, ngắn gọn mà lại chính xác. Đƣa ra một bài tập rồi yêu cầu HS giải bằng nhiều cách, tìm những cách giải ngắn nhất hay nhất là một cách rèn luyện trí thông minh cho các em. Ý nghĩa giáo dục: Rèn luyện đức tính chính xác, kiên nhẫn, trung thực và lòng say mê khoa học hóa học. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] , Bài tập thực nghiệm còn có tác dụng rèn luyện văn hóa lao động: lao động có tổ chức, có kế hoạch, gọn gàng, ngăn nắp, sạch sẽ nơi làm việc.

Thông qua việc vận dụng bài tập hóa học vào việc giải quyết một số vấn đề của thực tế nhƣ: môi trƣờng, nƣớc sạch. các em sẽ có ý thức trách nhiệm hơn với xã hội, cộng đồng 1. Phân loại các dạng bài tập dùng trong dạy học môn Hóa học ở trường THCS: Bài tập hóa học dùng trong dạy học môn Hóa học ở trƣờng THCS có thể phân chia thành nhiều loại phụ thuộc vào nội dung, hình thức, kiến thức, mục đích, yêu cầu kiểm tra - đánh giá. Bài tập trắc nghiệm khách quan (câu hỏi trắc nghiệm) TNKQ là phƣơng pháp KT-ĐG kết quả học tập của HS bằng hệ thống câu hỏi TNKQ gọi là "khách quan" vì hệ thống cho điểm hoàn toàn khách quan không phụ thuộc vào ngƣời chấm.

Khi làm bài HS chỉ lựa chọn đáp án đúng trong số các phƣơng án đã cho. Thời gian dành cho mỗi câu chỉ từ 1- 2 phút. * Các dạng câu hỏi TNKQ: Câu hỏi TNKQ có 4 dạng chính đƣợc trình bày trong sơ đồ sau: Câu TNKQ Câu điền khuyết Câu ghép đôi Câu đúng sai Câu nhiều lựa chọn Dạng 1 : Câu hỏi trắc nghiệm điền khuyết hay có câu trả lời ngắn. Phần câu dẫn : Là những câu hay phƣơng trình hoá học còn bỏ trống.

Phần trả lời : Là những từ, những cụm từ, công thức hoá học… phải lựa chọn điền vào chỗ trống cho thích hợp * Ƣu điểm: HS không có cơ hội đoán mò mà phải nhớ ra, nghĩ ra, tự tìm ra câu trả lời. Loại này dễ soạn hơn câu hỏi nhiều lựa chọn. * Nhƣợc điểm: Khi soạn loại câu này thƣờng dễ mắc sai lầm là ngƣời soạn thƣờng trích nguyên văn các câu từ SGK. Ngoài ra loại câu hỏi này thƣờng chỉ giới hạn vào chi tiết vụn vặt chấm bài mất nhiều thời gian và thiếu khách quan hơn những dạng câu hỏi TNKQ khác.

12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] , Dạng 2 : Câu trắc nghiệm “ghép đôi.” Phần câu dẫn : ở cột I gồm một phần của câu (Câu chƣa hoàn chỉnh) hay một yêu cầu. Phần trả lời : ở cột II gồm phần còn lại của câu hoặc một đáp số mà ta phải chọn để ghép với cột I cho phù hợp.