PHẦN MỞ ĐẦU 1. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI Sự phát triển Khoa học- công nghệ sẽ tiếp tục phát triển với những bước tiến nhảy vọt trong thế kỷ 21, làm biến đổi nhanh chóng và sâu sắc đời sống vật chất và tinh thần của con người. Sự phát triển khoa học công nghệ làm nền tảng phát triển xã hội, giáo dục, phát triển nền kinh tế tri thức kéo theo việc cần thiết phải có nguồn nhân lực có trình độ cao.Trong Chiến lược phát triển giáo dục 2011- 2020 , quan điểm chỉ đạo phát triển giáo dục được trình bày có đoạn: ”giáo dục và đào tạo phải góp phần tạo nên một thế hệ người lao động có tri thức, có đạo đức, có bản lĩnh trung thực, có tư duy phê phán, sáng tạo, có kỹ năng sống, kỹ năng giải quyết vấn đề và kỹ năng nghề nghiệp để làm việc hiệu quả trong môi trường toàn cầu hóa vừa hợp tác vừa cạnh tranh. Điều này đòi hỏi phải có những thay đổi căn bản về giáo dục từ nội dung, phương pháp dạy học đến việc xây dựng những môi trường giáo dục lành mạnh và thuận lợi,…” 1 Để thực hiện mục tiêu trên, việc đưa kiến thức khoa học công nghệ vào chương trình giáo dục phổ thông là rất cần thiết: “ Môn học Công nghệ- bộ môn trong chương trình giáo dục của nhà trường Trung học có nhiệm vụ cung cấp cho người học kiến thức ban đầu và rèn luyện các kỹ năng lao động tối thiểu trong cuộc sống tự lập làm cơ sở cho việc định hướng và lựa chọn nghề nghiệp về sau.”2 1 Chiến lược phát triển Giáo dục 2011- 2020, trang 7 2 Chiến lược phát triển Giáo dục 2011- 2020, trang 9 1 Thực tế cho thấy, tình hình học tập môn Công nghệ của học sinh trường Phổ thông hiện nay không đạt kết quả tốt.
Theo các em môn học này không phải môn chính, thuộc nhóm không thi tốt nghiệp, không nằm trong các khối thi Đại học nên các em không quan tâm, thái độ học tập môn học này chưa cao. Việc thu hút sự quan tâm, đầu tư thời gian cho các em ở môn học này hết sức cần thiết. Nhiệm vụ đặt ra cho mỗi giáo viên dạy môn Công nghệ cần phải đối mới phương pháp, làm mới nội dung để góp phần hình thành con người - đủ năng lực và trình độ để tiếp thu tinh hoa, thành tựu khoa học kĩ thuật, đáp ứng được nhu cầu xã hội, giải quyết vấn đề. Phong trào đổi mới phương pháp dạy học được thực hiện rộng khắp không chỉ ở bậc Đại học, Cao đẳng mà ngay cả bậc Phổ thông, Tiểu học… , cũng cần có sự chuyển đổi sâu sắc hơn nữa.
Trong khuyến cáo 21 điểm về chiến lược phát triển giáo dục hiện đại của tổ chức UNESCO cũng chỉ rõ:” thầy giáo phải được đào tạo để trở thành những nhà giáo dục nhiều hơn là những chuyên gia truyền đạt kiến thức”. Vì thế mà PPDH truyền thống theo kiểu ban phát không kích thích được tư duy sáng tạo của người học, không hình thành cho người học những năng lực cần thiết. Các quan điểm dạy học dựa trên vấn đề, dạy học giải quyết vấn đề dạy học dự án, dạy học tích cực hóa học sinh,… đang dần được đưa vào quá trình dạy học. “Không có phương pháp nào là hoàn hảo”, cho nên lựa chọn phương pháp phù hợp và linh động vận dụng hiệu quả vào dạy học là rất cần thiết và phải tuân thủ theo những nguyên tắc riêng của từng PP đó.
Nếu thực hiện đúng thì sẽ hình thành được con người “có thể chủ động, tích cực, kiến tạo kiến thức, phát triển kỹ năng và vận dụng những điều đã học vào cuộc sống”, hình thành được các năng lực chuyên môn, năng lực phương pháp, năng lực hành động, năng lực cá thể và năng lực hành động Với những lý do, người nghiên cứu thực hiện đề tài“ Thiết kế dạy học môn Công nghệ 11 theo định hướng dạy học dựa trên vấn đề” nhằm góp phần vào việc nâng cao chất lượng dạy và học môn Công nghệ và hình thành con người Việt Nam 2 mới có đủ bản lĩnh, kiến thức và kĩ năng để có thể làm việc hiệu quả trong môi trường làm việc toàn cầu hóa, hợp tác và cạnh tranh hiện nay. MỤC TIÊU VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU Mục tiêu nghiên cứu: Thiết kế dạy học theo định hướng dạy học dựa trên vấn đề vào môn Công nghệ 11.Nhiệm vụ nghiên cứu: Nhiệm vụ 1: Nghiên cứu cơ sở lý luận về quan điểm dạy học dựa trên vấn đề Tổng quan về dạy học dựa trên vấn đề Các khái niệm cơ bản Nhiệm vụ 2: Nghiên cứu thực trạng dạy và học môn Công nghệ 11 tại các trường thuộc huyện Tân Uyên, tỉnh Bình Dương. Khảo sát thực trạng dạy và học môn Công nghệ của học sinh khối 11 ở tỉnh Bình Dương. Thống kê kết quả học tập các năm học trước đó.
Thiết kế qui trình dạy học theo định hướng dựa trên vấn đề trong môn Công nghệ 11 tại trường THPT Huỳnh Văn Nghệ, tỉnh Bình Dương. Thiết kế qui trình dạy học theo định hướng dựa trên vấn đề. Triển khai qui trình trên vào thiết kế giáo án môn Công nghệ 11 theo định hướng dựa trên vấn đề. Tiến hành thực nghiệm sư phạm tại trường THPT Huỳnh Văn Nghệ, tỉnh Bình Dương.
Kiểm tra, đánh giá kết quả thực nghiệm từ đó có kết luận về tính khả thi của đề tài. ĐỐI TƢỢNG VÀ KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU 3.1 Đối tượng nghiên cứu: Vận dụng định hướng dạy học dựa trên vấn đề cho môn Công nghệ 11.2 Khách thể nghiên cứu: 3 Hoạt động dạy, hoạt động học môn Công nghệ 11 tại các trường THPT trong tỉnh Bình Dương. Học sinh khối 11 trường THPT. Đội ngũ Giáo viên môn Công nghệ tỉnh Bình Dương.
Nội dung môn Công nghệ 11. GIỚI HẠN ĐỀ TÀI Đề tài nghiên cứu cơ sở lý luận, thực trạng dạy và học môn Công nghệ 11 tại trường THPT Huỳnh Văn Nghệ tỉnh Bình Dương. Việc thực nghiệm tổ chức dạy học môn Công nghệ 11 được tiến hành ở 2 lớp, 11. GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU Với đề tài: thiết kế dạy học môn Công nghệ 11 theo định hướng dựa trên vấn đề:”, người nghiên cứu đưa ra giả thuyết như sau: Nếu vận dụng định hướng dạy học dựa trên vấn đề để thiết kế dạy học môn Công nghệ 11 thì sẽ nâng cao kết quả học tập của học sinh, nâng cao năng lực tư duy sáng tạo, hình thành khả năng xử lý các tình huống trong thực tế của học sinh.
PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Khi thực hiện đề tài này, người nghiên cứu sử dụng các phương pháp như sau: 6.1 Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Nghiên cứu các tài liệu, văn bản chính quy, chiến lược phát triển,…có liên quan đến dạy học nêu và giải quyết vấn đề, dạy học dựa trên vấn đề, phương pháp dạy học nhằm tích cực hóa học sinh,. làm cơ sở lý luận cho vấn đề nghiên cứu.2 Phương pháp quan sát, điều tra: Khảo sát học sinh trước và sau khi thực nghiệm dạy học dựa trên vấn đề trong môn Công nghệ 11. Tìm hiểu đồ dùng dạy học, phương tiện dạy học phục vụ cho môn Công nghệ 11 tại các trường THPT trong tỉnh Bình Dương 6.3 Phương pháp thực nghiệm sư phạm: 4 Kiểm chứng tác động của dạy học theo định hướng dựa trên vấn đề cho môn Công nghệ 11 trên cơ sở lý luận đã tìm hiểu nhằm kết luận được hiệu quả, tính khả thi của đề tài.4 Phương pháp thống kê: Sử dụng phần mềm SPSS, Excel để xử lý các số liệu khảo sát. NHỮNG ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI Dạy học dựa trên vấn đề không phải là quan điểm mới trong giáo dục Việt Nam, cũng đã được ứng dụng nhưng chưa thể hiện được thế mạnh.
Đề tài nghiên cứu góp phần khẳng định tính khả thi, tính hiệu quả của vận dụng định hướng dạy học dựa trên vấn đề cho chương trình Giáo dục Phổ thông: Xác định cơ sở lý luận để vận dụng định hướng dựa trên vấn đề trong các môn học khác trong chương trình Giáo dục Phổ thông. Đề xuất qui trình thiết kế dạy học theo định hương dựa trên vấn đề. 5 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VIỆC THIẾT KẾ DẠY HỌC MÔN CÔNG NGHỆ 11 THEO ĐỊNH HƢỚNG DẠY HỌC DỰA TRÊN VẤN ĐỀ 1.1 Tổng quan về vấn đề nghiên cứu: Tổng quan Dạy học dựa trên vấn đề xuất hiện vào năm 1970 tại trường Đại học Hamilton- Canada, sau đóđược phát triển nhanh chóng tại Trường Đại học Mstricht-Hà Lan. Về bản chất, dạy học dựa trên vấn đề là kết quả của quá trình giải quyết vấn đề.
Vấn đề thường là các câu hỏi hay một điều chứa đựng sự hoài nghi, không chắc chắn, mâu thuẩn giữa cái chưa biết và đã biết, giữa kiến thức trong nhà trường và thực tế, được đưa ra để thảo luận hay tìm kiếm giải pháp, thông qua quá trình giải quyết vấn đề, học sinh tự lực thu nhân được kiến thức mới, hình thành và rèn luyện các kĩ năng liên quan. Dạy học dựa trên vấn đề sẽ giúp Học sinh (HS) có động lực học tập tốt hơn, phát triển cách hiểu tốt hơn về vấn đề, khuyến khích học tập độc lập và mang tính tập thể, phát triển những kĩ năng nhận thức ở mức độ cao hơn và phát triển một loạt những kĩ năng bao gồm giải quyết vấn đề, kĩ năng làm việc nhóm, kĩ năng phân tích, phê phán. Đây là những kĩ năng có giá trị đối với bản thân học sinh. Điều này lại đối lập với tình hình hiện nay là tập trung vào kiến thức mà không rèn luyện và phát triển các kĩ năng cho học sinh.
Dạy học dựa trên vấn đề ở Việt Nam Từ sau các cuộc cải cách Giáo dục, dần vận dụng những quan điểm dạy học hiện đại vào giảng dạy, phát huy tính tích cực học tập của HS trở thành quan điểm chỉ đạo nhằm tạo ra con người Việt Nam mới, vừa có kiến thức vừa có khả năng ứng dụng vào thực tế. Điển hình là các công trình nghiên cứu sau: 6 1. Hoàng Thị Lệ Hằng với đề tài nghiên cứuPhương pháp thuyết trình giải quyết vấn đề và phương pháp Xemina trong dạy học hóa học nhằm nâng cao chất lượng; nội dung đề tài đề cập đến ưu, khuyết điểm, các bước tiến hành dạy học giải quyết vấn đề và thuyết trình nhằm nâng cao tính tích cực học tập của HS.