Tài liệu tập huấn bồi dưỡng giáo viên môn Công nghệ lớp 9 bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống

Tài liệu tập huấn bồi dưỡng giáo viên sử dụng sách giáo khoa môn Công nghệ. Cung cấp hướng dẫn dạy học, đổi mới phương pháp và kế hoạch bài dạy hiệu quả.

• Tác giả: Đồng Huy Giới
• Trường học: Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam
• Chuyên ngành: Công nghệ
• Đề tài: Tài liệu tập huấn, bồi dưỡng giáo viên sử dụng sách giáo khoa môn Công nghệ lớp 9
• Loại tài liệu: Tài liệu tập huấn

Tóm tắt

I. Tổng quan tài liệu tập huấn môn Công nghệ 9 Kết nối tri thức

Tài liệu tập huấn giáo viên môn Công nghệ lớp 9 Kết nối tri thức giữ vai trò nền tảng trong triển khai Chương trình Giáo dục phổ thông 2018. Bộ tài liệu do nhóm tác giả Đồng Huy Giới, Phạm Mạnh Hà, Đặng Văn Nghĩa và Nguyễn Xuân Thành biên soạn. Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam chịu trách nhiệm phát hành chính thức. Văn bản bám sát Thông tư 33/2017/TT-BGDĐT về tiêu chuẩn sách giáo khoa mới. Mục tiêu cốt lõi của tài liệu tập trung chuyển đổi căn bản phương thức giáo dục. Giáo viên chuyển từ truyền thụ kiến thức một chiều sang tổ chức hoạt động học tập. Học sinh chủ động tiếp nhận kiến thức qua trải nghiệm thực tế. Cấu trúc chương trình phân tách thành hai phần rõ rệt gồm nội dung giáo dục bắt buộc và các mô đun tự chọn. Phần chung cung cấp kiến thức nền tảng về thế giới nghề nghiệp kỹ thuật công nghệ. Phần tự chọn gồm ba mô đun: Lắp đặt mạng điện trong nhà, Trồng cây ăn quả và Chế biến thực phẩm. Mỗi bài học được thiết kế kết hợp chặt chẽ giữa kênh học liệu và kênh hoạt động. Cách tiếp cận này tạo tiền đề vững chắc giúp giáo viên xây dựng kế hoạch bài dạy linh hoạt.

1.1. Mục tiêu và quan điểm biên soạn chương trình

Tài liệu biên soạn dựa trên quan điểm lấy người học làm trung tâm. Nội dung bám sát định hướng phát triển phẩm chất và năng lực của học sinh trung học cơ sở. Sách giáo khoa loại bỏ hoàn toàn các lý thuyết hàn lâm xa rời thực tiễn. Từng nội dung bài giảng gắn liền với đời sống hàng ngày của người học. Tài liệu tích hợp các chủ đề đương đại quan trọng. Các nội dung bao gồm giáo dục phát triển bền vững, bảo vệ môi trường và biến đổi khí hậu. Giáo dục tài chính và bình đẳng giới cũng được lồng ghép hài hòa. Cấu trúc bài học mở ra không gian cho học sinh thực hành tự học. Giáo viên đóng vai trò thiết kế và dẫn dắt các hoạt động học tập.

1.2. Cấu trúc tổng thể của sách giáo khoa mới

Cấu trúc sách giáo khoa Công nghệ 9 gồm phần nội dung chung và các phần mô đun tự chọn. Phần Định hướng nghề nghiệp chiếm thời lượng chung cho toàn thể học sinh. Nội dung này giúp các em thấu hiểu thị trường lao động và định hình tương lai. Tiếp nối là ba mô đun thực hành nghề nghiệp mang tính ứng dụng cao. Nhà trường chủ động chọn một trong ba mô đun để triển khai giảng dạy. Các phương án gồm mô đun Lắp đặt mạng điện trong nhà, Trồng cây ăn quả hoặc Chế biến thực phẩm. Mỗi bài học được phân bổ thành chuỗi hoạt động rõ ràng. Các tiến trình gồm mở đầu, hình thành kiến thức, luyện tập và vận dụng. Thiết kế này hỗ trợ học sinh ghi nhớ sâu và áp dụng kỹ năng vào thực tế.

II. Phân tích tài liệu tập huấn môn Công nghệ 9 Kết nối tri thức

Tài liệu tập huấn môn Công nghệ 9 Kết nối tri thức giải quyết nhiều bất cập tồn đọng của chương trình cũ. Trước đây, việc giảng dạy thường sa vào lý thuyết kỹ thuật trừu tượng. Học sinh thiếu cơ hội thực hành và khó hình dung môi trường nghề nghiệp thực tế. Giáo viên gặp khó khăn khi triển khai các bài học gắn với nhu cầu nhân lực xã hội. Ấn phẩm mới phân tích chi tiết các thách thức trong việc đổi mới phương pháp dạy học. Thách thức lớn nhất nằm ở việc chuyển dịch thói quen giảng bài truyền thống. Giáo viên cần từ bỏ vai trò truyền giảng thụ động để chuyển sang điều phối các dự án học tập. Nhiều cơ sở giáo dục vẫn còn thiếu trang thiết bị phục vụ các bài thực hành kỹ thuật chuyên sâu. Đồng thời, sự đa dạng của ba mô đun tự chọn đặt ra bài toán về năng lực chuyên môn của người dạy. Giáo viên cần nắm vững cả kỹ thuật điện dân dụng, nông nghiệp công nghệ cao lẫn công nghệ thực phẩm. Tài liệu chỉ rõ những rào cản tâm lý của học sinh khi đứng trước ngưỡng cửa phân luồng sau trung học cơ sở. Việc giải quyết các khúc mắc này giúp xây dựng định hướng nghề nghiệp chuẩn xác.

2.1. Yêu cầu cần đạt về định hướng nghề nghiệp

Phần định hướng nghề nghiệp đặt ra các tiêu chuẩn đầu ra rõ rệt cho học sinh lớp 9. Người học phải giải thích được khái niệm nghề nghiệp và vai trò của công việc đối với xã hội. Học sinh nhận diện các đặc điểm và yêu cầu chung của các ngành nghề kỹ thuật công nghệ. Nội dung giảng dạy yêu cầu học sinh mô tả cơ cấu hệ thống giáo dục quốc dân. Học sinh nắm rõ các thời điểm phân luồng quan trọng sau khi tốt nghiệp trung học cơ sở. Tài liệu hướng dẫn học sinh tìm hiểu thông tin thị trường lao động hiện hành. Quan trọng nhất, học sinh phải tự đánh giá được năng lực, sở thích và điều kiện gia đình. Từ đó, các em tự xây dựng quyết định chọn nghề phù hợp.

2.2. Khó khăn khi triển khai mô đun trải nghiệm

Việc giảng dạy ba mô đun tự chọn gặp nhiều trở ngại thực tế tại các trường học. Cơ sở vật chất phòng thực hành bộ môn tại nhiều địa phương còn thiếu thốn. Mô đun lắp đặt điện yêu cầu thiết bị kiểm tra an toàn nghiêm ngặt. Mô đun chế biến thực phẩm đòi hỏi dụng cụ bảo quản và nguyên liệu đạt chuẩn vệ sinh. Mô đun trồng cây ăn quả phụ thuộc lớn vào quỹ đất và thời tiết mùa vụ. Quy trình nhân giống vô tính đòi hỏi kỹ thuật chiết cành, ghép cành chuẩn xác. Giáo viên thường thiếu thời gian chuẩn bị vật tư mẫu cho từng tiết học. Sự chênh lệch điều kiện kinh tế giữa các vùng miền gây ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng thực hành của học sinh.

III. Giải pháp từ tài liệu tập huấn môn Công nghệ 9 Kết nối tri thức

Tài liệu tập huấn môn Công nghệ 9 Kết nối tri thức cung cấp hệ thống giải pháp sư phạm toàn diện. Giáo viên được hướng dẫn xây dựng kế hoạch bài dạy theo hướng phát triển phẩm chất và năng lực. Mỗi bài giảng được tổ chức thành chuỗi hoạt động khám phá dựa trên tình huống thực tế. Thầy cô kết hợp hài hòa giữa kênh học liệu và kênh hoạt động trong sách giáo khoa. Phương pháp dạy học dự án và dạy học giải quyết vấn đề giữ vai trò chủ đạo. Học sinh được chia nhóm để nghiên cứu quy trình công nghệ và cùng chế tạo sản phẩm. Giáo viên đóng vai trò cố vấn chuyên môn, hỗ trợ học sinh tháo gỡ vướng mắc kỹ thuật. Các bài học tích hợp chặt chẽ giáo dục STEM, giáo dục tài chính và ý thức bảo vệ môi trường. Bên cạnh đó, tài liệu chuẩn hóa quy trình kiểm tra và đánh giá học sinh. Hoạt động đánh giá không còn phụ thuộc vào các bài kiểm tra viết ghi nhớ kiến thức. Giáo viên áp dụng đa dạng công cụ đánh giá như bảng kiểm, thang đo và hồ sơ học tập. Học sinh được khuyến khích tự đánh giá và đánh giá chéo kết quả giữa các nhóm. Cách làm này phản ánh chính xác sự tiến bộ của từng cá nhân.

3.1. Phương pháp tổ chức bài dạy tích hợp STEM

Phương pháp giáo dục STEM được lồng ghép tự nhiên vào từng mạch bài học Công nghệ 9. Học sinh tiếp cận kiến thức khoa học và toán học để giải quyết các vấn đề kỹ thuật. Ví dụ tiêu biểu là dự án trồng cây ăn quả hoặc lắp đặt bảng điện. Giáo viên hướng dẫn học sinh lập bản vẽ sơ đồ mạch trước khi lắp ráp thiết bị. Quy trình dạy học tuân thủ chuỗi hoạt động từ thiết kế đến thử nghiệm thực tế. Học sinh vận dụng kiến thức sinh học khi tính toán dinh dưỡng và kỹ thuật ghép cành. Mỗi sản phẩm hoàn thiện đều đòi hỏi tính thẩm mỹ, độ bền và tính an toàn cao. Phương pháp này kích thích tư duy sáng tạo và rèn luyện kỹ năng thực nghiệm cho học sinh.

3.2. Đổi mới kiểm tra đánh giá theo năng lực

Kiểm tra đánh giá được chuyển hướng từ ghi nhớ lý thuyết sang đánh giá năng lực thực hành. Tài liệu hướng dẫn giáo viên thiết lập các tiêu chí đánh giá minh bạch cho từng nhiệm vụ. Sản phẩm dự án và nhật ký thực hành trở thành căn cứ xếp loại quan trọng. Giáo viên theo dõi quá trình làm việc nhóm để ghi nhận tinh thần trách nhiệm của học sinh. Hệ thống câu hỏi đánh giá khuyến khích học sinh vận dụng kiến thức xử lý tình huống thực tế. Thầy cô kết hợp đánh giá thường xuyên trong từng tiết học với đánh giá định kỳ. Bảng kiểm kỹ năng thao tác giúp học sinh tự nhận biết điểm cần cải thiện. Phương pháp này giảm thiểu áp lực thi cử và khích lệ sự tự giác trong học tập.

IV. Ứng dụng từ tài liệu tập huấn môn Công nghệ 9 Kết nối tri thức

Tài liệu tập huấn môn Công nghệ 9 Kết nối tri thức mở ra hướng đi bền vững cho giáo dục kỹ thuật hiện đại. Việc áp dụng linh hoạt tài liệu giúp các trường trung học cơ sở nâng cao chất lượng dạy học rõ rệt. Đội ngũ giáo viên tự tin làm chủ chương trình và thiết kế giáo án sáng tạo. Các tiết học công nghệ dần trở thành không gian trải nghiệm sinh động cho học sinh. Nguồn tài nguyên số đi kèm hỗ trợ đắc lực quá trình giảng dạy hàng ngày. Giáo viên khai thác kho học liệu điện tử, video hướng dẫn thực hành và bài giảng trình chiếu phong phú. Việc phối hợp giữa sách giáo viên và nền tảng trực tuyến giúp tiết kiệm đáng kể thời gian chuẩn bị bài giảng. Nhà trường dễ dàng tổ chức các buổi sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học. Giá trị lâu dài của tài liệu thể hiện ở việc hỗ trợ học sinh định vị bản thân. Các em hiểu rõ năng lực cá nhân trước khi bước vào kỳ thi tuyển sinh lớp 10. Hoạt động phân luồng nghề nghiệp diễn ra tự nhiên, hiệu quả và chính xác hơn. Toàn bộ nội dung tập huấn góp phần đào tạo nguồn nhân lực trẻ vững vàng kỹ năng số cho tương lai.

4.1. Khai thác hệ thống học liệu điện tử bổ trợ

Hệ thống học liệu điện tử của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam là công cụ đắc lực cho giáo viên. Nền tảng số cung cấp đầy đủ giáo án mẫu, video minh họa và bài giảng điện tử tương tác. Giáo viên sử dụng nguồn tài nguyên này để trực quan hóa các quy trình kỹ thuật phức tạp. Học sinh dễ dàng quan sát mô hình trực quan về mạch điện và cây trồng. Việc ứng dụng học liệu số giúp bài giảng sinh động và tiết kiệm chi phí thiết bị. Học sinh có thể chủ động xem trước tài liệu tại nhà trước giờ thực hành. Giáo viên thuận tiện theo dõi tiến độ tự học của học sinh qua hệ thống trực tuyến. Đây là bước tiến thúc đẩy chuyển đổi số trường học.

4.2. Kế hoạch bài dạy đáp ứng đổi mới giáo dục

Xây dựng kế hoạch bài dạy theo tài liệu tập huấn giúp giáo viên tối ưu hóa thời gian đứng lớp. Kế hoạch bài dạy cần xác định rõ ràng mục tiêu về kiến thức, năng lực đặc thù và phẩm chất chủ yếu. Tiến trình dạy học phải phân hóa rõ hoạt động của giáo viên và nhiệm vụ của học sinh. Tài liệu cung cấp khung kế hoạch mẫu cho cả phần định hướng nghề nghiệp và các mô đun thực hành. Thầy cô dễ dàng điều chỉnh quy mô hoạt động sao cho vừa sức với học sinh từng lớp. Việc chuẩn bị giáo án bài bản tạo sự tự tin cao khi tổ chức dạy học trên lớp. Học sinh được tham gia đầy đủ các khâu từ trải nghiệm thực tế đến rút ra kết luận khoa học.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Tài liệu tập huấn, bồi dưỡng giáo viên sử dụng sách giáo khoa môn Công nghệ lớp 9 thuộc bộ sách "Kết nối tri thức với cuộc sống", do Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam phát hành. Đội ngũ tác giả biên soạn tài liệu gồm có Đồng Huy Giới, Phạm Mạnh Hà, Đặng Văn Nghĩa và Nguyễn Xuân Thành. Trong hệ thống Giáo dục phổ thông (GDPT) 2018, môn Công nghệ lớp 9 là môn học bắt buộc ở giai đoạn giáo dục cơ bản cấp Trung học cơ sở (THCS), giữ vai trò hoàn thiện học vấn công nghệ phổ thông và thực hiện phân luồng, hướng nghiệp cho học sinh trước ngưỡng cửa chuyển cấp.

Mục tiêu đào tạo của tài liệu và bộ sách là phát triển hệ thống năng lực đặc thù môn học (gồm nhận thức công nghệ, giao tiếp công nghệ, sử dụng công nghệ, đánh giá công nghệ và thiết kế kĩ thuật), đồng thời hình thành các phẩm chất chủ yếu (chăm chỉ, trung thực, trách nhiệm) và năng lực chung cốt lõi (tự chủ và tự học, giao tiếp và hợp tác, giải quyết vấn đề và sáng tạo). Tài liệu được cấu trúc thành hai phần chính: Phần một trình bày các vấn đề chung về chương trình, phương pháp giảng dạy, kiểm tra đánh giá và nguồn học liệu điện tử; Phần hai cung cấp hướng dẫn tổ chức dạy học chi tiết cho từng bài học cụ thể thuộc các phân môn.

Tài liệu được xây dựng dựa trên các tiêu chí của Thông tư 33/2017/TT-BGDĐT, tiếp cận xu hướng quốc tế về sách giáo khoa phát triển năng lực, quán triệt tư tưởng sư phạm "Nhẹ nhàng – Hấp dẫn – Thiết thực". Cách tiếp cận này kết hợp đồng bộ giữa kênh học liệu và kênh hoạt động thông qua các hộp chức năng sư phạm, gắn kết kiến thức bài học với bối cảnh thực tiễn đời sống và định hướng giáo dục STEM.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Nội dung giảng dạy được tổ chức thành hai hợp phần rõ rệt: phần chung Định hướng nghề nghiệp và ba mô đun tự chọn thuộc phần Trải nghiệm nghề nghiệp.

• Hợp phần Định hướng nghề nghiệp (Thời lượng: 17 tiết):
  • Bài 1. Nghề nghiệp trong lĩnh vực kĩ thuật và công nghệ (3 tiết): Trình bày khái niệm nghề nghiệp, tầm quan trọng của việc chọn nghề; phân tích đặc điểm và yêu cầu chung của các ngành nghề kĩ thuật, công nghệ.
  • Bài 2. Cơ cấu hệ thống giáo dục quốc dân (2 tiết): Mô tả cơ cấu giáo dục tại Việt Nam, làm rõ các thời điểm phân luồng và cơ hội tiếp cận nghề nghiệp sau khi kết thúc cấp THCS.
  • Bài 3. Thị trường lao động kĩ thuật, công nghệ tại Việt Nam (4 tiết): Cung cấp khái niệm, các yếu tố ảnh hưởng, vấn đề cung – cầu lao động hiện nay và kỹ năng tìm kiếm thông tin thị trường lao động.
  • Bài 4. Quy trình lựa chọn nghề nghiệp (3 tiết): Trình bày hệ thống lý thuyết hướng nghiệp, quy trình ra quyết định và phân tích các yếu tố ảnh hưởng chủ quan, khách quan.
  • Bài 5. Dự án: Tự đánh giá mức độ phù hợp của bản thân với một số ngành nghề trong lĩnh vực kĩ thuật, công nghệ (3 tiết): Hướng dẫn học sinh lập hồ sơ tự đánh giá và đối chiếu năng lực, sở thích với yêu cầu nghề nghiệp.
  • Ôn tập và kiểm tra (2 tiết): Đánh giá tổng hợp kiến thức định hướng nghề nghiệp.
• Hợp phần Trải nghiệm nghề nghiệp – Mô đun Lắp đặt mạng điện trong nhà:
  • Gồm 7 bài học và phần ôn tập: Bài 1. Thiết bị đóng cắt và lấy điện trong gia đình (4 tiết); Bài 2. Dụng cụ đo điện cơ bản (4 tiết); Bài 3. Thiết kế mạng điện trong nhà (4 tiết); Bài 4. Vật liệu, thiết bị và dụng cụ cho lắp đặt mạng điện trong nhà (4 tiết); Bài 5. Tính toán chi phí mạng điện trong nhà (4 tiết); Bài 6. Thực hành: Lắp đặt mạng điện trong nhà (8 tiết); Bài 7. Một số ngành nghề liên quan đến lắp đặt mạng điện trong nhà (3 tiết); Ôn tập và kiểm tra (4 tiết).
• Hợp phần Trải nghiệm nghề nghiệp – Mô đun Trồng cây ăn quả:
  • Cấu trúc gồm 8 bài học: Bài 1. Giới thiệu chung về cây ăn quả; Bài 2. Nhân giống vô tính cây ăn quả; các bài từ Bài 3 đến Bài 7 hướng dẫn kĩ thuật trồng, chăm sóc các nhóm cây cụ thể (cây có múi, nhãn, xoài, sầu riêng, chuối); kết thúc bằng Bài 8. Dự án: Trồng cây ăn quả.
• Hợp phần Trải nghiệm nghề nghiệp – Mô đun Chế biến thực phẩm:
  • Tập trung vào kiến thức bảo quản dinh dưỡng thực phẩm, phương pháp chế biến món ăn đúng kĩ thuật, an toàn vệ sinh và tính toán chi phí bữa ăn.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Nền tảng lý thuyết của tài liệu được phát triển dựa trên các nguyên lý khoa học và hướng nghiệp chuẩn mực:

• Lý thuyết hướng nghiệp và tâm lý học nghề nghiệp: Ứng dụng mô hình lý thuyết mật mã RIASEC của John Holland để giúp học sinh phân tích đặc điểm tính cách tương thích với môi trường làm việc; phân tích các nhóm yếu tố tác động chủ quan (năng lực, sở thích, cá tính) và khách quan (gia đình, nhà trường, xã hội, nhóm bạn).
• Lý thuyết kỹ thuật và đo lường điện: Cung cấp cấu tạo, thông số và nguyên lý hoạt động của các dụng cụ đo lường điện gồm đồng hồ vạn năng (7 bộ phận cơ bản), ampe kìm đo dòng xoay chiều (8 bộ phận cơ bản) và công tơ điện một pha (3 bộ phận cơ bản); các nguyên lý thiết kế sơ đồ nguyên lý, sơ đồ lắp đặt mạch điện trong nhà.
• Khoa học nông nghiệp thực nghiệm: Cung cấp cơ sở sinh học về thực vật học, điều kiện ngoại cảnh, kỹ thuật nhân giống vô tính (chiết, ghép, giâm cành), quy trình điều khiển ra hoa đậu quả và cắt tỉa tạo tán.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật và thao tác thực hành: Sử dụng dụng cụ đo điện để đo điện áp một chiều, điện áp xoay chiều, điện trở, cường độ dòng điện; thực hành đấu nối thiết bị đóng cắt và bảo vệ mạng điện; thực hiện thao tác nhân giống vô tính và chăm sóc cây trồng đúng quy trình an toàn lao động.
• Kỹ năng phân tích và tổng hợp thông tin: Thu thập, xử lý dữ liệu thị trường lao động kĩ thuật công nghệ; tính toán định mức chi phí vật liệu lắp đặt mạng điện gia đình hoặc chi phí kinh tế cây trồng.
• Kỹ năng ra quyết định nghề nghiệp: Sử dụng bảng đánh giá mức độ phù hợp nghề nghiệp (trang 32–33 SGK) để phân loại kết quả thành 3 mức độ: Không phù hợp, Phù hợp một phần, và Phù hợp hoàn toàn.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Tài liệu định hướng tổ chức hoạt động dạy học theo mô hình phát triển năng lực, chuyển trọng tâm từ truyền thụ kiến thức thụ động sang tổ chức cho học sinh tự kiến tạo tri thức qua chuỗi 4 hoạt động cơ bản:

1. Hoạt động mở đầu (Dẫn nhập): Tạo tâm thế học tập thông qua câu hỏi gợi mở, đàm thoại, tổ chức trò chơi (như trò chơi "Bắn tên"), hoặc khai thác tình huống thực tế từ video kỹ thuật để kích thích tư duy giải quyết vấn đề.
2. Hoạt động hình thành kiến thức mới: Học sinh chủ động làm việc cá nhân hoặc nhóm với kênh học liệu và các hộp chức năng "Khám phá", "Thông tin bổ sung", "Kết nối năng lực". Giáo viên sử dụng các kĩ thuật dạy học tích cực như KWL, khăn trải bàn, sơ đồ tư duy, công não và phương pháp dạy học khám phá.
3. Hoạt động luyện tập và thực hành: Học sinh thực hiện bài tập, phiếu học tập hoặc thao tác trực tiếp với thiết bị, dụng cụ (nguồn điện 220 V, pin AAA, pin cell, đồng hồ vạn năng, ampe kìm). Đối với bài thực hành kỹ thuật, quy trình được tổ chức theo 3 giai đoạn: hướng dẫn ban đầu, hướng dẫn thường xuyên và hướng dẫn kết thúc, bảo đảm an toàn lao động tuyệt đối.
4. Hoạt động vận dụng: Triển khai nhiệm vụ phức hợp gắn với thực tiễn gia đình và cộng đồng dưới dạng bài tập về nhà hoặc dự án học tập, yêu cầu học sinh tạo ra sản phẩm cụ thể và báo cáo kết quả.

Công tác kiểm tra, đánh giá được thiết kế bám sát Thông tư 26/2020/TT-BGDĐT (sửa đổi, bổ sung Thông tư 58/2011/TT-BGDĐT). Tài liệu kết hợp chặt chẽ giữa đánh giá thường xuyên (đánh giá quá trình: Assessment for learning và Assessment as learning) và đánh giá định kì (Assessment of learning). Các phương pháp đánh giá chính gồm: kiểm tra viết (tự luận, trắc nghiệm khách quan), phương pháp quan sát (quá trình thực hiện và chất lượng sản phẩm), phương pháp hỏi – đáp, phương pháp đánh giá hồ sơ học tập và đánh giá sản phẩm học tập theo tiêu chí rõ ràng.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Chuyên biệt hóa nội dung giáo dục hướng nghiệp: Điểm khác biệt lớn so với các chương trình trước đây là nội dung kết nối nghề nghiệp được thiết kế thành một cấu phần độc lập (Bài 7 trong mô đun Điện dân dụng, Bài 5 trong phần Định hướng nghề nghiệp). Học sinh được trang bị công cụ khoa học (bảng trắc nghiệm tâm lý RIASEC của John Holland) để khảo sát sở thích, khả năng đối với ngành nghề kỹ thuật thay vì chỉ tiếp nhận thông tin khái quát.
• Chuẩn hóa cấu trúc hộp chức năng: Mỗi bài học là sự kết hợp chặt chẽ giữa kênh Học liệu (tuyến nội dung chính, tuyến nội dung bổ trợ) và kênh Hoạt động. Các hộp chức năng được phân định rõ công năng: Khởi động, Khám phá, Luyện tập, Thực hành, Vận dụng, Kết nối năng lực, Kết nối nghề nghiệp, Thuật ngữ, giúp học sinh thuận tiện tự học và giáo viên dễ dàng thiết kế giáo án.
• Tích hợp liên môn và giáo dục toàn diện: Lồng ghép nội dung giáo dục STEM, phân tích kinh tế – tài chính (tính toán chi phí vật tư mạng điện, hiệu quả kinh tế cây ăn quả, chi phí bữa ăn), sử dụng năng lượng tiết kiệm, biến đổi khí hậu, an toàn vệ sinh lao động và giáo dục bình đẳng giới.
• Chuyển đổi số trong tài nguyên học liệu: Bám sát Nghị quyết 29-NQ/TW và Quyết định 117/QĐ-TTg, tài liệu được tích hợp hoàn toàn với hai hệ sinh thái trực tuyến của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam:
  • Nền tảng Hành trang số (hanhtrangso): Cung cấp sách giáo khoa điện tử tương tác, hơn 10.000 học liệu số một chiều (video tiết học minh họa, hình ảnh 3D, slide bài giảng) và hơn 4.100 bài tập tương tác hai chiều (trắc nghiệm, kéo thả, điền khuyết) có tính năng chấm điểm tự động.
  • Nền tảng Tập huấn (taphuan): Hỗ trợ công tác bồi dưỡng giáo viên với hệ thống tài liệu tập huấn đa định dạng (PowerPoint, PDF, video), bài kiểm tra đánh giá tự động và công cụ phân quyền quản trị thống kê cho các cấp Sở, Phòng Giáo dục và Đào tạo.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Giáo viên giảng dạy bộ môn Công nghệ cấp THCS: Sử dụng tài liệu để nắm vững mục tiêu chương trình, cấu trúc sách giáo khoa Công nghệ 9 mới; khai thác hệ thống kế hoạch bài dạy mẫu, phương pháp tổ chức hoạt động học và bộ công cụ kiểm tra đánh giá theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực.
• Cán bộ quản lý giáo dục: Gồm chuyên viên phụ trách bộ môn tại các Sở Giáo dục và Đào tạo, Phòng Giáo dục và Đào tạo, Ban giám hiệu các trường THCS; tài liệu cung cấp căn cứ chuyên môn để quản lý, chỉ đạo hoạt động dạy học, kiểm tra chuyên đề và đánh giá kết quả tập huấn giáo viên tại địa phương.
• Sinh viên và giảng viên ngành Sư phạm Kỹ thuật, Sư phạm Công nghệ: Sử dụng làm tài liệu tham khảo nghiên cứu chuyên sâu về lý luận dạy học môn học, phương pháp biên soạn giáo án và kỹ thuật xây dựng dự án học tập theo Chương trình GDPT 2018.
• Điều kiện tiên quyết đối với người học: Để tiếp thu hiệu quả nội dung giáo trình, học sinh cần hoàn thành chương trình Công nghệ các lớp 6, 7, 8; nắm vững các kiến thức khoa học tự nhiên cơ bản liên quan đến dòng điện, công suất, sinh thái thực vật và dinh dưỡng học sinh học.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?
Tài liệu được biên soạn phục vụ trực tiếp giáo viên đang giảng dạy môn Công nghệ lớp 9 tại các trường THCS, cán bộ quản lý chuyên môn ngành giáo dục, cùng giảng viên và sinh viên ngành Sư phạm Công nghệ tại các trường đại học, cao đẳng sư phạm.

2. Cần kiến thức nền nào để học?
Người học và người dạy cần nắm chắc chuẩn kiến thức, kĩ năng môn Công nghệ giai đoạn THCS (lớp 6, 7, 8), kiến thức nền tảng môn Khoa học tự nhiên (phần điện học, sinh học đại cương) và các quy định đánh giá học sinh theo Thông tư 26/2020/TT-BGDĐT.

3. Điểm khác biệt với giáo trình khác?
Tài liệu Công nghệ 9 bộ Kết nối tri thức với cuộc sống phân hóa rõ nét thành 2 hợp phần (Định hướng nghề nghiệp và 3 mô đun Trải nghiệm nghề nghiệp tự chọn), áp dụng chuẩn hóa cấu trúc bài dạy qua các hộp chức năng sư phạm và tích hợp công cụ trắc nghiệm tâm lý hướng nghiệp RIASEC.

4. Làm sao để tự học hiệu quả?
Cần nghiên cứu đối chiếu giữa mục tiêu cần đạt trong Chương trình tổng thể với gợi ý kế hoạch bài dạy; kết hợp giải quyết các bài tập trong hộp "Khám phá", "Vận dụng" và thực hành lập hồ sơ tự đánh giá năng lực nghề nghiệp theo các biểu mẫu hướng dẫn.

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo?
Kèm theo tài liệu gồm có Sách giáo viên (SGV) Công nghệ 9, phiên bản số hóa sách giáo khoa trên hệ thống Hành trang số (hanhtrangso) và các khóa học bồi dưỡng chuyên môn trực tuyến trên nền tảng Tập huấn (taphuan) của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam.

---

Kết luận

Tài liệu tập huấn giáo viên môn Công nghệ lớp 9 bộ sách "Kết nối tri thức với cuộc sống" đóng vai trò định hình chuẩn mực sư phạm và hướng dẫn nghiệp vụ triển khai chương trình môn học theo định hướng đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục. Nội dung tài liệu xác lập lộ trình học tập logic: bắt đầu từ nền tảng nhận thức nghề nghiệp và thị trường lao động, chuyển tiếp sang rèn luyện kĩ năng thao tác kỹ thuật qua các mô đun tự chọn thực tế, và kết thúc bằng việc hoàn thiện năng lực tự ra quyết định nghề nghiệp. Để bảo đảm hiệu quả thực thi, người dạy và người học cần kết hợp đồng bộ việc khai thác tài liệu văn bản với hệ sinh thái học liệu số trực tuyến được cung cấp trên nền tảng Hành trang số và Tập huấn của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề bài học, là hoạt động học tập nhằm tạo tâm thế học tập, giúp HS nhận thức đầy đủ về vấn đề cần giải quyết và ý nghĩa của bài học, về mục tiêu bài học cần đạt được. Hoạt động dẫn nhập cần tự nhiên và gắn với thực tiễn; khai thác được kinh nghiệm đã có của HS với bài học; nêu bật được vấn đề và ý nghĩa của bài học với cuộc sống, với HS; đảm bảo sự tham gia và chú ý của tất cả HS trong lớp. Mỗi bài học trong SGK, hệ thống các câu hỏi bài học được sử dụng làm chất liệu cho thiết kế hoạt động này. GV có thể căn cứ vào các thông tin này để tổ chức hoạt động khởi động cho HS.

Bên cạnh đó, có thể tham khảo các hộp chức năng Kết nối nghề nghiệp, Thông tin bổ sung làm cơ sở để thiết kế hoạt động khởi động, đảm bảo sự linh hoạt và sáng tạo khi sử dụng SGK. Hoạt động dẫn nhập bài học có thể được thực hiện qua một số hình thức như: kể chuyện, đàm thoại, tổ chức trò chơi, đóng vai, tranh luận, biểu diễn thí nghiệm, thực hành,. b) Hoạt động hình thành kiến thức mới Hoạt động học tập này giúp HS chiếm lĩnh tri thức mới trong bài học. Nhiệm vụ học tập của HS trong hoạt động hình thành kiến thức mới có độ khó được thiết kế tương đương với cấp độ động từ được sử dụng trong mục tiêu tương ứng của bài học.

Bên cạnh đó, hoạt động này cần được thiết kế đảm bảo sự chủ động, tự lực và tích cực của HS trong quá trình khám phá tri thức. Gợi ý chính cho hoạt động hình thành kiến thức mới là các hộp chức năng Khám phá sử dụng trong mỗi bài học. Cùng với đó có thể là những ý tưởng trong các hộp chức năng: Thông tin mở rộng, Kết nối năng lực, Kết nối nghề nghiệp. Dựa vào các hộp chức năng nêu trên, hoạt động hình thành kiến thức mới sẽ được thiết kế một cách linh hoạt, đồng bộ với mục tiêu, nội dung bài học.

Ngoài ý tưởng sư phạm đã được thể hiện trong SGK, GV có thể lựa chọn nhiều PPDH, KTDH khác nhau để thiết kế hoạt động hình thành kiến thức mới. Cụ thể, có thể sử dụng phương pháp đàm thoại gợi mở; PPDH trực quan; dạy học algorit; dạy học tìm tòi, khám phá; dạy học hợp tác theo nhóm nhỏ,. cùng các kĩ thuật dạy học như KWL, công não, khăn trải bàn, các mảnh ghép,. để thiết kế hoạt động học tập này.

TÀI LIỆU TẬP HUẤN, BỒI DƯỠNG GIÁO VIÊN SỬ DỤNG SÁCH GIÁO KHOA MÔN CÔNG NGHỆ LỚP 9 15 c) Hoạt động thực hành, luyện tập Thực hành, luyện tập là hoạt động hình thành và phát triển kĩ năng nhận thức hay vận động, khắc sâu kiến thức bài học, hướng tới đạt được mục tiêu về kĩ năng và phát triển NL của bài học. Hoạt động này thường dựa trên nội dung kiến thức mới HS đã chiếm lĩnh được ở hoạt động trước. Trong hoạt động này, HS thường được quan sát để hiểu thao tác mẫu, luyện tập theo tiến trình và tự điều chỉnh trong quá trình luyện tập dưới sự giám sát, trợ giúp của GV, hướng tới mục tiêu bài học. Gợi ý thiết kế cho hoạt động thực hành, luyện tập trong SGK Công nghệ là hộp chức năng Luyện tập và Thực hành.

Trong đó quy định rõ vật liệu, thiết bị (trong nhiều trường hợp là học liệu trong SGK), nhiệm vụ và tiến trình thực hiện, yêu cầu về sản phẩm, những gợi ý cho hoạt động. Bên cạnh đó, hộp chức năng Kết nối năng lực, Kết nối nghề nghiệp cũng có thể được xem xét trong quá trình thiết kế hoạt động thực hành, luyện tập. Với những hoạt động thực hành, luyện tập phức tạp, GV có thể sử dụng phương pháp làm mẫu – quan sát và huấn luyện – luyện tập để thiết kế hoạt động thực hành theo cấu trúc bài thực hành ba giai đoạn gồm hướng dẫn ban đầu – hướng dẫn thường xuyên – hướng dẫn kết thúc. Với các hoạt động thực hành, luyện tập, vấn đề an toàn cho thiết bị, cho HS và GV cần được quan tâm ngay khi thiết kế hoạt động.

d) Hoạt động vận dụng Hoạt động vận dụng là hoạt động kết nối bài học với thực tiễn ở cấp độ hành động. Hoạt động này được thực hiện ở trong và ngoài lớp học nhằm vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học vào thực tiễn cuộc sống, góp hình thành và phát triển NL, PC đã nêu trong mục tiêu bài học. Nhiệm vụ thực hiện trong hoạt động này cần đủ thách thức, hấp dẫn HS; kết nối được bài học với thực tiễn. Trong SGK Công nghệ 9, gợi ý cho hoạt động vận dụng được thể hiện qua hộp chức năng Vận dụng, thường được đặt ở cuối bài học.

Dựa vào đó, kết hợp với các hộp chức năng Kết nối năng lực, Kết nối nghề nghiệp (nếu có), thiết kế hoạt động vận dụng với nhiệm vụ rõ ràng HS cần thực hiện và sản phẩm HS cần phải có, cùng những lưu ý về tiến trình thực hiện, những vấn đề về an toàn trong quá trình thực hiện ở ngoài nhà trường. Trong một số trường hợp, hoạt động vận dụng có thể được thiết kế dưới dạng một dự án học tập. Khi đó, các hoạt động học tập sẽ được triển khai theo tiến trình của PPDH theo dự án, một PPDH hiệu quả trong dạy học công nghệ phổ thông. 4 KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ TRONG DẠY HỌC CÔNG NGHỆ 9 I.

ĐỊNH HƯỚNG ĐÁNH GIÁ TRONG DẠY HỌC PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC Quan điểm hiện đại về KTĐG theo định hướng phát triển PC, NL người học chú trọng đến đánh giá quá trình để phát hiện kịp thời sự tiến bộ của HS và vì sự tiến bộ BỘ SÁCH: KẾT NỐI TRI THỨC VỚI CUỘC SỐNG 16 của HS, từ đó điều chỉnh và tự điều chỉnh kịp thời hoạt động dạy và hoạt động học trong quá trình dạy học. Quan điểm này thể hiện rõ: coi mỗi hoạt động đánh giá như là học tập (Assessment as learning) và đánh giá là vì học tập của HS (Assessment for learning). Ngoài ra, đánh giá kết quả học tập (Assessment of learning) cũng sẽ được thực hiện tại một thời điểm cuối quá trình giáo dục để xác nhận những gì HS đạt được so với chuẩn đầu ra. Theo quan điểm phát triển NL, việc đánh giá kết quả học tập không lấy việc kiểm tra khả năng tái hiện kiến thức đã học làm trung tâm của việc đánh giá.

Đánh giá kết quả học tập theo NL cần chú trọng khả năng vận dụng sáng tạo tri thức trong những tình huống ứng dụng khác nhau. Hay nói cách khác, đánh giá theo NL là đánh giá kiến thức, kĩ năng và thái độ trong bối cảnh có ý nghĩa. Xét về bản chất thì không có mâu thuẫn giữa đánh giá NL và đánh giá kiến thức mà đánh giá NL được coi là bước phát triển cao hơn so với đánh giá kiến thức, kĩ năng. Để chứng minh HS có NL ở một mức độ nào đó, phải tạo cơ hội cho HS được giải quyết vấn đề trong tình huống mang tính thực tiễn.

Khi đó HS vừa phải vận dụng những kiến thức, kĩ năng đã được học ở nhà trường, vừa phải dùng những kinh nghiệm của bản thân thu được từ những trải ng- hiệm bên ngoài nhà trường (gia đình, cộng đồng và xã hội). Đánh giá trong dạy học phát triển NL chú trọng cả đánh giá thường xuyên và đánh giá định kì. Trong đó: – Đánh giá thường xuyên: hay còn gọi là đánh giá quá trình là hoạt động đánh giá diễn ra trong tiến trình thực hiện hoạt động giảng dạy môn học, cung cấp thông tin phản hồi cho GV và HS nhằm mục tiêu cải thiện hoạt động giảng dạy, học tập. Đánh giá thường xuyên chỉ những hoạt động KTĐG được thực hiện trong quá trình dạy học, có ý nghĩa phân biệt với những hoạt động KTĐG trước khi bắt đầu quá trình dạy học một môn học nào đó (đánh giá đầu năm/đánh giá xếp lớp) hoặc sau khi kết thúc quá trình dạy học môn học này (đánh giá tổng kết).

Đánh giá thường xuyên được xem là đánh giá vì quá trình học tập hoặc vì sự tiến bộ của HS. – Đánh giá định kì: là đánh giá kết quả giáo dục của HS sau một giai đoạn học tập, rèn luyện, nhằm xác định mức độ hoàn thành nhiệm vụ học tập của HS so với yêu cầu cần đạt so với quy định trong Chương trình GDPT và sự hình thành, phát triển NL, PC của HS. Trong dạy học phát triển NL, thường sử dụng các phương pháp đánh giá như: kiểm tra viết; quan sát; hỏi đáp; đánh giá hồ sơ học tập; đánh giá sản phẩm học tập. Trong đó: – Phương pháp kiểm tra viết: là phương pháp kiểm tra phổ biến, được sử dụng đồng thời với nhiều HS cùng một một thời điểm, được sử dụng sau khi học xong một phần của chương, một chương hay nhiều chương, hoặc sau khi học xong toàn bộ Chương trình môn học.

Nội dung kiểm tra có thể bao quát từ vấn đề lớn có tính chất tổng hợp TÀI LIỆU TẬP HUẤN, BỒI DƯỠNG GIÁO VIÊN SỬ DỤNG SÁCH GIÁO KHOA MÔN CÔNG NGHỆ LỚP 9 17 đến vấn đề nhỏ, HS phải diễn đạt câu trả lời bằng ngôn ngữ viết. Xét theo dạng thức của bài kiểm tra có hai loại là kiểm tra viết dạng trắc nghiệm tự luận (tự luận) và kiểm tra viết dạng trắc nghiệm khách quan (trắc nghiệm) – Phương pháp quan sát: là phương pháp đề cập đến việc theo dõi HS thực hiện các hoạt động (quan sát quá trình) hoặc nhận xét một sản phẩm do HS làm ra (quan sát sản phẩm). – Phương pháp hỏi – đáp: là phương pháp mà GV đặt câu hỏi và HS trả lời câu hỏi (hoặc ngược lại), nhằm rút ra những kết luận, những tri thức mới mà HS cần nắm, hoặc nhằm tổng kết, củng cố, kiểm tra mở rộng, đào sâu những tri thức mà HS đã học. Phương pháp đặt câu hỏi vấn đáp cung cấp rất nhiều thông tin chính thức và không chính thức về HS.

Việc làm chủ, thành thạo các kĩ thuật đặt câu hỏi đặc biệt có ích trong khi dạy học. – Phương pháp đánh giá hồ sơ học tập: là đánh giá thông qua tài liệu minh chứng (hồ sơ) cho sự tiến bộ của HS, trong đó HS tự đánh giá bản thân mình, tự ghi lại kết quả học tập trong quá trình học tập, tự đánh giá, đối chiếu với mục tiêu học tập đã đặt ra để nhận ra sự tiến bộ hoặc chưa tiến bộ, tìm nguyên nhân và cách khắc phục trong thời gian tới,.