CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1. Bài giảng điện tử 1. Khái niệm Công nghệ thông tin – truyền thông là một trong những công cụ được sử dụng để thực hiện đổi mới trong giáo dục, đã và đang được hầu hết các nước trên thế giới quan tâm. Ở nước ta, trong dự thảo chiến lược phát triển giáo dục 2021 – 2030, tầm nhìn đến 2045 của Bộ Giáo dục và Đào tạo trình Chính phủ đã đã chỉ rõ: “Sự đổi mới và phát triển giáo dục đang diễn ra ở qui mô toàn cầu tạo cơ hội để giáo dục Việt Nam nhanh chóng tiếp cận với các xu thế mới, tri thức mới, những cơ sở lí luận, phương thức tổ chức, nội dung giảng dạy hiện đại và tận dụng các kinh nghiệm quốc tế để đổi mới và phát triển.
Ứng dụng và phát triển công nghệ thông tin là nhiệm vụ ưu tiên trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, là phương tiện để đi tắt đón đầu, rút ngắn khoảng cách phát triển so với các nước đi trước. Mọi lĩnh vực hoạt động kinh tế, văn hóa, xã hội, anh ninh quốc phòng đều phải ứng dụng công nghệ thông tin”[1]. Trong chỉ thị số 29/2001/CT-BGD&ĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng khẳng định: “Công nghệ thông tin và đa phương tiện sẽ tạo ra những thay đổi lớn trong hệ thống quản lí giáo dục, trong chuyển tải nội dung chương trình đến người học, thúc đẩy cuộc cách mạng về phương pháp dạy và học”[2]. Theo tài liệu của các chuyên gia UNESCO Paris, chuyên gia UNESCO Bangkok, bài giảng điện tử đã được thiết kế và sử dụng từ 20 năm trước đây ở các trường từ cấp tiểu học, trung học cơ sở, trung học phổ thông của một số nước trong khu vực Châu Á – Thái Bình Dương và trên thế giới.
Ở Việt Nam bài giảng điện tử chỉ được bắt đầu thiết kế và sử dụng ở một vài trường phổ thông từ năm 2003. Tuy còn nhiều mới mẻ song việc sử dụng bài giảng điện tử trong giảng dạy đã thu được một số thành quả ban đầu đáng khích lệ, đã và đang là một công cụ đắc lực hỗ trợ thêm cho giáo viên trong quá trình giảng dạy, tạo được sự hứng khởi, thích thú và yêu thích của người học. Bài giảng là một phần nội dung trong chương trình của một môn học được 10 giáo viên trình bày trước học sinh. Các yêu cầu cơ bản đối với bài giảng là: Định hướng rõ ràng về chủ đề, trình bày có mạch lạc, có hệ thống và nội dung truyền cảm, có phân tích rõ ràng, dễ hiểu các sự kiện, hiện tượng cụ thể liên quan và tóm tắt khái quát chúng, sử dụng phối hợp nhiều thủ pháp thích hợp như thuyết trình, chứng minh, giải thích, đàm luận, làm mẫu, chiếu phim, mở máy ghi âm, ghi hình v.
Bài giảng luôn được xem như một đơn vị nội dung của chương trình có độ dài tương ứng với một hoặc hai tiết học. Nếu như bài giảng truyền thống là sự tương tác giữa thầy và trò thông qua các phương pháp, phương tiện và hình thức dạy - học truyền thống thì bài giảng điện tử là sự tương tác giữa thầy và trò thông qua các phương pháp, phương tiện và hình thức dạy - học có sự hỗ trợ của công nghệ thông tin. Như vậy, có thể khái quát: Bài giảng điện tử là hình thức giảng dạy dựa trên một số thiết bị công nghệ như điện thoại hay máy tính trên Internet. Bài giảng sẽ được giáo viên tạo nên bằng những thiết bị hỗ trợ ghi hình, ghi âm.
Những bài giảng này chứa các thông tin, hình ảnh được sắp xếp theo logic để cung cấp cho người học kiến thức và kỹ năng nhất định. Người học có thể học ở bất kỳ đâu, bất kỳ thời gian nào miễn là các thiết bị có kết nối Internet. Việc ứng dụng những công nghệ thông tin vào bài giảng sẽ làm tăng tính sinh động, từ đó giúp người học có thể tiếp thu kiến thức dễ dàng. Các bài giảng thường được xây dựng trên một số phần mềm như Microsoft Powerpoint, Lecture Maker, Adobe Presenter,… Trong số đó Microsoft Powerpoint có lẽ là phần mềm quen thuộc nhất với chúng ta bởi giao diện dễ sử dụng và hoàn toàn miễn phí.
Bài giảng điển tử cần phân biệt với giáo án điện tử. Đối với bài giảng điện tử là một hình thức tổ chức bài lên lớp mà ở đó toàn bộ kế hoạch hoạt động dạy học đều được chương trình hoá do giáo viên điều khiển thông qua môi trường multimedia do máy vi tính tạo ra. Trong khi đó giáo án điện tử có thể hiểu là bản thiết kế cụ thể toàn bộ kế hoạch hoạt động dạy học của giáo viên trên giờ lên lớp, toàn bộ hoạt động dạy học đó đã được multimedia hoá một cách chi tiết, có cấu trúc chặt chẻ và logic được quy định bởi cấu trúc của bài học. Giáo án điện tử là 11 một sản phẩm của hoạt động thiết kế bài dạy được thể hiện bằng vật chất trước khi bài dạy học được tiến hành.
Giáo án điện tử chính là bản thiết kế của bài giảng điện tử, chính vì vậy xây dựng giáo án điện tử hay thiết kế bài giảng điện tử là hai cách gọi khác nhau cho một hoạt động cụ thể để có được bài giảng điện tử. Bài giảng điện tử không phải đơn thuần là các kiến thức mà người học ghi vào vở mà đó là toàn bộ quá trình dạy và học tích cực – tất cả các tình huống sẽ xảy ra trong quá trình truyền đạt và tiếp thu kiến thức của người học. Bài giảng điện tử không phải là một công cụ thay thế “bảng đen, phấn trắng” mà nó phải đóng vai trò định hướng trong tất cả các hoạt động trên lớp để biến quá trình dạy học thành quá trình dạy học tích cực. Bài giảng điện tử gồm 3 thành tố: kế hoạch bài dạy học; bài trình diễn và tư liệu hỗ trợ dạy học.
* Kế hoạch bài dạy bao gồm: - Mục tiêu: Phần này được viết tương tự như giáo án thông thường. - Chuẩn bị của thầy và trò: bao gồm cả việc tìm tư liệu bài học trên internet, chuẩn bị phòng máy, máy chiếu,… - Các phương pháp và phương tiện dạy học. - Kế hoạch về thời gian. - Thông tin phản hồi.
* Bài trình diễn: soạn thảo bằng phần mềm Powerpoint. * Tư liệu hỗ trợ dạy học gồm: - Tư liệu hình ảnh, âm thanh, thông tin bổ sung. - Các video tương tác, hệ thống đường link liên kết với các trang Web hỗ trợ hoặc giải thích nội dung học tập… 1. Những ưu điểm và hạn chế của bài giảng điện tử * Ưu điểm Bài giảng điện tử là hình thức giảng dạy bằng phương pháp trực quan thông qua kế hoạch bài dạy được giáo viên soạn bằng phần mềm vi tính và trình chiếu bằng các công cụ hỗ trợ hiện đại.
Bài giảng điện tử giúp cho giờ học thêm sinh động, hấp dẫn, góp phần nâng cao chất lượng dạy và học và thuận lợi cho việc 12 áp dụng các phương pháp dạy học lấy người học làm trung tâm. Để tiết học thêm sinh động với các kiến thức, hình ảnh minh họa, giáo viên sử dụng công nghệ thông tin vào trong bài giảng, sử dụng thiết kế bài giảng điện tử, bảng trình chiếu và những phương tiện kỹ thuật hiện đại… giúp truyền tải bài giảng hiệu quả hơn, đáp ứng nhu cầu học tập của học sinh trong tình hình mới. Bài giảng điện tử có thể cung cấp thêm nhiều kiến thức từ thực tế mà sách giáo khoa, giáo trình không truyền tải hết thông qua hình ảnh, âm thanh trong cuộc sống. Hơn nữa, bài giảng điện tử dễ dàng cập nhật, nâng cao chất lượng bài giảng theo thời gian.
Ngoài ra, bài giảng điện tử có thể được chuẩn bị trước để giảng dạy ở nhiều nơi, chuyển lên mạng internet giảng dạy trực tuyến, tạo điều kiện cho việc trao đổi thông tin, kinh nghiệm trở nên dễ dàng và hiệu quả hơn. * Hạn chế Bài giảng điện tử đòi hỏi nhiều nhiều thời gian để xây dựng kế hoạch bài dạy. Bài giảng điện tử cũng đòi hỏi giáo viên phải có trình độ tin học, ngoại ngữ nhất định. Nhà trường phải đáp ứng đầy đủ cơ sở vật chất, thiết bị máy móc cần thiết như: máy vi tính, máy chiếu dữ liệu… thì mới có thể thực hiện được bài giảng điện tử.
Nếu bài giảng điện tử lạm dụng quá mức hình ảnh, âm thanh, màu sắc sẽ gây ra phân tán sự chú ý của người học, làm giảm sự tập trung vào vấn đề trọng tâm của bài học, gây phản tác dụng. Thiết kế và sử dụng bài giảng điện tử * Các phần mềm thiết kế bài giảng điện tử - Lecture Maker LectureMAKER là phần mềm soạn thảo bài giảng điện tử đa phương tiện của công ty Daulsoft Hàn Quốc. Với LectureMAKER, bất kì ai cũng có thể tạo được bài giảng đa phương tiện nhanh chóng và dễ dàng. Không chỉ vậy, giáo viên có thể tận dụng lại các bài giảng đã từng làm trên những định dạng khác 13 nhau như PDF, Flash, HTML, Audio, Video,… để đưa vào làm nội dung bài giảng mới của mình.
Bài giảng được tạo ra từ LectureMaker tương thích với chuẩn SCROM để thiết kế bài giảng e- learning cho các hệ thống học tập trực tuyến. Các chức năng chính của LectureMAKER Các tính năng đặc biệt của LectureMAKER: + Thiết kế và phác thảo mẫu trình bày: Phần mềm cung cấp nhiều mẫu trình bày sẵn. Nhiều bài giảng e- learning sống động với sự kết hợp các mẫu trình bày được cung cấp như PowerPoint, hay kết hợp giữa các video với text hay âm thanh với text… có thể tạo ra dễ dàng. + Nút tương tác: Các nút liên kết nội dung và các nút định vị trang được dử dụng trong soạn thảo bài giảng nhằm định hướng nội dung bài học cũng như làm tăng cường khả năng tương tác học tập.
Bài giảng sinh động: Bài giảng có thể sử dụng webcam, microphone, chức năng bảng điện tử, khả năng tự ghi lại giúp bài giảng có thể soạn thảo một cách hiệu quả và sáng tạo bằng cách ghi hình, ghi âm và đồng bộ bài giảng. Kết quả thu được là một bài giảng sinh động với đầy đủ các hoạt động trên lớp mà qua đó người học hoàn toàn tự học được. - Microsoft PowerPoint Microsoft PowerPoint là một phần mềm trong bộ Microsoft Office.