Chương 1 TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Các công trình nghiên cứu về cách thức tuyển chọn nhân tài vào khu vực công 1. Các công trình nghiên cứu ngoài nước Trong tác phẩm “Phát hiện và sử dụng nhân tài” của tác giả Nhiệm Ngạn Thân (2015) [25], người viết đã tập trung vào nghệ thuật phát hiện và sử dụng nhân tài. Tác giả đúc kết ra được, người lãnh đạo hay người đứng đầu, đều phải dành một phần ba thời gian làm việc của mình cho công tác tuyển chọn, quản lý nhân sự.
Bởi chỉ cần lựa chọn đúng người, đánh giá đúng người và giao đúng việc thì công việc sẽ được thực hiện suôn sẽ; ngược lại, nếu coi nhẹ công tác quản lý nhân sự, thì có xử lý công việc cặn kẽ, tỉ mỉ, nhưng quản lý nhân sự đại khái, qua loa, thì đó là sự thiếu trách nhiệm lớn nhất của người lãnh đạo. Tác phẩm “Tôn trọng trí thức, tôn trọng nhân tài - kế lớn trăm năm chấn hưng đất nước” của tác giả Thẩm Vinh Hoa, Ngô Quốc Diệu và Nguyễn Như Diệm đồng chủ biên [15]. Tác phẩm đã phân tích kỹ tư tưởng của Đặng Tiểu Bình về quản lý, sử dụng nhân tài, bên cạnh đó đã đề cập đến những vấn đề cơ bản như: nhân tài là then chốt của phát triển, tác động lớn đến đường lối tổ chức và xây dựng đội ngũ CB lãnh đạo, những tư tưởng chiến lược về bồi dưỡng và giáo dục nhân tài, sử dụng bố trí nhân tài, tạo môi trường cho mọi người phát triển, cải cách chế độ nhân sự,. Nhờ những cơ chế, phương pháp, cách thức tuyển chọn và sử dụng nhân tài hiệu quả mà Đặng Tiểu Bình đã lãnh đạo, quản lý đất nước Trung Quốc phát triển nhảy vọt, tạo nền tảng cho những thành công về quản trị nhà nước ở Trung Quốc thời hiện đại.
Tác phẩm “Chính sách trọng dụng nhân tài của Đặng Tiểu Bình” của tác giả Tôn Trí Bình [2] đã phân tích những phương pháp trọng dụng và đãi 12 ngộ nhân tài của lãnh tụ Đặng Tiểu Bình. Đây là một yếu tố đặc biệt quan trọng, mở ra thành công của công cuộc cải cách mở cửa của Trung Quốc. Từ những thành tựu đó trong công tác lãnh đạo, quản trị nhân sự của Đặng Tiểu Bình, các nhà nghiên cứu, học giả, những nhà quản lý và quản trị nhân sự cần tham khảo, nghiên cứu để đưa ra giải pháp, cách thức thực hiện phù hợp với điều kiện, đặc điểm của từng vùng, địa phương, cơ quan, đơn vị. Sách tham khảo “Bí quyết tuyển dụng và đãi ngộ người tài” của Brian Tracy, do Trương Hồng Dũng biên dịch, được Nhà xuất bản Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh phát hành [43] đã giới thiệu đến người đọc 21 bí quyết độc đáo để có thể tuyển chọn được những người tài giỏi nhất phục vụ trong cơ quan, tổ chức, đơn vị.
Theo tác giả, để tuyển chọn được người tài giỏi thật sự, trước hết cơ quan tuyển dụng phải cân nhắc thật kỹ để đưa ra yêu cầu tuyển dụng và lập bản mô tả công việc cụ thể của vị trí cần tuyển dụng, tổ chức thông báo tuyển dụng rộng rãi để tìm kiếm nhân sự phù hợp,… và phải thật tỉnh táo khi ra quyết định tuyển dụng, cũng như tạo môi trường, điều kiện làm việc và chế độ, chính sách thỏa đáng,… để khuyến khích, động viên và khơi dậy tinh thần yêu thích công việc của người mới được tuyển dụng. Những bí quyết này rất thiết thực và được kiểm nghiệm thực tế trong hoạt động của các cơ quan, tổ chức, đơn vị ngoài nhà nước và cũng có thể được vận dụng phù hợp đối với hoạt động tuyển dụng nhân sự trong khu vực công. Các công trình nghiên cứu trong nước Sách chuyên khảo “Cạnh tranh trong tuyển chọn nhân lực” của Vũ Thanh Sơn, Nhà xuất bản thông tin và truyền thông [36]. Cuốn sách này đã tập trung luận giải quan niệm cạnh tranh trong tuyển chọn nhân lực trong nền kinh tế thị trường ở Việt Nam, đặc biệt là nhấn mạnh tới một số đặc điểm riêng của tuyển chọn nhân lực trong khu vực công và khu vực tư.
Trong đó, tác giả đã dành riêng một chương để phân tích, so sánh về kinh nghiệm tuyển chọn nhân lực cạnh tranh trong khu vực công và khu vực tư ở Việt Nam và trên thế giới như Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc,… Phương thức thực hiện 13 của mỗi quốc gia có những điểm giống và khác nhau, làm cơ sở cho Việt Nam khảo nghiệm, nhất là trong cách thức chọn nhân tài để bổ nhiệm giữ những vị trí quan trọng trong bộ máy hành chính nhà nước. Nguyễn Thế Trung (2018), trong bài viết “Lựa chọn người có đức, có tài cho dân, cho nước” [34], đã khái quát về bài học lựa chọn người hiền tài của ông cha ta từ thuở sơ khai dựng nước và giữ nước, trong đó nhấn mạnh bài học sử dụng người có đức, có tài của Chủ tịch Hồ Chí Minh để thế hệ chúng ta cùng suy ngẫm. Từ những bài học đó, tác giả đã nêu lên thực trạng việc lựa chọn người có đức, có tài thời gian qua ở nước ta tuy được chú trọng, nhưng kết quả chưa đạt như kỳ vọng. Trước hết là việc đánh giá CB ở các cấp, các ngành chưa được thực hiện tốt, chưa đúng thực chất; công tác quy hoạch CB tuy có đổi mới, nhưng trong thực tế có nhiều CB, CC có đức, có tài chưa được đưa vào quy hoạch các chức danh chủ chốt, về hình thức quy hoạch dân chủ, nhưng thực chất ý kiến của người đứng đầu cấp ủy rất quan trọng, có vai trò quyết định; luân chuyển CB cũng chưa được thực hiện có hiệu quả, đôi lúc chưa gắn với yêu cầu chức danh quy hoạch; công tác đề bạt, đào tạo, bồi dưỡng CB nữ nhiều nơi chưa được quan tâm đúng mức,… Từ thực trạng đó, tác giả đã đề ra 04 nhóm giải pháp để tháo gỡ, cụ thể là: Sớm ban hành quy định về trách nhiệm và quyền hạn người đứng đầu cấp ủy, chính quyền, đơn vị gắn với hiệu quả thực hiện nhiệm vụ chính trị; cụ thể hóa tiêu chí đánh giá CB gắn với điều chỉnh phân cấp quản lý CB hợp lý; tiếp tục đổi mới công tác tạo nguồn, quy hoạch, luân chuyển CB; sớm ban hành chính sách khuyến khích, trọng dụng nhân tài cho đất nước;… Bài viết “Vai trò, trách nhiệm và thẩm quyền người đứng đầu trong công tác cán bộ hiện nay” của Nguyễn Đức Hà [11] đăng trong cuốn sách Nâng cao vai trò, trách nhiệm của cán bộ, đảng viên và người đứng đầu theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, Nhà xuất bản quốc gia sự thật (2018).
Nội dung bài viết nhấn mạnh vai trò, ý nghĩa then chốt của CTCB, vì “CB là gốc của công việc” và “công việc thành công hay thất bại đều do CB 14 tốt hay kém”. Từ ý nghĩa đó, đòi hỏi cơ quan, người có thẩm quyền thực hiện CTCB phải phát huy vai trò, đề cao trách nhiệm, lắng nghe ý kiến của các tổ chức có liên quan và người đứng đầu của các tổ chức đó. Thực tế cho thấy: Người đứng đầu có vai trò rất to lớn, quan trọng trong tổ chức và hoạt động của mỗi cơ quan, đơn vị, địa phương, trong đó có CTCB và nhất là ở khâu đánh giá, nhận xét, đề bạt, giới thiệu, bổ nhiệm CB lãnh đạo. Khi người đứng đầu tuân thủ đúng quy trình, nguyên tắc và có sự khách quan, công tâm trong thực hiện việc tuyển chọn, bổ nhiệm CB lãnh đạo, quản lý thuộc thẩm quyền được giao đúng tầm, tương xứng với vị trí công việc và yêu cầu, nhiệm vụ được giao thì cơ quan, đơn vị, địa phương đó sẽ phát triển, hoạt động ổn định và hiệu quả công tác được nâng cao.
Bài viết “Tư chất người đứng đầu và cơ chế tuyển chọn người đứng đầu bộ máy Đảng, nhà nước hiện nay” của Nhị Lê [19] đăng trong cuốn sách Nâng cao vai trò, trách nhiệm của CB, đảng viên và người đứng đầu theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, Nhà xuất bản quốc gia sự thật (2018). Trong bài viết này, tác giả đã khái lược những nội dung tổng quan về CB lãnh đạo, quản lý - người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị, trong đó nhấn mạnh những tố chất cần và đủ của người lãnh đạo. Trên cơ sở đó, tác giả đã tổng hợp, phân tích và đưa ra cơ chế tuyển chọn nhân tài hay tuyển chọn lãnh đạo, quản lý, với 6 cách tuyển chọn, gồm: thi tuyển, bầu tuyển, tiến tuyển, ứng tuyển, bổ tuyển và cử tuyển; đồng thời, tác giả cũng đưa ra 5 tiêu chí để tuyển chọn, cụ thể là: tiêu chuẩn hóa, dân chủ hóa, trách nhiệm hóa, cấp độ hóa và kiểm nghiệm hóa. Song song đó, tác giả cũng đưa ra 02 điều kiện để thực hiện cơ chế tuyển chọn, đó là phải phát hiện được người tài và quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng những nhân tố tiềm năng này để họ có thể phát huy tối đa năng lực đặc biệt của bản thân.
Sau khi xây dựng được nguồn nhân sự phù hợp, sẽ tiến hành xây dựng quy chế tuyển chọn chặt chẽ, thống nhất; lập hội đồng tuyển chọn theo nguyên tắc cạnh tranh, khách quan và công 15 bằng, cũng như có cơ chế thưởng, phạt rõ ràng trong tuyển dụng để đảm bảo chất lượng trong hoạt động tuyển chọn nhân sự lãnh đạo, quản lý. Sách chuyên khảo “Công vụ và quản lý thực thi công vụ” do tác giả Ngô Thành Can chủ biên, cùng Nguyễn Thị Hồng Hải, Lưu Kiếm Thanh, được Nhà xuất bản Chính trị quốc gia sự thật phát hành năm 2018 [4] là tài liệu nghiên cứu có tính hệ thống và khái quát cao về những nội dung liên quan đến hoạt động công vụ và thực thi công vụ nói chung, tại Việt Nam nói riêng. Nội dung sách cung cấp cho người đọc kiến thức tổng quan về công vụ, CC, các mô hình quản lý công vụ, CC ở một số nước trên thế giới. Đặc biệt, nội dung sách có phân tích, đánh giá về chế độ công vụ, CC ở Việt Nam và có đề xuất về những nội dung cải cách chế độ công vụ, CC ở nước ta cho phù hợp với yêu cầu, nhiệm vụ trong tình hình mới.