Chương 1: Khái lược chung về thế giới nhân vật và hành trình sáng tác của Nguyễn Nhật Ánh và Nguyễn Ngọc Thuần. 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chương 2: Các kiểu nhân vật trong truyện thiếu nhi của Nguyễn Nhật Ánh và Nguyễn Ngọc Thuần. Chương 3: Phương thức thể hiện nhân vật trong truyện thiếu nhi của Nguyễn Nhật Ánh và Nguyễn Ngọc Thuần. 20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nội dung Chƣơng 1: Khái lƣợc chung về thế giới nhân vật và hành trình sáng tác của Nguyễn Nhật Ánh và Nguyễn Ngọc Thuần 1.
Nhân vật và thế giới nhân vật 1.1 Nhân vật Ðối tượng chung của văn học là cuộc sống nhưng trong đó con người luôn giữ vị trí trung tâm. Những sự kiện kinh tế, chính trị, xã hội, bức tranh thiên nhiên đều góp phần tạo nên sự phong phú, đa dạng cho tác phẩm nhưng cái quyết định chất lượng tác phẩm văn học chính là việc xây dựng nhân vật. Ðọc một tác phẩm, đọng lại sâu sắc nhất trong tâm hồn người đọc thường là số phận, tình cảm, cảm xúc của những con người được nhà văn thể hiện. Vì vậy, Tô Hoài đã có lý khi cho rằng "Nhân vật là nơi duy nhất tập trung hết thảy, giải quyết hết thảy trong một sáng tác".
Nhân vật là một trong những phương diện quan trọng bậc nhất của tác phẩm văn học. Nghiên cứu văn học từ góc độ này sẽ làm sáng tỏ nhiều điều về thể loại, trào lưu, quan niệm văn học, phong cách sáng tạo. Bởi vì văn học không thể thiếu vắng nhân vật. Nhân vật là phương tiện cơ bản giúp người nghệ sĩ miêu tả đời sống con người thông qua những hình tượng nghệ thuật.
Vì thế, việc chiếm lĩnh các mặt giá trị của tác phẩm sẽ khó có thể thực hiện nếu không tìm hiểu phương diện nhân vật – thành quả nghệ thuật quan trọng trong sáng tác của mỗi nhà văn. Nhân vật là con người cụ thể được miêu tả trong tác phẩm văn học mang tính ước lệ, không bị đồng nhất với con người có thật ngay cả khi nhà 21 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com văn xây dựng nhân vật với nét rất gần nguyên mẫu. Nhân vật văn học là linh hồn của tác phẩm “chính là nơi tác giả gửi gắm thông điệp và độc giả tiếp nhận “giải mã” những vấn đề hiện thực cốt yếu đặt ra trong tác phẩm” (Lý Hoài Thu). Nhân vật văn học có khi còn là các con vật, các loài cây được gán cho các đặc điểm giống với con người.
Nhân vật là đứa con tinh thần của nhà văn, thể hiện quan niệm thẩm mĩ và lý tưởng thẩm mỹ của nhà văn về cuộc đời và con người. Căn cứ vào các tiêu chí khác nhau mà có thể phân thành các loại hình nhân vật khác nhau. Dựa vào vai trò của nhân vật đối với cốt truyện có thể phân thành nhân vật chính và nhân vật phụ, căn cứ vào tư tưởng và quan hệ với lý tưởng có thể phân thành nhân vật chức năng, nhân vật loại hình, nhân vật tính cách, nhân vật tư tưởng. Nhân vật không chỉ là hình thức cơ bản thể hiện quan niệm nghệ thuật về con người của nhà văn mà còn là hình thức cơ bản để khái quát những quy luật của đời sống và là nơi tập trung mọi giá trị tư tưởng – nghệ thuật của tác phẩm.
Nhân vật văn học là con người được nhà văn miêu tả trong tác phẩm bằng phương tiện văn học. Những con người này có thể được miêu tả kỹ hay sơ lược, sinh động hay không rõ nét, xuất hiện một hay nhiều lần, thường xuyên hay từng lúc, giữ vai trò quan trọng nhiều, ít hoặc không ảnh hưởng nhiều lắm đối với tác phẩm. Ở đây, nhân vật văn học được thể hiện bằng chất liệu riêng là ngôn từ. Vì vậy, nhân vật văn học đòi hỏi người đọc phải vận dụng trí tưởng tượng, liên tưởng để dựng lại một con người hoàn chỉnh trong tất cả các mối quan hệ của nó.
Nhân vật văn học có chức năng khái quát những tính cách, hiện thực cuộc sống và thể hiện quan niệm của nhà văn về cuộc đời. Khi xây dựng nhân vật, nhà văn có mục đích gắn liền nó với vấn đề mà nhà văn muốn đề cập đến trong tác phẩm. Vì vậy, tìm hiểu nhân vật trong 22 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tác phẩm, bên cạnh việc xác định những nét tính cách của nó, cần nhận ra những vấn đề của hiện thực và quan niệm của nhà văn mà nhân vật muốn thể hiện. Nhân vật văn học là một hiện tượng hết sức đa dạng.
Những nhân vật được xây dựng thành công từ xưa đến nay bao giờ cũng là sáng tạo độc đáo, không lặp lại. Ðể nắm bắt được thế giới nhân vật đa dạng, phong phú, có thể tiến hành phân loại chúng ở nhiều góc độ khác nhau. Xét từ góc độ nội dung tác phẩm có thể nói đến các loại nhân vật chính diện (nhân vật tích cực), nhân vật phản diện (nhân vật tiêu cực). Nhân vật chính diện là nhân vật đại diện cho lực lượng chính nghĩa trong xã hội, cho cái thiện, cái tiến bộ.
Nhân vật phản diện là nhân vật đại diện cho lực lượng phi nghĩa, cho cái ác, cái lạc hậu cần bị lên án. Trong quá trình phát triển của văn học, trong mỗi giai đoạn lịch sử khác nhau, việc xây dựng các loại nhân vật trên cũng khác nhau. Nếu như trong thần thoại chưa có sự phân biệt rạch ròi giữa nhân vật chính diện và nhân vật phản diện thì trong truyện cổ tích, các truyện thơ Nôm, các nhân vật thường được xây dựng thành 2 tuyến rõ rệt có tính chất đối kháng quyết liệt, nhân vật chính diện thường tập trung những đức tính tốt đẹp còn nhân vật phản diện thì hoàn toàn ngược lại. Xem xét chức năng và vị trí của nhân vật trong tác phẩm, có thể chia thành các loại nhân vật: nhân vật chính, nhân vật trung tâm, nhân vật phụ.
Nhân vật chính là nhân vật giữ vai trò quan trọng trong việc tổ chức và triển khai tác phẩm. Nhà văn thường tập trung miêu tả, khắc họa tỉ mỉ từ ngoại hình, nội tâm và quá trình phát triển tính cách của nhân vật. Qua nhân vật chính, nhà văn thường nêu lên những vấn đề và mâu thuẫn cơ bản trong tác phẩm, từ đó giải quyết vấn đề, bộc lộ cảm hứng tư tưởng và tính thẩm mỹ. Trừ một hoặc một số nhân vật chính, những nhân vật còn lại đều là nhân vật phụ ở các cấp độ khác nhau.
Ðó là nhân vật giữ vị trí thứ yếu so với nhân vật 23 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chính trong quá trình diễn biến của cốt truyện, của việc thể hiện chủ đề tư tưởng của tác phẩm. Xét từ góc độ thể loại có thể phân thành các nhân vật: nhân vật trữ tình, nhân vật tự sự và nhân vật kịch. Xét từ góc độ chất lượng miêu tả có thể phân thành các loại: nhân vật, tính cách, điển hình. Nhân vật là những con người nói chung được miêu tả trong tác phẩm.
Nhà văn có thể chỉ mới nêu lên một vài chi tiết về ngôn ngữ, cử chỉ, hành động.cũng có thể miêu tả kĩ và đậm nét. Ngoài những loại nhân vật được trình bày, có thể nêu lên một số khái niệm khác về nhân vật qua các trào lưu văn học khác nhau. Chẳng hạn, khái niệm nhân vật bé nhỏ trong văn học hiện thực phê phán, khái niệm nhân vật- con vật người trong chủ nghĩa tự nhiên, nhân vật - phi nhân vật trong các trào lưu văn học hiện đại chủ nghĩa ở phương Tây.2 Thế giới nhân vật Thế giới nhân vật là hệ thống các nhân vật được tổ chức tạo thành một chỉnh thể nghệ thuật, trong đó mỗi nhân vật là một yếu tố của chỉnh thể. Mỗi thế giới nhân vật được quy định bởi cách tổ chức, sắp xếp theo ý đồ nghệ thuật, sự sáng tạo của nhà văn làm sao cho các nhân vật trong tác phẩm liên kết, tác động lẫn nhau, soi sáng nhau để cùng phản ánh đời sống, thể hiện tư tưởng tác giả và điều nhà văn muốn nói cùng bạn đọc.
Xét về phía độc giả, thế giới nhân vật là sự cảm nhận của người đọc về hình tượng các nhân vật trong tác phẩm từ hình dáng đến nội tâm, việc làm, các loại quan hệ chằng chịt của chúng. Từ đó, rút ra được những hiểu biết, ý nghĩa của tác phẩm về nhiều phương diện theo tiêu chuẩn cái đẹp nghệ thuật trong sự vận động không ngừng của đời sống ý thức nhân loại nói chung. Thế giới nhân vật trong thơ với chủ thể trữ tình đóng vai trò chủ đạo và quanh nó là các kiểu nhân vật trữ tình. Đối với thơ trữ tình vai trò của 24 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chủ thể có một ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
Cái tôi có vị trí quan trọng trong thơ với tư cách là người sáng tạo. Thơ trữ tình chú trọng đến vẻ đẹp của tâm trạng con người và cuộc sống khách quan. Cùng một đối tượng phản ánh, nhà tiểu thuyết quan tâm đến chất liệu của hiện thực khách quan, đến tính sự kiện còn nhà thơ thì quan tâm chủ yếu đến vẻ đẹp bên trong, cái đẹp truyền cảm của đối tượng. Thế giới nhân vật trong truyện ngắn và tiểu thuyết đông đúc hơn và nhân vật tồn tại trên nền bối cảnh hiện thực xã hội.
Nếu như trong tiểu thuyết truyền thống hầu hết chỉ có một nhân vật kể chuyện với một điểm nhìn duy nhất thì trong tiểu thuyết hiện đại, các nhà văn có thể xây dựng nhiều nhân vật kể chuyện, nhiều điểm nhìn từ nhiều khoảng, góc thời gian và không gian khác nhau. Nhân vật trong tiểu thuyết từ cuộc đời bước vào tác phẩm đã được bồi đắp thêm những phẩm chất mới, nguồn sinh lực mới. Mục đích cuối cùng là nhân vật trong tác phẩm phải sinh động hơn, chân thực hơn và điển hình hơn nguyên mẫu đời thường. Với ý thức sáng tạo đó, các nhà tiểu thuyết đã xây dựng nên những nhân vật có một đời sống đầy đặn từ nội tâm đến ngoại hình, từ cảm xúc đến lí trí, từ suy nghĩ đến hành động.
Nghĩa là họ có đủ mọi thứ để làm nên một cuộc đời, một thân phận. Nhân vật trong tiểu thuyết thường đa dạng, phức tạp và nhiều màu sắc. Về bản chất thế giới nhân vật tiểu thuyết có được sự bề thế mà các thể loại khác khó sánh kịp.