Nghiên Cứu Văn Học Thiếu Nhi Việt Nam: Ý Nghĩa và Vai Trò

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đặc điểm truyện viết cho thiếu nhi của phạm hổ, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh vực .

• Tác giả: Ngô Đình Vân Nhi
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Hồng Hà
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm TP.Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Văn Học Việt Nam
• Đề tài: Nghiên Cứu Văn Học Thiếu Nhi Việt Nam: Ý Nghĩa và Vai Trò
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
• LỊCH SỬ VẤN ĐỀ
• PHẠM VI NGHIÊN CỨU

Tóm tắt

I. Tổng quan về Nghiên Cứu Văn Học Thiếu Nhi Việt Nam

Nghiên cứu văn học thiếu nhi Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành nhân cách và phát triển tư duy cho trẻ em. Văn học thiếu nhi không chỉ là nguồn giải trí mà còn là công cụ giáo dục hiệu quả. Những tác phẩm văn học này giúp trẻ em khám phá thế giới xung quanh, phát triển trí tưởng tượng và cảm xúc. Theo nhiều nhà nghiên cứu, văn học thiếu nhi là một phần không thể thiếu trong nền văn học dân tộc, góp phần định hình tâm hồn và nhân cách cho các thế hệ trẻ.

1.1. Ý nghĩa của văn học thiếu nhi trong giáo dục

Văn học thiếu nhi không chỉ giúp trẻ em giải trí mà còn giáo dục những giá trị đạo đức, nhân văn. Các tác phẩm thường chứa đựng bài học quý giá về tình bạn, tình yêu thương và lòng dũng cảm.

1.2. Vai trò của tác giả trong văn học thiếu nhi

Tác giả văn học thiếu nhi có trách nhiệm lớn trong việc tạo ra những tác phẩm phù hợp với lứa tuổi. Họ không chỉ là người viết mà còn là người dẫn dắt trẻ em vào thế giới của những câu chuyện kỳ diệu.

II. Những thách thức trong nghiên cứu văn học thiếu nhi Việt Nam

Văn học thiếu nhi Việt Nam hiện đang đối mặt với nhiều thách thức, từ việc thiếu sự quan tâm nghiên cứu đến sự cạnh tranh từ các sản phẩm văn hóa nước ngoài. Nhiều tác phẩm văn học thiếu nhi không được đánh giá đúng mức, dẫn đến việc thiếu độc giả và sự phát triển bền vững của thể loại này. Các nhà văn trẻ chưa có nhiều động lực để theo đuổi con đường viết văn cho thiếu nhi, trong khi các tác phẩm nước ngoài ngày càng chiếm ưu thế.

2.1. Sự cạnh tranh từ văn học nước ngoài

Nhiều trẻ em hiện nay bị thu hút bởi các tác phẩm văn học thiếu nhi nước ngoài như Harry Potter hay Đôrêmon, khiến văn học Việt Nam gặp khó khăn trong việc giữ chân độc giả.

2.2. Thiếu sự quan tâm từ các nhà nghiên cứu

Mặc dù có nhiều tác phẩm nổi bật, nhưng nghiên cứu về văn học thiếu nhi vẫn chưa được đầu tư đúng mức. Điều này dẫn đến việc nhiều tác giả và tác phẩm chưa được biết đến rộng rãi.

III. Phương pháp nghiên cứu văn học thiếu nhi hiệu quả

Để nghiên cứu văn học thiếu nhi một cách hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp đa dạng, từ phân tích nội dung đến khảo sát độc giả. Việc kết hợp giữa lý thuyết và thực tiễn sẽ giúp hiểu rõ hơn về tác động của văn học thiếu nhi đối với trẻ em. Các nhà nghiên cứu cũng nên chú trọng đến việc khảo sát ý kiến của trẻ em để nắm bắt được sở thích và nhu cầu của các em.

3.1. Phân tích nội dung tác phẩm

Phân tích nội dung giúp làm rõ thông điệp và giá trị giáo dục mà tác phẩm mang lại. Điều này cũng giúp xác định những điểm mạnh và điểm yếu trong sáng tác của tác giả.

3.2. Khảo sát độc giả trẻ em

Khảo sát ý kiến của trẻ em về các tác phẩm văn học thiếu nhi sẽ cung cấp thông tin quý giá cho các nhà nghiên cứu. Điều này giúp điều chỉnh nội dung và hình thức tác phẩm cho phù hợp hơn với nhu cầu của độc giả.

IV. Ứng dụng thực tiễn của văn học thiếu nhi trong giáo dục

Văn học thiếu nhi không chỉ là nguồn tài liệu phong phú cho giáo dục mà còn là công cụ giúp trẻ em phát triển tư duy và cảm xúc. Các giáo viên có thể sử dụng văn học thiếu nhi để giảng dạy các môn học khác nhau, từ ngữ văn đến đạo đức. Việc đưa văn học vào chương trình học sẽ giúp trẻ em tiếp cận kiến thức một cách tự nhiên và thú vị hơn.

4.1. Sử dụng văn học trong giảng dạy

Giáo viên có thể sử dụng các tác phẩm văn học thiếu nhi để minh họa cho các bài học, giúp học sinh dễ dàng tiếp thu kiến thức hơn.

4.2. Tác động của văn học đến sự phát triển tâm lý trẻ em

Văn học thiếu nhi giúp trẻ em phát triển khả năng tư duy, cảm xúc và nhân cách. Những câu chuyện hay sẽ khơi dậy trí tưởng tượng và sự sáng tạo của trẻ.

V. Kết luận về tương lai của văn học thiếu nhi Việt Nam

Tương lai của văn học thiếu nhi Việt Nam phụ thuộc vào sự quan tâm và đầu tư từ cả xã hội và các nhà nghiên cứu. Cần có những chính sách hỗ trợ để phát triển văn học thiếu nhi, từ việc khuyến khích sáng tác đến việc tổ chức các hoạt động quảng bá. Chỉ khi văn học thiếu nhi được chú trọng đúng mức, nó mới có thể phát triển bền vững và đáp ứng nhu cầu của trẻ em trong thời đại mới.

5.1. Cần có chính sách hỗ trợ văn học thiếu nhi

Các cơ quan chức năng cần có những chính sách cụ thể để hỗ trợ các tác giả viết cho thiếu nhi, từ việc cấp kinh phí đến tổ chức các cuộc thi sáng tác.

5.2. Tăng cường quảng bá văn học thiếu nhi

Cần có các hoạt động quảng bá văn học thiếu nhi để nâng cao nhận thức của xã hội về tầm quan trọng của thể loại này trong giáo dục và phát triển nhân cách trẻ em.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Văn học thiếu nhi giữ vị trí chiến lược trong việc hình thành nhân cách và nuôi dưỡng đời sống tâm hồn của thế hệ trẻ. Tuy nhiên, theo các khảo sát ngành xuất bản, thị trường sách thiếu nhi trong nước đang đối mặt với sự cạnh tranh khốc liệt khi truyện tranh và văn học dịch nước ngoài chiếm tới hơn 70% thị phần tiêu thụ. Trong khi đó, các công trình nghiên cứu học thuật về văn xuôi thiếu nhi Việt Nam vẫn còn tồn tại nhiều khoảng trống. Điển hình như trong giáo trình đào tạo đại học năm 1995, dung lượng dành cho thơ chiếm tới 6 trong tổng số 8 trang viết về tác giả Phạm Hổ, khiến mảng truyện ngắn đặc sắc của ông chưa được đánh giá tương xứng.

Xuất phát từ thực tiễn trên, luận văn thạc sĩ chuyên ngành Văn học Việt Nam với đề tài nghiên cứu đặc điểm truyện viết cho thiếu nhi của nhà văn Phạm Hổ (1926-2007) được thực hiện nhằm cung cấp một cái nhìn hệ thống, toàn diện và sâu sắc về di sản văn xuôi của ông. Mục tiêu cụ thể của đề tài là giải mã thế giới cảm hứng tư tưởng và thi pháp nghệ thuật kể chuyện độc đáo, qua đó khẳng định những đóng góp tiên phong của tác giả cho nền văn học nước nhà. Phạm vi nghiên cứu tập trung khảo sát 47 truyện ngắn thuộc 6 tập của bộ "Chuyện hoa, chuyện quả" được sáng tác bền bỉ suốt hơn 23 năm (giai đoạn 1972-1995), chiếm tỷ lệ 87,03% trên tổng số 54 truyện thiếu nhi của Phạm Hổ. Nghiên cứu mang ý nghĩa học thuật quan trọng, góp phần hoàn thiện lý luận về thể loại cổ tích mới và tạo điểm tựa định hướng cho các cây bút sáng tác cho thiếu nhi đương đại.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng kết hợp giữa thi pháp học tự sự hiện đại và lý thuyết tiếp nhận văn học. Đề tài vận dụng lý thuyết hình thái học truyện cổ tích của Vladimir Propp với hệ thống 31 chức năng hành động nhân vật nhằm nhận diện cấu trúc cốt truyện dân gian và những biến thể hiện đại. Đồng thời, luận văn kết hợp lý thuyết tâm lý học lứa tuổi của Véra C. Barclay và quan điểm của Lev Tolstoy về nhu cầu thưởng thức sự huyền diệu của trẻ em từ 8 đến 12 tuổi để phân tích cơ chế tiếp nhận thẩm mỹ.

Khung lý thuyết của luận văn tập trung vào 4 khái niệm then chốt:

• Thể loại cổ tích hiện đại (cổ tích mới): Hình thức tự sự kết hợp thi pháp dân gian truyền thống với tư duy nghệ thuật hiện đại.
• Cảm hứng huyền thoại hóa tự nhiên: Phương thức nhân hóa và thi vị hóa nguồn gốc vạn vật qua lăng kính nhân văn.
• Thời gian tâm trạng: Dòng thời gian nghệ thuật vận động theo diễn biến cảm xúc nội tâm của nhân vật.
• Không gian thế sự: Bối cảnh không gian gắn liền với đời sống lao động, phong tục và sinh hoạt văn hóa dân tộc.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu khảo sát của luận văn bao gồm toàn bộ 54 truyện ngắn thiếu nhi đã xuất bản của Phạm Hổ, trong đó chọn mẫu định đích 51 truyện mang hơi hướng dân gian và đi sâu khảo sát 47 truyện ngắn cốt lõi thuộc bộ "Chuyện hoa, chuyện quả". Cỡ mẫu 47 tác phẩm này đại diện cho trên 87% gia tài truyện thiếu nhi của tác giả, đảm bảo độ tin cậy và tính bao quát cao về mặt dữ liệu. Phương pháp chọn mẫu định đích được ưu tiên nhằm tập trung làm sáng tỏ loại hình truyện cổ tích mới – đóng góp nghệ thuật đặc sắc nhất của nhà văn.

Hệ thống phương pháp phân tích được triển khai đa tầng:

• Phương pháp hệ thống - cấu trúc: Đặt truyện ngắn trong mối liên hệ chỉnh thể với 20 tập thơ và 4 vở kịch thiếu nhi của Phạm Hổ.
• Phương pháp thống kê - phân loại: Định lượng tần suất xuất hiện của các mô típ nghệ thuật, kiểu nhân vật và không gian tự sự.
• Phương pháp phân tích - tổng hợp: Đi sâu bóc tách các tầng nghĩa tư tưởng và khái quát hóa quy luật thi pháp.
• Phương pháp so sánh liên văn bản: Đối chiếu tác phẩm của Phạm Hổ với sáng tác của Tô Hoài, Nguyễn Huy Tưởng và Võ Quảng. Timeline nghiên cứu được thực hiện liên tục trong 12 tháng, từ khâu thu thập tư liệu thư viện đến hoàn thiện các chương chuyên đề.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, luận văn xác định 100% tác phẩm trong bộ "Chuyện hoa, chuyện quả" (47/47 truyện) đều mang cảm hứng huyền thoại hóa nguồn gốc tự nhiên. Khác với cách tiếp cận giải thích tự nhiên thuần túy sinh học qua 410 triệu năm tiến hóa của thực vật, Phạm Hổ đã thi vị hóa sự tích muôn loài bằng cội nguồn tình thương con người. Sự tích hoa thiên lý, hoa dâm bụt, quả bưởi hay quả roi đều bắt nguồn từ đức hy sinh, tình cảm gia đình và lòng thủy chung.

Thứ hai, tác giả đã cách tân thành công cấu trúc cốt truyện cổ tích truyền thống. Khảo sát cho thấy cấu trúc tự sự của Phạm Hổ vận động linh hoạt qua mô hình 4 bước: phát sinh tai họa, gặp gỡ lực lượng trợ thủ, vượt qua thử thách nội tâm và hóa thân thẩm mỹ. Nhà văn phát triển đồng thời cả 3 xu hướng: viết lại truyện cổ (như "Ngựa thần từ đâu đến"), viết tiếp truyện cổ (như chuỗi truyện "Lửa vàng, lửa trắng") và sáng tác cổ tích mới hoàn toàn.

Thứ ba, thi pháp tổ chức không gian và thời gian nghệ thuật mang tính đột phá. Thời gian trong truyện không còn đóng băng trong cõi phiếm chỉ mà chuyển dịch theo quy luật 4 mùa và thời gian tâm trạng của nhân vật. Không gian nghệ thuật tái hiện sinh động hơn 30 loài cây quả và cảnh sắc làng quê sông nước Việt Nam.

Thứ tư, nghệ thuật xây dựng nhân vật có bước tiến mới khi tập trung vào kiểu nhân vật có tài năng lao động đời thường (chiếm khoảng 35% tác phẩm) và nhân vật có đam mê cống hiến nghề nghiệp (chiếm khoảng 25% tác phẩm), thay thế cho kiểu nhân vật mang phép thuật thần thông biến hóa.

+-------------------------------------------------------------------------+
|                  CƠ CẤU THỂ LOẠI VĂN XUÔI THIẾU NHI                     |
|                           CỦA PHẠM HỔ                                   |
+-------------------------------------------------------------------------+
| [████████████████████████████████████████████] Cổ tích mới: 87.03% (47) |
| [███] Truyện đề tài chiến tranh: 3.70% (2)                              |
| [███] Truyện đồng thoại loài vật: 1.85% (1)                             |
| [████] Truyện viết lại và viết tiếp cổ tích: 7.42% (4)                  |
+-------------------------------------------------------------------------+

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi tạo nên sự thành công trong văn xuôi Phạm Hổ xuất phát từ quan niệm nghệ thuật sâu sắc: "Văn hay thường xuất phát từ cái tình". Suốt hơn 60 năm cầm bút, ông luôn kiên định thiên chức làm bạn với trẻ thơ, đưa những bài học đạo đức thẩm thấu tự nhiên qua hình tượng thẩm mỹ thay vì giáo điều xơ cứng.

Khi so sánh với các tác giả cùng thời, sự khác biệt về phong cách hiện lên rất rõ ràng. Nếu Tô Hoài thiên về giải thiêng và lịch sử hóa truyện cổ dân gian, Võ Quảng khai thác thế giới đồng thoại loài vật rộn rã âm thanh, thì Phạm Hổ xác lập một lối đi độc lập với thể loại cổ tích hiện đại đậm đà phong vị văn hóa Việt Nam. Dữ liệu nghiên cứu cho thấy sự chuyển dịch thi pháp giữa hai mô hình tự sự:

Tiêu chí thi pháp	Truyện cổ tích dân gian truyền thống	Truyện cổ tích hiện đại của Phạm Hổ
Cốt truyện	Tuyến tính, dựa vào chuỗi biến cố ngoại tại	Dựa trên cảnh huống tâm lý và thử thách nhân cách
Thời gian	Phiếm chỉ, ngưng đọng ("ngày xửa ngày xưa")	Vận động theo mùa, thời gian tâm trạng cụ thể
Không gian	Không gian kỳ ảo, phân tách cõi trần - cõi tiên	Không gian thế sự, làng quê và vườn tược Việt Nam
Nhân vật	Phân tuyến Thiện - Ác tuyệt đối, cậy nhờ phép thuật	Nhân vật đời thường, có tài năng và đam mê thực tế

Ý nghĩa khoa học của những phát hiện này khẳng định văn học thiếu nhi hoàn toàn có thể kết hợp nhuần nhuyễn giữa tính giáo dục và chất kỳ ảo bay bổng, đáp ứng trọn vẹn nhu cầu tâm lý của độc giả nhỏ tuổi thời hiện đại.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu toàn diện về giá trị tác phẩm, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính ứng dụng thực tiễn cao:

• Tái bản và số hóa di sản tác phẩm: Nhà xuất bản Kim Đồng cùng Hội Nhà văn Việt Nam cần phối hợp triển khai dự án tái bản trọn bộ 47 truyện ngắn "Chuyện hoa, chuyện quả" kết hợp phát hành phiên bản sách điện tử và sách nói đa phương tiện, đặt mục tiêu tiếp cận 500.000 độc giả thanh thiếu nhi trong vòng 24 tháng.
• Đổi mới ngữ liệu giảng dạy trong nhà trường: Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng các nhóm biên soạn chương trình cần tuyển chọn từ 10 đến 15 truyện ngắn đặc sắc của Phạm Hổ để tích hợp vào phần đọc mở rộng môn Ngữ văn cấp tiểu học và trung học cơ sở trong lộ trình 3 năm tới.
• Tổ chức trại sáng tác văn học thiếu nhi: Hội đồng Văn học Thiếu nhi trực thuộc Hội Nhà văn Việt Nam cần chủ trì mở các khóa bồi dưỡng nghiệp vụ định kỳ cho khoảng 50 cây bút trẻ mỗi năm, tập trung truyền tải kinh nghiệm khai thác chất liệu văn hóa dân gian và nghệ thuật viết cổ tích hiện đại.
• Chuyển thể đa phương tiện phục vụ công nghiệp văn hóa: Cục Điện ảnh và các hãng phim hoạt hình trong nước cần xây dựng đề án chuyển thể 20 câu chuyện sự tích hoa quả tiêu biểu của Phạm Hổ thành phim hoạt hình 3D chất lượng cao, triển khai trong giai đoạn 36 tháng nhằm tạo ra các sản phẩm văn hóa thuần Việt đủ sức cạnh tranh trên thị trường.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chuyên môn:

• Giảng viên và sinh viên các trường Đại học Sư phạm: Tài liệu cung cấp hệ thống luận điểm khoa học vững chắc và hơn 50 dẫn chứng tác phẩm phân tích mẫu phục vụ trực tiếp học phần Văn học thiếu nhi và Phương pháp dạy học Ngữ văn.
• Nhà văn và các tác giả sáng tác trẻ: Cung cấp bài học thực tế về kỹ thuật xây dựng cốt truyện cổ tích mới, phương pháp miêu tả thời gian tâm trạng và nghệ thuật khắc họa nhân vật giàu tính nhân văn.
• Giáo viên mầm non và tiểu học: Cung cấp nguồn ngữ liệu kể chuyện phong phú với 47 câu chuyện hoa quả sinh động, giúp xây dựng các hoạt động trải nghiệm bồi dưỡng thẩm mỹ và giáo dục nhân cách cho học sinh từ 6 đến 12 tuổi.
• Biên tập viên và nhà nghiên cứu phê bình tại các nhà xuất bản: Nắm bắt các tiêu chí thi pháp cốt lõi để định hướng thẩm định, tuyển chọn và phát triển các bộ sách thiếu nhi chất lượng cao.

Câu hỏi thường gặp

Luận văn khảo sát bao nhiêu tác phẩm trong toàn bộ gia tài sáng tác của Phạm Hổ? Luận văn tiến hành thống kê toàn diện 54 truyện ngắn thiếu nhi đã xuất bản của tác giả, sau đó khoanh vùng nghiên cứu chuyên sâu 47 truyện ngắn thuộc bộ "Chuyện hoa, chuyện quả" sáng tác từ năm 1972 đến 1995, chiếm tỷ lệ 87,03% toàn bộ mảng văn xuôi thiếu nhi của ông.

Điểm khác biệt lớn nhất giữa cổ tích mới của Phạm Hổ và cổ tích dân gian là gì? Cổ tích mới của Phạm Hổ đưa ý thức thời gian hiện đại vận động theo 4 mùa và thời gian tâm trạng vào tác phẩm, đồng thời xây dựng không gian sinh hoạt thế sự gần gũi thay vì thế giới kỳ ảo xa xăm của truyện dân gian.

Khung lý thuyết nào được sử dụng để phân tích cấu trúc cốt truyện? Nghiên cứu ứng dụng lý thuyết hình thái học truyện cổ tích của Vladimir Propp kết hợp với thi pháp học tự sự hiện đại để nhận diện mô hình biến đổi 4 bước từ cốt truyện dân gian sang cốt truyện hiện đại.

Thông điệp tư tưởng bao trùm trong các câu chuyện hoa quả của Phạm Hổ là gì? Tư tưởng cốt lõi của tác giả khẳng định muôn loài hoa trái kỳ diệu trên thế giới đều được hoài thai từ lòng tốt, sự hy sinh và tình yêu thương sâu nặng của con người dành cho nhau và cho con trẻ.

Luận văn đóng góp giải pháp gì cho thực trạng suy thoái của văn học thiếu nhi hiện nay? Luận văn chứng minh rằng văn học thiếu nhi muốn lôi cuốn độc giả nhỏ tuổi cần phải dung hòa tính giáo dục với chất thơ mộng, kỳ diệu, mở ra giải pháp sáng tạo dựa trên cội nguồn văn hóa dân tộc để cạnh tranh với văn hóa ngoại nhập.

Kết luận

Luận văn đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu nghiên cứu với 5 đóng góp học thuật then chốt:

• Hệ thống hóa toàn diện 54 truyện ngắn thiếu nhi của Phạm Hổ, làm nổi bật giá trị cốt lõi của 47 tác phẩm cổ tích mới.
• Khẳng định vị thế tiên phong mở đường của Phạm Hổ đối với thể loại truyện cổ tích hiện đại trong nền văn học Việt Nam.
• Giải mã thành công cảm hứng huyền thoại hóa thế giới tự nhiên xuất phát từ chữ "Tình" sâu nặng với trẻ thơ và quê hương.
• Xác lập mô hình thi pháp tự sự độc đáo kết hợp giữa thời gian tâm trạng và không gian văn hóa làng quê Việt.
• Đề xuất các định hướng chiến lược giúp nâng cao chất lượng sáng tác văn học thiếu nhi trong giai đoạn mới.

Nghiên cứu mở ra triển vọng ứng dụng sâu rộng trong giảng dạy và công nghiệp sáng tạo nội dung cho trẻ em. Quý độc giả, nhà nghiên cứu và thầy cô giáo quan tâm có thể tiếp tục khai thác các phát hiện của luận văn để phát triển những dự án giáo dục và xuất bản giàu ý nghĩa thực tiễn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: PHẠM HỔ VÀ QUAN NIỆM SÁNG TÁC 1. Tiểu sử và sự nghiệp sáng tác. Phạm Hổ - cuộc đời. Vào ngày 28 tháng 11 năm 1926, xã Nhơn An (ngày trước gọi là xã Thanh Liêm), huyện An Nhơn, tỉnh Bình Định đón chào sự ra đời của một “chú bé”mang cái tên rất dữ: Phạm Hổ (sau này, Phạm Hổ còn lấy bút danh là Hồ Huy).

Lần theo kí ức của Phạm Hổ, chúng ta thấy rằng làng quê nghèo và không yên ả của những năm tuổi thơ ấy đã để lại trong tâm trí Phạm Hổ những tình cảm thân thương dịu ngọt. Phạm Hổ sống xa quê hơn 50 năm - hoàn cảnh này là một thôi thúc, tạo nên chiều sâu cho mảng sáng tác với cảm hứng tình yêu quê hương trong sáng tác của ông. Mỗi khi có dịp viết về miền đất và con người Bình Định, Phạm Hổ luôn tỏ ra say sưa với những tình cảm quê hương ngọt ngào, nhất là khi nó gắn liền với những kí ức tuổi thơ trong trẻo, mộc mạc mà thấm sâu trong lòng ông (xem phụ lục). Năm 1943, Phạm Hổ đỗ thành chung nhưng vì bị tai nạn nên không thể ra Huế học ban tú tài trường Quốc học Huế.

Ông làm thư kí công nhật cho tòa sứ Quy Nhơn để giúp đỡ mẹ nuôi các em và tự học để thi tú tài. Cách mạng tháng Tám thành công - theo lời tự thuật của Phạm Hổ - cái duyên nghiệp với văn học nghệ thuật mới bắt đầu, dẫu rằng ông vốn say mê văn học từ nhỏ. Làm thư kí thường trực ở Chi hội văn hóa Cứu Quốc do nhà thơ Trần Mai Ninh phụ trách rồi dự học lớp hội họa kháng chiến liên khu 5 do họa sĩ Nguyễn Đỗ Cung chủ nhiệm, rồi đi thực tế sáng tác ở miền tây Bình Định (vùng giáp cận An Khê), Phạm Hổ vừa vẽ vừa làm thơ, và như ông thừa nhận có khi mê làm thơ hơn vẽ. Đến đầu năm 1950, Phạm Hổ được cử đi dự hội nghị Văn học toàn quốc ở Việt Bắc với tư cách là một nhà thơ trẻ liên khu 5.

Trong khoảng thời gian 1952-1953, Phạm Hổ có “hai năm vàng” (chữ dùng của Phạm Hổ) ở quê, ông vừa làm công tác văn hóa thông tin vừa thâm nhập sâu vào thực tế đời sống để có thể hiểu thế nào là nông dân, thế nào là chân lấm tay bùn, thế nào là đầu tắt mặt tối… Phạm Hổ xem đó là những tư liệu cần thiết để một nhà văn sáng tác phục vụ nhân dân. Tháng 1-1954 Phạm Hổ có mặt ở Hà Nội và làm công tác đối ngoại ở Hội Văn nghệ Trung ương. Năm 1957, ông được kết nạp vào Hội nhà văn Việt Nam ngay khóa đầu tiên. Cũng trong thời gian này, Phạm Hổ cùng với các nhà văn Nguyễn Huy Tưởng, Tô Hoài thành lập nhà xuất bản Kim Đồng - cơ quan chuyên trách ấn hành những tác phẩm dành riêng cho thiếu nhi.

Trong những năm chống Mĩ, Phạm Hổ làm việc trong nhiều cương vị ở nhà xuất bản Kim Đồng, nhà xuất bản Hội nhà văn, báo Văn nghệ… Ông đi nhiều nơi, có khi vào cả tuyến lửa Quảng Bình, Vĩnh Linh để lấy tài liệu sáng tác. Đất nước thống nhất, Phạm Hổ vẫn tiếp tục đi nhiều nơi và sáng tác, nhất là sáng tác cho thiếu nhi Việt Nam. Năm 1983, Phạm Hổ là Chủ tịch hội đồng văn học thiếu nhi của Hội nhà văn Việt Nam. Năm 1995, ông về hưu nhưng vẫn tiếp tục viết cho các độc giả nhỏ tuổi thân yêu và cho cả người lớn.

Ngày 4 tháng 5 năm 2007, Phạm Hổ qua đời ở tuổi 81. Song, hình như với thiếu nhi Việt Nam, ông già tóc bạc ấy vẫn mãi là người bạn thân thiết của tuổi nhỏ. Phạm Hổ - chân dung trong lòng người. Trong sự liên tưởng của Trần Đăng Khoa, Phạm Hổ không chỉ là một con người trần thế, với mùi mồ hôi trần tục, cùng cái ốm, cái đau, cái hắt hơi, sổ mũi - những cái bệnh, cái tật thông dụng của cõi phàm trần mà ông còn là một món quà đặc biệt mà Tạo hoá đã thửa riêng để trao tặng các đấng con trẻ [38, tr.

Dường như đã từ rất lâu, không kịp hiểu xem bắt nguồn từ duyên cớ gì, cái tên Phạm Hổ hiện lên trong tâm trí của người đọc, nhất là trẻ em, không phải là tuổi tác, quê quán hay cuộc đời hoạt động nghệ thuật, hay cả các chức vụ mà ông từng đảm trách hoặc các danh hiệu vinh hiển mà ông được phong tặng. Ông thường được các em thiếu nhi định danh bằng tên tác phẩm: nhà thơ "Chú bò tìm bạn", bác "Chuyện hoa, chuyện quả". Nhà văn Nguyên Ngọc có lần đã kể câu chuyện về đứa con gái nhỏ tuổi của mình: “… Anh Phạm Hổ đến chơi nhà tôi vào lúc cháu bé mới lên mười tuổi đi học về. Cháu đã gặp bác Phạm Hổ mấy lần.

Tôi hỏi: Con biết ai đây không? Cháu trả lời: “Cháu chào bác Chuyện hoa chuyện quả ạ !” Phạm Hổ - đó là con người không có tuổi. Tâm hồn ông chưa hề già cỗi dẫu rằng sức khỏe và màu tóc vẫn “xuôi theo” quy luật hạn hẹp của thời gian trần thế. Có lẽ vì vậy mà Phạm Hổ mới có thể kết bạn với trẻ thơ lâu đến vậy, và kì lạ hơn là trẻ thơ cũng không thấy “chán” anh rồi chú rồi bác hay cả ông Phạm Hổ. Trần Đăng Khoa gọi Phạm Hổ là “người ở xứ thần tiên” [38, tr.

Trong đôi mắt trẻ thơ, Phạm Hổ là chủ nhân một kho báu những điều màu nhiệm, lạ kì về thế giới thiên nhiên. Ông mở ra cánh cổng với biết bao điều huyền diệu và từng bước nâng cánh cho biết bao con diều ước mơ của tuổi thơ. Người ta hình dung về chân dung của Phạm Hổ như sau: khuôn mặt nhân hậu, hiền lành. Cái tên của ông dường như chỉ là sự ngụy trang bên ngoài - nhưng nó không làm các bạn nhỏ xa lánh mà ngược lại, thiếu nhi càng thấy yêu mến cái tên ấy hơn, yêu mến con người ấy hơn.

Nhân hậu và cũng rất tinh nghịch - Phạm Hổ có cái tinh nghịch rất hồn nhiên của trẻ em. Phạm Hổ có cái nhìn riêng về thế giới thiên nhiên và cuộc sống mà từ cái nhìn ấy, người ta phát hiện ra nụ cười đáng yêu, trẻ trung của ông. Thế giới vô tri vô giác qua lăng kính Phạm Hổ bỗng dưng sinh động và trở thành những người bạn hết sức lạ lùng. Đó là những con vật ngộ nghĩnh đáng yêu (Những người bạn nhỏ).

Đó là những cây cối trong vườn dâng hoa thơm trái ngọt (Bạn trong vườn). Đó là đồ vật quen thuộc bình thường trong cuộc sống nhưng lại là những người bạn im lặng (Những người bạn im lặng). Cái tinh nghịch của Phạm Hổ luôn làm người ta thấy lạ lùng. Để mỗi lần “tiếp xúc” với ông lại là một lần người đọc xuýt xoa vì sự thú vị… Cho nên, mượn lời của Bê-lin-xki để nói thì Phạm Hổ quả là “người lạ quen biết” của tất cả chúng ta, nhất là đối với thiếu nhi Việt Nam.

Phạm Hổ đứng đó, vừa quen vừa lạ. Thân quen, gần gũi nhưng không tạo cảm giác nhàm chán vì phải gặp mãi con người ấy. Xa lạ nhưng không khiến người tiếp xúc phải kiêng dè đề phòng. Với Phạm Hổ, một nải chuối vừa bỗng nhiên vừa hợp lí trở thành bàn tay trẻ, quả loòng boong là hiện thân của trái tim đau đớn của người mẹ yêu con, quả bưởi là kết quả của hiện tượng “tép lên cây” (Chuyện hoa, chuyện quả).

Tuy nhiên, điều ý nghĩa nhất mà Phạm Hổ muốn nói với thiếu nhi là: sự ra đời của muôn loài trên trái đất này đều bắt nguồn từ tình yêu, nhất là từ tình yêu thương dành cho trẻ em. Phạm Hổ cũng là con người giản dị. Trước hết là giản dị trong cách ông đối diện với đời. Nhà văn Phạm Sông Hồng - con gái của Phạm Hổ có lần kể câu chuyện về cha mình như sau: “Ông thích trồng phong lan.

Lần nọ sáng ra tỉnh dậy, kẻ trộm đã khiêng mất giò hoa mới nở. Ngẩn ra vì buồn và tiếc, ông bèn lụi hụi ngồi viết lên tờ giấy “Lấy cây của người khác là không tốt” rồi găm vào từng chiếc giỏ. “Ba làm thế làm gì. Tối trời kẻ trộm không thể đọc được, mà giấy tờ thì có giá trị gì”.

“Sao con lại mất lòng tin về con người như vậy. Đọc được mảnh giấy của ba, người ta không nỡ đâu”. Sáng sau ra, bao nhiêu giò phong lan mất nốt, mất cả hoa lẫn giấy.”(!!!) Tuy nhiên, chúng ta phải nói nhiều đến sự giản dị trong cách Phạm Hổ chọn lấy những người bạn tuổi nhỏ để yêu thương và nhất là giản dị trong khát vọng nghệ thuật của một người lấy văn chương làm duyên nghiệp. Ông từng viết: “Tôi làm những bài thơ nho nhỏ Như những hòn bi xanh đỏ các em chơi Như những quả quýt, quả na Các em tay bóc vỏ, miệng cười.

Suốt đời tôi chỉ mơ Được làm cho các em Những bài thơ nho nhỏ Như những hòn bi xanh đỏ các em chơi.” (Những bài thơ nhỏ) Khát vọng ấy của Phạm Hổ không phải dễ thực hiện. Cho nên hóa ra điều tưởng chừng như rất giản dị ấy mà đã lấy đi cả một đời người hơn 80 năm của Phạm Hổ. Sự giản dị ấy không đồng nghĩa với sự đơn giản hay tầm thường! Bởi Phạm Hổ đã làm được một điều giản dị mà vô cùng ý nghĩa đối với cuộc đời: cho đi tất cả tình yêu của trái tim và nhận về biết bao yêu thương trân trọng. Tựu trung, để nói về chân dung Phạm Hổ một cách ngắn gọn nhất, không có đánh giá nào chính xác bằng nhận định: Phạm Hổ - người yêu trẻ.

Sự nghiệp sáng tác. Phạm Hổ sáng tác nhiều thể loại: thơ, truyện ngắn, tiểu thuyết cho cả người lớn và trẻ em. Sự phong phú trong thể loại và số lượng dày dặn của tác phẩm ít nhiều chứng minh cây bút Phạm Hổ có nguồn tiềm lực sáng tạo dồi dào và khá linh động. Viết cho người lớn, Phạm Hổ có những tác phẩm khá đặc sắc như: Cây bánh tét của người cô, Người vợ lẽ, Vườn xoan (truyện ngắn), Những ô cửa những ngả đường (thơ)… Tuy nhiên, nói đến Phạm Hổ trước hết và hơn hết phải nói đến sự đóng góp của ông cho nền văn học thiếu nhi nước nhà.

Hơn 60 năm cầm bút vì tình yêu trẻ, Phạm Hổ đã để lại khoảng trên 20 tập thơ, 9 tập truyện và 4 vở kịch tặng riêng các em [49, tr.