Chương 1 KHÁI QUÁT VỀ HÀNH TRÌNH CUỘC ĐỜI VÀ SÁNG TÁC CỦA NGUYỄN NGỌC KÝ 1. Tuổi ấu thơ với đôi tay tật nguyền Nguyễn Ngọc Ký sinh ngày 28.1947 tại xã Hải Thanh, huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định, là con trai út trong một gia đình lao động nghèo. Năm lên bốn tuổi, vào một đêm cuối đông cả gia đình chạy giặc, Nguyễn Ngọc Ký đã bị cảm lạnh rồi sốt. Do hoàn cảnh bị giặc vây ráp ngặt nghèo không tìm dược thuốc, sau vài ngày, tuy qua được cơn bạo bệnh nhưng di chứng của cơn sốt mê man đã khiến Ký bị liệt cả hai tay.
Biến cố đó đã gây một nỗi buồn đau trĩu nặng đối với cha mẹ và tâm hồn thơ trẻ non nớt của Ký. Sớm ý thức được cảnh ngộ bất hạnh của mình, nước mắt Ký trào ra mỗi khi nghe chúng bạn gọi là “thằng què” hoặc thấy chúng cười chế nhạo. Hằng ngày, Ký phải cắn răng chịu đựng nỗi đau đớn mỗi khi luyện tập đôi chân làm mọi việc thay thế đôi tay tật nguyền. Lên sáu tuổi, như các bạn bè cùng trang lứa, Ký khao khát đượcđến trường: “Trường ở gần nhà, tôi thấy bạn bè cùng tuổi vào lớp, mê lắm.
Sáng sáng tôi đến cửa lớp đứng nhìn vào, bọn trẻ cứ quay ra nhìn tôi nên tôi bị thầy đuổi đi vì “làm cả lớp mất tập trung!”. Không được đứng ở cửa lớp, tôi ra ngoài xa một chút đứng nhìn vào” [5]. Nhưng, đôi tay tàn tật đã thành trở ngại ngăn cản Nguyễn Ngọc Ký đến trường. Đáp lại lòng mong mỏi của Ký ban đầu chỉ là sự nghi ngại và thương hại của mọi người.
Khao khát được đi học, Nguyễn Ngọc Ký đã thuyết phục cha mẹ xin thầy cô cho vào lớp. Ngày chính thức được đến trường là bước ngoặt trọng đại đối 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com với cuộc đời của Nguyễn Ngọc Ký. Từ đây, cuộc sống của Ký đã qua một trang khác: giã biệt những ngày tật nguyền để “Buồn vui với nét chữ đầu đời”. Đôi chân viết nên cuộc đời Nhờ sức mạnh của ý chí và nghị lực phi thường, đôi chân của Nguyễn Ngọc Ký đã tạo nên kì tích.
Những ngày đầu sau khi bị liệt đôi tay, Ký phải nhờ đến sự hỗ trợ của bố mẹ và các chị trong những việc cá nhân như: ăn cơm, rửa mặt, chải tóc, đội mũ. Nhưng rồi, Ký đã luyện tập để tự mình có thể làm được những công việc đó bằng chân. Đến khi được đi học, Ký đã luyện cho đôi chân mình có thể cầm bút viết chữ, làm toán, làm văn. Ký đã miệt mài tập viết đến quên cả thời gian, viết hàng trăm lần để có một con chữ tròn trịa.
Ký làm đi làm lại, quan sát và suy nghĩ xem tư thế nào phù hợp để có thể điều khiển các dụng cụ từ chiếc thước kẻ đến cây kéo một cách thuần thục. Không biết bao lần trong khi viết bài hay làm một việc gì đó, những ngón chân bị chuột rút tê dại, co quắp, đau buốt nhưng Nguyễn Ngọc Ký vẫn kiên trì tập luyện. Với đôi chân ấy, Ký vui chơi cùng bạn bè, tập đan rổ, đan lồng chim, tập bơi, xâu kim và khâu vá… Cứ như vậy, đôi chân đưa Nguyễn Ngọc Ký vững bước trên những chặng đường đời. Nguyễn Ngọc Ký học giỏi toán, lại say mê văn chương và vẽ khá đẹp.
Ký đã được cử đi thi học sinh giỏi toán của miền Bắc và đạt giải. Tuy nhiên, sau những đắn đo, Nguyễn Ngọc Ký quyết định chọn văn chương và đã trở thành sinh viên khoa Ngữ văn Đại học Tổng hợp. Trong bốn năm học Đại học, dù bệnh tật luôn đe dọa tính mạng và biết bao thiếu thốn song Nguyễn Ngọc Ký vẫn miệt mài học tập và bắt đầu viết cuốn tự truyện đầu tay. Năm 1971, năm Nguyễn Ngọc Ký tốt nghiệp Đại học cũng là thời điểm cuốn sách Những năm tháng không quên (Tôi đi học) đến với độc giả.
Đó là kết quả đầu tiên trên hành trình khổ luyện của Nguyễn Ngọc Ký. Đôi chân kiên cường ấy còn đồng hành và góp vào thành công của thầy giáo Nguyễn Ngọc Ký. Khi trở về quê nhà nhận công tác, ông không khỏi băn 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com khoăn day dứt: “Tôi luôn suy nghĩ rằng, mình sẽ dạy cho học sinh bằng cách nào đây khi hai tay vô dụng, không dùng phấn được. Thế là tôi mày mò phương pháp dạy chẳng giống ai” [65].
Ông tự thiết kế các mô hình, dàn bài trên bìa một tờ giấy cứng, bên ngoài có một tờ giấy trắng che lại. Khi lên lớp, thầy Ký vừa dạy vừa dùng chân từ từ kéo tờ giấy che ở ngoài xuống cho những con chữ hiện dần ra.Vậy mà học trò hiểu bài, hứng thú. Ngoài ra, để tăng sự hấp dẫn và sinh động cho bài học, thầy Ký còn nghĩ ra những câu đố bằng thơ. Với các dạy linh hoạt, sáng tạo, ông đã tạo được sự thuyết phục, cuốn hút học trò.
Nhờ có nhiều thành tích xuất sắc, thầy giáo Nguyễn Ngọc Ký đã hai lần vinh dự được Chủ tịch Hồ Chí Minh thưởng huy hiệu và bốn lần được gặp Thủ tướng Phạm Văn Đồng. Cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã có lời ca ngợi: “Nguyễn Ngọc Ký là tấm gương vượt khó tuyệt vời và trở thành huyền thoại sống cho bao thế hệ cắp sách tới trường suốt nửa thế kỷ qua” [16, tr 173]. Ngày bị liệt mất đôi tay, tưởng chừng bóng đen bất hạnh sẽ bao trùm cuộc đời Nguyễn Ngọc Ký, nhấn chìm ông vào sự tuyệt vọng. Nhưng ông đã nỗ lực vươn lên không ngừng để tìm nguồn sáng cho cuộc đời mình và lặng lẽ tỏa sáng.
Sau hai mươi năm công tác, ngày 20/11/1992, nhà giáo Nguyễn Ngọc Ký được Nhà nước phong tặng danh hiệu Nhà giáo Ưu tú. Khoảng thời gian sau đó, do sức khỏe giảm sút và bệnh tật, ông rời quê nhà và chuyển vào thành phố Hồ Chí Minh để vừa chữa bệnh, vừa dạy học. Ông vừa điều trị bệnh, vừa tiếp tục những công việc của một nhà giáo: dạy học, dự giờ, đóng góp ý kiến, xây dựng các chuyên đề giáo dục.v…Sau 35 năm công tác trong ngành giáo dục, sau khi về nghỉ, ông lại dành nhiều thời gian cho văn chương, tham gia tư vấn tâm lý; giao lưu, nói chuyện với học sinh, sinh viên… Hình ảnh người thầy vóc dáng bé nhỏ, đôi tay bị liệt nhưng lại có một giọng nói truyền cảm đã đi vào tâm trí của bao nhiêu thế hệ học trò. Thầy đã “truyền lửa” cho tuổi trẻ, giúp họ có thêm nhiệt huyết phấn đấu trên con đường đi tới tương lai.
13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trong hành trình cuộc đời Nguyễn Ngọc Ký suốt gần bảy mươi năm qua, bằng đôi chân ông đã đi được rất xa. Sự khiếm khuyết của đôi tay chẳng thể nào ngăn cản được Nguyễn Ngọc Ký, trái lại, còn tiếp cho đôi chân thêm sức mạnh để viết lên trang đời tươi đẹp. Bằng ý chí, nghị lực phi thường, đôi bàn chân của Nguyễn Ngọc Ký đã chinh phục được số phận nghiệt ngã và đặt tới những cột mốc quan trọng của cuộc đời: đến trường, vào đại học, đứng trên bục giảng, bước lên văn đàn, ghi danh vào những kỉ lục…Cuộc đời của Nguyễn Ngọc Ký là lời khẳng định chân lý: “số phận đặt ra con đường mà chúng ta phải đi, nhưng chính chúng ta mới là người quyết định cách mình vượt qua nó” (Abraham Lincoln). Nhà văn giàu nghị lực “Biết mơ những khoảng trời - Biết cười trong nước mắt” là phương châm sống mà Nguyễn Ngọc Ký hằng tâm đắc.
Ước mơ sáng tác văn chương của ông được ấp ủ ngay từ những năm tháng còn là học trò. Với một người bình thường, nếu có niềm say mê văn học và có năng khiếu thì ước mơ ấy có nhiều khả năng trở thành hiện thực. Nhưng với Nguyễn Ngọc Ký, con đường để đạt được ước mơ đó không hề bằng phẳng. Ông đã đến với “sự nghiệp gian khổ” bằng một nghị lực đáng khâm phục.
Nguyễn Ngọc Ký là cây bút giàu nghị lực. Ông đã kiên trì tập luyện đôi chân thay thế đôi bàn tay bị liệt để cầm bút viết văn. Từ những nét chữ đầu tiên trên những trang vở đến những bài thơ, câu văn, tác phẩm. là cả một hành trình đầy gian khổ.
Nguyễn Ngọc Ký cho biết: thời gian học từ lớp 8 cho đến hết lớp 10 là những bước chập chững đầu tiên của ông trên con đường văn chương. Ông bắt đầu viết và gửi các sáng tác đến một số tòa soạn báo. Trong hai năm, bằng đôi chân kì diệu, Nguyễn Ngọc Ký đã sáng tác hàng trăm bài gửi tới các báo. Mỗi lần gửi bài đi là một lần ông hy vọng thấp thỏm.
Sự kiên trì đó rồi cũng được đền đáp xứng đáng. Năm thứ nhất đại học, bài thơ của Nguyễn 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Ngọc Ký mang tên Núi bắt phi công được đăng trên báo Thiếu niên tiền phong. Thành quả đầu tiên ấy tuy nhỏ nhưng có tác dụng khích lệ rất lớn đối với Nguyễn Ngọc Ký. Từ đó, ông bắt tay vào viết cuốn tự truyện đầu tiên Những năm tháng không quên.
Để hoàn thành cuốn tự truyện đầu tay, Nguyễn Ngọc Ký đã phải nỗ lực vượt qua bao trở ngại. Ông đã cố gắng khắc phục mọi thiếu thốn (về điều kiện sống, thiếu giấy bút); kiên trì viết bằng chính đôi chân của mình mà không cậy nhờ sự giúp đỡ của bất kì ai khác; dành tất cả những khoảng thời gian rảnh để viết một cách say mê và lặng lẽ. Động lực đã thôi thúc nhà văn cầm bút và miệt mài với những con chữ trong suốt những năm gian khổ và thiếu thốn, đó là tình yêu đối với văn học, là sức mạnh mãnh liệt của ước mơ và nghị lực. Khi còn là một học sinh cấp ba, ông đã ao ước trở thành một nhà văn khi được đọc cuốn “Thép đã tôi thế đấy” của nhà văn Nga Ostrovsky.
Trong cuốn sách, Nguyễn Ngọc Ký say mê nhân vật Paven Corsaghin vì tìm thấy ở nhân vật ấy nhiều điểm tương đồng: “Nhân vật Paven Corsaghin đã tiếp sức cho tôi rất nhiều với tấm gương hy sinh cho lý tưởng, dám sống bằng tất cả nghị lực trái tim, vượt qua mọi nghịch cảnh để cho cuộc đời mình có ý nghĩa” [5]. Cuốn sánh đã tiếp thêm động lực để ông quyết tâm bước vào giảng đường Đại học, mơ ước viết lại cuộc đời mình. Và ông đã làm được điều đó khi cho ra đời cuốn sách Những năm tháng không quên (sau nhan đề được sửa lại một cách giản dị và ngắn gọn hơn: Tôi đi học). Sau khi ra đời, cuốn sách đã được bạn đọc đón nhận và chia sẻ rộng rãi.