Nghiên cứu sự thay đổi cán cân thương mại và tỷ giá hối đoái thực tại Việt Nam và Thái Lan

Nghiên cứu sự thay đổi của cán cân thương mại và tỷ giá hối đoái thực tại Việt Nam và Thái Lan qua các thời kỳ, cung cấp bằng chứng thực nghiệm.

• Tác giả: Lê Trung Dũng
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Ngọc Định
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính Ngân Hàng
• Đề tài: Sự Thay Đổi Của Cán Cân Thương Mại Và Tỷ Giá Hối Đoái Thực Theo Thời Gian: Bằng Chứng Thực Nghiệm Tại Việt Nam Và Thái Lan
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ Kinh Tế
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN VỀ CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY VỀ TỶ GIÁ HỐI ĐOÁI VÀ CÁN CÂN THƯƠNG MẠI
• 2.1. Các nghiên cứu lý thuyết về mối quan hệ giữa tỷ giá hối đoái và cán cân thương mại
• 2.1.1. Lý thuyết ngẫu nhiên trong mô hình của Mundell – Fleming (1960)
• 2.1.2. Lý thuyết về tính biến động quá mức của tỷ giá hối đoái - mô hình giá cứng nhắc của Rudiger Dornbusch (1976)
• 2.1.3. Mô hình nền kinh tế mở có nền thương mại năng động
• 2.2. Các nghiên cứu thực nghiệm về mối quan hệ giữa tỷ giá hối đoái và cán cân thương mại
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM TẠI VIỆT NAM VÀ THÁI LAN
• 3.1. Phương pháp nghiên cứu và mô hình nghiên cứu
• 3.1.1. Phương pháp nghiên cứu
• 3.1.2. Mô hình tham số thay đổi theo thời gian với những ràng buộc dài hạn
• 3.1.2.1. Xác định cấu trúc ràng buộc dài hạn
• 3.1.2.2. Phân tích sự biến động theo thời gian của biến nghiên cứu
• 3.1.3. Mô hình nghiên cứu thực nghiệm ở Việt Nam và Thái Lan
• 3.2. Dữ liệu nghiên cứu
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Thống kê mô tả
• 4.1.1. Thống kê mô tả REER và cán cân thương mại của Việt Nam
• 4.1.2. Thống kê mô tả REER và cán cân thương mại của Thái Lan
• 4.2. Kiểm định tính dừng của các biến
• 4.3. Mối tương quan theo thời gian giữa cán cân thương mại và tỷ giá hối đoái thực
• 4.4. Tác động của các cú sốc lên cán cân thương mại và tỷ giá hối đoái thực theo thời gian
• 4.4.1. Tác động của cú sốc cầu lên cán cân thương mại và tỷ giá hối đoái thực theo thời gian
• 4.4.2. Tác động của cú sốc cung lên cán cân thương mại và tỷ giá hối đoái thực theo thời gian
• 4.4.3. Tác động của cú sốc danh nghĩa lên cán cân thương mại và tỷ giá hối đoái thực theo thời gian
• 4.5. Sự tác động theo thời gian của các cú sốc lên cán cân thương mại và tỷ giá hối đoái thực tại Việt Nam và Thái Lan
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về sự thay đổi cán cân thương mại và tỷ giá hối đoái tại VN TH

Cán cân thương mại và tỷ giá hối đoái là hai yếu tố quan trọng trong nền kinh tế của mỗi quốc gia. Tại Việt Nam và Thái Lan, sự thay đổi của hai yếu tố này không chỉ ảnh hưởng đến nền kinh tế nội địa mà còn tác động đến mối quan hệ thương mại quốc tế. Bài viết này sẽ phân tích sự biến động của cán cân thương mại và tỷ giá hối đoái thực theo thời gian, từ đó đưa ra những nhận định về mối quan hệ giữa chúng.

1.1. Định nghĩa và vai trò của cán cân thương mại và tỷ giá hối đoái

Cán cân thương mại là sự chênh lệch giữa giá trị xuất khẩu và nhập khẩu của một quốc gia. Tỷ giá hối đoái là giá trị của một đồng tiền so với đồng tiền khác. Hai yếu tố này có vai trò quan trọng trong việc xác định sức cạnh tranh của hàng hóa trên thị trường quốc tế và ảnh hưởng đến chính sách kinh tế của các quốc gia.

1.2. Tình hình hiện tại của cán cân thương mại và tỷ giá hối đoái tại VN TH

Tình hình cán cân thương mại và tỷ giá hối đoái tại Việt Nam và Thái Lan đã có những biến động đáng kể trong những năm gần đây. Việt Nam đã ghi nhận sự gia tăng xuất khẩu mạnh mẽ, trong khi Thái Lan cũng duy trì được sự ổn định trong cán cân thương mại. Tuy nhiên, sự biến động của tỷ giá hối đoái đã tạo ra những thách thức cho cả hai quốc gia.

II. Vấn đề và thách thức trong việc quản lý cán cân thương mại và tỷ giá hối đoái

Việc quản lý cán cân thương mại và tỷ giá hối đoái tại Việt Nam và Thái Lan đang đối mặt với nhiều thách thức. Các yếu tố như chính sách tiền tệ, biến động kinh tế toàn cầu và các cú sốc kinh tế có thể ảnh hưởng đến sự ổn định của hai yếu tố này. Bài viết sẽ phân tích những vấn đề chính mà các nhà hoạch định chính sách cần đối mặt.

2.1. Tác động của chính sách tiền tệ đến cán cân thương mại

Chính sách tiền tệ có thể ảnh hưởng trực tiếp đến cán cân thương mại thông qua việc điều chỉnh tỷ giá hối đoái. Khi chính phủ áp dụng chính sách tiền tệ mở rộng, có thể dẫn đến sự giảm giá của đồng nội tệ, từ đó làm tăng xuất khẩu nhưng cũng có thể làm tăng nhập khẩu.

2.2. Biến động kinh tế toàn cầu và tác động đến tỷ giá hối đoái

Biến động kinh tế toàn cầu, như khủng hoảng tài chính hay thay đổi trong giá cả hàng hóa, có thể tác động mạnh đến tỷ giá hối đoái. Điều này có thể dẫn đến sự thay đổi trong cán cân thương mại, gây ra những khó khăn cho các nhà xuất khẩu và nhập khẩu.

III. Phương pháp nghiên cứu sự thay đổi cán cân thương mại và tỷ giá hối đoái

Để nghiên cứu sự thay đổi của cán cân thương mại và tỷ giá hối đoái, bài viết sẽ áp dụng mô hình tham số thay đổi theo thời gian (TVP-VAR). Phương pháp này cho phép phân tích sự biến động của các yếu tố kinh tế theo thời gian và xác định mối quan hệ giữa chúng.

3.1. Mô hình TVP VAR và ứng dụng trong nghiên cứu

Mô hình TVP-VAR cho phép theo dõi sự thay đổi của các biến số theo thời gian, từ đó giúp hiểu rõ hơn về mối quan hệ giữa cán cân thương mại và tỷ giá hối đoái. Phương pháp này đã được áp dụng thành công trong nhiều nghiên cứu trước đây.

3.2. Dữ liệu nghiên cứu và phương pháp thu thập

Dữ liệu nghiên cứu được thu thập từ các nguồn chính thức như Ngân hàng Nhà nước và các tổ chức thống kê quốc gia. Phương pháp thu thập dữ liệu sẽ đảm bảo tính chính xác và độ tin cậy của kết quả nghiên cứu.

IV. Kết quả nghiên cứu về cán cân thương mại và tỷ giá hối đoái

Kết quả nghiên cứu cho thấy có sự thay đổi đáng kể trong cán cân thương mại và tỷ giá hối đoái tại Việt Nam và Thái Lan. Các yếu tố như cú sốc cầu, cú sốc cung và cú sốc danh nghĩa đã có tác động mạnh đến sự biến động của hai yếu tố này.

4.1. Tác động của cú sốc cầu đến cán cân thương mại

Cú sốc cầu có thể làm tăng nhu cầu hàng hóa trong nước, từ đó ảnh hưởng đến cán cân thương mại. Nghiên cứu cho thấy rằng tại Việt Nam, cú sốc cầu có tác động mạnh đến sự biến động của cán cân thương mại trong ngắn hạn.

4.2. Tác động của cú sốc cung đến tỷ giá hối đoái

Cú sốc cung có thể làm giảm nguồn cung hàng hóa, dẫn đến sự tăng giá và ảnh hưởng đến tỷ giá hối đoái. Tại Thái Lan, cú sốc cung đã tạo ra mối tương quan thuận với tỷ giá hối đoái, làm tăng sự biến động của đồng nội tệ.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của cán cân thương mại và tỷ giá hối đoái

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy rằng cán cân thương mại và tỷ giá hối đoái tại Việt Nam và Thái Lan có sự thay đổi theo thời gian và chịu tác động từ nhiều yếu tố khác nhau. Triển vọng tương lai cho thấy cần có những chính sách hợp lý để duy trì sự ổn định của hai yếu tố này.

5.1. Đề xuất chính sách cho cán cân thương mại

Để cải thiện cán cân thương mại, các nhà hoạch định chính sách cần xem xét các biện pháp hỗ trợ xuất khẩu và kiểm soát nhập khẩu. Điều này sẽ giúp duy trì sự ổn định trong cán cân thương mại và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

5.2. Tương lai của tỷ giá hối đoái trong bối cảnh toàn cầu hóa

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, tỷ giá hối đoái sẽ tiếp tục biến động mạnh. Các quốc gia cần có những chiến lược linh hoạt để ứng phó với những thay đổi này, từ đó bảo vệ lợi ích kinh tế quốc gia.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh thương mại quốc tế biến động mạnh mẽ, từ năm 1998 đến năm 2013, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam đã tăng trưởng vượt bậc gấp 13 lần với tốc độ bình quân 18,74% mỗi năm, trong khi Thái Lan duy trì quy mô xuất khẩu đạt đỉnh 225.087 triệu USD vào năm 2013. Mối quan hệ tương tác giữa tỷ giá hối đoái thực và cán cân thương mại luôn là trọng tâm trong điều hành kinh tế vĩ mô. Tuy nhiên, các cuộc khủng hoảng tài chính châu Á năm 1997 và khủng hoảng kinh tế toàn cầu năm 2008 đã tạo ra những đợt đứt gãy cấu trúc sâu sắc, khiến các mô hình kinh tế lượng truyền thống với tham số cố định không còn phản ánh chính xác thực tế vận động của nền kinh tế.

Luận văn tập trung giải quyết bài toán phân tích sự thay đổi động của cán cân thương mại và tỷ giá hối đoái thực theo thời gian tại Việt Nam và Thái Lan dưới tác động của ba nhóm cú sốc kinh tế vĩ mô: cú sốc cung, cú sốc cầu và cú sốc danh nghĩa. Phạm vi nghiên cứu bao trùm hai nền kinh tế tiêu biểu tại khu vực Đông Nam Á trong suốt giai đoạn 17 năm, từ quý 1 năm 1998 đến quý 2 năm 2014.

Ý nghĩa của công trình thể hiện ở việc cung cấp cơ sở thực nghiệm định lượng vững chắc cho các nhà hoạch định chính sách tiền tệ và tài khóa. Kết quả nghiên cứu giúp lý giải nguyên nhân dẫn đến mức thâm hụt thương mại kỷ lục 18.028,67 triệu USD của Việt Nam vào năm 2008 (chiếm khoảng 18% GDP) cũng như mức thâm hụt 23.661 triệu USD của Thái Lan vào năm 2013 (chiếm khoảng 6% GDP), từ đó định hình các công cụ can thiệp tỷ giá hiệu quả theo từng chu kỳ kinh tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng hệ thống phân tích dựa trên ba nền tảng lý thuyết kinh tế vĩ mô quốc tế:

• Mô hình Mundell - Fleming: Phân tích cơ chế truyền dẫn của chính sách tài khóa và tiền tệ trong điều kiện nền kinh tế mở có tỷ giá thả nổi và vốn luân chuyển tự do. Mô hình chỉ ra rằng chính sách tài khóa mở rộng làm tăng lãi suất và tăng giá nội tệ trong ngắn hạn, từ đó làm suy giảm xuất khẩu ròng và khiến cán cân thương mại xấu đi trong dài hạn.
• Mô hình giá cứng nhắc của Rudiger Dornbusch: Lý giải hiện tượng tỷ giá hối đoái biến động quá mức trong ngắn hạn do tốc độ điều chỉnh của thị trường tài sản nhanh hơn thị trường hàng hóa. Mô hình làm sáng tỏ cơ chế hình thành hiệu ứng đường cong J khi phá giá tiền tệ.
• Mô hình kinh tế vĩ mô mở mới (NOEM): Khung lý thuyết tích hợp của Obstfeld, Clarida, Gali và Lee kết hợp giả định giá cả điều chỉnh chậm nhằm phân tách rõ ràng ba cú sốc cấu trúc: cú sốc cung gắn với năng suất sản lượng thực, cú sốc cầu gắn với chi tiêu chính phủ và cú sốc danh nghĩa gắn với cung tiền.

Các khái niệm then chốt được chuẩn hóa bao gồm: tỷ giá hiệu lực thực đa phương (REER), tỷ giá hiệu lực danh nghĩa đa phương (NEER), tỷ lệ cán cân thương mại trên GDP (TB/GDP), chi tiêu chính phủ thực (GEX), cung tiền thực (M2) và tổng sản phẩm quốc nội thực (GDP).

Phương pháp nghiên cứu

• Cỡ mẫu và nguồn dữ liệu: Nghiên cứu sử dụng chuỗi dữ liệu chuỗi thời gian theo quý gồm 66 quan sát liên tục từ quý 1 năm 1998 đến quý 2 năm 2014. Nguồn số liệu được thu thập đồng bộ và chính thống từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế IMF, Ngân hàng Thanh toán Quốc tế BIS, Bộ Tài chính Việt Nam và Tổng cục Thống kê Thái Lan.
• Phương pháp chọn mẫu: Toàn bộ mẫu nghiên cứu được thiết lập bao trọn hai cuộc khủng hoảng kinh tế lớn vào năm 1997 và 2008. Dữ liệu được tính toán theo phần trăm thay đổi so với kỳ trước và trải qua kiểm định nghiệm đơn vị ADF và Phillips-Perron ở mức ý nghĩa 99% để đảm bảo tính dừng tuyệt đối trước khi ước lượng.
• Lý do lựa chọn mô hình TVP-VAR: Thay vì áp dụng mô hình VAR truyền thống vốn dễ gây sai lệch do bỏ qua sự thay đổi phương sai có điều kiện và điểm gãy cấu trúc, tác giả lựa chọn mô hình tự hồi quy vectơ với tham số thay đổi theo thời gian và biến động ngẫu nhiên TVP-VAR do Primiceri đề xuất. Kỹ thuật này kết hợp các ràng buộc dài hạn Cholesky giúp bóc tách chính xác phản ứng đẩy của từng cú sốc cấu trúc mà không bị phụ thuộc vào các mốc thời gian cố định.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

• Cán cân thương mại và tỷ giá hối đoái thực biến thiên động theo thời gian: Kết quả thực nghiệm khẳng định mối liên hệ giữa hai biến số không cố định mà thay đổi liên tục qua 66 quý quan sát. Tỷ giá thực REER đóng vai trò giải thích chủ đạo đối với biến động của cán cân thương mại, trong khi chiều ngược lại có tác động rất mờ nhạt khi hệ số hồi quy duy trì dao động quanh trục 0.
• Mối tương quan trái ngược giữa Việt Nam và Thái Lan: Tại Việt Nam, tỷ giá thực và cán cân thương mại tồn tại mối quan hệ cùng chiều rõ nét với hệ số hồi quy luôn lớn hơn 1 và đạt đỉnh vào năm 2010. Ngược lại, tại Thái Lan, hai biến số này thể hiện mối tương quan nghịch bền vững và nhất quán suốt 17 năm nghiên cứu.
• Tính chất ngắn hạn của các cú sốc cấu trúc: Cả ba cú sốc cung, cầu và danh nghĩa đều không tạo ra tác động vĩnh viễn trong dài hạn lên tỷ giá thực và cán cân thương mại. Các hàm phản ứng đẩy đều có xu hướng triệt tiêu và hội tụ về mức 0 sau khoảng 10 đến 20 quý.
• Mức độ chi phối khác biệt giữa các cú sốc: Trong ngắn hạn tại Việt Nam, cán cân thương mại chịu ảnh hưởng lớn nhất từ cú sốc cầu (chi tiêu chính phủ), trong khi tỷ giá thực chịu tác động mạnh nhất từ cú sốc danh nghĩa (cung tiền M2). Tại Thái Lan, cán cân thương mại chịu tác động đồng thời của cả ba cú sốc, trong đó cú sốc cung tạo ra tác động cùng chiều mạnh mẽ nhất.

Thảo luận kết quả

Sự phân hóa sâu sắc giữa hai nền kinh tế bắt nguồn từ đặc thù cơ cấu ngoại thương. Tại Việt Nam, nhóm hàng nhập khẩu phục vụ sản xuất gồm nguyên nhiên vật liệu và máy móc thiết bị luôn chiếm tỷ trọng áp đảo trên 80% tổng kim ngạch nhập khẩu. Trong khi đó, hàng xuất khẩu chủ yếu là khoáng sản thô (chiếm 30% đến 40%) và hàng gia công có giá trị gia tăng thấp (chiếm 43% đến 50%). Do thiếu hụt ngành công nghiệp phụ trợ, khi tỷ giá tăng (nội tệ VND mất giá 48% từ năm 1995 đến 2014), chi phí nhập khẩu đầu vào tăng vọt nhanh hơn mức tăng của giá trị xuất khẩu, khiến thâm hụt thương mại phình to, đỉnh điểm lên tới 18.028,67 triệu USD năm 2008.

Trái lại, Thái Lan sở hữu nền công nghiệp phụ trợ phát triển hoàn thiện. Chỉ số REER bình quân của Thái Lan duy trì ở mức 94,57 điểm, tạo lợi thế cạnh tranh về giá 5,43% cho hàng hóa nội địa, giúp quốc gia này duy trì mức thặng dư thương mại trung bình 1.384 triệu USD mỗi năm trong giai đoạn 1998-2013.

Về mặt trình bày dữ liệu, các phát hiện này được mô tả sinh động qua hệ thống đồ thị hàm phản ứng đẩy 3 chiều (Impulse Response Function), biểu đồ biến thiên hệ số hồi quy theo thời gian và bảng phân rã phương sai sai số dự báo (Forecast Error Variance Decomposition). Cách biểu diễn này làm nổi bật biên độ phản ứng và thời gian triệt tiêu của từng cú sốc qua từng mốc năm lịch sử.

Đề xuất và khuyến nghị

Căn cứ vào kết quả nghiên cứu thực nghiệm từ mô hình TVP-VAR, bốn giải pháp trọng tâm được kiến nghị thực hiện:

• Tái cấu trúc cơ cấu hàng hóa ngoại thương: Bộ Công Thương chủ trì xây dựng đề án phát triển ngành công nghiệp hỗ trợ trong giai đoạn 2026-2030, đặt mục tiêu giảm tỷ trọng nhập khẩu nguyên vật liệu gia công từ mức trên 80% hiện nay xuống dưới 65% vào năm 2030, đồng thời nâng tỷ trọng xuất khẩu các mặt hàng chế biến sâu có hàm lượng công nghệ cao lên trên 55%.
• Điều hành tỷ giá hối đoái linh hoạt và ổn định: Ngân hàng Nhà nước duy trì cơ chế tỷ giá trung tâm bám sát chỉ số tỷ giá hiệu lực thực REER dựa trên rổ tiền tệ của 15 đối tác thương mại lớn. Kiểm soát biên độ dao động tỷ giá hàng năm trong khoảng 2% đến 3% nhằm hạn chế tác động tiêu cực của các cú sốc danh nghĩa lên giá hàng hóa nhập khẩu trong ngắn hạn.
• Tối ưu hóa hiệu quả chi tiêu công: Bộ Tài chính siết chặt kỷ luật tài khóa, duy trì trần bội chi ngân sách nhà nước dưới mức 3,5% GDP mỗi năm. Tập trung phân bổ vốn đầu tư công vào hạ tầng giao thông và logistics trọng điểm nhằm cắt giảm 15% chi phí vận chuyển ngoại thương cho doanh nghiệp trong vòng 3 năm tới.
• Thiết lập hệ thống dự báo và cảnh báo sớm vĩ mô: Trung tâm Thông tin và Dự báo Kinh tế Xã hội Quốc gia ứng dụng mô hình TVP-VAR vào quy trình phân tích định kỳ hàng quý, giúp nhận diện sớm các điểm gãy cấu trúc kinh tế toàn cầu từ 6 đến 12 tháng trước khi các cú sốc ngoại sinh lan truyền vào thị trường nội địa.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cho nhiều nhóm độc giả chuyên ngành:

• Cơ quan quản lý nhà nước tại Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính: Vận dụng mô hình định lượng TVP-VAR để đánh giá mức độ truyền dẫn của chính sách tiền tệ và chi tiêu công, từ đó tối ưu hóa công cụ điều hành tỷ giá phù hợp với từng giai đoạn phát triển kinh tế.
• Giảng viên và nhà nghiên cứu kinh tế vĩ mô: Sử dụng khung lý thuyết kinh tế mở kết hợp phương pháp ước lượng tham số biến đổi theo thời gian làm tài liệu tham khảo cho các công trình nghiên cứu chuyên sâu về tài chính quốc tế và kinh tế lượng ứng dụng.
• Học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng: Tiếp cận quy trình nghiên cứu chuẩn mực, từ khâu xử lý chuỗi dữ liệu 66 quan sát theo quý, kiểm định nghiệm đơn vị đến kỹ thuật áp đặt ràng buộc dài hạn Cholesky phục vụ thực hiện luận văn thạc sĩ.
• Giám đốc tài chính và chuyên viên phân tích tại các doanh nghiệp xuất nhập khẩu: Nắm bắt quy luật phản ứng của tỷ giá và cán cân thương mại trước các cú sốc vĩ mô để chủ động thiết lập chiến lược phòng ngừa rủi ro tỷ giá thông qua các hợp đồng phái sinh tiền tệ.

Câu hỏi thường gặp

• Tại sao nghiên cứu lại lựa chọn mô hình TVP-VAR thay cho mô hình VAR truyền thống? Mô hình VAR truyền thống giả định các tham số cố định theo thời gian, dễ dẫn đến kết luận sai lầm khi nền kinh tế xuất hiện các điểm gãy cấu trúc sau khủng hoảng năm 1997 và 2008. Mô hình TVP-VAR cho phép các hệ số và phương sai biến thiên liên tục, nắm bắt trọn vẹn tính động của 66 quý dữ liệu.

• Vì sao tỷ giá tăng tại Việt Nam lại khiến cán cân thương mại suy giảm trong ngắn hạn? Do Việt Nam phụ thuộc hơn 80% vào nhập khẩu máy móc và nguyên phụ liệu gia công, trong khi xuất khẩu chủ yếu là hàng thô giá trị gia tăng thấp. Khi tỷ giá tăng (nội tệ giảm giá), chi phí nhập khẩu tăng ngay lập tức khiến thâm hụt thương mại trầm trọng hơn, tương tự như giai đoạn thâm hụt 18.028,67 triệu USD năm 2008.

• Cú sốc nào giữ vai trò chi phối cán cân thương mại Việt Nam trong ngắn hạn? Kết quả hồi quy TVP-VAR chứng minh cú sốc cầu từ chi tiêu chính phủ (GEX) tác động mạnh nhất đến cán cân thương mại Việt Nam với hệ số hồi quy luôn duy trì trên mức 1 và đạt đỉnh năm 2010. Trong khi đó, các cú sốc cung và cú sốc danh nghĩa chỉ tạo ra ảnh hưởng thứ yếu.

• Điểm khác biệt lớn nhất giữa nền kinh tế Việt Nam và Thái Lan trong nghiên cứu là gì? Tỷ giá thực và cán cân thương mại có mối tương quan cùng chiều tại Việt Nam nhưng lại tương quan nghịch tại Thái Lan. Nhờ công nghiệp hỗ trợ vững mạnh, Thái Lan tận dụng tốt mức lợi thế cạnh tranh tỷ giá 5,43% để duy trì thặng dư thương mại bình quân 1.384 triệu USD qua 16 năm.

• Các cú sốc kinh tế vĩ mô có tác động vĩnh viễn đến tỷ giá và cán cân thương mại không? Cả ba cú sốc cung, cầu và danh nghĩa đều không tạo ra ảnh hưởng dài hạn. Hàm phản ứng đẩy tại cả hai quốc gia chỉ ra rằng các biến động chỉ mang tính tạm thời trong ngắn và trung hạn, sau đó hoàn toàn hội tụ về mức cân bằng 0 sau 10 đến 20 quý.

Kết luận

• Xác lập tính biến động theo thời gian: Mối quan hệ giữa tỷ giá hối đoái thực và cán cân thương mại không cố định mà thay đổi liên tục tùy thuộc vào cơ cấu thương mại và chu kỳ kinh tế của từng quốc gia.
• Phân định rõ nguồn gốc các cú sốc: Cú sốc cầu chi phối chủ đạo cán cân thương mại tại Việt Nam, trong khi cú sốc cung giữ vai trò dẫn dắt tại nền kinh tế Thái Lan.
• Chứng minh giới hạn thời gian tác động: Các cú sốc kinh tế vĩ mô chỉ gây biến động trong ngắn và trung hạn, hoàn toàn triệt tiêu và hội tụ về mức cân bằng trong dài hạn.
• Đóng góp thực nghiệm chuẩn mực: Luận văn cung cấp bằng chứng định lượng vững chắc qua 66 quý nghiên cứu, tiên phong ứng dụng kỹ thuật TVP-VAR trong phân tích chính sách tỷ giá tại Đông Nam Á.
• Định hướng hành động giai đoạn 2026-2030: Các cơ quan quản lý cần tích hợp mô hình TVP-VAR vào quy trình dự báo kinh tế vĩ mô. Hãy ứng dụng ngay khung phân tích chuyên sâu này để nâng cao hiệu quả hoạch định chính sách tiền tệ và ngoại thương cho tổ chức của bạn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. GIỚI THIỆU Cuộc khủng hoảng tài chính Châu Á (1997) bắt nguồn từ Thái Lan có nguồn gốc từ sự sai lầm trong chính sách điều hành tỷ giá của Chính Phủ nước này, và nó đã tạo ra một sự thay đổi lớn trong tư duy điều hành của các nhà hoạch định chính sách ở các quốc gia. Các quốc gia Châu Á trong đó có Việt Nam và Thái Lan bắt đầu quản lý chặt chẽ sự biến động của đồng nội tệ so với các đồng tiền khác và thường được xem là chiến lược hỗ trợ xuất khẩu, nhưng sự chênh lệch cán cân thương mại ở các quốc gia đã gây ra sự mất cân bằng vĩ mô toàn cầu. Trong bối cảnh tham vấn đa phương và các cuộc họp G20 đã dậy lên các câu hỏi về việc liệu các nước thặng dư lớn trong tài khoản vãng lai có nên đánh giá cao đồng tiền của mình hay không? Phần lớn hướng sự tập trung vào sự thặng dư lớn trong cán cân thương mại của Trung Quốc1.

Bài viết này, phân tích sự biến động của cán cân thương mại của Việt Nam và Thái Lan để hiểu được các yếu tố ảnh hưởng đến sự biến động trong thương mại giữa hai quốc gia, điều này rất quan trọng trong việc hỗ trợ cho các nhà hoạch định chính sách để đưa ra các chính sách kinh tế trong nước và quốc tế. Những phân tích gần đây được tiến hành dựa trên nền tảng của các mô hình kinh tế vĩ mô mới, với những cách tiếp cận có sự chặt chẽ về lý thuyết thường dẫn đến những kết quả mâu thuẫn (Chinn và Lee, 2006)2. Bài nghiên cứu của chúng tôi dựa vào kết quả nghiên cứu của các tác giả về việc xác định các nhân tố ảnh hưởng đến tỷ giá hối đoái hoặc tài khoản vãng lai. Ví dụ, Clarida và Gali (1994) đã áp dụng một chiến lược xác định dài hạn để khám phá vai trò của những cú sốc tiền tệ đến sự biến động của tỷ giá hối đoái, trong một hệ thống ba biến gồm tỷ giá hối đoái thực song phương, chênh lệnh lạm phát, và sản lượng tương đối.

Chadha & Prasad (1997), Prasad (1999), Astley & Garratt (2000), và Lee & Chinn (2006) đã phân tích vai trò của những cú sốc tạm thời và cố định đối với số dư tài khoản vãng lai của 1 xem Rafid (2013) 2 xem Rafid (2013) TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 4 các nền kinh tế G73. Rafiq (2013) đã phân tích cán cân tài khoản vãng lai của 5 quốc gia có cán cân thương mại thặng dư lớn là: Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, Malaysia và Đài Loan, bằng việc sử dụng mô hình tham số thay đổi theo thời gian với những biến động ngẫu nhiên TVP-VAR, khi ông thấy rằng sự hiện diện tiềm tàng của những bất ổn cấu trúc có thể dẫn đến việc phân tích cán cân thương mại và tỷ giá hối đoái thực trong các mô hình hệ số cố định mẫu phụ thuộc là không phù hợp. Cũng như những chỉ trích của Grier và Ye (2009) cho thấy rằng trong một mô hình hệ số cố định không chú trọng đến những thay đổi cấu trúc (đặc biệt là ở giá trị trung bình) giữa tỷ giá hối đoái thực và cán cân thương mại sẽ dẫn đến những kết luận sai lầm. Hơn nữa, họ cũng cho thấy rằng việc không chú trọng đến sự thay đổi phương sai có điều kiện của sự biến động trong cán cân thương mại sẽ dẫn đến ước lượng OLS của các hệ số VAR trở nên không hiệu quả, dẫn tới sự phân tách phương sai và phương trình phản ứng đẩy trở nên không tối ưu4.1a – Việt Nam 3 xem Rafid (2013) 4 xem Rafid (2013) TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.1b – Thái Lan Hình 1.