CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THANH TRA CHUYÊN NGÀNH VỀ CHẤP HÀNH PHÁP LUẬT CHĂN NUÔI, THÚ Y CỦA CƠ SỞ CHĂN NUÔI TẠI SỞ NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN 1. Cơ sở chăn nuôi và chấp hành pháp luật chăn nuôi, thú ý của các cơ sở chăn nuôi 1. Tổng quan về cơ sở chăn nuôi a. Chăn nuôi và hoạt động chăn nuôi Theo Luật chăn nuôi, “Chăn nuôi là ngành kinh tế - kỹ thuật bao gồm các hoạt động trong lĩnh vực giống vật nuôi, thức ăn chăn nuôi, điều kiện chăn nuôi, chế biến và thị trường sản phẩm chăn nuôi” (Quốc hội 14, 2018).
Các hoạt động chăn nuôi theo Luật chăn nuôi bao gồm nuôi sinh trưởng, nuôi sinh sản vật nuôi và hoạt động khác có liên quan đến vật nuôi, sản phẩm chăn nuôi phục vụ mục đích làm thực phẩm, khai thác sức kéo, làm cảnh hoặc mục đích khác của con người (Quốc hội 14, 2018). Cơ sở chăn nuôi Theo quy định pháp luật, “Cơ sở chăn nuôi là nơi nuôi sinh trưởng, nuôi sinh sản vật nuôi. Cơ sở chăn nuôi bao gồm: Chăn nuôi trang trại quy mô lớn, quy mô vừa, quy mô nhỏ; chăn nuôi nông hộ” (Chính phủ, 2020, Nghị định 13/2020/NĐ-CP). Trong đề án này, cơ sở chăn nuôi là những tổ chức, cá nhân thực hiện các hoạt động chăn nuôi gồm nuôi sinh trưởng, nuôi sinh sản vật nuôi và hoạt động khác có liên quan đến vật nuôi, sản phẩm chăn nuôi phục vụ mục đích làm thực phẩm, khai thác sức kéo, làm cảnh hoặc mục đích khác của con người.
Phân loại cơ sở chăn nuôi Theo mô hình sản xuất kinh doanh: Các cơ sở chăn nuôi được phân loại theo các mô hình: doanh nghiệp chăn nuôi, hợp tác xã, tổ hợp tác, hộ gia đình. Theo hình thức tổ chức: Cơ sở chăn nuôi được phân loại theo hình thức chăn nuôi tại hộ gia đình (chăn nuôi nông hộ) hoặc chăn nuôi trang trại (hình thức tập trung tại khu vực riêng biệt theo quy mô lớn, quy mô vừa, quy mô nhỏ). Hai hình thức chăn nuôi này khác nhau về quy mô, kỹ thuật, năng suất sản phẩm. 6 Theo loại vật nuôi: Các cơ sở chăn nuôi thuần nhất một loại vật nuôi hoặc nhiều loại vật nuôi (chăn nuôi hỗn hợp).
Theo mục đích chăn nuôi: các cơ sở chăn nuôi cho mục đích làm thực phẩm, cơ sở chăn nuôi cho khai thác sức kéo, cơ sở chăn nuôi cho mục đích làm cảnh hoặc mục đích khác của con người. Chấp hành pháp luật chăn nuôi, thú ý của cơ sở chăn nuôi Chấp hành pháp luật là “một hình thức thực hiện pháp luật mà theo đó các chủ thể pháp luật thực hiện các nghĩa vụ pháp lý mà pháp luật yêu cầu phải thực hiện”. Chấp hành pháp luật chăn nuôi, thú ý của cơ sở chăn nuôi là hình thức thực hiện pháp luật mà theo đó, các cơ sở chăn nuôi thực hiện các nghĩa vụ bắt buộc mà luật chăn nuôi, thú ý yêu cầu phải thực hiện. Mức độ chấp hành pháp luật chăn nuôi, thú ý của cơ sở chăn nuôi bao gồm: 1) chấp hành tốt tất các quy định pháp luật chăn nuôi, thú ý; 2) chấp hành quy định pháp luật chăn nuôi, thú ý nhưng cần khắc phục theo các kiến nghị của thanh tra; 3) có sai phạm và bị xử lý vi phạm hành chính vì vi phạm pháp luật chăn nuôi, thú y; 4) sai phạm và xử lý hình sự vì vi phạm pháp luật chăn nuôi, thú y.
Cơ quan thanh tra của Sở NN & PTNT có quyền hạn xử lý ở mức độ 1,2,3. Cơ quan hình sự có quyền hạn xử lý vi phạm mức độ 4. Thanh tra chuyên ngành về chấp hành pháp luật chăn nuôi, thú y của cơ sở chăn nuôi tại Sở Nông nghiệp và phát triển nông thôn 1. Khái niệm, mục tiêu, nguyên tắc thanh tra chuyên ngành về chấp hành pháp luật chăn nuôi, thú y của cơ sở chăn nuôi tại Sở Nông nghiệp và phát triển nông thôn a.
Khái niệm thanh tra Luật Thanh tra đã quy định, “thanh tra chuyên ngành là thanh tra việc chấp hành pháp luật chuyên ngành, quy định về chuyên môn - kỹ thuật, quy tắc quản lý của cơ quan, tổ chức, cá nhân thuộc phạm vi quản lý theo ngành, lĩnh vực” (Quốc hội 15, 2022). Dựa theo khái niệm trên, thanh tra chuyên ngành về chấp hành pháp luật chăn nuôi, thú y của các cơ sở chăn nuôi tại Sở NN & PTNT là hoạt động xem xét, đánh giá, xử lý theo trình tự, thủ tục đối với việc chấp hành pháp luật chăn nuôi, thú y của cơ sở chăn nuôi. 7 Chủ thể thanh tra chuyên ngành là Sở NN & PTNT. Đối tượng thanh tra chuyên ngành là các cơ sở chăn nuôi được đưa vào quyết định thanh tra.
Nội dung thanh tra chuyên ngành là việc chấp hành pháp luật chăn nuôi, thú y của cơ sở chăn nuôi. Mục tiêu thanh tra Mục đích: Đảm bảo an toàn thực phẩm, bảo vệ môi trường, nâng cao trách nhiệm xã hội trong hoạt động chăn nuôi, thú y tại các cơ sở chăn nuôi. Mục tiêu cụ thể: - Thứ nhất, hoàn thành chỉ tiêu kế hoạch thanh tra chuyên ngành về chấp hành pháp luật chăn nuôi, thú y của các cơ sở chăn nuôi. -Thứ hai, phát hiện và xử lý hành vi vi phạm pháp luật chăn nuôi, thú y của các cơ sở chăn nuôi.
- Thứ ba, phát hiện các hạn chế và đưa ra được các kiến nghị với cơ sở chăn nuôi, kiến nghị với cơ quan quản lý nhà nước để tăng cường quản lý nhà nước về chăn nuôi; kiến nghị với cơ quan quản lý nhà nước về hoàn thiện chính sách, pháp luật về chăn nuôi, thú y. - Thứ tư, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp trong chăn nuôi của các cơ sở chăn nuôi. Nguyên tắc thanh tra - Tuyệt đối tuân thủ pháp luật trong thanh tra chuyên ngành về chấp hành pháp luật chăn nuôi, thú y. - Tạo thuận lợi bình thường cho hoạt động chăn nuôi trong khi thanh tra chuyên ngành.
- Không trùng lắp về phạm vi, thời gian, thực hiện quyền giữa các cơ quan có quyền hạn thanh tra, kiểm tra về chấp hành pháp luật chăn nuôi, thú y. Bộ máy thanh tra chuyên ngành về chấp hành pháp luật chăn nuôi, thú y của cơ sở chăn nuôi tại Sở Nông nghiệp và phát triển nông thôn a. Cơ cấu bộ máy thanh tra Theo lý luận quản lý, “Cơ cấu tổ chức là khuôn khổ trong đó các hoạt động của tổ chức được phân chia, các nguồn lực được sắp xếp, con người và các bộ phận được phối hợp nhằm thực hiện các mục tiêu kế hoạch” (Nguyễn Thị Ngọc Huyền, Đoàn Thị Thu Hà, Đỗ Thị Hải Hà, 2018). 8 Cơ cấu bộ máy thanh tra chuyên ngành về chấp hành pháp luật chăn nuôi, thú y của các cơ sở chăn nuôi tại Sở NN & PTNT là các cá nhân, bộ phận của Sở NN & PTNT được phân công những nhiệm vụ cụ thể, với quyền hạn tương xứng, trách nhiệm rõ ràng, có quan hệ phối hợp chặt chẽ trong thanh tra chuyên ngành.
Cơ cấu bao gồm các cá nhân, bộ phận như sau: - Giám đốc Sở NN & PTNT chỉ đạo chung hoạt động của thanh tra Sở; Chánh Thanh tra Sở trình kế hoạch thanh tra hàng năm của Sở; ra quyết định thanh tra, quyết định phê duyệt kết luận, kết quả thanh tra. Giám đốc sở giao quyền hạn và trách nhiệm cho phó giám đốc sở theo chế độ ủy quyền. - Thanh tra Sở NN & PTNT tham mưu, tổ chức thực hiện nhiệm vụ thanh tra; trực tiếp tổ chức hoạt động thanh tra chấp hành pháp luật chăn nuôi, thú y của cơ sở chăn nuôi. Cơ cấu thanh tra Sở NN & PTNT có chánh thanh tra, các phó chánh thanh tra, thanh tra viên tham gia vào đoàn thanh tra.
- Bộ phận có trách nhiệm phối hợp trong thanh tra chấp hành pháp luật chăn nuôi, thú y là phòng tổ chức cán bộ (về nhân lực thanh tra); phòng kế hoạch - tài chính (về kinh phí hoạt động thanh tra); chi cục chăn nuôi và thú y có nhiệm vụ phối hợp trong thanh tra chuyên ngành theo chức năng, nhiệm vụ được giao. Đoàn thanh tra được thành lập khi tiến hành thanh tra chấp hành pháp luật chăn nuôi, thú y, có cơ cấu gồm phó chánh thanh tra và các thành viên của đoàn thanh tra. Các cá nhân này có nhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm được phân giao trong thực hiện thanh tra. Nhân lực thanh tra Nhân lực thanh tra là những người thực hiện các nghiệp vụ thanh tra.
Nhân lực thanh tra gồm thanh tra viên và cộng tác viên thanh tra ngành nông nghiệp khi cần thiết. Thanh tra viên là người phải có đủ các tiêu chuẩn về đạo đức nghề nghiệp; có năng lực về quản lý nhà nước liên quan đến lĩnh vực nông nghiệp nói chung, chăn nuôi, thú y nói riêng; thanh tra viên am hiểu kiến thức về chăn nuôi, thú y, về các cơ sở chăn nuôi; thanh tra viên có nghiệp vụ tốt về thanh tra chuyên ngành nông nghiệp, có kinh nghiệm thanh tra theo quy định pháp luật. Thanh tra viên được xếp theo ngạch, bậc trong hệ thống ngạch, bậc công chức nhà nước; thanh tra viên cần có những điều kiện cần khác nhau theo tiêu chuẩn của thanh tra viên theo từng nhóm ngạch, bậc; được bồi dưỡng và cấp chứng chỉ nghiệp vụ thanh tra, có thẻ thanh tra ngành nông nghiệp. 9 Công tác viên của thanh tra Sở NN & PTNT là “người không thuộc biên chế của các cơ quan thanh tra nhà nước, có phẩm chất đạo đức tốt; có ý thức trách nhiệm, chuyên môn, nghiệp vụ phù hợp với yêu cầu, nhiệm vụ thanh tra của cơ quan trưng tập; khi thực thi công vụ phải thực hiện các quy định pháp luật về thanh tra” (Chính phủ, 2015, Nghị định 47/2015/NĐ-CP).
Các hoạt động quản lý công chức của Sở NN & PTNT góp phần nâng cao trình độ, năng lực nhân lực thanh tra. Nội dung thanh tra chuyên ngành về chấp hành pháp luật chăn nuôi, thú y của cơ sở chăn nuôi tại sở nông nghiệp và phát triển nông thôn Nội dung thanh tra chuyên ngành về chấp hành pháp luật chăn nuôi, thú y của cơ sở chăn nuôi dưới đây: - Thanh tra điều kiện, thủ tục trong chăn nuôi: thanh tra về giấy đăng ký kinh doanh; chứng nhận đủ điều kiện chăn nuôi; quy trình chăn nuôi; hồ sơ sổ sách ghi chép; hóa đơn chứng từ mua bán con giống, thức ăn chăn nuôi, thuốc thú y, các loại vật tư khác cho chăn nuôi - Thanh tra về điều kiện cơ sở vật chất, nhà xưởng, công trình phụ vụ chăn nuôi như chuồng trại; nguồn nước; hệ thống thu gom, xử lý chất thải, khoảng cách an toàn trong chăn nuôi.