phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung đề tài luận văn gồm 3 chương và 8 tiết. 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 MỘT SỐ NHẬN THỨC VỀ THAM NHŨNG TRONG HỆ THỐNG GIÁO DỤC BẬC PHỔ THÔNG 1. Các khái niệm liên quan đến tham nhũng trong hệ thống giáo dục phổ thông 1. Khái niệm về tham nhũng Tham nhũng là một hiện tượng xã hội mang tính tiêu cực của một số bộ phận nắm chức quyền nó làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển chung của một hay nhiều quốc gia.
Hiện nay vấn đề tham nhũng đang có nhiều chiều hướng tăng mạnh cả về diện và lượng cũng như mức độ nghiêm trọng của nó. Hiện nay, có rất nhiều quan điểm được nhiều các học giả và các tổ chức đưa ra để nhận dạng về tham nhũng. Hiện nay khái niệm tham nhũng cho đến thời này vẫn chưa có một định nghĩa hoàn chỉnh là chung nhất, do tính phức tạp và đa dạng về lĩnh vực liên quan. Trong Công ước Liên hiếp quốc về phòng chống tham nhũng (United Nations Convention Against Corruption- UNCAC) – văn kiện pháp lý quốc tế căn bản nhất đề cập đến vấn đề tham nhũng cũng chưa đưa ra bất kì định nghĩa nào, mà chỉ đưa ra những nhận định các hành vi xác định đó chính là tham nhũng.
Dưới đây tác giả xin nêu qua một số những quan điểm và cách nhìn nhận của các học giả cũng như tổ chức về “tham nhũng”. Trước hết “tham nhũng” dưới góc độ thuật ngữ thì nó bắt nguồn từ La – tinh “Corruptus” có nghĩa là lạm dụng, phá hoại hay vi phạm. Do vậy, cội nguồn của nó chính là sự vị phạm không đúng chuẩn mực của một hành vi. 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trong quan điểm của Ngân hàng Thế Giới (World Bank - WB), cho rằng tham nhũng là sự "lạm dụng quyền lực công cộng nhằm lợi ích cá nhân", còn theo Tổ chức Minh bạch Quốc tế (Transparency International- TI) cho rằng, tham nhũng là hành vi "của người lạm dụng chức vụ, quyền hạn, hoặc cố ý làm trái pháp luật để phục vụ cho lợi ích cá nhân".
Hai tổ chức này đều có quan điểm đó là “Tham những là hành vi trái pháp luật và lạm dụng quyền lực để phục vụ lợi ích riêng cho các cá nhân, và chủ thể tham nhũng chính là người nắm quyền lực trong tay”, hai quan điểm này có tính hấp dẫn và cô đọng, tuy nhiên theo Ngân hàng phát triển Châu Á (Asia Development Bank - ADB) lại cho rằng nhược điểm của 2 định nghĩa này là chưa tập chung vào mức độ tham nhũng ở những khu vực tư và tác động của việc chống tham nhũng ở khu vực này với cuộc chiến tham nhũng ở những khu vực công, hai định nghĩa này chưa đi sâu vào các vấn đề tư nhân mà chủ yếu là vấn đề liên quan đến quyền lực công. Vì vậy, ADB đã đưa ra định nghĩa về “tham nhũng”, và định nghĩa này bổ sung và kế thừa từ 2 định nghĩa của WB và TI “ Tham nhũng là sự lạm dụng quyền lực công hoặc tư để thu lợi cá nhân, là hành động lạm dụng chức vụ để làm giàu không chính đáng hay bất hợp pháp cho bản thân và hay cho những người thân cận của một bộ phận nhân viên ở khu vực công và khu vực tư hay để tạo cơ hội cho những kẻ khác làm như vậy”[1, tr. Như vậy trong định nghĩa của Ngân hàng phát triển châu á ADB đã nói lên được tính chất, đối tượng và cả khu vực của tham nhũng. Trong quan điểm này của ADB có ưu điểm đó chính là nêu ra khu vực tham nhũng không chỉ ở lĩnh vực công mà còn cả tư nhân, thông thường khi nói tham nhũng ta thưởng hiểu đó là những vấn đề của các cơ quan nhà nước hay khu vực công, nhưng tính chất của nó không chỉ có vậy mà nó còn hiện hữu ở trong các cơ quan tư nhân (các công ty tư nhân, các tổ chức hay thậm chí trong gia đình dòng họ…) 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com do vậy là tham nhũng có thể xuất hiện ở bất cứ nơi nào và thời điểm nào, chỉ cần một cá nhân hay tập thể thiếu tính minh bạch hay thiếu đạo đức trong công việc.
Đó là những quan điểm của các tổ chính quốc tế, bên cạnh đó thuật ngữ Tham nhũng còn được thể hiện ở nhiều các văn bản luật của nhà nước Việt Nam, trong đó ta cần nói đến đó là Quyết định số 20-HĐBT, ngày 26/6/1990 về đấu tranh chống tham nhũng của Hội đồng Bộ trưởng và Nghị quyết của Quốc hội ngày 30/12/1993 về thực hành tiết kiệm chống lãng phí, chống tham nhũng, chống buôn lậu. Ngoài ra phải kể đến bộ luật phòng chống tham nhũng năm 2005, trong đó tại khoản 2 Điều 1 Luật phòng, đưa ra khái niệm “tham nhũng” “là hành vi của người có chức vụ, quyền hạn đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn đó vì vụ lợi” [18, tr. Trong tác phẩm “Sửa đổi lối làm việc” (1947) Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ: “Tham nhũng là hành vi của những người đặt lợi ích của mình lên trên lợi ích của Đảng, của dân tộc” do đó mà chỉ tự tư, tự lợi dùng côngviệc trên dựa vào thế lực của Đảng để theo đuổi mục đích riêng của mình. Trong tác phẩm này Bác nhìn nhận “tham nhũng là một trong những nạn nội xâm nguy hiểm mà Đảng và nhà nước ta phải đối mặt, và nó là một trong bốn nguy cơ lớn nhất mà Đảng ta đặt ra hiện nay, những hành vi tham nhũng này bắt nguồn từ các cá nhân không trong sạch về đạo đức cách mạng, họ tư lợi, đặt lợi ích cá nhân trên lợi ích của Đảng và Nhà nước, do đó những tội về tham nhũng Bác cho đó là một trong những trọng tội (phản quốc) cần xử lý nghiêm khắc.
Tư tưởng này được Bác nêu rất rõ trong tác phẩm “Quốc lệnh” được viết ngày 26- 01-1946, Bác ghi “Thông với giặc, phản quốc - xử tử, trộm cắp của công- xử tử”[28]. Một số học giả Việt Nam lại cho rằng Tham nhũng là hành vi lạm dụng chức quyền và hối lộ đút lót, tham nhũng nó bắt đầu xuất hiện khi xã hội bắt 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đầu có giai cấp và việc sở hưu tư nhân, ngoài ra tham nhũng ở Việt Nam bắt nguồn từ việc lợi dụng văn hóa “Đền ơn đáp nghĩa hay cơ chế xin cho”… Trong đó có GS.TS Đỗ Ngọc Quang – nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu và Phát triển đưa ra quan điểm rằng: "Tham nhũng là hiện tượng xã hội tiêu cực có tính lịch sử xuất hiện và tồn tại trong xã hội được phân chia giai cấp và hình thành nhà nước, được thể hiện bằng những hành vi của người có chức vụ quyền hạn để trục lợi cho cá nhân hoặc cho người khác dưới bất kỳ hình thức nào, gây thiệt hại tài sản của Nhà nước, của tập thể, của công dân hoặc đe doạ gây thiệt hại cho hoạt động đúng đắn của cơ quan Nhà nước, tổ chức xã hội hoặc quyền, lợi ích hợp pháp của công dân" [13, tr.TS Nguyễn Xuân Yêm và PGS.TS Bùi Bình Minh cho rằng: “tham nhũng là sự lợi dụng quyền lực nhà nước để trục lợi riêng”; hoặc “Tham nhũng bao hàm trong nội dung của nó cả tệ nạn hối lộ,tệ chủ nghĩa sự ban ơn, bao che trên cơ sở nhũng quan hệ cá nhân và sự chiếm đoạt bất hợp pháp tài sản công cộng và biến tài sản đó thành của riêng cá nhân” [22, tr. Tất cả các nhận định trên về tham nhũng tuy rằng có nhiều cách tiếp cận và nhìn nhận khác nhau về tính chất cũng như nhận dạng của nó, song tựu chung lại Tham nhũng đều là hành vi vi phạm và lạm dụng chức quyền, trái pháp luật với mục đích vụ lợi. Đặc trưng của tham nhũng Từ những định nghĩa, quan điểm về tham nhũng đã được nếu ở mục trên, ta khẳng định rằng “Tham nhũng mang đặc điểm đó là nhũng hành vi phi pháp của một chủ thể nhất định để chiếm đoạt của riêng cá nhân”.
Tuy nhiên cần phải nhận thức rõ rằng những hành vi tham nhũng có nhiều điểm khác so với những hành vi vi phạm pháp luật thông thường, nó được thể hiện qua những cách tiếp cận khác nhau như chính trị hay pháp luật…, dưới đây tác giả 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com xin nêu một số những đặc trưng của tham nhũng dưới góc độ chính trị như sau: Thứ nhất: Tham nhũng chủ yếu là ở người có quyền hạn, chức vụ. Theo quy định tại Điều 1 Luật phòng, chống tham nhũng năm 2005, sửa đổi 2007: “Tham nhũng là hành vi… lợi dụng chức vụ, quyền hạn…”. Điều này cho thấy: chủ thể của hành vi tham nhũng phải là những người có chức vụ, quyền hạn. Bởi vì, chỉ khi “có chức vụ, quyền hạn” người ta mới có điều kiện để lợi dụng quyền hạn đó để thu lợi bất chính cho riêng mình.
Ở đây ta có thể hiểu là chức vụ quyền hạn mà chủ thể của hành vi tham nhũng có được có thể do được bầu cử, do được bổ nhiệm, do hợp đồng… khi quyết định bầu họ lên lãnh đạo chắc chắc phải là những người có năng lực chuyên môn và kinh nghiệm, do vậy những người nắm quyền hiểu rất rõ những công việc của mình, từ đó rất dễ nảy sinh những tư tưởng tha hóa và lạm quyền. Cùng ở khía cạnh đó, có thể thấy bản chất của tham nhũng đó gắn liền với lạm dụng quyền lực là sự tha hóa quyền lực, theo góc độ nay, nhà tư tưởng Lord Acton (1834-1902) đã cho rằng: “Quyền lực có xu hướng dẫn tới tha hóa, quyền lực độc đoán có xu hướng dẫn đến quyền lực tuyệt đối” [6, tr. Thứ hai, người có chức vụ, quyền hạn đã thực hiện hành vi lợi dụng chức vụ quyền hạn, lợi dụng địa vị công tác được giao để không làm hoặc làm trái với công vụ mà mình phải thực hiện và thực hiện đúng qui định của pháp luật, gây thiệt hại chung cho lợi ích của nhà nước, xã hội và công dân. Đây cũng là một dấu hiệu đặc trưng mà ta cũng cần lưu tâm của hành vi tham nhũng.
Vì lý do đó là không phải trong trường hợp nào người có chức vụ, quyền hạn vi phạm pháp luật cũng do lợi dụng chức vụ, quyền hạn.