Thực Trạng Tham Gia Của Phật Tử Vào Hoạt Động Phát Triển Cộng Đồng Của Phật Giáo Nhập Thế

Phật giáo du nhập vào Việt Nam từ rất sớm, khoảng thế kỷ III trước Công nguyên, qua đường bộ và đường biển. 173 trang · Học viện Nông nghiệp Việt Nam · 2022.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thu
• Người hướng dẫn: ThS. Trần Thanh Hương
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Xã hội học
• Đề tài: Thực Trạng Tham Gia Của Phật Tử Vào Hoạt Động Phát Triển Cộng Đồng Của Phật Giáo Nhập Thế
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT KHÓA LUẬN
• MỤC LỤC
• 1. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1.1. Mục tiêu chung
• 1.2. Mục tiêu cụ thể
• 2. ĐỐI TƯỢNG, KHÁCH THỂ, PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Khách thể nghiên cứu
• 2.3. Phạm vi nghiên cứu
• 3. TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU
• 3.1. Các lý thuyết nền cho đề tài nghiên cứu
• 3.1.1. Lý thuyết cấu trúc chức năng
• 3.1.2. Lý thuyết lựa chọn duy lý
• 4. PHẦN IV. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Đặc điểm nhân khẩu học của Phật tử tham gia vào các hoạt động phát triển cộng đồng của Phật giáo nhập thế
• 4.1.1. Giới tính của Phật tử trong mẫu điều tra
• 4.1.2. Độ tuổi của Phật tử trong mẫu điều tra
• 4.1.3. Trình độ học vấn của Phật tử trong mẫu điều tra
• 4.1.4. Nghề nghiệp của Phật tử trong mẫu điều tra
• 4.1.5. Tình trạng hôn nhân của Phật tử trong mẫu điều tra
• 4.1.6. Tuổi đạo của Phật tử trong mẫu điều tra
• 4.2. Tình hình tham gia của Phật tử vào hai hoạt động phát triển cộng đồng của Phật giáo nhập thế
• 4.2.1. Tình hình tham gia của Phật tử vào các hoạt động giáo dục Phật giáo
• 4.2.2. Tình hình tham gia của Phật tử vào các hoạt động từ thiện
• 4.3. Thuận lợi và khó khăn của Phật tử khi tham gia vào các hoạt động phát triển cộng đồng của Phật giáo nhập thế
• 4.3.1. Thuận lợi
• 4.3.2. Khó khăn
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Sự Tham Gia Của Phật Tử Tại Đại Đình

Phật giáo du nhập vào Việt Nam từ rất sớm, khoảng thế kỷ III trước Công nguyên, qua đường bộ và đường biển. Quá trình này hình thành hai hệ phái Bắc truyền và Nam truyền. Phật giáo thấm đẫm tính nhân văn, với trí tuệ vô ngã – vị tha và bốn đức tính từ, bi, hỷ, xả. Đặc biệt, Phật giáo phát triển mạnh vào thời Trần, hòa quang đồng trần, nhập thế, dẫn dắt nhân tâm và giải quyết các vấn đề xã hội. Trải qua thăng trầm, Phật giáo luôn đồng hành cùng dân tộc. Theo Nguyễn Lang (1992), Phật giáo luôn hòa mình vào đời sống xã hội, đóng góp vào sự phát triển chung của đất nước. Ngày nay, trong bối cảnh toàn cầu hóa, Phật giáo tiếp tục thể hiện vai trò quan trọng trong việc giải quyết các vấn đề xã hội như suy thoái đạo đức, bạo lực, và thiếu niềm tin. Phật giáo nhập thế mang đến những phương thức hữu hiệu để giúp xã hội phát triển bền vững và giải quyết những vấn đề "nóng" ở cấp độ toàn cầu (Thích Gia Quang, 2017).

1.1. Lịch Sử Phát Triển Phật Giáo Tại Đại Đình Vĩnh Phúc

Tây Thiên (Đại Đình, Tam Đảo, Vĩnh Phúc) là vùng đất thiêng, có lịch sử và văn hóa lâu đời. Nơi đây được coi là chiếc nôi đầu tiên của Phật giáo Việt Nam. Tây Thiên hiện nay là trung tâm tâm linh với nhiều chùa chiền, tịnh viện, thiền viện, thu hút đông đảo Tăng Ni, Phật tử tu tập. Tư tưởng Phật giáo hòa quyện với tín ngưỡng bản địa, tạo nên nếp sống văn hóa đặc trưng. Hoạt động Phật giáo tại Tây Thiên ngày càng được chú trọng và phát huy, đặc biệt là mức độ nhập thế của Phật giáo tại địa phương.

1.2. Vai Trò Của Phật Giáo Nhập Thế Trong Xã Hội Hiện Đại

Trong bối cảnh xã hội hiện đại, Phật giáo nhập thế đóng vai trò quan trọng trong việc giải quyết các vấn đề xã hội. Phật giáo không tách rời khỏi xã hội mà tích cực tham gia vào các hoạt động cộng đồng, mang thông điệp hòa bình, hóa giải oán kết, và chuyển hóa tiêu cực. Khuynh hướng nhập thế của Phật giáo thể hiện sự chủ động thích ứng và tinh thần trách nhiệm trong thế giới đang biến đổi (Hiền Lê - Viện Trần Nhân Tông, 2017). Sự tham gia của Phật tử trong các hoạt động nhập thế hướng tới một xã hội phát triển bền vững.

II. Thách Thức Vấn Đề Trong Phát Triển Cộng Đồng Phật Giáo

Mặc dù Phật giáo có nhiều đóng góp tích cực, nhưng vẫn còn tồn tại những thách thức và vấn đề trong quá trình phát triển cộng đồng. Báo cáo Điều tra quốc gia về bạo lực đối với phụ nữ ở Việt Nam năm 2019 cho thấy tình trạng bạo lực vẫn còn phổ biến (UNFPA, 2020). Bên cạnh đó, biến đổi khí hậu và thảm họa thiên tai ngày càng gia tăng, gây ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường và sức khỏe cộng đồng (Bộ Tài Nguyên Môi Trường, 2020). Các vấn đề như phát triển kinh tế bền vững, chất độc sinh học, và sự phát triển nhanh chóng của khoa học công nghệ cũng đặt ra nhiều thách thức. Phật giáo cần đối mặt với những biến động và diễn biến tiêu cực xảy ra trên thế giới, đồng thời chuyển hóa nghiệp lực thành trách nhiệm chung của toàn nhân loại.

2.1. Suy Thoái Đạo Đức Và Mất Niềm Tin Trong Xã Hội

Một trong những thách thức lớn nhất là tình trạng suy thoái đạo đức và mất niềm tin trong xã hội. Con người trở nên vô cảm, bạo lực, và thiếu niềm tin vào các giá trị truyền thống. Phật giáo cần đóng vai trò quan trọng trong việc khôi phục đạo đức và xây dựng lại niềm tin trong cộng đồng. Giáo lý Phật giáo về từ bi, hỷ xả có thể giúp con người sống thiện lương và yêu thương nhau hơn.

2.2. Ảnh Hưởng Của Biến Đổi Khí Hậu Đến Cộng Đồng

Biến đổi khí hậu và thảm họa thiên tai ngày càng gia tăng, gây ảnh hưởng lớn đến đời sống của cộng đồng. Phật giáo có thể đóng vai trò trong việc nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường và khuyến khích các hành động thiết thực để giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu. Các hoạt động như trồng cây, giảm thiểu rác thải, và sử dụng năng lượng tái tạo có thể được thực hiện bởi Phật tử và cộng đồng.

2.3. Thích Ứng Với Sự Phát Triển Của Khoa Học Công Nghệ

Sự phát triển nhanh chóng của khoa học công nghệ mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng đặt ra nhiều thách thức. Con người cần thích nghi với những thay đổi này và sử dụng công nghệ một cách có trách nhiệm. Phật giáo có thể giúp con người tìm thấy sự cân bằng giữa vật chất và tinh thần, đồng thời khuyến khích sử dụng công nghệ để phục vụ cho lợi ích của cộng đồng.

III. Phương Pháp Giáo Dục Phật Giáo Cho Phật Tử Tại Đại Đình

Phật tử tham gia hoạt động giáo dục Phật giáo với tinh thần tích cực, chủ yếu là tham gia các khóa tu tập trên chùa. Số lượng Phật tử tham gia khóa học ít hơn và hạn chế hơn. Các khóa học và khóa tu Phật Pháp giúp Phật tử nâng cao dân trí và có trách nhiệm với đời sống cá nhân, gia đình và cộng đồng. Phong trào mạnh mẽ của Phật tử trong các hoạt động phát triển cộng đồng đóng góp tích cực trong vấn đề giải quyết các vấn đề trên cấp độ toàn cầu. Các hoạt động giáo dục Phật giáo bao gồm các khóa học về giáo lý, các buổi thuyết giảng, và các khóa tu tập.

3.1. Tham Gia Các Khóa Tu Tập Tại Chùa Tây Thiên

Phật tử thường xuyên tham gia các khóa tu tập tại chùa Tây Thiên. Các khóa tu này giúp Phật tử tĩnh tâm, học hỏi giáo lý, và thực hành thiền định. Nội dung của các khóa tu thường bao gồm các bài giảng về Phật pháp, các buổi thiền hành, và các hoạt động cộng đồng. Các khóa tu này mang lại nhiều lợi ích cho Phật tử, giúp họ giảm căng thẳng, tăng cường sức khỏe tinh thần, và sống an lạc hơn.

3.2. Tham Gia Các Khóa Học Về Giáo Lý Phật Giáo

Ngoài các khóa tu, Phật tử cũng tham gia các khóa học về giáo lý Phật giáo. Các khóa học này giúp Phật tử hiểu sâu hơn về các nguyên tắc cơ bản của Phật giáo, như Tứ Diệu Đế, Bát Chánh Đạo, và Nhân Quả. Các khóa học này thường được tổ chức bởi các chùa, các trung tâm Phật giáo, hoặc các giảng sư có kinh nghiệm. Việc tham gia các khóa học này giúp Phật tử có kiến thức vững chắc về Phật giáo và áp dụng vào cuộc sống hàng ngày.

3.3. Các Buổi Thuyết Giảng Về Phật Pháp

Các buổi thuyết giảng về Phật pháp là một hình thức giáo dục quan trọng trong Phật giáo. Các buổi thuyết giảng này thường được tổ chức tại các chùa, các trung tâm Phật giáo, hoặc các sự kiện đặc biệt. Các giảng sư sẽ chia sẻ những kiến thức và kinh nghiệm của mình về Phật pháp, giúp Phật tử hiểu rõ hơn về các giáo lý và áp dụng vào cuộc sống. Các buổi thuyết giảng này thường thu hút đông đảo Phật tử tham gia và mang lại nhiều lợi ích cho cộng đồng.

IV. Hoạt Động Từ Thiện Của Phật Tử Đại Đình Thực Trạng Giải Pháp

Trong các hoạt động từ thiện, Phật tử tham gia mạnh mẽ và duy trì bền bỉ nhiều năm tháng. Với mỗi hoạt động, các Phật tử có nhiều thuận lợi và cũng có những khó khăn nhất định cản trở hoạt động. Tuy vậy, với tinh thần Phật Pháp chí thành, các Phật tử đều vượt qua được những cản trở để tham gia các hoạt động được trọn vẹn ý nghĩa. Các hoạt động từ thiện bao gồm quyên góp tiền bạc, vật phẩm, và tham gia các hoạt động tình nguyện.

4.1. Quyên Góp Tiền Bạc Và Vật Phẩm Cho Người Nghèo

Phật tử thường xuyên quyên góp tiền bạc và vật phẩm cho người nghèo, người có hoàn cảnh khó khăn. Các hoạt động quyên góp này thường được tổ chức bởi các chùa, các trung tâm Phật giáo, hoặc các tổ chức từ thiện. Tiền bạc và vật phẩm quyên góp được sử dụng để hỗ trợ người nghèo, xây nhà tình thương, và cung cấp các nhu yếu phẩm cần thiết. Hoạt động này thể hiện tinh thần từ bi và chia sẻ của Phật tử đối với cộng đồng.

4.2. Tham Gia Các Hoạt Động Tình Nguyện Tại Địa Phương

Ngoài việc quyên góp tiền bạc và vật phẩm, Phật tử cũng tích cực tham gia các hoạt động tình nguyện tại địa phương. Các hoạt động này bao gồm dọn dẹp vệ sinh môi trường, chăm sóc người già neo đơn, và giúp đỡ trẻ em mồ côi. Việc tham gia các hoạt động tình nguyện giúp Phật tử rèn luyện lòng từ bi, tăng cường sự gắn kết với cộng đồng, và đóng góp vào sự phát triển của xã hội. Hoạt động từ thiện này mang lại nhiều ý nghĩa cho cả người cho và người nhận.

4.3. Hỗ Trợ Các Cơ Sở Từ Thiện Và Mái Ấm Tình Thương

Phật tử cũng thường xuyên hỗ trợ các cơ sở từ thiện và mái ấm tình thương tại địa phương. Sự hỗ trợ này có thể bao gồm cung cấp tiền bạc, vật phẩm, và tham gia các hoạt động tình nguyện. Việc hỗ trợ các cơ sở từ thiện và mái ấm tình thương giúp đỡ những người có hoàn cảnh khó khăn, tạo điều kiện cho họ có cuộc sống tốt đẹp hơn. Phật giáo và công tác xã hội luôn song hành cùng nhau.

V. Thuận Lợi Khó Khăn Khi Phật Tử Tham Gia Phát Triển

Phật tử gặp nhiều thuận lợi và khó khăn khi tham gia vào các hoạt động phát triển cộng đồng. Thuận lợi bao gồm sự ủng hộ của gia đình, bạn bè, và cộng đồng. Khó khăn bao gồm thiếu thời gian, tài chính, và kiến thức. Tuy nhiên, với tinh thần kiên trì và lòng từ bi, Phật tử luôn cố gắng vượt qua những khó khăn để đóng góp vào sự phát triển của cộng đồng. Các thuận lợi và khó khăn này ảnh hưởng đến mức độ tham gia và hiệu quả của các hoạt động.

5.1. Thuận Lợi Về Môi Trường Tu Học Và Sự Ủng Hộ

Môi trường tu học tốt và sự ủng hộ từ gia đình, bạn bè, và cộng đồng là những thuận lợi quan trọng giúp Phật tử tham gia tích cực vào các hoạt động phát triển cộng đồng. Môi trường tu học tốt giúp Phật tử có cơ hội học hỏi giáo lý, rèn luyện đạo đức, và phát triển tâm linh. Sự ủng hộ từ gia đình, bạn bè, và cộng đồng giúp Phật tử có thêm động lực và nguồn lực để thực hiện các hoạt động từ thiện và giáo dục. Sự tham gia của tăng ni, phật tử luôn được khuyến khích.

5.2. Khó Khăn Về Thời Gian Tài Chính Và Kiến Thức

Thiếu thời gian, tài chính, và kiến thức là những khó khăn thường gặp khi Phật tử tham gia vào các hoạt động phát triển cộng đồng. Nhiều Phật tử phải làm việc để kiếm sống và không có nhiều thời gian rảnh để tham gia các hoạt động từ thiện và giáo dục. Ngoài ra, một số Phật tử có hoàn cảnh kinh tế khó khăn và không có đủ tài chính để đóng góp cho các hoạt động này. Cuối cùng, một số Phật tử thiếu kiến thức về các vấn đề xã hội và không biết cách thực hiện các hoạt động phát triển cộng đồng một cách hiệu quả.

5.3. Giải Pháp Vượt Qua Khó Khăn Để Phát Triển Cộng Đồng

Để vượt qua những khó khăn này, Phật tử cần có sự kiên trì, lòng từ bi, và tinh thần học hỏi. Phật tử có thể tìm kiếm sự hỗ trợ từ các chùa, các trung tâm Phật giáo, và các tổ chức từ thiện. Ngoài ra, Phật tử có thể tham gia các khóa đào tạo về các vấn đề xã hội và học hỏi kinh nghiệm từ những người đã thành công trong lĩnh vực này. Với sự nỗ lực và quyết tâm, Phật tử có thể vượt qua những khó khăn và đóng góp vào sự phát triển của cộng đồng. Phát triển cộng đồng dựa trên triết lý Phật giáo là một hướng đi bền vững.

VI. Kết Luận Tương Lai Của Phật Giáo Trong Phát Triển Cộng Đồng

Sự tham gia của Phật tử vào các hoạt động phát triển cộng đồng tại Đại Đình đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng một xã hội tốt đẹp hơn. Phật giáo không chỉ là một tôn giáo mà còn là một triết lý sống, một nguồn cảm hứng để con người sống thiện lương và yêu thương nhau hơn. Trong tương lai, Phật giáo sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc giải quyết các vấn đề xã hội và xây dựng một thế giới hòa bình và hạnh phúc. Các hoạt động của Phật tử cần được khuyến khích và hỗ trợ để phát huy tối đa tiềm năng.

6.1. Tầm Quan Trọng Của Phật Giáo Trong Xây Dựng Xã Hội

Phật giáo đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng một xã hội đạo đức, hòa bình, và hạnh phúc. Giáo lý Phật giáo về từ bi, hỷ xả, và trí tuệ giúp con người sống thiện lương, yêu thương nhau, và giải quyết các xung đột một cách hòa bình. Phật giáo cũng khuyến khích con người sống giản dị, tiết kiệm, và bảo vệ môi trường. Những giá trị này rất quan trọng trong việc xây dựng một xã hội bền vững và thịnh vượng. Ảnh hưởng của Phật giáo đến đời sống văn hóa, xã hội là không thể phủ nhận.

6.2. Hướng Phát Triển Các Hoạt Động Phật Giáo Trong Tương Lai

Trong tương lai, các hoạt động Phật giáo cần được phát triển theo hướng đa dạng, sáng tạo, và phù hợp với nhu cầu của xã hội. Các hoạt động giáo dục cần được mở rộng để tiếp cận nhiều đối tượng hơn, đặc biệt là giới trẻ. Các hoạt động từ thiện cần được tổ chức một cách chuyên nghiệp và hiệu quả hơn. Ngoài ra, Phật giáo cần tích cực tham gia vào các hoạt động bảo vệ môi trường và giải quyết các vấn đề xã hội khác. Các dự án phát triển cộng đồng do Phật tử khởi xướng cần được nhân rộng.

6.3. Khuyến Khích Và Hỗ Trợ Sự Tham Gia Của Phật Tử

Để phát huy tối đa tiềm năng của Phật giáo trong việc phát triển cộng đồng, cần khuyến khích và hỗ trợ sự tham gia của Phật tử. Các chùa, các trung tâm Phật giáo, và các tổ chức từ thiện cần tạo điều kiện thuận lợi cho Phật tử tham gia các hoạt động từ thiện và giáo dục. Ngoài ra, cần nâng cao nhận thức của cộng đồng về vai trò của Phật giáo trong việc xây dựng một xã hội tốt đẹp hơn. Phật giáo và xây dựng nông thôn mới là một ví dụ điển hình về sự đóng góp của Phật giáo.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Đề tài "Thực trạng tham gia của Phật tử vào hoạt động phát triển cộng đồng của Phật giáo nhập thế (Nghiên cứu trường hợp tại thị trấn Đại Đình, huyện Tam Đảo, tỉnh Vĩnh Phúc)" do sinh viên Nguyễn Thị Thu thực hiện thuộc ngành Xã hội học, Khoa Khoa học Xã hội, Học viện Nông nghiệp Việt Nam (năm 2022), dưới sự hướng dẫn của ThS. Trần Thanh Hương.

Về bối cảnh thực tiễn, nghiên cứu chỉ ra rằng trong tiến trình đổi mới và hội nhập toàn cầu, xã hội Việt Nam đang đối mặt với nhiều biến động phức tạp về mặt đạo đức và lối sống. Báo cáo Điều tra quốc gia về bạo lực đối với phụ nữ ở Việt Nam năm 2019 của UNFPA (công bố năm 2020) ghi nhận gần 63% phụ nữ từng trải qua ít nhất một hình thức bạo lực do chồng gây ra trong cuộc đời và gần 32% bị bạo lực hiện thời (trong vòng 12 tháng). Đồng thời, sức ép môi trường gia tăng nghiêm trọng; theo Báo cáo Hiện trạng môi trường quốc gia năm 2019 của Bộ Tài nguyên và Môi trường (2020), lượng chất thải rắn sinh hoạt phát sinh trên toàn quốc đạt mức trung bình 64.658 tấn mỗi ngày. Trước những áp lực xã hội và sinh thái đó, Phật giáo với truyền thống đồng hành cùng dân tộc và tinh thần "Phật giáo bất ly thế gian giác", "hòa quang đồng trần" đã khẳng định vai trò nhập thế nhằm chuyển hóa nhận thức, hỗ trợ an sinh và tham gia giải quyết các vấn đề xã hội đương đại.

Địa bàn thị trấn Đại Đình (huyện Tam Đảo, tỉnh Vĩnh Phúc) là không gian văn hóa - tâm linh đặc thù gắn liền với danh thắng Tây Thiên – cái nôi Phật giáo lâu đời từ thời Trần với các di tích cổ tự như chùa Thượng Tây Thiên, Tây Thiên - Phù Nghì, Thiên Ân Cổ Tự, cùng hệ thống thiền viện hiện đại (Thiền viện Trúc Lâm Tây Thiên, Thiền viện Trúc Lâm An Tâm, Đại Bảo Tháp Mandala). Nơi đây hiện quy tụ hơn 200 vị Tăng Ni tu tập, khoảng 500 Phật tử cư trú trên địa bàn và hàng nghìn Phật tử thập phương. Sự đan xen giữa thiết chế Phật giáo và nếp sống tín ngưỡng của cộng đồng đa dân tộc (Kinh, Sán Dìu, Thái, Mường, Dao) đặt ra yêu cầu làm rõ mức độ tham gia thực tế của Phật tử vào các hoạt động phát triển cộng đồng tại địa phương.

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận được xác định cụ thể như sau:

1. Mục tiêu chung: Tìm hiểu thực trạng tham gia của Phật tử vào hai hoạt động phát triển cộng đồng (phát triển giáo dục và từ thiện nhân đạo) của Phật giáo nhập thế tại thị trấn Đại Đình, huyện Tam Đảo, tỉnh Vĩnh Phúc hiện nay.
2. Mục tiêu cụ thể:
   • Thứ nhất, tìm hiểu đặc điểm nhân khẩu học của Phật tử tham gia vào các hoạt động phát triển cộng đồng của Phật giáo nhập thế tại thị trấn Đại Đình.
   • Thứ hai, tìm hiểu tình hình tham gia của Phật tử vào hai hoạt động phát triển cộng đồng (giáo dục cho Phật tử và hoạt động của Phật tử với cộng đồng) của Phật giáo nhập thế tại thị trấn Đại Đình.
   • Thứ ba, tìm hiểu thuận lợi và khó khăn của Phật tử khi tham gia vào hai hoạt động phát triển cộng đồng nói trên tại địa bàn nghiên cứu.

Đối tượng, khách thể và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Thực trạng tham gia của Phật tử vào hai hoạt động phát triển cộng đồng (giáo dục cho Phật tử và hoạt động từ thiện nhân đạo của Phật tử với cộng đồng) của Phật giáo nhập thế.
• Khách thể nghiên cứu: Phật tử tại các chùa thuộc thị trấn Đại Đình, huyện Tam Đảo, tỉnh Vĩnh Phúc.
• Phạm vi nội dung: Tập trung vào hai lĩnh vực: (1) Hoạt động giáo dục Phật giáo (các khóa học lý thuyết Phật pháp và các khóa tu tập thực hành); (2) Hoạt động từ thiện nhân đạo (đóng góp tài chính, hiện vật và trực tiếp tham gia hoạt động tại các cơ sở từ thiện hướng đến cộng đồng khó khăn).
• Phạm vi không gian: Thị trấn Đại Đình, huyện Tam Đảo, tỉnh Vĩnh Phúc.
• Phạm vi thời gian: Tài liệu thứ cấp thu thập từ năm 1990 đến năm 2022; dữ liệu sơ cấp được thu thập, xử lý và hoàn thiện báo cáo trong giai đoạn từ tháng 12/2021 đến tháng 03/2022 (toàn bộ thời gian thực hiện đề tài từ tháng 8/2021 đến tháng 3/2022).

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận vận dụng hai khung lý thuyết xã hội học nền tảng để tiếp cận vấn đề nghiên cứu:

• Lý thuyết Cấu trúc - Chức năng: Dựa trên các luận điểm của Émile Durkheim, Talcott Parsons, Robert K. Merton, Auguste Comte, Herbert Spencer, Vilfredo Pareto và Bronislaw Malinowski (dẫn theo Tô Duy Hợp, 2005; J. Milton Yinger; Robert N. Bellah). Lý thuyết này nhìn nhận xã hội như một hệ thống hoàn chỉnh gồm các bộ phận liên kết chặt chẽ. Hoạt động tôn giáo nói chung và các phong trào Phật giáo nhập thế nói riêng vận hành như một tiểu hệ thống thực hiện chức năng duy trì sự thống nhất đạo đức, cố kết xã hội và điều hòa các xung lực tâm lý, giúp cấu trúc cộng đồng thích ứng và phát triển ổn định.
• Lý thuyết Lựa chọn duy lý: Dựa trên tư tưởng của Max Weber, George C. Homans, Peter Blau và James Coleman (dẫn theo Lê Ngọc Hùng, 2002; Bùi Thế Cường, 2008; Nguyễn Xuân Nghĩa, 2008). Lý thuyết giả định con người hành động có chủ đích, luôn cân nhắc giữa chi phí (thời gian, tài chính, công sức, sự điều chỉnh sinh hoạt) và lợi ích (sự bình an tâm lý, tri thức đạo đức, vốn xã hội, công đức tâm linh) nhằm tối ưu hóa kết quả lựa chọn khi tham gia các khóa tu, lớp học Phật pháp hay các chương trình thiện nguyện.

Các khái niệm công cụ chính:

• Phật giáo: Hệ thống giáo lý, triết học nhân sinh quan và vũ trụ quan bắt nguồn từ Đức Phật Thích Ca Mâu Ni, được thực hành bởi Tăng Ni, Phật tử thông qua các thiết chế tự viện nhằm hướng thiện và giác ngộ.
• Phật giáo nhập thế (Engaged Buddhism): Thuật ngữ được Thiền sư Thích Nhất Hạnh khởi xướng qua tác phẩm The Lotus in the Sea of Fire (1964/1966), chỉ sự dấn thân tích cực của Phật giáo bằng hành động cụ thể, đem triết lý đạo Phật hòa vào đời sống thường nhật để giải quyết các vấn đề xã hội, văn hóa, kinh tế và môi trường (Sallie B. King).
• Phát triển cộng đồng: Quá trình tập hợp các nguồn lực và hoạt động nhằm nâng cao điều kiện kinh tế, văn hóa, xã hội, môi trường và năng lực tự giải quyết khó khăn của cư dân (dẫn theo Lê Văn An, Ngô Tùng Đức, 2016; Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, 2017).

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm và thu thập thông tin:

• Thu thập dữ liệu thứ cấp: Khai thác các công trình sử học, xã hội học tôn giáo, báo cáo tổng kết của Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam huyện Tam Đảo và tư liệu quản lý của các tự viện tại thị trấn Đại Đình.
• Điều tra bằng bảng hỏi (khảo sát định lượng): Chọn mẫu ngẫu nhiên từ danh sách Phật tử do trụ trì các chùa và trưởng đạo tràng cung cấp, đạt dung lượng $N = 60$ mẫu. Do bối cảnh dịch bệnh Covid-19 bùng phát tại địa phương, kỹ thuật thu thập kết hợp giữa phỏng vấn trực tiếp, phỏng vấn qua điện thoại và phát phiếu hỏi trực tuyến.
• Phỏng vấn sâu (định tính): Thực hiện 10 cuộc phỏng vấn chuyên sâu, bao gồm: 02 đại diện Ban Trị sự Phật giáo huyện Tam Đảo kiêm trụ trì tự viện; 02 Phật tử trực tiếp tham gia Ban tổ chức các hoạt động cộng đồng; 06 Phật tử thường xuyên tham gia hoạt động tại địa phương.
• Thảo luận nhóm tập trung: Tiến hành 01 cuộc thảo luận nhóm với quy mô từ 5 đến 7 người, sử dụng công cụ thang đo xếp hạng (Ranking) để làm rõ mức độ tác động của các yếu tố thuận lợi và khó khăn.
• Quan sát tham dự: Tác giả trực tiếp tham gia sinh hoạt tu học tại Chùa Tây Thiên Thiền Tự, thực hiện nhật ký thực địa, ghi chép và chụp ảnh các hoạt động giáo dục, từ thiện của Phật tử.
• Xử lý số liệu: Dữ liệu định lượng từ 60 bảng hỏi được làm sạch, mã hóa và phân tích thống kê mô tả thông qua phần mềm SPSS; dữ liệu định tính được phân loại theo chủ đề dựa trên biên bản phỏng vấn sâu và thảo luận nhóm.

---

Nội dung chính theo từng chương

Phần I, II và III: Đặt vấn đề, Tổng quan tài liệu và Phương pháp nghiên cứu

Nội dung tập trung luận giải bối cảnh chuyển dịch xã hội học tôn giáo, hệ thống hóa lịch sử Phật giáo nhập thế Việt Nam qua các triều đại (đặc biệt là Thiền phái Trúc Lâm thời Trần với tinh thần tự chủ văn hóa). Khung phân tích xã hội học của đề tài xác định hành vi tham gia của Phật tử chịu sự tác động đồng thời của ba nhóm yếu tố: đặc điểm nhân khẩu xã hội của cá nhân, điều kiện kinh tế - xã hội địa phương và hệ thống thiết chế/quy định của tổ chức Phật giáo.

Phần IV: Kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu thực địa được tác giả cấu trúc và trình bày theo ba tiểu mục chuyên sâu:

4.1. Đặc điểm nhân khẩu học của Phật tử tham gia vào các hoạt động phát triển cộng đồng của Phật giáo nhập thế trong mẫu điều tra

Nội dung phân tích các biến số nhân khẩu học cốt lõi cấu thành chân dung Phật tử tham gia hoạt động cộng đồng tại thị trấn Đại Đình, bao gồm:

• Cơ cấu giới tính: Khảo sát cho thấy tỷ lệ nữ giới áp đảo so với nam giới (nữ chiếm 70%, nam chiếm 30%). Yếu tố tâm lý, vai trò chăm sóc gia đình và truyền thống tín ngưỡng văn hóa Mẫu tại vùng đất Tây Thiên tạo điều kiện cho phụ nữ gắn kết chặt chẽ hơn với không gian chùa chiền, đồng thời đóng vai trò cầu nối đưa người thân cùng tham gia sinh hoạt tôn giáo.
• Cơ cấu độ tuổi: Nhóm tuổi từ 25 đến 50 tuổi chiếm tỷ lệ cao nhất (50.0%), tiếp đến là nhóm trên 50 tuổi (30.0%) và nhóm dưới 25 tuổi (20.0%). Số liệu phản ánh sự dịch chuyển rõ nét về cơ cấu tuổi; Phật tử không chỉ tập trung ở đối tượng người cao tuổi nghỉ hưu mà có xu hướng trẻ hóa mạnh mẽ ở độ tuổi lao động có nhu cầu giải tỏa căng thẳng công việc và tìm kiếm điểm tựa tinh thần.
• Trình độ học vấn: Nhóm có trình độ Cao đẳng/Đại học chiếm đa số với 51.7%, tiếp theo là Trung học phổ thông chiếm 18.3%, Sau đại học chiếm 15.0% và Trung học cơ sở chiếm 8.3%. Tổng tỷ lệ Phật tử có trình độ từ cao đẳng trở lên đạt 66.7%, minh chứng cho xu hướng trí thức hóa trong cộng đồng tín đồ Phật giáo hiện đại.
• Nghề nghiệp, hôn nhân và tuổi đạo: Mẫu nghiên cứu ghi nhận phần lớn Phật tử đã lập gia đình, hoạt động trong khu vực kinh tế tư nhân, buôn bán dịch vụ hoặc công chức, viên chức nhà nước. Tuổi đạo của Phật tử phân hóa từ nhóm mới quy y (dưới 3 năm) tham gia qua các khóa tu mùa hè đến các Phật tử lâu năm (trên 10 năm) giữ vai trò nòng cốt trong ban hộ tự và ban liên xã.

4.2. Tình hình tham gia của Phật tử vào hai hoạt động phát triển cộng đồng của Phật giáo nhập thế

Nội dung phân tích thực trạng tham gia theo hai nhánh hoạt động chính:

• Hoạt động giáo dục Phật giáo: Phật tử tham gia qua hai hình thức là các khóa học giáo lý và các khóa tu tập ngắn ngày/cuối tuần tại các tự viện (tiêu biểu như Chùa Tây Thiên Thiền Tự, Thiền viện Trúc Lâm). Tần suất và mức độ tham gia khóa tu thực hành chiếm ưu thế áp đảo so với việc theo học các khóa lý thuyết kinh điển chuyên sâu. Động cơ tham gia chủ yếu nhằm rèn luyện đạo đức, chuyển hóa năng lượng tiêu cực, duy trì lối sống an lạc và tiếp nhận giáo lý nhân quả để ứng xử trong gia đình.
• Hoạt động từ thiện nhân đạo: Thể hiện rõ nét qua các đợt quyên góp tài chính định kỳ, đóng góp hiện vật (lương thực, thuốc men, xe lăn, tặng quà tết) và tham gia trực tiếp vào các chuyến đi cứu trợ xã hội. Các chương trình từ thiện hướng đến hai không gian: tại địa phương trong huyện Tam Đảo (hỗ trợ các gia đình có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, đồng bào dân tộc thiểu số nghèo) và ngoại huyện (các chuyến thiện nguyện đến vùng cao biên giới hoặc cứu trợ thiên tai).

4.3. Thuận lợi và khó khăn của Phật tử khi tham gia vào các hoạt động phát triển cộng đồng của Phật giáo nhập thế

• Về thuận lợi: Phật tử nhận được sự hỗ trợ lớn từ môi trường tu học trang nghiêm, sự hướng dẫn tận tình của chư Tăng Ni trụ trì, tinh thần đoàn kết tương trợ giữa các đạo hữu đồng tu và sự ủng hộ, tạo điều kiện thuận lợi từ phía gia đình.
• Về khó khăn: Rào cản lớn nhất đối với Phật tử trong độ tuổi lao động là sự hạn hẹp về quỹ thời gian do áp lực mưu sinh; trở ngại về khoảng cách địa lý và địa hình đồi núi khi di chuyển lên các chùa/thiền viện trên núi cao đối với người cao tuổi; thiếu hụt đội ngũ giảng sư chuyên trách có phương pháp sư phạm hiện đại; bên cạnh đó là những bất cập cục bộ trong khâu tổ chức, điều phối nguồn lực thiện nguyện và sự xuất hiện của một số cá nhân chưa thực sự tích cực làm ảnh hưởng đến không gian thanh tịnh.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu chính

Khóa luận đã định lượng hóa các chỉ số nhân khẩu học và mức độ tham gia của Phật tử tại thị trấn Đại Đình qua bảng tổng hợp số liệu sau:

Chỉ số nhân khẩu học	Phân nhóm tiêu chí	Tỷ lệ phần trăm (%)
Giới tính	Nữ giới	70.0%
	Nam giới	30.0%
Độ tuổi	Dưới 25 tuổi	20.0%
	Từ 25 đến 50 tuổi	50.0%
	Trên 50 tuổi	30.0%
Trình độ học vấn	Trung học cơ sở	8.3%
	Trung học phổ thông	18.3%
	Cao đẳng / Đại học	51.7%
	Sau đại học	15.0%

Dữ liệu khảo sát chứng minh rằng Phật tử tham gia hoạt động nhập thế tại Tây Thiên sở hữu nền tảng học vấn tương đối cao (nhóm trên đại học và cao đẳng/đại học chiếm tới 66.7%), độ tuổi lao động sung sức (25 - 50 tuổi chiếm một nửa mẫu khảo sát).

Về hình thức tham gia, có sự phân hóa rõ nét giữa hoạt động giáo dục và hoạt động từ thiện:

• Đối với giáo dục Phật giáo: Phật tử chủ động ưu tiên các khóa tu tập ngắn hạn và khóa tu thiền có tính thực hành chuyển hóa tâm thức hơn là các khóa học lý thuyết kinh viện thuần túy.
• Đối với hoạt động từ thiện: Phật tử duy trì tính bền bỉ qua nhiều năm, kết hợp linh hoạt giữa đóng góp nguồn lực tài chính cá nhân và tham gia trực tiếp công tác hậu cần, hỗ trợ vận chuyển, phát quà tại cơ sở.

Giải pháp và kiến nghị của tác giả

• Đổi mới nội dung và phương thức giáo dục Phật giáo: Xây dựng các chuyên đề giảng dạy Phật pháp gắn liền với giải quyết các vấn đề thực tiễn (quản trị cảm xúc, hóa giải mâu thuẫn gia đình, nuôi dạy con cái, bảo vệ môi trường sinh thái) thay vì nặng về lý luận kinh điển giáo điều.
• Tối ưu hóa công tác tổ chức thiện nguyện: Thiết lập quy chế công khai, minh bạch nguồn tài chính và vật phẩm đóng góp; phân công nhiệm vụ khoa học trong ban điều hành đạo tràng; phối hợp chặt chẽ với chính quyền và các đoàn thể địa phương để chuyển giao hỗ trợ đúng đối tượng khó khăn.
• Hỗ trợ điều kiện tham gia cho các nhóm đặc thù: Bố trí thời gian sinh hoạt khóa tu linh hoạt vào các ngày cuối tuần để thu hút nhóm công chức và lao động trẻ; tổ chức các phương tiện hỗ trợ di chuyển cho người cao tuổi tại các khu vực chùa nằm trên địa hình núi cao hiểm trở.

Đóng góp của đề tài

• Đóng góp lý luận: Vận dụng kết hợp Lý thuyết Cấu trúc - Chức năng và Lý thuyết Lựa chọn duy lý để phân tích hành vi tôn giáo nhập thế trong bối cảnh xã hội chuyển đổi, góp phần làm phong phú thêm hướng tiếp cận xã hội học tôn giáo tại Việt Nam.
• Đóng góp thực tiễn: Cung cấp bức tranh thực nghiệm chi tiết và hệ thống dữ liệu có giá trị về cộng đồng Phật tử tại trung tâm Phật giáo Tây Thiên (Đại Đình, Tam Đảo), tạo cơ sở tham khảo cho các nhà quản lý tôn giáo, chính quyền địa phương và Giáo hội Phật giáo trong việc định hướng, phát huy nguồn lực tôn giáo phục vụ an sinh xã hội.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của đề tài: Dung lượng mẫu khảo sát định lượng còn ở mức khiêm tốn ($N = 60$ mẫu) do quá trình thu thập thông tin diễn ra trong giai đoạn dịch bệnh Covid-19 bùng phát phức tạp tại huyện Tam Đảo, khiến việc tiếp cận trực tiếp bị gián đoạn và phải thay thế một phần bằng phỏng vấn qua điện thoại và bảng hỏi trực tuyến. Phạm vi không gian nghiên cứu mới chỉ giới hạn tại một đơn vị hành chính là thị trấn Đại Đình, chưa thực hiện so sánh đối chứng liên địa bàn.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng quy mô điều tra chọn mẫu trên phạm vi toàn huyện Tam Đảo hoặc địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc; triển khai các nghiên cứu so sánh chuyên sâu về sự tham gia của tín đồ giữa các hệ phái (Bắc tông, Nam tông, Thiền phái Trúc Lâm) hoặc so sánh giữa mô hình Phật giáo nhập thế ở vùng núi - nông thôn với vùng đô thị phát triển.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng thụ hưởng: Đề tài là tài liệu tham khảo cho sinh viên, học viên và nghiên cứu sinh chuyên ngành Xã hội học, Tôn giáo học, Văn hóa học và Công tác xã hội khi tiếp cận mảng đề tài về nguồn lực tôn giáo và phát triển cộng đồng.
• Nội dung giá trị nhất: Khung phân tích kết hợp giữa hai lý thuyết xã hội học kinh điển; bộ công cụ khảo sát thực địa hỗn hợp (bảng hỏi kết hợp phỏng vấn sâu và thang xếp hạng Ranking); hệ thống tư liệu thực tế và các trích dẫn định tính phản ánh sâu sắc tâm lý, động cơ của Phật tử vùng Tây Thiên.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Nghiên cứu tiếp cận hoạt động phát triển cộng đồng của Phật giáo nhập thế tại thị trấn Đại Đình qua những khía cạnh cụ thể nào?
Nghiên cứu tập trung vào hai nhánh hoạt động thực tiễn: (1) Giáo dục Phật giáo, bao gồm việc Phật tử tham gia các khóa học lý thuyết Phật pháp và các khóa tu tập thực hành tại chùa; (2) Từ thiện nhân đạo, bao gồm hình thức quyên góp tài chính, hiện vật và trực tiếp tham gia hoạt động thiện nguyện tại các cơ sở trợ giúp cộng đồng khó khăn.

2. Cơ cấu giới tính và độ tuổi của mẫu khảo sát Phật tử tại Tây Thiên phản ánh đặc điểm gì?
Số liệu từ 60 mẫu khảo sát cho thấy nữ giới chiếm tỷ lệ vượt trội với 70.0% (nam giới chiếm 30.0%). Về độ tuổi, lực lượng tham gia có xu hướng trẻ hóa khi nhóm tuổi từ 25 đến 50 tuổi chiếm tỷ trọng lớn nhất với 50.0%, nhóm trên 50 tuổi chiếm 30.0% và nhóm dưới 25 tuổi chiếm 20.0%.

3. Khóa luận vận dụng Lý thuyết Lựa chọn duy lý như thế nào để giải thích hành vi của Phật tử?
Lý thuyết Lựa chọn duy lý được dùng để phân tích cách người Phật tử cân nhắc, tính toán giữa sự tiêu hao nguồn lực (chi phí đóng góp, sắp xếp thời gian công việc, vượt qua rào cản di chuyển đồi núi) với các lợi ích thực tế thu nhận được (giải tỏa căng thẳng tâm lý, thấu hiểu quy luật nhân quả, nhận được sự an lạc và nâng cao phẩm chất đạo đức sống).

4. Quá trình thu thập thông tin sơ cấp của đề tài đã gặp phải thách thức thực tế nào và được xử lý ra sao?
Do thời điểm điều tra thực địa (từ tháng 12/2021 đến tháng 03/2022) trùng với đợt bùng phát dịch bệnh Covid-19 tại địa bàn nghiên cứu, việc tiếp cận thực tế bị hạn chế. Tác giả đã xử lý bằng cách kết hợp phỏng vấn trực tiếp với phỏng vấn qua điện thoại và phân phát bảng hỏi online đối với 60 mẫu tín đồ.

5. Vị thế nghiên cứu của tác giả mang lại lợi thế gì cho phương pháp quan sát tham dự trong đề tài?
Tác giả là người thực tế tu hành tại Chùa Tây Thiên Thiền Tự (thị trấn Đại Đình). Vị thế nghiên cứu từ bên trong này tạo điều kiện thuận lợi để tác giả quan sát trực tiếp, liên tục các sinh hoạt của Phật tử, thu thập thông tin nhật ký thực địa chân thực và tiếp cận sâu với các vị trụ trì, đạo tràng mà người nghiên cứu bên ngoài khó thực hiện được.

---

Kết luận

Khóa luận của tác giả Nguyễn Thị Thu đã phác họa bức chân dung xã hội học rõ nét về người Phật tử tham gia các hoạt động phát triển cộng đồng của Phật giáo nhập thế tại địa bàn thị trấn Đại Đình, huyện Tam Đảo, tỉnh Vĩnh Phúc. Kết quả nghiên cứu chứng minh xu hướng trí thức hóa và trẻ hóa của cộng đồng Phật tử, đồng thời khẳng định vai trò tích cực của Phật giáo nhập thế trong việc nâng cao đời sống tinh thần và hỗ trợ an sinh xã hội tại địa phương. Vận dụng hiệu quả Lý thuyết Cấu trúc - Chức năng và Lý thuyết Lựa chọn duy lý, công trình cung cấp những luận cứ thực nghiệm có giá trị, đóng góp thiết thực cho công tác nghiên cứu xã hội học tôn giáo và hoạch định chính sách phát triển cộng đồng bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Phật giáo được truyền vào Việt Nam từ rất sớm, khoảng thế kỉ III trước công nguyên do các Đạo sư từ Tây Trúc Ấn Độ sang Việt Nam truyền giáo đi theo hai đường là đường bộ và đường biển. Phái đoàn đi đường bộ về phía Bắc Việt Nam, đi đường biển về phía Nam Việt Nam, sau này lần lượt hình thành hai hệ phái là Bắc truyền và Nam truyền theo hai miền. Trong quá trình du nhập, tồn tại và phát triển, Phật giáo luôn thấm đẫm tính nhân văn với trí tuệ vô ngã – vị tha và bốn đức tính cao thượng từ, bi, hỷ, xả đã trở thành đặc trưng không thể thiếu trong nền văn hóa dân tộc. Đặc biệt phát triển mạnh vào thời Trần cho tới các kì sau, Phật giáo với tinh thần hòa quang đồng trần, nhập thế, hòa cùng thế tục để dẫn dắt nhân tâm và giải quyết các vấn đề xã hội, con người, trải qua bao thăng trầm của lịch sử, Phật giáo vẫn luôn đồng hành cùng dân tộc (Nguyễn Lang, 1992).

Với Việt Nam, quá trình đổi mới đã đạt được những thành tựu có ý nghĩa lịch sử, nhưng trong thời đại kỷ nguyên toàn cầu hóa, nhiều vấn đề xã hội cũng đã xuất hiện và đang diễn biến phức tạp như: vấn đề suy thoái đạo đức, con người trở nên vô cảm, bạo lực, bạo hành và thiếu niềm tin. Theo Báo cáo Điều tra quốc gia về bạo lực đối với phụ nữ ở Việt Nam năm 2019 cho thấy, cứ 03 phụ nữ thì có gần 02 phụ nữ (gần 63%) bị một hoặc hơn một hình thức bạo lực thể xác, tình dục, tinh thần và bạo lực kinh tế cũng như kiểm soát hành vi do chồng gây ra trong cuộc đời và gần 32% phụ nữ bị bạo lực hiện thời (trong 12 tháng qua) (UNFPA, 2020). Bên cạnh đó, vấn đề biến đổi khí hậu, thảm hoạ thiên tai ngày một gia tăng, theo Báo cáo Hiện trạng môi trường quốc gia năm 2019, mỗi ngày toàn quốc phát sinh trung bình 64.658 tấn chất thải rắn sinh hoạt tạo nên những nguy cơ, sức ép ngày càng lớn, tính chất càng phức tạp gây ra những tác động tiêu cực đến môi trường sinh thái, sức khỏe cộng đồng và các hoạt động phát triển kinh tế - xã hội (Bộ Tài Nguyên Môi Trường, 2020). Các 1 vấn đề làm sao để phát triển kinh tế bền vững và vấn đề phức tạp khác như: chất độc sinh học…; bên cạnh việc đối phó với những thách thức, khó khăn kể trên thì con người cũng cần thích nghi với sự phát triển nhanh chóng của khoa học công nghệ.

Bởi vậy con người có rất nhiều nguy cơ bị ảnh hưởng bởi những biến động và diễn biến tiêu cực xảy ra ở bất cứ nơi nào trên thế giới. Nhận định được vấn đề trong việc chuyển hóa nghiệp lực trở thành trách nhiệm chung của toàn nhân loại, Phật giáo chưa bao giờ tách khỏi tế bào xã hội mà thay vào đó Phật giáo có những phương thức hữu hiệu để giúp xã hội phát triển bền vững và giải quyết những vấn đề “nóng” ở cấp độ toàn cầu (Thích Gia Quang, 2017). Bằng tỉnh thức và chính niệm, mỗi thành viên trong tổ chức Phật giáo sẽ tích cực mang và đời thông điệp hòa bình, tư tưởng hóa giải oán kết hận thù và hành động chuyển hóa tiêu cực. Khuynh hướng nhập thế của Phật giáo và việc Phật giáo tham gia giải quyết các vấn đề xã hội thể hiện sự chủ động thích ứng, tinh thần trách nhiệm của Phật giáo trong thế giới đang biến đổi đáp ứng được nhu cầu, đòi hỏi của xã hội (Hiền Lê - Viện Trần Nhân Tông, 2017).