CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN TẠO ĐỘNG LỰC LAO ĐỘNG THÔNG QUA THÙ LAO LAO ĐỘNG TRONG DOANH NGHIỆP 1. Các khái niệm cơ bản 1. Nhu cầu Nhu cầu là những đòi hỏi của cá nhân để tồn tại và phát triển, nhu cầu thường là những đòi hỏi đi từ thấp tới cao, nhu cầu có tính phong phú, đa dạng, thay đổi theo bối cảnh (cá nhân và xã hội…).[10,129] Nhu cầu có thể chia thành 2 nhóm: nhu cầu về vật chất và nhu cầu về tinh thần.
Nhu cầu vật chất gắn liền với những mong muốn về vật chất để tồn tại và phát triển của con người. Nhu cầu tinh thần gắn liền với sự hài lòng thỏa mãn về tâm lý. Từ các cách hiểu trên có thể khái quát khái niệm nhu cầu: “Nhu cầu là một hiện tượng tâm lý của con người; là đòi hỏi, mong muốn, nguyện vọng của con người về vật chất và tinh thần để tồn tại và phát triển. Tùy theo trình độ nhận thức, môi trường sống, những đặc điểm tâm sinh lý, mỗi người có những nhu cầu khác nhau.
Động cơ và động lực Hiểu đúng về động lực lao động sẽ khiến cho các nhà quản lý dẫn dắt điều hành nhân viên một cách thuận lợi hơn. Để hiểu đúng về động lực lao động, ta cần tiếp cận từ thuật ngữ, các liên quan trực tiếp đến động lực nói chung đó là động cơ Động cơ “Động cơ lao động của người lao động xuất phát từ việc mong muốn thỏa mãn các nhu cầu thiết yếu cơ bản của người lao động như: nhu cầu ăn, ở, đi lại, phát triển, được tôn trọng.”[11,142] Động cơ là kết quả của sự tương tác giữa các cá nhân và tình huống. Động cơ có tác dụng chi phối thúc đẩy người ta suy nghĩ và hành động. Các cá nhân khác nhau có các động cơ khác nhau, và trong các tình huống khác động cơ nói chung là khác nhau.
Mức độ thúc đẩy của động cơ cũng sẽ nhau giữa các cá nhân cũng như trong mỗi cá nhân ở các tình huống khác nhau. Động cơ rất trừu tượng và khó xác 6 định bởi: Động cơ thường được che dấu từ nhiều động cơ thực do yếu tố tâm lý, quan điểm xã hội. Hơn nữa động cơ luôn biến đổi, biến đổi theo môi trường sống và biến đổi theo thời gian, tại mỗi thời điểm con người có những yêu cầu và động cơ làm việc khác nhau. Khi đói khát thì động cơ làm việc để được ăn no mặc ấm, khi có ăn có mặc thì động cơ thúc đẩy làm việc để muốn giầu có và muốn thể hiện.Vậy để nắm bắt được động cơ thúc đẩy để người lao động làm việc phải xét đến từng thời điểm cụ thể môi trường cụ thể và đối với từng cá nhân người lao động Từ các cách hiểu trên có thể hiểu khái niệm động cơ: “Động cơ được hiểu là sự sẵn sàng, quyết tâm thực hiện với nỗ lực ở mức độ cao để đạt được các mục tiêu của tổ chức và nó phụ thuộc vào khả năng đạt được kết quả để thỏa mãn được các nhu cầu cá nhân” Động lực Các nhà kinh tế học đã chỉ ra rằng câu trả lời cho vấn đề trên chính là động lực làm việc của mỗi cá nhân người lao động.
Thực tế có rất nhiều quan niệm khác nhau về động lực lao động. Theo Nguyễn Ngọc Quân : “ Động lực lao động là sự khát khao và tự nguyện của người lao động để tăng cường nỗ lực nhằm hướng tới việc đạt mục tiêu , kết quả nào đó”[10,18] Theo Bùi Anh Tuấn và Phạm Thúy Hương (2012) : “ Động lực của người lao động là những nhân tố bên trong kích thích con người nỗ lực làm việc trong điều kiện cho phép tạo năng suất, hiệu quả cao”[3,30] Theo Lê Thanh Hà (2009): “ Động lực của người lao động là những nhân tố bên trong kích thích con người nỗ lực trong điều kiện cho phép tạo năng suất , hiệu quả cao. Biểu hiện của động lực là sự sẵn sàng nỗ lực làm việc trong điều kiện cho phép tạo năng suất, hiệu quả cao. Biểu hiện của động lực là sự sẵn sàng nỗ lực, say mê làm việc nhằm đạt được mục tiêu của tổ chức cũng như của bản thân của người lao động” [6,25] Từ các cách hiểu trên có thể khái quát khái niệm động lực: Động lực là yếu tố bên trong của cá nhân mỗi người lao động.
Đó chính là những hoạt động có tính 7 chất khuyến khích động viên nhằm tác động vào nhu cầu của người lao động để tạo nên sự chuyển biến hành vi của họ hướng theo những mục tiêu mà doanh nghiệp mong muốn đạt được” 1. Thù lao lao động Theo nghĩa hẹp, thù lao lao động là tất cả các khỏan mà người lao động nhận được thông qua mối quan hệ thuê mướn giữa họ và tổ chức. Cơ cấu thù lao lao động gồm 3 thành phần cơ bản : thù lao cơ bản, các khuyến khích và các phúc lợi Thù lao cơ bản là phần thù lao cố định mà người lao động nhận được một cách thường kỳ dưới dạng tiền lương ( theo tuần, theo tháng ) hay tiền công theo giờ. Thù lao cơ bản được trả dựa trên cơ sở của loại công việc cụ thể, mức độ thực hiện công việc, trình độ và thâm niên của người lao động.
+ Tiền công: là số tiền trả cho người lao động tùy thuộc vào số lượng thời gian làm việc thực tế (giờ, ngày), hay số lượng sản phẩm được sản xuất ra , hay tùy thuộc vào khối lượng công việc đã hoàn thành. Tiền công thường được trả cho công nhân sản xuất, các nhân viên bảo dưỡng máy móc thiết bị , nhân viên văn phòng [10,170] + Tiền lương: là số tiền trả cho người lao động một cách cố định và thường xuyên theo một đơn vị thời gian ( tuần, tháng, năm). Tiền lương thường được trả cho các cán bộ quản lý và các nhân viên chuyên môn, kỹ thuật.[10,170] Các khuyến khích: Khoản thù lao ngoài tiền công hay tiền lương để trả cho những người lao động thực hiện tốt công việc.Loại thù lao này bao gồm: tiền hoa hồng, các loại tiền thưởng, phân chia năng suất, phân chia lợi nhuận [10,170-171] Các phúc lợi: là phần thù lao gián tiếp được trả dưới dạnh các hỗ trợ cuộc sống của người lao động như: bảo hiểm sức khỏe, bảo đảm xã hội, tiền lương hưu, tiền trả cho những ngày nghỉ: nghỉ lễ, nghỉ phép, các chương trình giải trí , nghỉ mát; nhà ở, phương tiện đi lại và các phúc lợi khác gắn liền với các quan hệ làm việc hoặc là thành viên trong tổ chức [10,171] 8 Ngoài ba thành phần trên, nếu hiểu theo nghĩa rộng thì thù lao lao động còn gồm cả các yếu tố mang tính phi tài chính. Đó là các yếu tố thuộc về công việc và môi trường làm việc.
Nội dung công việc bao gồm: Mức độ hấp dẫn của công việc Mức độ thách thức của công việc Yêu cầu trách nhiệm khi thực hiện công việc Tính ổn định của công việc Cơ hội thăng tiến, đề bạt hoặc phát triển. Môi trường làm việc bao gồm: Điều kiện làm việc thoải mái Chính sách hợp lý và công bằng của tổ chức Lịch làm việc linh hoạt Đồng nghiệp thân ái Giám sát viên ân cần, chu đáo Biểu tượng địa vị phù hợp. Tạo động lực thông qua thù lao lao động Theo Lê Thanh Hà: “ tạo động lực lao động là hệ thống các biện pháp, chính sách , cách ứng xử của tổ chức tác động đến người lao động nhằm làm cho người lao động hài lòng hơn với công việc và nỗ lực phấn đấu để đạt được các mục tiêu của bản thân và tổ chức”[6,27] Tạo động lực lao động được hiểu là những hoạt động có tính chất khuyến khích động viên nhằm tác động vào nhu cầu của NV để tạo nên sự chuyển biến trong hành vi của họ hướng những mục tiêu mà tổ chức mong muốn. Tạo động lực làm nảy sinh động lực trong mỗi doanh nghiệp.
Các nhà quản trị trong tổ chức muốn phát triển doanh nghiệp mình vững mạnh thì vận dụng các chính sách , biện pháp, các công cụ quản lý thích hợp tác động đến NV nhằm làm cho NV hăng say làm việc, phát huy tính sáng tạo trong quá trình làm việc để đóng góp cho tổ chức. 9 Vấn đề quan trọng của tạo động lực để hiểu được nhu cầu của NV, để từ đó có biện pháp kích thích, tạo ra động lực cho NV hăng say, nỗ lực trong quá trình làm việc. Tạo động lực thông qua thù lao lao động sẽ bao gồm và tập trung vào chính sách tài chính (tiền lương, phụ cấp, tiền thưởng) và chính sách phi tài chính (môi trường làm việc, tổ chức hoạt động phục vụ giải trí, hỗ trợ đóng BHXH, BH Y tế…). + Chính sách tiền lương là các quyết sách cơ bản để chỉ dẫn cho các hành động của DN trong việc trả lương nhằm đáp ứng mức độ tối thiểu cũng như nâng cao đời sống vật chất của người lao đông.
+ Chính sách tiền thưởng là các quyết sách cơ bản để chỉ dẫn cho các hành động của DN trong việc qui định về các tiêu chí thưởng, điều kiện thưởng, mức thưởng và nguồn tiền thưởng trong DN nhằm khuyến khích NV nâng cao hiệu quả làm việc. + Chính sách phúc lợi: Phúc lợi là phần thù lao gián tiếp được trả dưới dạng hỗ trợ về cuộc sống cho người lao động. Việc cung cấp các hoạt động phúc lợi (Chế độ bảo hiểm; hỗ trợ ăn ca, ăn trưa, hỗ trợ phương tiện đi lại; hỗ trợ chi phí khám chữa bệnh; chi phí đào tạo bồi dưỡng…) có tác dụng động viên người lao động yên tâm hơn với công việc của mình. + Chính sách phi tài chính thông qua công tác đào tạo và phát triển nhân lực là những quyết sách cơ bản chỉ dẫn cho các hành động của DN trên cơ sở nhận thức được rằng khi NV được phân công thực hiện một công việc quan trọng, phù hợp với trình độ chuyên môn, với khả năng, phẩm chất và sở thích thì nó sẽ làm cho NV có hứng thú và có trách nhiệm đối với công viêc, góp phần nâng cao hiệu quả và chất lượng công việc.
+ Chính sách phi tài chính thông qua môi trường làm việc là những quyết sách cơ bản chỉ dẫn cho hành động của DN trong việc tạo ra môi trường làm việc tốt nhất cho NV.