Luận văn tăng trưởng kinh tế và công bằng xã hội trên địa bàn nông thôn miền đông nam bộ trong quá trình phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

Luận văn phân tích tăng trưởng kinh tế và công bằng xã hội tại nông thôn miền Đông Nam Bộ trong quá trình phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

• Trường học: Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh tế phát triển
• Đề tài: Tăng trưởng kinh tế và công bằng xã hội ở nông thôn miền Đông Nam Bộ trong phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của đề tài
• Tình hình nghiên cứu
• Mục tiêu và nhiệm vụ của đề tài
• Đối tượng và phương pháp nghiên cứu
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ VÀ CÔNG BẰNG XÃ HỘI TRONG PHÁT TRIỂN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA
• 1.1. Những nhận thức cơ bản về TTKT, CBXH và mối quan hệ giữa chúng
• 1.1.1. Tăng trưởng kinh tế, phát triển kinh tế và công bằng xã hội
• 1.1.1.1. Quan niệm mới về TTKT và PTKT
• 1.1.1.2. Công bằng xã hội và các tiêu thức đánh giá
• 1.1.2. Các quan điểm về sự kết hợp giữa tăng trưởng kinh tế với công bằng xã hội trong phát triển kinh tế thị trường
• 1.1.3. Vai trò của Nhà nước trong việc điều tiết kinh tế để đảm bảo tăng trưởng kinh tế đi đôi với tiến bộ và công bằng xã hội
• 1.2. Kết hợp tăng trưởng kinh tế với công bằng xã hội ở nông thôn trong quá trình phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa
• 1.2.1. Đặc điểm và vai trò của nông nghiệp, nông thôn nước ta
• 1.2.2. Tăng trưởng kinh tế và công bằng xã hội ở nông thôn trong bước chuyển sang phát triển theo thể chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa
• 1.2.2.1. Tăng trưởng kinh tế và công bằng xã hội vừa là mục tiêu, vừa là động lực phát triển kinh tế xã hội ở nông thôn nước ta hiện nay
• 1.2.2.2. Cơ sở kinh tế - xã hội cho sự kết hợp đồng thời giữa TTKT và CBXH
• 1.2.2.3. Sự tham gia điều tiết của các giá trị văn hoá
• 1.2.3. Kết hợp tăng trưởng kinh tế với công bằng xã hội ở nông thôn là biểu hiện tập trung của quá trình phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay và cũng là tiền đề cho quá trình đưa nông nghiệp, nông thôn lên sản xuất lớn hiện đại
• 1.3. Những mô hình kết hợp giữa tăng trưởng kinh tế với công bằng xã hội trong nông thôn của một số nước khu vực châu Á và những bài học kinh nghiệm
• 1.3.1. Những mô hình thành công và những bài học kinh nghiệm
• 1.3.2. Những mô hình chưa thành công và kinh nghiệm
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ VÀ CÔNG BẰNG XÃ HỘI Ở NÔNG THÔN MIỀN ĐÔNG NAM BỘ TRONG THỜI GIAN QUA - NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA
• 2.1. Thực trạng tăng trưởng kinh tế và công bằng xã hội ở nông thôn miền Đông Nam bộ trong quá trình phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa
• 2.1.1. Những yếu tố đặc thù của nông thôn miền Đông Nam bộ hiện đang tác động tới quá trình tăng trưởng kinh tế và thực hiện công bằng xã hội
• 2.1.2. Thực trạng về tăng trưởng kinh tế nông thôn ĐNB
• 2.1.2.1. Tốc độ tăng trưởng kinh tế của vùng ĐNB đạt tỷ lệ cao và ổn định
• 2.1.2.2. Cơ cấu kinh tế ĐNB chuyển dịch mạnh mẽ theo hướng CNH, HĐH
• 2.1.3. Những hạn chế trong giải quyết tăng trưởng kinh tế và công bằng xã hội ở nông thôn
• 2.2. Những vấn đề đang đặt ra trong quá trình thực hiện tăng trưởng kinh tế và công bằng xã hội ở nông thôn miền Đông Nam Bộ hiện nay
• 2.2.1. TTKT và CBXH ở nông thôn miền ĐNB còn nhiều yếu kém, hạn chế so với mục tiêu phát triển của mỗi địa phương và của cả vùng
• 2.2.2. Những kết quả đạt được về TTKT và CBXH ở nông thôn miền ĐNB là quan trọng, có ý nghĩa to lớn, nhưng lại thiếu ổn định
• 2.2.3. Hệ thống cơ chế chính sách phát triển kinh tế, xã hội nông thôn ĐNB chưa đồng bộ và còn nhiều bất cập
• 2.2.4. Mô hình và cơ chế kết hợp giữa TTKT và CBXH là vấn đề mới mẻ và chưa được hoàn thiện
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG CƠ BẢN VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP CHỦ YẾU ĐỂ THÚC ĐẨY TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ KẾT HỢP VỚI CÔNG BẰNG XÃ HỘI Ở NÔNG THÔN MIỀN ĐÔNG NAM BỘ
• 3.1. Những định hướng cơ bản kết hợp giữa tăng trưởng kinh tế với công bằng xã hội ở nông thôn miền ĐNB trong giai đoạn mới
• 3.1.1. Những luận cứ khoa học để lựa chọn và những định hướng kết hợp
• 3.1.1.1. Căn cứ vào quan điểm, chủ trương chỉ đạo của Đảng và Nhà nước ta thể hiện qua đường lối, chiến lược phát triển kinh tế xã hội của đất nước trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá
• 3.1.1.2. Căn cứ vào cơ chế vận hành và phương thức tác động của thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay
• 3.1.1.3. Kết hợp tăng trưởng kinh tế và công bằng xã hội trên địa bàn nông thôn miền ĐNB cần phải đặt trong quá trình hội nhập mở cửa với nền kinh tế khu vực và thế giới
• 3.1.1.4. Thực hiện sự kết hợp TTKT với CBXH trên địa bàn nông thôn miền ĐNB nhất thiết phải căn cứ vào các đặc điểm chung cũng như đặc thù và điều kiện thuận lợi cũng như khó khăn của nông thôn miền ĐNB
• 3.1.2. Định hướng kết hợp giữa TTKT và CBXH ở nông thôn miền Đông Nam bộ
• 3.2. Những giải pháp nhằm thúc đẩy, hoàn thiện kết hợp tăng trưởng kinh tế với công bằng xã hội ở nông thôn miền Đông Nam bộ
• 3.2.1. Nhóm những giải pháp mang tính chiến lược
• 3.2.1.1. Kết hợp chặt chẽ giữa hai mục tiêu TTKT và CBXH ở nông thôn miền Đông Nam Bộ cần được đặt trong việc xây dựng và thực hiện quy hoạch, kế hoạch phát triển toàn diện kinh tế xã hội của vùng
• 3.2.1.2. Đẩy nhanh quá trình CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn miền Đông Nam bộ theo hướng phát huy tối đa các nguồn lực trong và ngoài nước cũng như lợi thế so sánh của vùng nhằm phát triển toàn diện kinh tế xã hội
• 3.2.1.3. Đưa công cuộc xoá đói giảm nghèo ở nông thôn phát triển lên một tầm cao mới, chú trọng cả chiều rộng, chiều sâu và tính bền vững của quá trình
• 3.2.1.4. Xây dựng đời sống văn hoá lành mạnh với mẫu hình người nông dân và nông thôn mới, gắn với việc thực hiện tốt quy chế dân chủ cơ sở ở nông thôn
• 3.2.1.5. Đẩy mạnh truyền thông và nâng cao hiệu quả công tác dân số kế hoạch hoá gia đình ở nông thôn
• 3.2.1.6. Nâng cao hiệu lực và hiệu quả quản lý của bộ máy nhà nước, phát huy vai trò của kinh tế nhà nước trong phát triển kinh tế xã hội gắn với việc bài trừ tham nhũng, buôn lậu, các tệ nạn xã hội ở nông thôn
• 3.2.2. Nhóm những giải pháp cụ thể
• 3.2.2.1. Xác lập và chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn theo hướng hợp lý và hiện đại phù hợp với đặc thù của miền Đông Nam bộ, gắn sản xuất nông nghiệp với công nghiệp chế biến và thị trường
• 3.2.2.2. Đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng phục vụ sản xuất nông nghiệp và phát triển toàn diện kinh tế - xã hội ở nông thôn
• 3.2.2.3. Thúc đẩy mạnh mẽ quá trình chuyển giao và ứng dụng các tiến bộ kỹ thuật công nghệ phục vụ sản xuất và đời sống dân cư nông thôn, trước hết là trong nông nghiệp và công nghiệp nông thôn miền ĐNB
• 3.2.2.4. Xây dựng mô hình và thúc đẩy sự hợp tác có hiệu quả liên kết kinh tế giữa bốn nhà: nhà nông, nhà đầu tư kinh doanh, nhà khoa học và nhà nước trên địa bàn nông thôn miền Đông Nam bộ
• 3.2.2.5. Chú trọng phát triển kinh tế tập thể ở nông thôn miền Đông Nam bộ thông qua việc xác định mô hình và hướng đi có hiệu quả theo Luật Hợp tác xã để kinh tế tập thể và kinh tế nhà nước làm tốt vai trò nền tảng
• 3.2.2.6. Đầu tư cho nhân tố con người thông qua hệ thống các chương trình về giáo dục, chăm sóc y tế và đời sống văn hoá nhân dân ở nông thôn miền Đông Nam bộ
• 3.2.2.7. Giải quyết những vấn đề kinh tế xã hội bức xúc đang đặt ra trên địa bàn nông thôn miền ĐNB, trước hết là những vấn đề liên quan đến đất đai, dân số, lao động, việc làm theo hướng phát huy quyền làm chủ của nhân dân, kiện toàn hệ thống chính trị và dân chủ hoá xã hội ở nông thôn
• 3.2.2.8. Đào tạo và bồi dưỡng đội ngũ cán bộ đáp ứng yêu cầu cả trước mắt và lâu dài nhằm thực hiện tốt mục tiêu TTKT gắn với CBXH ở nông thôn miền Đông
• 3.2.2.9. Xây dựng và tổng kết kinh nghiệm, nhân rộng các mô hình phát triển toàn diện kinh tế xã hội ở nông thôn có hiệu quả và sáng tạo trong cách nghĩ và cách làm của nhân dân trước hết là nông dân miền Đông Nam bộ về kết hợp mục tiêu kinh tế với mục tiêu về xã hội, giữa TTKT và CBXH
• KẾT LUẬN
• CÁC KÝ HIỆU VIẾT TẮT TRONG ĐỀ TÀI
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tăng Trưởng Kinh Tế và Công Bằng Xã Hội

Tăng trưởng kinh tế và công bằng xã hội là hai mục tiêu quan trọng trong phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN. Ở nông thôn miền Đông Nam Bộ, việc đạt được sự cân bằng giữa tăng trưởng kinh tế và công bằng xã hội là một thách thức lớn. Kinh tế thị trường đang ngày càng phát triển, nhưng sự chênh lệch giàu nghèo vẫn còn tồn tại. Vì vậy, cần có những giải pháp để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và đảm bảo công bằng xã hội.

1.1. Thực Trạng Tăng Trưởng Kinh Tế

Thực trạng tăng trưởng kinh tế ở nông thôn miền Đông Nam Bộ đang ngày càng phát triển. Sản xuất nông nghiệp và dịch vụ đang trở thành những ngành kinh tế mũi nhọn. Tuy nhiên, sự phát triển không đồng đều giữa các vùng vẫn còn tồn tại.

1.2. Vấn Đề Công Bằng Xã Hội

Vấn đề công bằng xã hội ở nông thôn miền Đông Nam Bộ vẫn còn nhiều thách thức. Sự chênh lệch giàu nghèo và thiếu cơ hội cho người dân vẫn còn tồn tại. Cần có những giải pháp để đảm bảo công bằng xã hội và tạo cơ hội cho người dân phát triển.

II. Nguyên Nhân và Hậu Quả

Nguyên nhân và hậu quả của sự chênh lệch giàu nghèo và thiếu công bằng xã hội ở nông thôn miền Đông Nam Bộ cần được phân tích và đánh giá. Thiếu đầu tư và thiếu cơ sở hạ tầng đang làm hạn chế sự phát triển của kinh tế và xã hội.

2.1. Nguyên Nhân Chênh Lệch Giàu Nghèo

Nguyên nhân của sự chênh lệch giàu nghèo ở nông thôn miền Đông Nam Bộ bao gồm thiếu cơ hội, thiếu giáo dục và thiếu đầu tư. Những yếu tố này đang làm hạn chế sự phát triển của người dân và cộng đồng.

2.2. Hậu Quả Thiếu Công Bằng Xã Hội

Hậu quả của sự thiếu công bằng xã hội ở nông thôn miền Đông Nam Bộ bao gồm tăng tỷ lệ nghèo, tăng tỷ lệ thất nghiệp và giảm chất lượng cuộc sống. Những hậu quả này đang làm ảnh hưởng đến sự phát triển của kinh tế và xã hội.

III. Giải Pháp Phát Triển

Giải pháp phát triển kinh tế và đảm bảo công bằng xã hội ở nông thôn miền Đông Nam Bộ cần được triển khai. Đầu tư vào giáo dục và đầu tư vào cơ sở hạ tầng đang trở thành những giải pháp quan trọng.

3.1. Đầu Tư Vào Giáo Dục

Đầu tư vào giáo dục đang trở thành một trong những giải pháp quan trọng để đảm bảo công bằng xã hội. Giáo dục giúp người dân có kiến thức và kỹ năng để phát triển sự nghiệp và cuộc sống.

3.2. Đầu Tư Vào Cơ Sở Hạ Tầng

Đầu tư vào cơ sở hạ tầng đang trở thành một trong những giải pháp quan trọng để phát triển kinh tế. Cơ sở hạ tầng giúp tăng cường giao thông, tăng cường thương mại và tăng cường đầu tư.

IV. Kết Luận và Hướng Tiếp Cận

Kết luận và hướng tiếp cận để đảm bảo tăng trưởng kinh tế và công bằng xã hội ở nông thôn miền Đông Nam Bộ cần được xác định. Phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN đang trở thành hướng tiếp cận quan trọng.

4.1. Kết Luận Vấn Đề

Kết luận về vấn đề tăng trưởng kinh tế và công bằng xã hội ở nông thôn miền Đông Nam Bộ cho thấy sự cần thiết của phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN. Đây là hướng tiếp cận quan trọng để đảm bảo sự phát triển của kinh tế và xã hội.

4.2. Hướng Tiếp Cận Tương Lai

Hướng tiếp cận tương lai để đảm bảo tăng trưởng kinh tế và công bằng xã hội ở nông thôn miền Đông Nam Bộ cần được xác định. Đầu tư vào giáo dục, đầu tư vào cơ sở hạ tầng và phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN đang trở thành những hướng tiếp cận quan trọng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực miền Đông Nam Bộ giữ vị trí hạt nhân trong vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, tập trung khoảng 12,3 triệu dân (chiếm 14,34% dân số toàn quốc năm 2006) trên tổng diện tích tự nhiên 22.515,42 km². Mặc dù luôn dẫn đầu cả nước về quy mô sản xuất công nghiệp, kim ngạch xuất khẩu và nguồn thu ngân sách, sự phát triển giữa các tiểu vùng đang bộc lộ những phân hóa kinh tế - xã hội sâu sắc. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm tập trung vào mối quan hệ biện chứng giữa tăng trưởng kinh tế và thực hiện công bằng xã hội tại 486 xã nông thôn thuộc 6 tỉnh, thành phố: Thành phố Hồ Chí Minh, Đồng Nai, Bình Dương, Bình Phước, Tây Ninh và Bà Rịa - Vũng Tàu.

Mục tiêu cụ thể của công trình nhằm phân tích toàn diện thực trạng kết hợp giữa tăng trưởng kinh tế và công bằng xã hội trong quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa từ sau năm 1986 đến năm 2006, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp chiến lược và đồng bộ đến năm 2020. Nghiên cứu xác lập cơ sở khoa học để giải quyết bài toán phân hóa giàu nghèo, bảo đảm an sinh xã hội cho hơn 3,6% đồng bào dân tộc thiểu số và hàng triệu hộ nông dân đang đối diện với làn sóng đô thị hóa, công nghiệp hóa. Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện qua việc định lượng các tiêu chí tăng trưởng, cung cấp luận cứ thiết thực giúp các nhà quản lý duy trì tốc độ phát triển kinh tế trên 10%/năm song song với việc thu hẹp khoảng cách mức sống giữa thành thị và nông thôn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng sáng tạo hệ thống quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về phương thức sản xuất, mối quan hệ biện chứng giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất, cùng nguyên tắc phân phối theo lao động trong thời kỳ quá độ. Bên cạnh đó, đề tài kết hợp lý thuyết các giai đoạn tăng trưởng kinh tế của Walter William Rostow và lý thuyết về công lý xã hội của John Rawls nhằm nhìn nhận công bằng như một giá trị nền tảng và động lực nội sinh của tăng trưởng.

Các khái niệm then chốt được chuẩn hóa bao gồm:

1. Tăng trưởng kinh tế: Sự gia tăng quy mô sản lượng tổng sản phẩm quốc nội (GDP) và GDP bình quân đầu người qua các thời kỳ.
2. Phát triển bền vững: Kiểu phát triển kết hợp hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường sinh thái theo tinh thần Hội nghị Thượng đỉnh Trái Đất Rio de Janeiro 1992 và Johannesburg 2002.
3. Công bằng xã hội theo chiều ngang: Sự đối xử bình đẳng giữa các chủ thể có cống hiến và năng lực tương đương trong cơ chế thị trường.
4. Công bằng xã hội theo chiều dọc: Sự can thiệp điều tiết của Nhà nước nhằm trợ giúp, tái phân phối thu nhập cho các nhóm cư dân yếu thế hoặc gặp bất lợi tự nhiên.
5. Chỉ số phát triển con người (HDI): Thước đo tổng hợp từ 3 nhóm chỉ tiêu về sức khỏe, học vấn và mức sống thực tế theo sức mua tương đương (PPP), thay thế cho tiêu chí đo lường đơn điệu bằng thu nhập bình quân trước thập niên 1990.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của đề tài được tổng hợp từ hệ thống niên giám thống kê giai đoạn 2001 - 2006 của 6 tỉnh, thành phố miền Đông Nam Bộ, kết hợp các báo cáo chuyên đề của các Bộ, ngành và kết quả điều tra mức sống dân cư. Khảo sát thực địa được tiến hành với quy mô cỡ mẫu 600 hộ gia đình nông thôn và 120 cán bộ quản lý cơ sở tại 24 xã đại diện cho các tiểu vùng sinh thái đặc thù.

Phương pháp chọn mẫu áp dụng kỹ thuật chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng kết hợp chọn mẫu cụm theo không gian địa lý (vùng chuyên canh cây công nghiệp, vùng ven đô và vùng ven biển). Lý do lựa chọn phương pháp phân tích thống kê mô tả, phân tích so sánh định lượng kết hợp phân tích định tính kinh tế chính trị là nhằm đánh giá chính xác cả lượng biến đổi vật chất lẫn chất lượng xã hội của sự tăng trưởng. Timeline nghiên cứu bao quát chuỗi số liệu từ năm 1986 đến năm 2006, đồng thời xây dựng các luận cứ dự báo định hướng đến giai đoạn 2010 - 2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nông thôn miền Đông Nam Bộ duy trì nhịp độ tăng trưởng cao nhưng phân bố dân cư và mật độ dân số thể hiện sự chênh lệch sâu sắc. Tính đến năm 2005, Thành phố Hồ Chí Minh chiếm tới 50,8% tổng dân số toàn vùng với mật độ lên tới 2.909 người/km², trong khi tỉnh Bình Phước chỉ chiếm 6,63% dân số với mật độ thưa thớt 118 người/km². Tốc độ tăng dân số bình quân toàn vùng đạt xấp xỉ 2,5%/năm, cao gần gấp đôi mức tăng tự nhiên bình quân của cả nước do áp lực tăng dân số cơ học từ các luồng di cư.

Thứ hai, quá trình chuyển đổi mục đích sử dụng đất nông nghiệp diễn ra rất nhanh chóng. Việc mở rộng hàng loạt khu công nghiệp, khu chế xuất đã làm giảm mạnh quỹ đất canh tác, khiến hàng chục nghìn hộ nông dân mất tư liệu sản xuất truyền thống. Cơ cấu dân cư với 91,4% người Kinh, 5% người Hoa và 3,6% các dân tộc thiểu số khác (Chơro, Raglai, Khơme, Tày, Nùng) đang chịu tác động không đồng đều về cơ hội tìm kiếm việc làm mới.

Thứ ba, sự phân hóa giàu nghèo và khoảng cách thu nhập giữa nông thôn và thành thị có chiều hướng doãn rộng. Tỷ lệ chênh lệch thu nhập giữa nhóm 20% hộ giàu nhất và nhóm 20% hộ nghèo nhất tại các địa bàn nông thôn ven đô đã vượt ngưỡng 6,5 lần, đòi hỏi các công cụ điều tiết an sinh mạnh mẽ hơn.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của những tồn tại trên bắt nguồn từ cơ chế quản lý đất đai chưa theo kịp tốc độ thị trường hóa, công tác đền bù giải phóng mặt bằng còn nhiều bất cập và chính sách đào tạo nghề chưa đáp ứng yêu cầu chuyển đổi sinh kế.

Khi đối chiếu với các mô hình quốc tế, thực tiễn nông thôn Đông Nam Bộ mang nhiều nét tương đồng với bài học tại Trung Quốc, nơi hệ số Gini ở nông thôn tăng từ 0,21 năm 1978 lên 0,34 năm 1998 do quá trình công nghiệp hóa khiến hơn 40 triệu nông dân mất đất canh tác. Ngược lại, kinh nghiệm thành công từ Nhật Bản và Hàn Quốc chỉ ra rằng việc bảo hộ nông sản nội địa và gia tăng tỷ trọng chi ngân sách cho giáo dục (Hàn Quốc nâng mức chi giáo dục từ 2,8% lên 3,6% GDP) đã giúp nâng thu nhập của nông hộ Nhật Bản từ 75,8% năm 1960 lên mức 112,2% so với công nhân đô thị vào năm 1985.

Để tối ưu hóa khả năng theo dõi, dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa qua biểu đồ cột thể hiện tương quan tốc độ tăng GDP và tỷ lệ giảm nghèo của 6 tỉnh thành, bảng ma trận phân tích hệ số bất bình đẳng thu nhập theo nhóm hộ, cùng bản đồ phân bố các cơ sở hạ tầng thiết yếu tại 486 xã nông thôn.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, xác lập và chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng nông nghiệp công nghệ cao gắn với công nghiệp chế biến sâu. Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trong vùng cần hoàn thành quy hoạch vùng nguyên liệu tập trung trước năm 2012, phấn đấu nâng tỷ trọng nông sản qua chế biến đạt trên 60% và tăng giá trị gia tăng trên mỗi héc-ta đất canh tác thêm 25 - 30% vào năm 2015.

Thứ hai, thiết lập và mở rộng mô hình liên kết kinh tế bốn nhà (Nhà nông, Doanh nghiệp kinh doanh, Nhà khoa học và Nhà nước). Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn các địa phương đóng vai trò chủ trì xây dựng các hợp đồng chuỗi giá trị, bảo đảm bao tiêu tối thiểu 70% sản lượng nông sản hàng hóa chủ lực như cao su, điều, hồ tiêu và cây ăn trái trong giai đoạn 2008 - 2015.

Thứ ba, ưu tiên vốn đầu tư hoàn thiện cơ sở hạ tầng nông thôn và mở rộng tín dụng chính sách theo Chương trình 134, Chương trình 135. Ngân hàng Chính sách Xã hội phối hợp với Sở Lao động - Thương binh và Xã hội bảo đảm 100% hộ nghèo và hộ cận nghèo đồng bào dân tộc thiểu số được tiếp cận nguồn vốn ưu đãi, đặt mục tiêu hạ tỷ lệ hộ nghèo nông thôn xuống dưới mức 3% vào năm 2015.

Thứ tư, đẩy mạnh đào tạo nghề tại chỗ và phát triển công nghiệp tiểu thủ công nghiệp theo phương châm "ly nông bất ly hương". Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp với các doanh nghiệp trên địa bàn tổ chức đào tạo kỹ năng nghề cho khoảng 45.000 lao động nông nghiệp dôi dư mỗi năm, nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo ở khu vực nông thôn đạt trên 50% vào năm 2015.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, cán bộ lãnh đạo, chuyên viên hoạch định chính sách tại các cơ quan quản lý nhà nước thuộc 6 tỉnh, thành phố miền Đông Nam Bộ. Nghiên cứu cung cấp luận cứ khoa học để xây dựng chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, hoàn thiện chính sách quản lý đất đai và bảo đảm an sinh cho cư dân tại 486 xã nông thôn.

Thứ hai, giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học thuộc các chuyên ngành Kinh tế chính trị, Kinh tế phát triển và Xã hội học. Luận văn là tài liệu tham khảo chuẩn mực về khung lý thuyết kết hợp tăng trưởng với công bằng xã hội, đi kèm nguồn dữ liệu thực chứng phong phú về các nền kinh tế châu Á.

Thứ ba, ban quản trị các hợp tác xã nông nghiệp và lãnh đạo doanh nghiệp đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn. Tài liệu hỗ trợ định hình chiến lược sản xuất kinh doanh gắn với liên kết chuỗi và tận dụng các chính sách ưu đãi theo Luật Hợp tác xã.

Thứ tư, các chuyên gia phát triển và tổ chức xã hội hoạt động trong lĩnh vực giảm nghèo, bảo tồn văn hóa cộng đồng. Đề tài làm rõ thực trạng di cư với mức tăng dân số 2,5%/năm và đời sống của 3,6% đồng bào dân tộc thiểu số, hỗ trợ thiết kế các dự án can thiệp cộng đồng hiệu quả.

Câu hỏi thường gặp

Câu hỏi 1: Vì sao việc kết hợp tăng trưởng kinh tế với công bằng xã hội tại nông thôn Đông Nam Bộ lại có tính cấp thiết đặc biệt? Trả lời: Nông thôn Đông Nam Bộ là nơi cung cấp các nguồn lực quan trọng về đất đai, nhân lực và nguyên liệu cho vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. Nếu quá chú trọng tăng trưởng mà bỏ quên công bằng xã hội, hố sâu phân hóa giàu nghèo sẽ gia tăng, đe dọa sự ổn định chính trị và kìm hãm chính tốc độ phát triển của toàn vùng với hơn 12,3 triệu dân.

Câu hỏi 2: Nét đặc thù nổi bật nhất về vị trí địa lý của nông thôn Đông Nam Bộ là gì? Trả lời: Khu vực sở hữu hệ thống hạ tầng kết nối vượt trội với gần 170 km bờ biển, hệ thống cảng nước sâu Thị Vải - Cái Mép, cảng hàng không Tân Sơn Nhất và các tuyến đường xuyên Á. Nông thôn trong vùng dễ dàng liên kết với Đồng bằng sông Cửu Long chỉ trong 4 - 5 giờ di chuyển, tạo lợi thế thương mại nông sản hàng đầu cả nước.

Câu hỏi 3: Bài học kinh nghiệm quốc tế nào về giải quyết lao động nông nghiệp được đề tài nhấn mạnh? Trả lời: Điển hình là mô hình xí nghiệp hương trấn và 3,6 triệu doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Trung Quốc. Mô hình này đã tạo ra 60% GDP, giải quyết việc làm tại chỗ cho 128 triệu lao động nông nhàn mà không gây ra tình trạng quá tải hạ tầng đô thị theo phương châm ly nông bất ly hương.

Câu hỏi 4: Nhà nước cần thực hiện vai trò điều tiết xã hội ở nông thôn thông qua những công cụ nào? Trả lời: Nhà nước đóng vai trò kiến tạo và điều tiết thông qua phân phối lại thu nhập bằng thuế, cung cấp dịch vụ công cơ bản (giao thông, y tế, trường học), duy trì tín dụng ưu đãi theo Chương trình 135 và thiết lập khung pháp lý minh bạch trong quản lý, thu hồi và đền bù đất đai.

Câu hỏi 5: Khái niệm công bằng xã hội theo chiều ngang và chiều dọc khác nhau như thế nào trong bối cảnh nông thôn? Trả lời: Công bằng chiều ngang bảo đảm các chủ thể kinh doanh nông nghiệp có đóng góp như nhau được đối xử bình đẳng trước pháp luật và thị trường. Công bằng chiều dọc đòi hỏi Nhà nước có chính sách trợ cấp, ưu đãi đặc thù cho các nhóm dân cư chịu thiệt thòi về thể chất, văn hóa hoặc địa bàn hẻo lánh.

Kết luận

• Đề tài đã hệ thống hóa sâu sắc khung lý luận về tính thống nhất và mâu thuẫn biện chứng giữa tăng trưởng kinh tế và công bằng xã hội trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
• Nhận diện toàn diện các đặc điểm tự nhiên, kinh tế và nhân khẩu học của 6 tỉnh, thành phố miền Đông Nam Bộ với diện tích 22.515,42 km².
• Chỉ rõ thực trạng chuyển dịch cơ cấu và những xung lực xã hội nảy sinh từ việc thu hồi đất nông nghiệp phục vụ công nghiệp hóa giai đoạn 1986 - 2006.
• Đúc rút các bài học kinh nghiệm phát triển nông thôn giá trị từ các quốc gia châu Á như Nhật Bản, Hàn Quốc, Malaysia và Trung Quốc.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp chiến lược và lộ trình thực thi đến năm 2015 - 2020 nhằm bảo đảm phát triển bao trùm và bền vững.

Đóng góp then chốt của luận văn là xác lập luận cứ khoa học giúp giải quyết hài hòa bài toán kinh tế và tiến bộ xã hội ngay từ cấp cơ sở. Các cơ quan quản lý và nhà nghiên cứu quan tâm có thể tiếp tục triển khai các mô hình điều tra mở rộng trong giai đoạn phát triển mới nhằm hoàn thiện chính sách an sinh nông thôn trên toàn quốc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 _ ` NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIÊN VỀ TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ VÀ CÔNG BẰNG XÃ HỘI TRONG PHÁT TRIỂN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA. Ngày nay, tất cả các quốc gia trên thế giới đều quan tâm tới sự ổn định và phát triển bển vững kinh tế - xã hội với nội dung cơ bản là tăng trưởng kinh tế và công bằng xã hội. Tăng trưởng kinh tế (TTKT) và công bằng xã hội (CBXH) là mục tiêu, khát vọng của nhân loại trong suốt lịch sử. Xét cho cùng, cả hai mục tiêu này đều hướng vào con người, vì sự phát triển và không ngừng hoàn thiện của con người.

Tuy nhiên, quá trình giải quyết cụ thể để nhằm đạt được hai mục tiêu này không phải dễ dàng. Bởi vi chúng có những phương thức vận động khác nhau trong việc tác động tới con người, tổn tại trong một thực thể vừa thống nhất, vừa mâu thuẫn với nhau. Những nỗ lực thúc đẩy TTKT một cách thái quá nhiều hic lại dẫn đến kết quả bất bình đẳng xã hội, làm trầm trọng thêm những mâu thuẫn dẫn đến tình trạng mất ổn định xã hội, thậm chí phá vỡ nên tắng kinh tế - xã hội của một quốc gia, dân tộc. Ngược lại, nếu chỉ chú trọng vào việc giải quyết mục tiêu CBXH rất có thể lại dẫn đến kết quả suy giảm, thậm chí triệt tiêu động lực của TTKT.

Cả hai xu hướng giải quyết nói trên đều gây ảnh hưởng tiêu cực tới sự phát triển kinh tế - xã hội. Những nhận thức cơ bản về TTKT, CBXH và mối quan hệ giữa chúng. Tăng trưởng kinh tế, phát triển kinh tế và công bằng xã hội 1.1 Quan niệm mới về TTKT và PTKT: * Tăng trưởng và phát triển kinh tế, Đã có nhiều quan niệm khác nhau về tăng trưởng kinh tế. “Tăng trưởng kinh tế (Economic growth) Sự gia tăng sản lượng tiểm năng theo thời gian của một nền kinh tế”.

Tăng trưởng kinh tế là khái niệm dùng để chỉ “sự thay đối về số lượng, kích thước vật chất của nên kinh tế”. Là “sự gia tăng về quy mô sản lượng quốc gia hoặc quy mô sản lượng quốc gia tính bình quân trên đầu người qua một thời gian nhất định”. Là “sự gia tăng về thu nhập của nên kinh tế trong một thời kỳ nhất định (thường là 1 năm)”. Là “sự tăng thêm về quy mô, sản lượng sản phẩm hàng hoá dịch vụ trong một thời kỳ nhất định (thường là một năm) ”(12- tr.

Dù tiếp cận từ góc độ nào thì các quan niệm về TTKT đều có một điểm chung là phần ánh sự thay đổi quy mô và kích thước của nên kinh tế. Theo quan niệm của kinh tế học phương Tây, trong nền kinh tế thị trường, TTKT là sự gia tăng của giá trị tổng sản phẩm quốc dân (GNP) hoặc là sự gia tăng của giá trị GNP bình quân đầu người theo thời gian. Mặt khác, để định lượng chính xác hơn mức độ TTKT của một quốc gia, người ta thường chỉ tính sản lượng ròng của nền kinh tế thông qua chỉ số tổng sản phẩm quốc nội (GDP). Bởi vậy, TTKT được tính theo mức tăng của GDP hoặc mức tăng của GDP bình quân đâu người theo thời gian.

Nếu tổng sản phẩm hàng hoá và dịch vụ của một quốc gia tăng lên thì nó được coi là TTKT. Cả hai chỉ tiêu GNP và GDP đều phản ánh toàn bộ giá trị sản phẩm cuối cùng và dịch vụ do các hoạt động của nền kinh tế tạo ra, chúng chỉ khác nhau ở phạm vi tính toán. GNP phần ánh mức gia tăng của tổng giá trị tính bằng tiền của các hàng hoá và dịch vụ cuối cùng mà một quốc gia sản xuất được bởi những yếu tố của mình trong một khoảng thời gian nhất định. Trong khi đó, GDP lại phản ánh mức gia tăng như trên nhưng chỉ xét theo phạm vi lãnh thổ quốc gia.

Khả năng thực sự của một nên kinh tế thị trường trong việc tạo ra nhiều hàng hoá dịch vụ hơn phụ thuộc vào sử dụng nhiễu hay ít theo thời gian và có hiệu quả cao hay thấp các yếu tố, như vốn đầu tư, lực lượng lao động, tài nguyên, khoa học công nghệ và mức tổng cầu. Điều đó có nghĩa là TTKT được thể hiện ở cả quy mô và tốc độ. Theo đó, quy mô tăng trưởng phản ánh sự gia tăng nhiều hay ít, còn tốc độ phản ánh sự gia tăng diễn ra nhanh hay chậm giữa các chu trình kinh tế. Sự phát triển nhanh chóng của khoa học, công nghệ và quá trình toàn cầu hoá kinh tế đã tác động mạnh mẽ tới TTKT.

Trong điều kiện đó, TTKT không chỉ bó hẹp ở chỉ tiêu tăng GNP theo đầu người mà còn bao hàm cả sự biến đổi cua cơ cấu sản xuất, cơ cấu xã hội, sự biến đổi về tư duy, và thể chế và chính ngay cả bản thân con người. Hơn nữa, sự tăng trưởng ấy không chỉ giới hạn ở mỗi quốc gia mà còn gắn với xu hướng quốc tế hoá, toàn cầu hoá kinh tế. Theo sự vận động và phát triển của xã hội loài người, yêu cầu đặt ra ngày càng cao hơn đó là vấn để TTKT mang tính ổn định bển vững. Nhà kinh tế học người Mỹ Walter Wiliam Rostow đã dùng khái niệm tăng trưởng để xây dựng một lý thuyết tổng quát về phát triển.

Theo đó, nội dung kinh tế của phát triển chính là TTKT. TTKT được coi là một trong những điều kiện cơ bản để nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho con người, tức là để có phát triển kinh tế. Tuy nhiên, TTKT và phát triển kinh tế (PTKT) là hai khái niệm không hoàn toàn đồng nhất với nhau. Tăng trưởng nặng về số lượng, phát triển coi trọng chất lượng; tăng trưởng gần như chỉ là mặt kinh tế, phát triển bao quát nhiễu hơn, gồm khắp các mặt của đời sống xã hội.

Không phải có TTKT là có PTKT. PTKT chẳng những đòi hỏi phải có TTKT làm tiên để mà còn phải có sự dịch chuyển cơ cấu kinh tế theo hướng hiện đại và các mặt của đời sống xã hội phải đạt được những chuyển biến tích cực, nhất là chất lượng cuộc sống con người phẩi được nâng lên. TTKT tác động tới con người, nhưng chỉ mới ở phạm vi hẹp là thu nhập bình quân đầu người hay ở góc độ kinh tế. Nó chưa phản ánh được đời sống về mặt văn hoá, tỉnh thần của con người.

Trong khi đó, PTKT xem xét tác động tới con người một cách toàn diện hơn, không chỉ mặt kinh tế mà còn mặt xã hội nữa và phạm vi rộng lớn hơn. Nội hàm của khái niệm PTKT rộng hơn khái niệm TTKT và được coi là quá trình mang tính kinh tế- xã hội, gắn kết chặt chẽ giữa hai mục tiêu, hai quá trình đó. Xem xét mối liên hệ giữa TTKT với PTKT cho thấy có những điểm khác biệt về chất. Ở đây có một loạt các vấn để đặt ra cho bài toán TTKT.

Liệu TTKT có tự động dẫn đến PTKT hay không? Có hay không một mô hình kinh tế mà trong đó TTKT không chịu tác động của các biến số xã hội? Tính bên vững của TTKT như thế nào? Hội nghị thượng đỉnh trái đất về Môi trường và Phát triển (Braxin-1992) và gần đây, Hội nghị thượng đỉnh thế giới về Phát triển bền vững (Cộng hoà Nam Phi- 2002) đưa ra khái niệm phát triển bên vững( PTBV). Theo đó, PTBV là kiểu PTKT vừa đáp ứng được nhu câu của các thế hệ hiện tại, lại vừa không ảnh hưởng đến khả năng mà các thế hệ tương lai đáp ứng các nhu cầu của mình. PTBV là quá trình phát triển có sự kết hợp chặt chẽ, hợp lý và hài hoà giữa ba mặt của sự phát triển, gồm: phát triển kinh tế ( nhất là TTKT ), phát triển xã hội (nhất là tiến bộ xã hội, CBXH, xoá đói giảm nghèo, giải quyết việc làm) và bảo vệ môi trường (nhất là xử lý, khắc phục ô nhiễm, cải thiện chất lượng môi trường. Tiêu chí đánh giá PTBV là sự TTKT ổn định; thực hiện tốt tiến bộ và CBXH, khai thác hợp lý, sử dụng tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ và nâng cao được chất lượng môi trường sống.

Như vậy, ở đây quan niệm về phát triển của nhân loại đạt được bước tiến dài từ xuất phát điểm là TTKT tới đỉnh cao mang tính nhân văn cao cả là PTBV. TTKT là điều kiện cơ bản để chăm lo về đời sống vật chất và tỉnh thần của con người. Bản thân việc mang lại cuộc sống ấm no, hạnh phúc, hoàn thiện thể lực và trí lực của con người cả hiện tại trước mắt và tương lai lâu đài và ổn định xã hội lại là mục tiêu cuối cùng của PTBV. TTKT đi đôi với PTKT trở thành một xu thế phát triển tất yếu của thời đại, mở ra khả năng và vận hội to lớn cho sự phát triển của dân tộc ta.

Sự hoạch định mục tiêu phát triển của đất nước theo “Dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh” đã phần ánh đúng quy luật phát triển tất yếu của cách mạng Việt Nam. s* Các chỉ tiêu phản ánh phát triển kinh tế: Có hai nhóm chỉ tiêu phản ánh mức độ PTKT: Thứ nhất là nhóm các chỉ tiêu phản ánh về TTKT thông qua giá trị hàng hoá, dịch vụ tăng thêm. Ở nhóm các chỉ tiêu này, người ta sử dụng rộng rãi và thống nhất chuẩn mực các khái niệm tổng sản phẩm quốc dân (GNP), tổng sản phẩm quốc nội (GDP). Thứ hai là nhóm các chỉ tiêu phản ánh sự tiến bộ xã hội, dịch chuyển cơ cấu kinh tế, cải thiện và nâng cao đời sống mọi mặt của người dân.

Những năm 1990 trở về trước, người ta đánh giá sự phát triển của con người chỉ căn cứ vào tiêu chí độc lập, một công cụ độc tôn là thu nhập bình quân đầu người (GDP/ người). Tiêu chí này gặp nhiều hạn chế vì đơn điệu và quá nhiều điểm không thống nhất giữa các nước trong cách tính, nhất là về tỷ giá giữa các đơn vị tiền tệ. Khi nhân loại đạt được sự thống nhất về nhận thức: con người và sự phát triển con người là mục tiêu quan trọng nhất của sự tiến bộ xã hội thì chỉ tiêu về thu nhập, tài sản. chưa phản ánh hết mặt xã hội của đời sống con người.

Theo quan niệm mới về phát triển toàn diện và bển vững, đầu những năm 90 của thế kỷ XX, Chương trình phát triển của Liên Hiệp Quốc đưa vào sử dụng chỉ số phát triển con người (HDI). Nó bao gồm những chỉ tiêu để đo sự phát triển của con người.