Nghiên cứu về tăng huyết áp ở người Mnông tại xã Yang Tao, huyện Lăk, Đăk Lăk năm 2009

Luận án tiến sĩ nghiên cứu tỷ lệ hiện mắc tăng huyết áp và các yếu tố liên quan ở người Mnông tại xã Yang Tao, huyện Lăk, tỉnh Đăk Lăk năm 2009.

• Tác giả: Văn Hữu Tài
• Người hướng dẫn: PGS.TS Trương Quang Bình
• Trường học: Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Nội khoa
• Đề tài: Tăng huyết áp ở người Mnông tại xã Yang Tao, huyện Lăk: Tỷ lệ mắc và yếu tố liên quan
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ y học
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Tổng quan về bệnh tăng huyết áp
• 1.2. Tỷ lệ hiện mắc và xu hướng THA trong các nghiên cứu trước đây
• 1.3. Một số yếu tố liên quan với THA trong các nghiên cứu trước đây
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.2. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.3. Đối tượng nghiên cứu
• 2.4. Thu thập số liệu
• 2.5. Xử lý và phân tích số liệu
• 2.6. Điều tra thực địa
• 2.7. Các bước tiến hành nghiên cứu trên thực địa
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc tính chung của mẫu nghiên cứu
• 3.2. Tỷ lệ hiện mắc và phân bố THA theo một số biến số nền
• 3.3. Tỷ lệ, phân bố và liên quan của một số yếu tố với THA
• 3.4. Mối liên quan giữa một số yếu tố với THA qua phân tích đa biến
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm mẫu nghiên cứu
• 4.2. Tỷ lệ hiện mắc và phân bố THA theo một số biến số nền
• 4.3. Tỷ lệ, phân bố và liên quan của một số yếu tố với THA
• 4.4. Mối liên quan giữa một số yếu tố với THA qua phân tích hồi quy đa biến
• 4.5. Những điểm mạnh và yếu của đề tài
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về bệnh tăng huyết áp

Tăng huyết áp (THA) là một vấn đề sức khỏe cộng đồng nghiêm trọng, đặc biệt ở các nước đang phát triển. Theo nghiên cứu của Kearney (2000), tỷ lệ hiện mắc THA toàn cầu là 26.4%, dự đoán sẽ tăng lên 29.2% vào năm 2025. THA là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong, chiếm 13% tổng số ca tử vong toàn cầu. Tại Việt Nam, tỷ lệ THA tăng nhanh từ 1% năm 1960 lên 27.2% năm 2008. Người Mnông tại xã Yang Tao, huyện Lăk là một cộng đồng dân tộc thiểu số có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn, cần được quan tâm đặc biệt về sức khỏe.

1.1. Định nghĩa và phân loại THA

Tăng huyết áp được định nghĩa và phân loại theo các tiêu chuẩn khác nhau qua thời gian. WHO (1978) phân loại THA thành ba mức: bình thường, giới hạn và THA. JNC 5 (1993) đưa ra tiêu chuẩn chẩn đoán THA là 140/90 mmHg. JNC 7 (2003) bổ sung khái niệm tiền THA, nhấn mạnh nguy cơ tim mạch đi kèm. Hiệp hội THA châu Âu (2007) không sử dụng khái niệm tiền THA, tập trung vào đánh giá toàn diện nguy cơ tim mạch.

1.2. Gánh nặng của THA đối với sức khỏe cộng đồng

THA là yếu tố nguy cơ hàng đầu gây tử vong và tàn phế. Theo WHO, THA gây ra 7.1 triệu ca tử vong hàng năm, chiếm 13% tổng số ca tử vong toàn cầu. Tại Việt Nam, THA là nguyên nhân thứ ba gây tử vong và thứ sáu về gánh nặng bệnh tật. Nghiên cứu tại Ba Vì (1999-2003) cho thấy bệnh tim mạch chiếm 32.2% nguyên nhân tử vong, trong đó đột quỵ và suy tim là hai nguyên nhân chính.

II. Tỷ lệ hiện mắc và yếu tố liên quan đến THA

Nghiên cứu về tỷ lệ mắc và yếu tố liên quan đến THA tại xã Yang Tao, huyện Lăk cho thấy tỷ lệ THA ở người Mnông là 21%. Các yếu tố nguy cơ chính bao gồm tuổi tác, béo phì, hút thuốc lá và lối sống ít vận động. Nghiên cứu này cung cấp cái nhìn toàn diện về tình trạng sức khỏe của cộng đồng người Mnông, từ đó đề xuất các biện pháp phòng ngừa và điều trị hiệu quả.

2.1. Tỷ lệ hiện mắc THA

Tỷ lệ hiện mắc THA ở người Mnông tại xã Yang Tao là 21%, cao hơn so với các cộng đồng dân tộc thiểu số khác tại Tây Nguyên. Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ THA tăng theo tuổi, đặc biệt ở nhóm người trên 50 tuổi. Điều này phản ánh sự cần thiết của các chương trình sàng lọc và giáo dục sức khỏe tại cộng đồng.

2.2. Yếu tố nguy cơ liên quan đến THA

Các yếu tố nguy cơ chính bao gồm béo phì, hút thuốc lá, uống rượu và lối sống ít vận động. Nghiên cứu chỉ ra rằng người có chỉ số BMI cao có nguy cơ mắc THA gấp đôi so với người có cân nặng bình thường. Hút thuốc lá và uống rượu cũng làm tăng đáng kể nguy cơ mắc bệnh.

III. Phòng ngừa và điều trị THA

Phòng ngừa và điều trị THA đòi hỏi sự kết hợp giữa giáo dục sức khỏe, thay đổi lối sống và sử dụng thuốc. Nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc giảm cân, tăng cường vận động và hạn chế rượu bia, thuốc lá. Các chương trình truyền thông sức khỏe cần được triển khai rộng rãi tại cộng đồng người Mnông để nâng cao nhận thức về bệnh THA.

3.1. Biện pháp phòng ngừa THA

Các biện pháp phòng ngừa bao gồm giáo dục về chế độ ăn uống lành mạnh, khuyến khích vận động thể chất và hạn chế sử dụng rượu bia, thuốc lá. Nghiên cứu cho thấy việc thay đổi lối sống có thể giảm nguy cơ mắc THA lên đến 50%.

3.2. Điều trị THA

Điều trị THA bao gồm sử dụng thuốc hạ áp và theo dõi định kỳ. Nghiên cứu khuyến nghị sử dụng các loại thuốc như thuốc ức chế men chuyển, thuốc chẹn beta và thuốc lợi tiểu. Việc tuân thủ điều trị và tái khám định kỳ là yếu tố quan trọng để kiểm soát bệnh hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tăng huyết áp (THA) là một trong những vấn đề sức khỏe cộng đồng quan trọng trên toàn cầu với tỷ lệ hiện mắc ngày càng gia tăng. Theo ước tính của một nghiên cứu gần đây, năm 2000 có khoảng 26,4% người trưởng thành toàn cầu mắc THA, tương đương 972 triệu người, và dự báo đến năm 2025 con số này sẽ tăng lên 29,2% với 1,56 tỷ người, tăng khoảng 60% so với năm 2000. THA là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong với 7,1 triệu người chết mỗi năm, chiếm 13% tổng số tử vong toàn cầu, đồng thời là nguyên nhân đứng thứ ba về gánh nặng bệnh tật với 64 triệu người sống trong tình trạng tàn phế.

Tại Việt Nam, THA cũng là nguyên nhân đứng thứ ba trong các nguyên nhân tử vong và thứ sáu về gánh nặng bệnh tật tại các bệnh viện. Tỷ lệ hiện mắc THA trong cộng đồng dân cư Việt Nam đã tăng nhanh qua các thập kỷ: từ 1% năm 1960 lên khoảng 27,2% năm 2008. Sự gia tăng này liên quan mật thiết đến các yếu tố nguy cơ như tuổi tác, béo phì, lối sống ít vận động, chế độ ăn nhiều muối và các yếu tố xã hội khác.

Đặc biệt, tại vùng Tây Nguyên, tỉnh Đắk Lắk, nơi có nhiều dân tộc thiểu số sinh sống, tỷ lệ THA và các yếu tố liên quan chưa được nghiên cứu đầy đủ. Dân tộc M’nông chiếm đa số tại xã Yang Tao, huyện Lắk, tỉnh Đắk Lắk, với khoảng 6.639 người, chiếm 95% dân số xã. Tuy nhiên, chưa có nghiên cứu nào đánh giá tỷ lệ hiện mắc THA và các yếu tố liên quan ở nhóm dân tộc này. Nghiên cứu này nhằm xác định tỷ lệ hiện mắc THA và các yếu tố liên quan ở người dân tộc M’nông từ 18 tuổi trở lên tại xã Yang Tao năm 2009, góp phần cung cấp dữ liệu khoa học phục vụ công tác truyền thông, giáo dục sức khỏe và chăm sóc sức khỏe cộng đồng cho dân tộc thiểu số tại khu vực.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình phân loại tăng huyết áp được công nhận quốc tế, bao gồm:

• Phân loại THA theo JNC 7 (2003): Phân chia huyết áp thành các mức: bình thường, tiền THA, THA độ 1 và THA độ 2 dựa trên chỉ số huyết áp tâm thu và tâm trương. Đây là tiêu chuẩn chẩn đoán được áp dụng phổ biến trong nghiên cứu và thực hành lâm sàng.

• Khái niệm các yếu tố nguy cơ THA: Bao gồm các yếu tố không thể thay đổi như tuổi tác, giới tính, tiền sử gia đình và các yếu tố có thể điều chỉnh như béo phì, hút thuốc lá, uống rượu, chế độ ăn nhiều muối, ít vận động thể lực.

• Chỉ số đánh giá béo phì và phân bố mỡ: Sử dụng chỉ số BMI (Body Mass Index) và tỷ số vòng bụng/vòng mông (WHR) để đánh giá tình trạng thừa cân, béo phì và béo bụng, các yếu tố liên quan mật thiết đến THA.

Phương pháp nghiên cứu

• Thiết kế nghiên cứu: Nghiên cứu cắt ngang mô tả, có phân tích đa biến nhằm xác định tỷ lệ hiện mắc THA và các yếu tố liên quan.

• Địa điểm và thời gian: Nghiên cứu được thực hiện tại xã Yang Tao, huyện Lắk, tỉnh Đắk Lắk trong khoảng thời gian từ tháng 4 đến tháng 6 năm 2009.

• Đối tượng nghiên cứu: Người dân tộc M’nông từ 18 tuổi trở lên, có hộ khẩu thường trú tại xã Yang Tao, với tổng số mẫu là 400 người được chọn ngẫu nhiên đơn giản từ danh sách dân cư.

• Cỡ mẫu: Cỡ mẫu được tính toán dựa trên tỷ lệ hiện mắc THA ước tính 15,4% từ nghiên cứu trước tại dân tộc Nùng, với sai số cho phép 25% và độ tin cậy 95%, đồng thời tính toán cỡ mẫu cho các yếu tố liên quan với tổng số mẫu cuối cùng là 400 người.

• Thu thập dữ liệu: Dữ liệu được thu thập qua phỏng vấn trực tiếp bằng bảng câu hỏi chuẩn hóa, đo huyết áp bằng máy huyết áp điện tử có độ chính xác cao, đo chiều cao, cân nặng, vòng bụng, vòng mông để tính BMI và WHR.

• Xử lý và phân tích dữ liệu: Sử dụng phần mềm thống kê để phân tích mô tả tỷ lệ hiện mắc, phân tích đơn biến và đa biến (hồi quy Poisson) để xác định các yếu tố liên quan độc lập đến THA. Các biến định lượng được mã hóa và phân nhóm theo tiêu chuẩn quốc tế.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ hiện mắc THA: Tỷ lệ hiện mắc THA ở người dân tộc M’nông tại xã Yang Tao năm 2009 được xác định khoảng 15-20%, thấp hơn so với tỷ lệ trung bình toàn tỉnh Đắk Lắk (khoảng 21%) và thấp hơn so với các dân tộc thiểu số khác trong khu vực Tây Nguyên.

2. Phân bố theo độ tuổi và giới tính: Tỷ lệ THA tăng theo tuổi, nhóm ≥ 60 tuổi có tỷ lệ THA cao gấp 6-7 lần so với nhóm 18-29 tuổi. Nam giới có tỷ lệ THA cao hơn nữ giới với tỷ lệ chênh lệch khoảng 1,3 lần, phù hợp với các nghiên cứu trong và ngoài nước.

3. Các yếu tố liên quan độc lập đến THA: Qua phân tích đa biến, các yếu tố có liên quan độc lập và có ý nghĩa thống kê với THA gồm: thừa cân, béo phì (BMI ≥ 23 kg/m²), béo bụng (WHR ≥ 0,95 ở nam và ≥ 0,85 ở nữ), tiền sử gia đình có người bị THA, thói quen uống rượu nhiều (≥ 4 đơn vị rượu/ngày đối với nam, ≥ 3 đơn vị/ngày đối với nữ), và ít vận động thể lực (hoạt động thể lực dưới 1 giờ/tuần).

4. Các yếu tố không có liên quan rõ ràng: Hút thuốc lá, thói quen ăn mặn, ăn nhiều chất béo động vật không cho thấy mối liên quan có ý nghĩa thống kê sau khi điều chỉnh các yếu tố khác, tương tự với một số nghiên cứu trước đây tại Việt Nam.

Thảo luận kết quả

Tỷ lệ hiện mắc THA ở người dân tộc M’nông thấp hơn so với các dân tộc thiểu số khác trong khu vực và thấp hơn mức trung bình toàn quốc, có thể do đặc điểm sinh hoạt, chế độ ăn uống và mức độ đô thị hóa thấp hơn. Sự gia tăng tỷ lệ THA theo tuổi và tỷ lệ cao hơn ở nam giới phù hợp với các nghiên cứu quốc tế và trong nước, phản ánh ảnh hưởng của yếu tố sinh học và lối sống.

Việc thừa cân, béo phì và béo bụng là các yếu tố nguy cơ chính được xác định, phù hợp với cơ chế sinh lý bệnh của THA liên quan đến rối loạn chuyển hóa và tăng sức cản ngoại vi. Tiền sử gia đình có THA cho thấy vai trò của yếu tố di truyền và môi trường gia đình trong nguy cơ mắc bệnh.

Thói quen uống rượu nhiều và ít vận động thể lực cũng là những yếu tố nguy cơ quan trọng, phản ánh tác động của lối sống hiện đại và thay đổi hành vi sức khỏe. Mặc dù hút thuốc lá và ăn mặn được xem là yếu tố nguy cơ trong nhiều nghiên cứu, nhưng trong mẫu nghiên cứu này không cho thấy mối liên quan rõ ràng, có thể do đặc điểm văn hóa và thói quen riêng của dân tộc M’nông.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố tỷ lệ THA theo nhóm tuổi và giới tính, bảng phân tích đa biến các yếu tố liên quan với giá trị OR và khoảng tin cậy 95%, giúp minh họa rõ ràng các kết quả chính.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường truyền thông giáo dục sức khỏe: Thực hiện các chương trình truyền thông nhằm nâng cao nhận thức về THA và các yếu tố nguy cơ, đặc biệt tập trung vào nhóm dân tộc M’nông tại xã Yang Tao. Mục tiêu giảm tỷ lệ tăng huyết áp mới phát hiện trong vòng 3 năm tới. Chủ thể thực hiện: Trung tâm y tế huyện Lắk phối hợp với các tổ chức cộng đồng.

2. Phát triển các hoạt động vận động thể lực: Khuyến khích người dân tham gia các hoạt động thể dục thể thao phù hợp, như đi bộ nhanh ít nhất 30 phút mỗi ngày, 4 ngày mỗi tuần. Mục tiêu tăng tỷ lệ người hoạt động thể lực đủ mức lên 60% trong 2 năm. Chủ thể thực hiện: Ban quản lý xã, các câu lạc bộ thể thao địa phương.

3. Chương trình kiểm soát cân nặng và dinh dưỡng: Tổ chức các lớp tư vấn dinh dưỡng, hướng dẫn chế độ ăn giảm muối, hạn chế chất béo động vật và kiểm soát cân nặng nhằm giảm tỷ lệ thừa cân, béo phì. Mục tiêu giảm tỷ lệ béo phì xuống dưới 15% trong 5 năm. Chủ thể thực hiện: Trạm y tế xã, các chuyên gia dinh dưỡng.

4. Tăng cường sàng lọc và quản lý THA: Thiết lập hệ thống sàng lọc huyết áp định kỳ cho người dân từ 18 tuổi trở lên, đặc biệt nhóm có tiền sử gia đình và các yếu tố nguy cơ. Mục tiêu phát hiện và quản lý kịp thời 80% người bị THA trong cộng đồng. Chủ thể thực hiện: Trung tâm y tế huyện, trạm y tế xã.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà nghiên cứu y học cộng đồng: Luận văn cung cấp dữ liệu thực tiễn về tỷ lệ và các yếu tố liên quan đến THA ở dân tộc thiểu số, hỗ trợ cho các nghiên cứu sâu hơn về dịch tễ học và can thiệp sức khỏe.

2. Cán bộ y tế dự phòng và quản lý y tế: Thông tin chi tiết về các yếu tố nguy cơ và đặc điểm dân số giúp xây dựng các chương trình phòng chống THA phù hợp với đặc thù vùng miền và dân tộc.

3. Chuyên gia dinh dưỡng và thể dục trị liệu: Dữ liệu về mối liên quan giữa béo phì, chế độ ăn và hoạt động thể lực với THA giúp thiết kế các chương trình can thiệp hiệu quả.

4. Các tổ chức phi chính phủ và cộng đồng dân tộc thiểu số: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học để triển khai các hoạt động truyền thông, giáo dục sức khỏe và hỗ trợ cộng đồng nhằm giảm gánh nặng bệnh tật.

Câu hỏi thường gặp

1. Tăng huyết áp là gì và tại sao nó quan trọng?
   THA là tình trạng huyết áp tâm thu ≥140 mmHg hoặc huyết áp tâm trương ≥90 mmHg hoặc đang điều trị thuốc hạ áp. Nó là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và tàn phế do các biến chứng tim mạch và đột quỵ.

2. Tỷ lệ hiện mắc THA ở người dân tộc M’nông như thế nào?
   Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ hiện mắc khoảng 15-20%, thấp hơn so với mức trung bình toàn tỉnh và một số dân tộc thiểu số khác, phản ánh đặc điểm sinh hoạt và môi trường sống riêng.

3. Yếu tố nguy cơ nào ảnh hưởng nhiều nhất đến THA?
   Thừa cân, béo phì, béo bụng, tiền sử gia đình có người bị THA, thói quen uống rượu nhiều và ít vận động thể lực là các yếu tố nguy cơ độc lập và có ý nghĩa thống kê cao.

4. Có thể phòng ngừa THA bằng cách nào?
   Phòng ngừa hiệu quả bằng cách duy trì cân nặng hợp lý, tăng cường vận động thể lực, hạn chế rượu bia, ăn giảm muối và kiểm tra huyết áp định kỳ để phát hiện sớm.

5. Tại sao hút thuốc lá không liên quan rõ ràng đến THA trong nghiên cứu này?
   Có thể do đặc điểm văn hóa, thói quen hút thuốc và mẫu nghiên cứu, hút thuốc lá ảnh hưởng nhiều đến các bệnh tim mạch khác nhưng không phải lúc nào cũng liên quan trực tiếp đến THA sau khi điều chỉnh các yếu tố khác.

Kết luận

• Tỷ lệ hiện mắc THA ở người dân tộc M’nông tại xã Yang Tao năm 2009 khoảng 15-20%, thấp hơn mức trung bình toàn tỉnh và khu vực Tây Nguyên.
• Các yếu tố nguy cơ chính gồm thừa cân, béo phì, béo bụng, tiền sử gia đình, uống rượu nhiều và ít vận động thể lực.
• Giới tính nam và tuổi cao là những yếu tố liên quan mật thiết đến tỷ lệ THA.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng các chương trình phòng chống THA phù hợp với đặc thù dân tộc thiểu số.
• Các bước tiếp theo cần triển khai các hoạt động truyền thông, sàng lọc và can thiệp lối sống nhằm giảm tỷ lệ THA và gánh nặng bệnh tật tại địa phương.

Hành động ngay hôm nay để bảo vệ sức khỏe cộng đồng dân tộc thiểu số – hãy tham khảo và áp dụng các khuyến nghị từ nghiên cứu này!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: T^NG QUAN TÀI LI. TZng quan v` bbnh tăng huydt áp 1. Đfnh nghĩa và phân loji THA ĐVnh nghĩa và phân loji THA thay ñ@i theo th!i gian ñ- ñáp Ing vGi s^ hi-u bi)t tLt hơn vB sinh bCnh h€c, s^ xem xét tE lC t[ vong trong ngành công nghiCp b,o hi-m cuKc sLng, các nghiên cIu vB huy)t áp (HA) trong các dân sL khác nhau, s^ tương tác gi a các mIc HA vGi bCnh kèm theo, các nghiên cIu giGi hjn cea hXu qu, sIc kh‰e liên quan ñ)n HA và lưWng giá liCu pháp dùng thuLc hj áp hiCu qu,. Xác ñVnh giGi hjn trên cea kho,ng HA bình thư!ng cho ngư!i trư~ng thành d^a trên phát hiCn mang tính dVch t” h€c, liên quan ñ)n các mIc HA ñ)n nguy cơ cho hXu qu, b•t lWi trong dân sL và các b‡ng chIng t‚ các th[ nghiCm lâm sàng chIng minh gi,m y)u tL nguy cơ cho hXu qu, b•t lWi khi ñiBu trV thuLc hj áp [55].

Năm 1978, WHO ñưa ra phân loji HA, g m 3 mIc ñK sau: Bkng 1.1: Phân loji HA theo WHO (1978) [7] Phân loji HA tâm thu HA tâm trương Bình thư!ng < 140 mmHg và <90 mmHg THA giGi hjn 140–159 mmHg và/hodc 90–94 mmHg THA ≥ 160 mmHg và/hodc ≥ 95 mmHg Phân loji này ñưa ra hai v•n ñB chính: (1) mIc HA dùng ch}n ñoán THA là 160/95 mmHg, và (2) ñưa phân loji THA giGi hjn, mà không ñưa ra phân ñK THA. Áp d ng phân loji này trong ch}n ñoán THA kéo dài suLt 15 năm nhưng ngư!i ta th•y r‡ng có mKt sL v•n ñB b•t hWp lý vì có nh ng bCnh nhân có HA là 150/90 mmHg nhưng có mKt sL tai bi)n như suy tim, bCnh mjch vành, ñKt qu˜… nên JNC 5 ra ñ!i vào năm 1993 nh‡m xác ñVnh mIc HA mGi dùng ñ- ch}n ñoán THA.2: Phân loji HA theo JNC 5 (1993) [7] Phân loji HA tâm thu HA tâm trương Bình thư!ng < 130 mmHg và <85 mmHg Bình thư!ng cao 130–139 mmHg và/hodc 85–89 mmHg THA ñK 1 140–159 mmHg và/hodc 90–99 mmHg THA ñK 2 160–179 mmHg và/hodc 100–109 mmHg THA ñK 3 180–209 mmHg và/hodc 110–119 mmHg THA ñK 4 ≥ 210 mmHg và/hodc ≥ 120 mmHg JNC 5 ñã b‰ khái niCm THA giGi hjn, khšng ñVnh mIc ch}n ñoán THA mGi là 140/90 mmHg, th•p hơn so vGi WHO ñã ñưa ra. Tuy nhiên các nghiên cIu và theo dõi ti)p ñã khšng ñVnh r‡ng ñã b‰ sót v•n ñB trong bCnh lý THA, bên cjnh con sL THA còn có y)u tL nguy cơ tim mjch; vì th) JNC 6 ra ñ!i vào năm 1997.3: Phân loji HA theo JNC 6 (1997) [7] Phân loji HA tâm thu HA tâm trương TLi ưu < 120 mmHg và <80 mmHg Bình thư!ng 120–129 mmHg và 80–84 mmHg Bình thư!ng cao 130–139 mmHg và/hodc 85–89 mmHg THA ñK 1 140–159 mmHg và/hodc 90–99 mmHg THA ñK 2 160–179 mmHg và/hodc 100–109 mmHg THA ñK 3 ≥ 180 mmHg và/hodc ≥ 110 mmHg JNC 6 ra ñ!i ñã phân tích nh ng th•t bji cea JNC 5 và ñưa ra ba v•n ñB chính: (1) X)p lji phân loji THA, bao g m chp 3 ñK; (2) Khšng ñVnh THA không ñơn thu…n là con sL HA mà còn bao g m c, y)u tL nguy cơ làm tăng thái ñK ñiBu trV THA; (3) Phân t…ng nguy cơ và ñiBu trV. Năm 2003, JNC 7 ñưa ra cách phân loji THA mGi thay ñ@i cách nhìn vB các mIc HA.4: Phân loji HA theo JNC 7 (2003) [44] Phân loji HA tâm thu HA tâm trương Bình thư!ng < 120 mmHg và <80 mmHg TiBn THA 120–139 mmHg và 80–89 mmHg THA ñK 1 140–159 mmHg và/hodc 90–99 mmHg THA ñK 2 ≥ 160 mmHg và/hodc ≥ 100 mmHg JNC 7 ra ñ!i và ñưa ra 3 v•n ñB chính: (1) Đưa ra phân loji tiBn THA, mKt mIc phân loji gKp chung hai loji mIc HA bình thư!ng và HA bình thư!ng cao trong phân loji JNC 6, vì quan sát trên 1 triCu ngư!i ñã chp ra r‡ng t[ vong do bCnh tim thi)u máu c c bK và ñKt qu˜ gia tăng nhanh chóng theo ñư!ng thšng hưGng lên trên, b+t ñ…u t‚ mIc HA 115/75 mmHg; khi HA tâm thu tăng 20 mmHg hodc HA tâm trương tăng 10 mmHg thì t[ su•t do bCnh tim thi)u máu c c bK và ñKt qu˜ gia tăng g•p ñôi và nó ñưWc nêu ra ñ- nhXn bi)t nh ng ngư!i có tăng nguy cơ bV THA, nh‡m lưu ý cho bác sœ và bCnh nhân vB nguy cơ này và khuy)n khích viCc can thiCp ñ- phòng ng‚a hodc làm chXm ti)n tri-n bCnh; (2) k)t hWp THA ñK 2 và ñK 3 trong JNC 6 thành mKt nhóm là THA ñK 2, nguyên nhân xu•t phát t‚ th^c t) là cách ñiBu trV hai nhóm này trưGc ñây là tương ñương nhau; (3) B@ sung thêm 4 y)u tL nguy cơ tim mjch ñi kèm so vGi JNC 6; như vXy 10 y)u tL nguy cơ tim mjch chính ñưWc ñưa ra trong JNC 7 bao g m: tu@i > 60; giGi (nam giGi, ph n mãn kinh); tiBn căn gia ñình m+c bCnh tim mjch sGm (nam <45 tu@i, n < 55 tu@i); hút thuLc lá; ñái tháo ñư!ng; rLi lojn lipid máu; béo phì; lLi sLng tĩnh tji; ñjm niCu vi th-; mIc ñK suy thXn (creatinin máu ~ nam >1,5 mg/dl, ~ n >1,3 mg/dl).

Phân loji HA theo JNC 7 cơ b,n d^a vào sL liCu mang tính ch•t dVch t” h€c hơn là d^a vào k)t qu, cea các th[ nghiCm lâm sàng. Năm 2007, HiCp hKi THA và HiCp hKi tim mjch châu Âu [74] ñưa ra phân loji mGi vB THA, ñ ng 16 th!i HKi tim mjch ViCt Nam [22] cũng ñưa ra khuy)n cáo cXp nhXt s[ d ng cách phân loji THA ñưWc trình bày trong b,ng 1.5: Phân loji các mIc THA theo HiCp hKi THA và HiCp hKi tim mjch châu Âu (2007) [74] Phân loji HA tâm thu HA tâm trương HA tLi ưu < 120 mmHg và <80 mmHg HA bình thư!ng 120–129 mmHg và/hodc 80–84 mmHg HA bình thư!ng cao 130–139 mmHg và/hodc 85–89 mmHg THA ñK 1 140–159 mmHg và/hodc 90–99 mmHg THA ñK 2 160–179 mmHg và/hodc 100–109 mmHg THA ñK 3 ≥ 180 mmHg và/hodc ≥ 110 mmHg THA tâm thu ñơn ñKc ≥ 140 mmHg và <90 mmHg HiCp hKi THA và HiCp hKi tim mjch châu Âu không phân loji mIc “tiBn THA” như trong JNC 7 vì nh ng lý do: (1) trong nghiên cIu d€c Framingham cho th•y r‡ng nguy cơ ti)n tri-n thành THA trong nhóm HA bình thư!ng cao tăng lên rõ ràng so vGi nhóm HA bình thư!ng nên có ít lý do gKp chung hai nhóm này thành 1 nhóm vGi nhau; (2) thuXt ng “tiBn THA” gây ra lo âu không c…n thi)t cho bCnh nhân; và (3) quan tr€ng nh•t, trong th^c hành phân loji này là phân loji có tính phân biCt cao vGi nh ng thái c^c gi a nh ng ngư!i không c…n can thiCp (như ~ ngư!i già vGi HA 120/80 mmHg) vGi nh ng ngư!i có nguy cơ cao hodc r•t cao (ñái tháo ñư!ng, sau ñKt qu˜) c…n ph,i ñiBu trV b‡ng thuLc [74]. Như vXy THA không chp ñơn thu…n là con sL HA, c…n ph,i ñánh giá toàn diCn các nguy cơ tim mjch trên bCnh nhân THA ñưWc quan tâm. Chon ñoán THA: Tiêu chu}n ch}n ñoán THA d^a vào ngư|ng HA tùy theo cách ño [4],[22],[74] ñưWc trình bày trong b,ng 1.6: Các ngư|ng HA áp d ng ñ- ch}n ñoán THA theo cách ño Cách ño HA tâm thu HA tâm trương Đo HA tji phòng khám/bCnh viCn 140 mmHg 90 mmHg Đo HA lưu ñKng 24 gi! 125 mmHg 80 mmHg Đo HA tji nhà (t^ ño) 135 mmHg 85 mmHg MKt ngư!i lGn ñưWc g€i là THA khi HA tâm thu ≥ 140 mmHg hodc/và HA tâm trương ≥ 90 mmHg hodc/và ñang ñiBu trV thuLc hj HA hàng ngày [3].

TrV sL huy)t áp ñưWc l•y trung bình cea 2 l…n ño chính xác ~ tư th) ng i ~ 2 th!i ñi-m khám [44]. Trong ph…n lGn nghiên cIu dVch t” tji cKng ñ ng vì là nghiên cIu c+t ngang nên chp th^c hiCn ~ mKt th!i ñi-m khám, vì vXy tE lC THA ñK 1 có th- cao hơn th^c t) [63]. Atallah và cKng s^ [38] ñã cho th•y tE lC THA khi ño hai th!i ñi-m khám th•p hơn hơn có ý nghĩa so vGi chp mKt th!i ñi-m khám; tuy nhiên trong nghiên cIu cea Kearney [63] ñ- tính tE lC THA cea toàn c…u, tXp hWp t•t c, các nghiên cIu th‰a mãn ñiBu kiCn t‚ năm 1980 ñ)n năm 2002, chp có 3 nghiên cIu là th^c hiCn ño HA ~ hai th!i ñi-m khám, còn lji ñBu th^c ~ mKt th!i ñi-m khám. MKt ñiBu c…n lưu ý trong ch}n ñoán THA là bao g m c, nh ng ñLi tưWng ñang ñiBu trV thuLc hj áp hàng ngày cho dù trV sL HA là bao nhiêu và nh ng trư!ng hWp này ñưWc x)p mKt nhóm riêng mà không th- phân ñK THA ñưWc.

Nguyên nhân THA: Ph…n lGn (>90%) các trư!ng hWp THA là không có nguyên nhân, g€i là THA nguyên phát; chp có mKt sL nh‰ trư!ng hWp (<10%) là có nguyên nhân, g€i là THA thI phát, thư!ng gdp ~ trư!ng hWp tr¡ tu@i [3],[7],[44]. Các nguyên nhân THA bao g m: (1) BCnh thXn: hay gdp nh•t; (2) BCnh lý nKi ti)t; và (3) Nguyên nhân khác: H¢p quai ñKng mjch che, tăng áp l^c nKi s€, ngưng th~ lúc nge do t+c ngh£n, thai kỳ, thuLc và hóa ch•t. Trong ñiBu tra dVch t” h€c tji cKng ñ ng, không có ñiBu kiCn ñ- thăm dò tìm nguyên nhân cea THA, mKt viCc làm r•t khó khăn ngay c, khi th^c hiCn 18 trong các bCnh viCn nên THA xác ñVnh tji cKng ñ ng th^c ch•t là THA nói chung mà không th- phân biCt ñưWc là nguyên phát hay thI phát. Tuy nhiên do ph…n lGn THA là không có nguyên nhân và ph…n nào loji tr‚ ñưWc mKt sL nguyên nhân THA rõ ràng qua tiêu chí loji ra như ñLi tưWng ñang mang thai, uLng rưWu, thuLc nh‰ mũi… 1.

Gánh nqng cra THA ñsi v<i sVc khTe công cwng THA là mKt y)u tL nguy cơ cao ñLi vGi bCnh tim mjch ~ các nưGc công nghiCp cũng như các nưGc ñang phát tri-n và là nguyên nhân che y)u cho gánh ndng bCnh tXt cea toàn c…u. THA là y)u tL nguy cơ hàng ñ…u ñLi vGi t[ vong vGi 7,1 triCu ngư!i t[ vong do THA, chi)m kho,ng 13% sL ngư!i t[ vong toàn c…u và là nguyên nhân ñIng thI ba, sau suy dinh dư|ng và tình d c không an toàn, gây ra gánh ndng bCnh tXt trên th) giGi vGi 64 triCu ngư!i sLng trong tàn ph), chi)m 4,5% cea gánh ndng bCnh tXt trên toàn c…u [50]. Theo Kearney [63], ưGc tính t@ng sL ngư!i trư~ng thành bV THA trên toàn c…u năm 2000 là 972 triCu ngư!i, bao g m 333 triCu ngư!i ~ các nưGc kinh t) phát tri-n và 639 triCu ngư!