Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về thanh tra ngân sách nhà nước cấp huyện. Chương 2: Phương pháp nghiên cứu và thiết kế luận văn. Chương 3: Thực trạng c ng tác thanh tra ngân sách nhà nước cấp huyện tại tỉnh Hưng Yên. Chương 4: Một số giải pháp tăng cường thanh tra ngân sách nhà nước cấp huyện trên địa bàn tỉnh Hưng Yên.
4 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ THANH TRA NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC CẤP HUYỆN 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu Thực tiễn và lý luận về Thanh tra ngân sách Nhà nƣớc đã đƣợc nhiều nhà nghiên cứu, các giảng viên, nghiên cứu sinh… trong và ngoài nƣớc quan tâm và nghiên cứu. Bởi những nguyên lý của nó là nền tảng cho sự thành công của bất kể địa phƣơng nào trong vấn đề thu ngân sách để làm tiền đề phát triển kinh tế - xã hội địa phƣơng. Các công trình nghiên cứu khoa học về lĩnh vực này đƣợc thể hiện chủ yếu dƣới các hình thức nhƣ: Luận văn tiến sỹ, luận văn thạc sỹ, đề tài nghiên cứu khoa học.
Có thể kể tới một số nghiên cứu nhƣ sau: - Nguyễn Văn Kỷ, 2001. Một số biện pháp nhằm hoàn thiện về tổ chức và kiểm tra ngân sách nhà nước cấp huyện. Đề tài khoa học cấp cơ sở, mã số 2000-32- 111, kiểm toán nhà nƣớc khu vực miền Trung. Nghiên cứu gồm 3 phần: Cơ sở khoa học về tổ chức và kiểm tra ngân sách nhà nƣớc cấp huyện; Thực trạng tổ chức và kiểm tra ngân sách nhà nƣớc cấp huyện thuộc khu vực miền Trung; Một số giải pháp nhằm hoàn thiện tổ chức và kiểm tra ngân sách nhà nƣớc cấp huyện khu vực miền Trung.
Đây là một đề tài nghiên cứu với mức độ sơ bộ, góc độ tiếp cận rộng nhƣng nhóm tác giả đi thẳng vào vấn đề nên có nhiều giá trị về mặt thực tiễn. Các giải pháp đƣa ra đƣợc áp dụng tại khu vực miền Trung nhƣng lại là bài học kinh nghiệm có thể áp dụng cho các Huyện của các tỉnh thành khu vực miền Bắc, miền Nam. Tuy nhiên, nghiên cứu này đã từ khá lâu, tình hình kinh tế- xã hội hiện tại ở khắp các Huyện, tỉnh thành trong cả nƣớc đều không còn phù hợp. Nhƣng giá trị về mặt lý luận của nghiên cứu này là rất lớn và đƣợc tác giả nghiên cứu, áp dụng trong luận văn này.
Thực trạng và giải pháp chủ yếu nhằm tăng cường công tác thanh tra ngân sách nhà nước cấp huyện ở tỉnh Thái Nguyên. Luận văn thạc sỹ kinh tế. Nghiên cứu của tác giả đƣợc bố cục thành 03 chƣơng. Nội dung chủ yếu chính là việc phân tích công tác thanh tra ngân sách nhà nƣớc cấp huyện ở tỉnh 5 Thái Nguyên và sau đó kết hợp cùng với các yếu tố ảnh hƣởng để đề ra những giải pháp chủ yếu nhằm tăng cƣờng công tác này cho tỉnh Thái Nguyên.
Tuy nhiên, luận văn này lấy hai đơn vị hành chính trong tỉnh là thành phố Thái Nguyên và huyện Định Hóa để làm điển hình nghiên cứu cũng dẫn tới những điểm đƣợc và mất. Đƣợc chính là sự cụ thể trong số liệu, dữ liệu đánh giá phân tích thực trạng nhƣng mất chính là việc đánh giá không có tính bao quát cao bởi thành phố Thái Nguyên và huyện Định Hóa có nhiều nét không tƣơng đồng trong vị trí, mức thu - chi ngân sách, điều kiện kinh tế - xã hội so với các huyện còn lại trong tỉnh. Ngoài ra, chỉ nghiên cứu điển hình tại hai đơn vị hành chính làm cho luận văn thiếu đi các số liệu tổng hợp giữa các huyện trên địa bàn toàn tỉnh Thái Nguyên, dẫn đến công tác đánh giá, so sánh còn hạn chế. Các giải pháp mà luận văn đƣa ra đƣợc vận dụng hiệu quả hơn ở hai đơn vị điển hình nghiên cứu, các huyện khác có thể tham khảo, chọn lọc và vận dụng theo.
- Nguyễn Minh Tuấn, 2017.Giải pháp tăng cường quản lý ngân sách cấp xã trên địa bàn huyện Thanh Ba, tỉnh Phú Thọ. Luận văn thạc sỹ quản lý kinh tế. Trong nghiên cứu này, tác giả tập trung vào hoạt động quản lý ngân sách cấp xã trên địa bàn huyện Thanh Ba, tỉnh Phú Thọ. Góc độ tiếp cận của nghiên cứu rất rõ ràng.
Chính vì thế, hệ thống cơ sở lý luận mà tác giả dẫn dắt cô đọng, tập trung vào lý thuyết về ngân sách Nhà nƣớc, quản lý ngân sách Nhà nƣớc. Nội dung nghiên cứu có giá trị cả về thực tiễn lẫn lý luận. Các giải pháp tác giả đƣa ra để tăng cƣờng quản lý ngân sách cấp xã trên địa bàn nghiên cứutuy không nhiều nhƣng sát về thực tế tại địa phƣơng. - Nguyễn Đăng Huệ, 2016.Tăng cường thanh tra ngân sách cấp xã trên địa bàn huyện Yên Định, tỉnh Thanh Hóa.Luận văn thạc sỹ quản lý kinh tế.
Nghiên cứu này đi sâu vào phân tích công tác thanh tra ngân sách cấp xã trên địa bàn huyện Yên Định, tỉnh Thanh Hóa. Luận văn có góc độ tiếp cận rõ ràng, nội dung về cơ sở lý luận đƣợc sử dụng một cách trọng tâm, liên quan mật thiết tới vấn đề thanh tra ngân sách cấp xã. Tuy nhiên, nghiên cứu không đƣợc đặt trong môi trƣờng những nhân tố ảnh hƣởng tới hoạt động thanh tra ngân sách cấp xã trên địa bàn nên phần phân tích thực trạng hoạt động cũng nhƣ đánh giá những thành công, hạn chế của công tác này trên địa bàn chƣa thực sự thuyết phục. Những nội dung giải pháp đƣa ra để tăng 6 cƣờng thanh tra ngân sách cấp xã trên địa bàn nghiên cứu chƣa mang nhiều sức nặng và giải quyết triệt để vấn đề.
Nhƣ vậy, những nghiên cứu trên có những điểm mạnh và điểm yếu khác nhau, những vấn đề đã giải quyết và những vấn đề chƣa làm rõ. Rút kinh nghiệm từ những nghiên cứu này, tác giả đã đƣa ra một đối tƣợng nghiên cứu cụ thể cùng góc độ tiếp cận rõ ràng hơn. Hơn thế nữa, yếu tố môi trƣờng kinh tế - xã hội, những yếu tố ảnh hƣởng tới hoạt động thanh tra ngân sách Nhà nƣớc, những tác động của chính sách của Nhà nƣớc cũng đƣợc tác giả tập trung đào sâu trong nghiên cứu này để những phân tích thực trạng vềthanh tra ngân sách nhà nƣớc cấp huyện trên địa bàn tỉnh Hƣng Yên và những giải pháp hoàn thiện công tác này có sức thuyết phục hơn. Cơ sở lý luận về Thanh tra ngân sách nhà nƣớc cấp huyện 1.
Một số khái niệm cơ bản 1. Khái niệm Thanh tra Thanh tra có nghĩa là "nhìn vào bên trong" chỉ là một sự xem xét từ bên ngoài vào hoạt động của một đối tƣợng nhất định. Là sự bị kiểm soát đối với đối tƣợng bị thanh tra trên cơ sở thẩm quyền (quyền hạn và nghĩa vụ) đƣợc giao nhằm đạt đƣợc mục đích nhất định. Thanh tra mang tính quyền lực, thông qua công tác thanh tra thƣờng là phát hiện, ngăn chặn những gì trái với quy định (Hoàng Phê, 2000, Từ điển tiếng Việt của Viện Ngôn ngữ học.
Nhà xuất bản Đà Nẵng, Đà Nẵng). Từ những nghĩa nhƣ vậy, thanh tra với vai trò là danh từ chung có thể đƣợc hiểu là một thực thể pháp lý, một thiết chế nhà nƣớc về thanh tra để chỉ cơ quan, tổ chức thanh tra hoặc bộ phận, lĩnh vực thanh tra nhất định. Tùy thuộc vào chế độ chính trị, cấu trúc Nhà nƣớc hoặc quan niệm về quyền lực mà các quốc gia hiện đại đã sử dụng thiết chế thanh tra theo những cách khác nhau. Có quốc gia chỉ sử dụng thanh tra nhà nƣớc (thanh tra của Quốc hội); thanh tra của Chính phủ (thanh tra hành pháp); kiểm toán; có quốc gia chỉ sử dụng thanh tra chuyên ngành; có quốc gia sử dụng thanh tra nhƣ một lực lƣợng cảnh sát (hoặc bán cảnh sát) hoặc phân về các 7 ngành quản lý để phục vụ quyền lực.
Đồng thời, thanh tra với ý nghĩa là một động từ còn là khái niệm để chỉ hoạt động kiểm tra, kiểm soát của cơ quan, tổ chức, ngƣời đƣợc giao nhiệm vụ, quyền hạn nhằm xem xét và phát hiện, ngăn chặn với những gì trái với quy định của các tổ chức, cá nhân là đối tƣợng của thanh tra. Trong Pháp lệnh Thanh tra năm 1990, hoạt động thanh tra của các tổ chức Thanh tra đƣợc xác định là một chức năng thiết yếu của cơ quan quản lý Nhà nƣớc. Điều 8 Pháp lệnh Thanh tra năm 1990 quy định nhiệm vụ của các tổ chức thanh tra nhà nƣớc là: "thanh tra việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ, kế hoạch nhà nước của các cơ quan, tổ chức và cá nhân, trừ hoạt động điều tra, truy tố, xét xử của các cơ quan Điều tra, Kiểm sát, Toà án và việc giải quyết tranh chấp hợp đồng kinh tế, xử lý vi phạm hợp đồng kinh tế của cơ quan trọng tài kinh tế". Theo Điều 3, Chƣơng I, Luật Thanh tra số 56/2010/QH12 của Quốc hội nƣớc Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XII, kỳ họp thứ 8 thông qua ngày 15 tháng 11 năm 2010 có ghi rõ “Thanh tra Nhà nước là hoạt động xem xét, đánh giá, xử lý theo trình tự, thủ tục do pháp luật quy định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền đối với việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan, tổ chức, cá nhân.
Thanh tra nhà nước bao gồm thanh tra hành chính và thanh tra chuyên ngành”. Từ khái niệm trên cho thấy, thanh tra không đồng nhất với hoạt động điều hành, quản lý, khác với hoạt động kiểm tra chuyên môn, nghiệp vụ. Hoạt động thanh tra không chỉ xem xét tính hợp lý của hành vi, của đối tƣợng quản lý, bản chất của hoạt động Thanh tra không phải chỉ là phát hiện, xử lý vi phạm; mà điều quan trọng hơn là tìm ra nguyên nhân để từ đó đề xuất các giải pháp phòng ngừa, ngăn chặn vi phạm. Nếu cho rằng, thanh tra là phát hiện hành vi vi phạm hành chính thì đó là việc nhận thức không đúng với bản chất của hoạt động thanh tra.
Ngƣợc lại, thanh tra phải chỉ ra đƣợc những thiếu sót, khuyết điểm và nguyên nhân của nó và phải thực sự trở thành tai mắt của trên, là ngƣời bạn của dƣới. Khái niệm Ngân sách nhà nước cấp huyện Căn cứ vào Luật Ngân sách Nhà nƣớc năm 2002, Luật Ngân sách Nhà nƣớc năm 2015: Ngân sách nhà nƣớc cấp huyện là một bộ phận cấu thành của NSNN, do đó nó phản ánh các mối quan hệ giữa ngân sách cấp huyện với các tổ chức, cá nhân trên địa bàn huyện trong quá trình phân bổ, sử dụng của cải xã hội.