Tổng quan nghiên cứu

Quản lý và khai thác tài sản công là nhiệm vụ trọng tâm nhằm tối ưu hóa nguồn lực nhà nước, đặc biệt trong bối cảnh tái cấu trúc bộ máy hành chính. Tại tỉnh Cao Bằng, số liệu thống kê giai đoạn 2021 - 2023 ghi nhận Sở Tài chính theo dõi và quản lý tổng cộng 329 xe ô tô công, bao gồm 6 xe phục vụ chức danh (chiếm 1,8%), 164 xe phục vụ công tác chung (chiếm 51,06%) và 155 xe chuyên dùng (chiếm 47,11%). Sau khi thực hiện Nghị quyết số 864/NQ-UBTVQH14 và Nghị quyết số 897/NQ-UBTVQH14 về việc sắp xếp, sáp nhập 6 đơn vị hành chính cấp huyện thành 3 huyện mới, việc quản lý phương tiện giao thông công vụ bộc lộ nhiều điểm nghẽn. Cụ thể, số lượng xe công tác chung thực tế là 164 xe, vượt 32 xe so với định mức 136 xe được Ủy ban nhân dân tỉnh ban hành tại Quyết định số 2089/QĐ-UBND. Bên cạnh đó, đặc thù hơn 90% diện tích tự nhiên là đồi núi chia cắt mạnh khiến các dòng xe 4 chỗ gầm thấp dôi dư tại cấp tỉnh không thể điều chuyển cho 9 huyện vùng cao. Nghiên cứu này hướng đến mục tiêu hệ thống hóa cơ sở lý luận, phân tích thực trạng công tác quản lý của Sở Tài chính tỉnh Cao Bằng giai đoạn 2021 - 2023, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả phân cấp, thanh lý, mua sắm và chuyển đổi số quản lý ô tô công vụ đến năm 2030. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc giải quyết tình trạng lãng phí tài sản công và tiết kiệm ngân sách chi thường xuyên tại các địa phương có điều kiện kinh tế - xã hội đặc thù.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên 2 nền tảng lý thuyết cốt lõi trong quản trị công:

  1. Lý thuyết quản lý tài sản công: Tiếp cận theo quy định của Luật Quản lý, sử dụng tài sản công năm 2017 và Nghị định số 04/2019/NĐ-CP (sau đó được cập nhật bởi Nghị định số 72/2023/NĐ-CP). Hệ thống lý thuyết này nhấn mạnh nguyên tắc mọi tài sản công đều phải được giao quyền quản lý, kiểm kê chặt chẽ về hiện vật lẫn giá trị, khai thác theo cơ chế thị trường và vận hành đúng công năng, định mức.
  2. Lý thuyết quản trị công mới (New Public Management - NPM): Đề cao việc tối ưu hóa chi phí vận hành trong khu vực công, phân cấp thẩm quyền gắn liền với trách nhiệm giải trình của người đứng đầu, ứng dụng cơ chế khoán kinh phí và đấu thầu công khai nhằm nâng cao tính minh bạch.

Các khái niệm cơ bản được làm rõ trong đề tài bao gồm: xe ô tô phục vụ chức danh lãnh đạo, xe ô tô phục vụ công tác chung, xe ô tô chuyên dùng và tiêu chuẩn định mức sử dụng tài sản công. Hiệu quả quản lý được đánh giá thông qua 5 nhóm chỉ tiêu định lượng: tỷ lệ chấp hành tiêu chuẩn định mức, tỷ lệ xử lý và thanh lý xe dôi dư, tỷ lệ điều chuyển xe công tác, mức độ tối ưu hóa chi phí bảo dưỡng sửa chữa và tỷ lệ chuẩn hóa dữ liệu trên Hệ thống Cơ sở dữ liệu quốc gia về tài sản công.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp toàn diện thu thập từ các báo cáo rà soát của Phòng Quản lý Công sản - Sở Tài chính tỉnh Cao Bằng, Báo cáo số 267/BC-UBND ngày 06/02/2024 của Ủy ban nhân dân tỉnh và Báo cáo giám sát số 554/BC-HĐND của Hội đồng nhân dân tỉnh Cao Bằng.

  • Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Nghiên cứu áp dụng phương pháp thống kê chọn mẫu toàn bộ (census sampling) với cỡ mẫu N = 329 xe ô tô công thuộc quyền quản lý của 10 đơn vị hành chính cấp huyện (1 thành phố, 9 huyện) cùng 19 sở, ban, ngành, đoàn thể trực thuộc tỉnh. Việc chọn mẫu toàn thể giúp loại bỏ hoàn toàn sai số chọn mẫu, phản ánh bức tranh toàn cảnh và chính xác tuyệt đối về hiện trạng tài sản công trên địa bàn.
  • Phương pháp phân tích và lý do lựa chọn: Tác giả phối hợp phương pháp thống kê mô tả, phân tích so sánh định lượng (gap analysis giữa số lượng thực tế và định mức được duyệt) cùng phương pháp phân tích quy trình nghiệp vụ hành chính. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là vì quản lý tài sản công đòi hỏi tính pháp lý nghiêm ngặt; việc so sánh trực tiếp số liệu thực tế với các chỉ tiêu định mức quy định tại Quyết định số 2089/QĐ-UBND và Quyết định số 24/2022/QĐ-UBND là công cụ duy nhất giúp xác định chính xác số lượng xe thừa, thiếu, dôi dư cần xử lý. Khung thời gian dữ liệu nghiên cứu tập trung từ năm 2021 đến hết năm 2023.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thực trạng quản lý ô tô công vụ tại tỉnh Cao Bằng giai đoạn 2021 - 2023 ghi nhận 3 phát hiện lớn:

  1. Cơ cấu phân bổ và tình trạng chênh lệch định mức: Tổng số 329 xe ô tô công bao gồm 6 xe chức danh (1,8%), 164 xe công tác chung (51,06%) và 155 xe chuyên dùng (47,11%). Đối với xe công tác chung, định mức phê duyệt tối đa tại Quyết định 2089/QĐ-UBND là 136 xe, nhưng thực tế tồn tại 164 xe, dẫn đến số lượng dôi dư lên tới 32 xe (chiếm 23,5% so với định mức). Đồng thời, xuất hiện tình trạng thiếu hụt cục bộ 6 xe tại một số cơ quan sau sáp nhập.
  2. Kết quả sắp xếp, điều chuyển và thanh lý: Sở Tài chính đã xây dựng phương án giảm 41 xe dôi dư bằng các biện pháp: thu hồi 12 xe, điều chuyển 3 xe từ đơn vị thừa sang đơn vị thiếu và lập kế hoạch thanh lý 29 xe đủ điều kiện. Tuy nhiên, tính đến ngày 31/12/2023, tỉnh mới chỉ tổ chức bán đấu giá thành công 16/29 xe (đạt tỷ lệ 55,17%), thu về 1.000 triệu đồng nộp ngân sách nhà nước; còn lại 13 xe dôi dư chưa thể xử lý.
  3. Công tác mua sắm mới và chi phí duy tu bảo dưỡng: Trong giai đoạn 2021 - 2023, Ủy ban nhân dân tỉnh đã ban hành Quyết định số 1951/QĐ-UBND và Quyết định số 1898/QĐ-UBND phê duyệt mua sắm bổ sung 13 xe ô tô 7 chỗ 2 cầu (chủ yếu là dòng Toyota Fortuner và Mazda) với tổng mức kinh phí 16.603 triệu đồng (năm 2021 mua 2 xe, năm 2022 mua 11 xe). Chi phí bảo dưỡng, sửa chữa được cấp phát cho 8 cơ quan, đơn vị với tổng số tiền hơn 838 triệu đồng.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện trên có thể được hệ thống hóa trực quan thông qua biểu đồ cơ cấu tỷ trọng tài sản (thể hiện rõ tỷ lệ 51,06% xe chung và 47,11% xe chuyên dùng) kết hợp với bảng ma trận đối chiếu định mức thực tế giữa 10 huyện/thành phố và các sở ngành.

Nguyên nhân căn bản của việc tồn đọng 13 xe chưa thanh lý và sự khó khăn trong việc điều chuyển là do yếu tố địa hình miền núi chiếm hơn 90% diện tích toàn tỉnh. Các xe dôi dư tại các sở cấp tỉnh chủ yếu là xe sedan 4 chỗ gầm thấp, hoàn toàn không đáp ứng được yêu cầu di chuyển tại các huyện có độ dốc lớn như Bảo Lâm, Bảo Lạc, Hà Quảng – nơi bắt buộc phải sử dụng xe 7 chỗ 2 cầu gầm cao. Thêm vào đó, nhiều phương tiện tiếp nhận từ các dự án viện trợ nước ngoài hoặc chương trình mục tiêu trung ương bị thất lạc hồ sơ gốc, dẫn đến vướng mắc thủ tục pháp lý khi tổ chức bán đấu giá.

So với báo cáo của ngành tài chính tại một số tỉnh miền núi phía Bắc, hiện tượng sai lệch thông tin giữa số liệu kiểm kê thực tế và phần mềm Cơ sở dữ liệu quốc gia về tài sản công tại Cao Bằng là điểm hạn chế phổ biến, đòi hỏi phải có quy trình chuẩn hóa dữ liệu đồng bộ và chế tài nghiêm khắc đối với người đứng đầu đơn vị sử dụng xe.

Đề xuất và khuyến nghị

Để nâng cao hiệu quả quản lý ô tô công tại tỉnh Cao Bằng đến năm 2030, tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

  1. Xử lý dứt điểm 100% xe dôi dư và vướng mắc hồ sơ pháp lý: Sở Tài chính chủ trì phối hợp với Sở Tư pháp và các đơn vị chủ quản hoàn thiện hồ sơ thanh lý cho 13 xe còn tồn đọng; đẩy mạnh hình thức bán đấu giá công khai, minh bạch trên cổng thông tin điện tử quốc gia nhằm hoàn tất thanh lý 100% số xe đủ điều kiện trước quý IV/2025.
  2. Hoàn thiện hệ thống phân cấp và định mức theo Nghị định số 72/2023/NĐ-CP: Ủy ban nhân dân tỉnh Cao Bằng ban hành văn bản quy định phân cấp triệt để quyền quyết định điều chuyển, thu hồi tài sản công; rà soát, điều chỉnh định mức xe chuyên dùng cho 10 đơn vị hành chính cấp huyện, ưu tiên 100% định mức xe 2 cầu chuyên dụng phục vụ công tác thực địa vùng cao giai đoạn 2025 - 2026.
  3. Áp dụng triệt để cơ chế khoán kinh phí sử dụng xe ô tô công: Sở Tài chính tham mưu quy định bắt buộc áp dụng hình thức khoán kinh phí di chuyển đối với các chức danh lãnh đạo và cán bộ có tần suất công tác dưới 50% định mức tiêu chuẩn. Mục tiêu giảm ít nhất 15% đến 20% chi phí vận hành và bảo dưỡng thường xuyên từ ngân sách nhà nước trong giai đoạn 2025 - 2030.
  4. Chuyển đổi số và đồng bộ hóa 100% dữ liệu quản lý phương tiện: Sở Tài chính chỉ đạo các đơn vị sử dụng tài sản số hóa toàn bộ hồ sơ của 329 phương tiện, hoàn thành cập nhật chính xác 100% dữ liệu trên Hệ thống Cơ sở dữ liệu quốc gia về tài sản công trước quý II/2025; tích hợp thiết bị giám sát hành trình GPS để quản lý định mức tiêu hao nhiên liệu và lộ trình di chuyển.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo chuyên sâu, mang lại giá trị thiết thực cho 4 nhóm đối tượng:

  1. Cán bộ quản lý công sản tại Sở Tài chính và Phòng Tài chính - Kế hoạch cấp huyện: Sử dụng làm tài liệu hướng dẫn thực tế để xây dựng phương án rà soát, sắp xếp, xử lý và lập hồ sơ bán đấu giá xe ô tô dôi dư sau sắp xếp đơn vị hành chính.
  2. Lãnh đạo Ủy ban nhân dân các cấp và Thủ trưởng cơ quan hành chính nhà nước: Tham khảo quy trình 6 bước về mua sắm xe công theo Luật Đấu thầu, xây dựng quy chế sử dụng xe nội bộ và triển khai cơ chế khoán kinh phí tiết kiệm ngân sách.
  3. Học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Quản lý kinh tế, Quản trị công, Tài chính công: Khai thác phương pháp luận chọn mẫu toàn bộ, mô hình phân tích chênh lệch định mức tài sản công và hệ thống chỉ tiêu đánh giá quản lý tài sản nhà nước cấp địa phương.
  4. Cơ quan Thanh tra tỉnh, Kiểm toán Nhà nước khu vực: Sử dụng các bảng biểu thống kê và quy trình nghiệp vụ trong luận văn làm căn cứ đối chiếu, kiểm tra tính tuân thủ định mức và tính minh bạch trong mua sắm, thanh lý tài sản công.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao việc sắp xếp, điều chuyển xe ô tô công sau sáp nhập tại tỉnh Cao Bằng gặp nhiều khó khăn?
Do địa hình tỉnh Cao Bằng có hơn 90% là đồi núi dốc đứng, giao thông hiểm trở. Các xe dôi dư tại cơ quan cấp tỉnh chủ yếu là xe 4 chỗ gầm thấp, không thể điều chuyển cho cấp huyện vốn có nhu cầu cấp bách là xe 7 chỗ 2 cầu gầm cao. Ngoài ra, 13/29 xe dôi dư bị thiếu hồ sơ bàn giao từ các dự án ODA cũ.

Cơ cấu số lượng xe ô tô công hiện có do Sở Tài chính Cao Bằng quản lý như thế nào?
Tổng số phương tiện đang quản lý là 329 xe, trong đó có 6 xe phục vụ chức danh lãnh đạo (chiếm 1,8%), 164 xe phục vụ công tác chung (chiếm 51,06%) và 155 xe chuyên dùng (chiếm 47,11%). Số xe công tác chung thực tế đang vượt 32 xe so với định mức 136 xe được Ủy ban nhân dân tỉnh phê duyệt.

Quy trình mua sắm xe ô tô phục vụ công tác chung tại địa phương gồm những bước nào?
Quy trình gồm 6 bước chặt chẽ: (1) Xác định nhu cầu và lập kế hoạch mua sắm; (2) Sở Tài chính thẩm định và trình Ủy ban nhân dân tỉnh phê duyệt; (3) Lập hồ sơ mời thầu và tổ chức đấu thầu rộng rãi; (4) Ký kết hợp đồng và nghiệm thu nhận xe; (5) Đăng ký lưu hành và lập hồ sơ quản lý; (6) Báo cáo tổng hợp và lưu trữ hồ sơ phục vụ thanh tra.

Kết quả thanh lý xe ô tô công dôi dư giai đoạn 2022 - 2023 của tỉnh Cao Bằng đạt mức nào?
Trong tổng số 29 xe thuộc diện dôi dư đủ điều kiện thanh lý, tính đến hết năm 2023 tỉnh Cao Bằng đã tổ chức bán đấu giá thành công 16 xe, nộp vào ngân sách nhà nước 1.000 triệu đồng. Tỷ lệ thanh lý thành công đạt 55,17%, số còn lại đang tiếp tục được xử lý thủ tục pháp lý.

Việc áp dụng chính sách khoán kinh phí sử dụng xe ô tô công mang lại lợi ích gì?
Chính sách khoán kinh phí giúp giảm mạnh áp lực chi ngân sách để mua sắm xe mới tràn lan, tối ưu hóa hơn 838 triệu đồng chi phí duy tu, bảo dưỡng định kỳ và hạn chế triệt để tình trạng sử dụng xe công vào mục đích cá nhân, nâng cao tính minh bạch trong quản trị công.

Kết luận

  • Luận văn đã phân tích toàn diện thực trạng quản lý 329 xe ô tô công vụ tại 10 huyện, thành phố và các sở ngành thuộc tỉnh Cao Bằng giai đoạn 2021 - 2023.
  • Chỉ rõ sự mất cân đối khi dôi dư 32 xe công tác chung so với định mức 136 xe và làm rõ nguyên nhân khiến việc thanh lý mới đạt 16/29 xe do vướng mắc hồ sơ dự án cùng rào cản địa hình đồi núi chiếm 90% diện tích.
  • Đánh giá hiệu quả việc mua sắm mới 13 xe 2 cầu với tổng giá trị 16.603 triệu đồng và điều chuyển 3 xe nhằm đáp ứng kịp thời nhiệm vụ thực địa tại các huyện vùng cao.
  • Đóng góp hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ về phân cấp quản lý, đẩy nhanh thanh lý tài sản dôi dư, áp dụng khoán kinh phí và số hóa 100% dữ liệu theo tinh thần Nghị định số 72/2023/NĐ-CP.
  • Các cơ quan hành chính nhà nước tại địa phương cần khẩn trương rà soát lại toàn bộ định mức, chuẩn hóa dữ liệu trên phần mềm quốc gia và thực hiện nghiêm kỷ luật quản lý tài sản công ngay từ năm 2025.