Chương 1: Lý luận chung về cải cách thủ tục hành chính Chương 2: Thực trạng cải cách thủ tục hành chính tại Uỷ ban Nhân dân thành phố Đông Hà, tỉnh Quảng Trị Chương 3: Giải pháp nâng cao hiệu quả cải cách thủ tục hành chính tại Uỷ ban Nhân dân thành phố Đông Hà, tỉnh Quảng Trị 7 (Luan.tri Luan van (Luan.tri Chƣơng 1: CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ CẢI CÁCH THỦ TỤC HÀNH CHÍNH 1. Khái niệm, phân loại và vai trò của thủ tục hành chính 1. Một số khái niệm Cho đến nay, mặc dù đã có nhiều công trình khoa học pháp lý nghiên cứu nhưng vẫn có nhiều khái niệm, trong đó có khái niệm thủ tục hành chính vẫn chưa có sự nhận thức thống nhất. Theo tác giả Trần Thanh Phương trong nghiên cứu của mình về thủ tục hành chính trong hoạt động của UBND cấp huyện (năm 2003) đã quan niệm: “ Thủ tục hành chính là cách thức và trình tự do luật hành chính điều chỉnh về việc tiến hành các hoạt động của các cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền trong lĩnh vực quản lý nhà nước nhằm đạt tới những kết quả nhất định đã được dự liệu trong pháp luật” [25] Trong giáo trình “ Hành chính học đại cương” do Giáo sư Đoàn Trọng Truyếnchủ biên, khái niệm thủ tục hành chính được trình bày một cách cụ thể hơn “Thủ tục hành chính là trình tự về thời gian, không gian và là cách thức giải quyết công việc của cơ quan hành chính nhà nước trong mối quan hệ với cơ quan, tổ chức, cá nhân công dân.
Nó được đặt ra để các cơ quan nhà nước có thể thực hiện một hình thức hoạt động cần thiết của mình, trong đó bao gồm cả trình tự thành lập các công sở, trình tự bổ nhiệm, bãi nhiệm, trình tự điều hành, tổ chức các hoạt động tác nghiệp hành chính” [10,tr208] Khái niệm thủ tục hành chính cũng được đề cập trong các giáo trình giảng dạy của các cơ sở đào tạo luật, hành chính. Nhìn chung, trong các giáo trình này đều có điểm chung là coi thủ tục hành chính là trình tự và cách thức tiến hành các hoạt động quản lý hành chính nhà nước. Tuy nhiên về nội hàm cách thể hiện khái niệm thủ tục hành chính trong mỗi giáo trình vẫn có sự 8 (Luan.tri Luan van (Luan.tri khác biệt nhất định. Trên cơ sở kế thừa các yếu tố hợp lý trong các quan niệm về thủ tục hành chính, tác giả Nguyễn Văn Linh đề xuất quan niệm về thủ tục hành chính “Thủ tục hành chính là trình tự và cách thức do quy phạm pháp luật hành chính quy định để các cơ quan nhà nước, người có thẩm quyền hành chính tiến hành các hoạt động nhằm ổn định tổ chức và trật tự quản lý nội bộ hoặc để các chủ thể này tổ chức cho các cơ quan, tổ chức, cá nhân thực hiện những hoạt động cụ thể trong quá trình quản lý hành chính nhà nước, cung cấp các dịch vụ công và thực hiện các giao dịch hành chính nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý hành chính nhà nước, phục vụ xã hội và Nhân dân, bảo vệ quyền và lợi ích nhà nước, cơ quan, tổ chức và cá nhân” [14,tr26] Như vậy, có thể thấy có rất nhiều quan niệm khác nhau về thủ tục hành chính dựa trên những cách tiếp cận khác nhau, nhưng có thể hiểu một cách chung nhất thủ tục hành chính là một loại quy phạm pháp luật quy định trình tự về thời gian, về không gian khi thực hiện một thẩm quyền nhất định của bộ máy nhà nước, là cách thức giải quyết công việc của các cơ quan hành chính nhà nước trong mối quan hệ với các cơ quan, tổ chức và cá nhân công dân.
Thủ tục hành chính giải quyết các công việc liên quan đến quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức được quan niệm chính thức tại Nghị định 63/2010/NĐ-CP của Chính phủ là “Thủ tục hành chính là trình tự, cách thức thực hiện, hồ sơ và yêu cầu, điều kiện do cơ quan nhà nước, người có thẩm quyền quy định để giải quyết một công việc cụ thể liên quan đến cá nhân, tổ chức”[1]. Với khái niệm thủ tục hành chính nêu trên, có thể hiểu một cách chung nhất, cải cách thủ tục hành chính là biện pháp được thực hiện để giải quyết những đòi hỏi của thực tiễn với mục tiêu rõ ràng, chương trình cụ thể và yêu cầu phải hoàn tất trong một thời gian nhất định.tri Luan van (Luan.tri Cải cách thủ tục hành chính có thể được hiểu như là một quá trình thay đổi nhằm nâng cao hiệu lực và hiệu quả hành chính, cải tiến tổ chức, chế độ và phương pháp hành chính cũ, xây dựng chế độ và phương thức hành chính mới trong lĩnh vực quản lý của bộ máy hành chính Nhà nước. Cải cách thủ tục hành chính là điều kiện cần thiết để tăng cường củng cố mối quan hệ giữa Nhà nước và nhân dân, tăng cường sự tham gia quản lý Nhà nước của nhân dân. Cải cách thủ tục được coi là khâu đột phá trong cải cách nền hành chính Nhà nước, nghĩa là để tạo sự chuyển động của toàn bộ hệ thống nền hành chính quốc gia; thủ tục hành chính là khâu được chọn đầu tiên, cải cách thủ tục hành chính sẽ gây ra sự chuyển động của toàn bộ hệ thống khi bị tác động.
Những yêu cầu của quá trình cải cách thủ tục hành chính trong giai đoạn hiện nay của nước ta là phải đảm bảo tính thống nhất của hệ thống thủ tục hành chính; bảo đảm sự chặt chẽ của hệ thống thủ tục hành chính; bảo đảm tính hợp lý của thủ tục hành chính; bảo đảm tính khoa học của quy trình thực hiện các thủ tục hành chính đã ban hành; bảo đảm tính rõ ràng và công khai của các thủ tục hành chính; dễ hiểu, dễ tiếp cận; có tính khả thi; bảo đảm tính ổn định cần thiết của quy trình thủ tục hành chính. Phân loại thủ tục hành chính Về đặc điểm của thủ tục hành chính, nhìn chung các thủ tục hành chính mang những đặc điểm chung như: được điều chỉnh chủ yếu bằng các quy phạm thủ tục hành chính, trình tự thực hiện thẩm quyền trong quản lý hành chính nhà nước, thủ tục hành chính thường mang tính đa dạng, phức tạp; thủ tục hành chính mang tính năng động. Thủ tục hành chính đã và đang có ý nghĩa nhất định trong quá trình quản lí hành chính nhà nước đó là: bảo đảm cho các quy định nội dung của luật hành chính được thực hiện; đảm bảo cho các quy phạm nội dung của các 10 (Luan.tri Luan van (Luan.tri ngành luật khác đi vào cuộc sống, bảo đảm cho việc thi hành các quyết định hành chính được thống nhất; Làm giảm sự phiền hà, củng cố được quan hệ giữa Nhà nước và công dân; Về phân loại thủ tục hành chính hiện nay theo nhiều tiêu chí khác nhau có thể phân thành các loại thủ tục hành chính như sau: Thứ nhất, theo đối tượng quản lý hành chính nhà nước, theo cách này, các thủ tục được xác định cho từng lĩnh vực quản lý nhà nước và được phân chia theo cơ cấu chức năng của bộ máy quản lý, ví dụ như thủ tục đăng ký kinh doanh; thủ tục xuất nhập cảnh; thủ tục cấp phép xây dựng. Thứ hai, theo công việc cụ thể của các cơ quan nhà nước, theo cách này, mỗi công việc được thực hiện nhiệm vụ của các cơ quan nhà nước có một thủ tục tiến hành, ví dụ như thủ tục ban hành văn bản quy phạm pháp luật; thủ tục tuyển dụng cán bộ, công chức.loại thủ tục này được thực hiện ở phạm vi rộng hơn, không chỉ các cơ quan hành chính nhà nước thực hiện mà các cơ quan lập pháp, tư pháp cũng có những hoạt động liên quan đến quản lý hành chính nhà nước và cần thiết phải thực hiện một số thủ tục hành chính loại này.
Thứ ba, phân loại theo chức năng cung cấp dịch vụ công và chức năng chuyên môn, loại thủ tục này chỉ áp dụng cho các cơ quan có chức năng hoạt động mang tính chất đặc thù nghiệp vụ chuyên môn, ví dụ như thủ tục cung cấp dịch vụ thông tin; thủ tục kiểm tra mức độ an toàn lao động. Thứ tư, phân loại theo quan hệ công tác, chia thành 3 nhóm gồm: nhóm thủ tục nội bộ; nhóm thủ tục liên hệ; nhóm thủ tục văn thư, cụ thể như sau: - Thủ tục hành chính nội bộ là trình tự thực hiện các công việc nội bộ cơ quan nhà nước, ví dụ như: Thủ tục ban hành quyết định; thủ tục khen 11 (Luan.tri Luan van (Luan.tri thưởng - kỷ luật; thủ tục thành lập các tổ chức, thi tuyển, bổ nhiệm cán bộ, công chức nhà nước. - Thủ tục hành chính liên hệ là trình tự các cơ quan hành chính, công chức nhà nước có thẩm quyền thực hiện hoạt động áp dụng pháp luật. Thủ tục hành chính liên hệ rất đa dạng, thủ tục này bao gồm: + Thủ tục giải quyết các yêu cầu, đề nghị của công dân, tổ chức.
Đó là thủ tục kiến nghị, giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân; thủ tục giải quyết các yêu cầu của các cơ quan tổ chức khác của nhà nước. + Thủ tục áp dụng các biện pháp cưỡng chế hành chính, việc áp dụng các biện pháp cưỡng chế hành chính phải được pháp luật quy định chặt chẽ để tránh lạm quyền, xâm phạm đến các quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, tổ chức. Đó là thủ tục áp dụng các biện pháp ngăn chặn hành chính; thủ tục xử phạt vi phạm hành chính; thủ tục áp dụng các biện pháp xử lý hành chính khác; - Thủ tục văn thư là thủ tục hành chính thông thường được thực hiện trong từng cơ quan, đơn vị để phục vụ hoạt động của cơ quan, đơn vị. Thủ tục hành chính văn thư là trình tự tiến hành các hoạt động lưu trữ, xử lý, cung cấp công văn giấy tờ và đưa ra các quyết định dưới các hình thức văn bản.
Thủ tục văn thư mang nhiều tính chất kỹ thuật nghiệp vụ hành chính, đòi hỏi quá trình thực hiện phải tỉ mỉ, đúng thể thức, trình tự các bước tiến hành. Tóm lại, việc phân nhóm các thủ tục hành chính căn cứ vào tính chất hoạt động của các cơ quan hành chính nhà nước trong quá trình giải quyết công việc của nhà nước và của công dân như trên chỉ có tính chất tương đối.tri Luan van (Luan.