mở đầu, kết luận va danh mục tài liệu tham khảo; Luận án gồm 3 chương với 173 trang. = = 06 Chương | QUAN LÝ NHÀ NƯỚC VA VAI TRO CUA QUAN LÝ NHÀ NƯỚC VE AN NINH QUOC GIA 1.1-QUAN LY NHA NUOC VA CAC DAC TRUNG CƠ BAN CUA QUAN LY NHÀ NƯỚC VE AN NINH QUOC GIA 1.1 - Ly luận chung về quan lý nhà nước a - Khái niêm và các đặc trưng của quản lý nhà nước Khi đề cập tới quan lý nhà nước trước hết phải xuất phát từ khoa học quản lý, nhất là khoa học quản lý xã hội. Quản lý nhà nước là một dang của quan lý xã hội. Thuật ngử “quan ly" có nhiều nghĩa khác nhau.
Quản lý là đối tượng nghiên cứu của nhiều ngành khoa học tự nhiên và xã hội; mỗi ngành khoa học có quan niệm về quan lý dưới giác độ riêng. Nhưng theo quan niệm chung nhất hiện nay về quan lý dưới giác độ điều khién học, đó là sự tác động có định hướng bất kỳ lên một hệ thống nào đó nhằm trật tự hóa nó và hướng nó phát triền phù hợp với những quy luật nhất định. Theo quan niệm chung đó, thi quan lý xã hội chính là sự tác động có hướng (điều khiển, chỉ huy, hướng dẫn.) lên các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con- người làm cho chúng vận động phát trién phù hợp với qui luật, dat tối mục đích. và theo ý chí của "người" quản lý.
Quan lý là một yếu tố quan trọng không thé thiếu được trong đời sống xã hội. Quàn lý xã hội là một quá trình phức tạp đa dạng, vi đối tượng tác động - khách thê của nó là hành vi con người có = T7 = ý chí và tư duy độc lập, là hoạt động của cơ quan, tô chức của con người. Mác cho rằng quan lý trong xã hội là một chức năng đặc biệt này sinh, trước hết từ chính bàn chất của quá trình lao động xa hội. [1] Ông viết: " Bất kỳ lao động xã hội trực tiếp hay lao đồng chung nào đó mà được tiến hành trên một quy mô tương đối lớn đều cần có su quản lý ở mức độ nhiều hay ít nhằm phối hợp những hoạt động cá nhân và thực hiện những chức năng chung phát sinh từ sự vận động của toàn bộ cơ thê sản xuất, sự vận động này khác với sự vận động của nhứng cơ quan độc lập của cơ thể đó.
Một nhạc công tỳ điều khién minh, nhưng một dàn nhạc cần phải có nhạc trưởng" [2]. Sau nay ông còn nói: "Lao động giám sát và quản lý cần thiết ở tất cà những nơi mà hoạt động san xuất trực tiếp có hình thức của một quá trinh phối hợp mang tinh xã hội, chư không phải là lao động riêng rẽ của những người sản xuất độc lap" [3]. Những luận điềm trên đây về lao động san xuất có thé áp dụng đối với bất kỳ hoạt động chung nào của con người. Quản lý xã hội với tư cách là một chức năng xã hội đặc biệt xuất hiện từ khi lao động của con người bắt đầu được xã hội hóa.
Xã hội càng phát triển cao thi nhu cầu quân lý xã hội càng lớn và nội dung quản lý càng đa dạng phức tap. Quan lý xã hội trong chừng mực nhất định là việc con người điều khién con người, là quan hệ giữa con người với con người trong quá trình quản lý. Chủ thể của quản lý xã hội là con người. và cơ quan, tô chức của con người.
Hoạt động do chủ thê quan lý thực hiện là: hoạt động quan lý. Khách thé của quan lý xã hội là hành vi, hoạt động của con người hoặc cơ quan, tổ chức của con người (còn gọi là hoạt động bị quản lý). Quá trình quan lý xã hội thực hiện được là nhờ yếu tố quyền uy. Quyền uy tức là sử dụng quyền lực nhà = 08 = nước trong đó xuất hiện quan hệ một bên nhân danh Nhà nước còn bên kia có nghĩa vụ phục tùng và tạo thành nội dung của quyền lực quan lý và là đặc trưng của phương pháp quản lý.
_ Trong xã hội chưa có Nhà nước, quyền lực đó mang tính chất xã “hội, được củng cố, bao dam bằng uy tín của người đứng đầu và sự tôn trọng của thành viên trong cộng đồng, được thê hiện chủ yếu dưới hinh thức các quy phạm xã hội. Từ khi Nhà nước xuất hiện, thì bộ phan quan lý quan trọng nhất được Nhà nước dam nhiệm. Nhưng quan lý xã hội không chỉ do Nhà nước với tư cách một tổ chức chính trị đặc biệt thực hiện, mà còn do tất cà các bộ phận cấu thành khác của hệ thống chính trị thực hiện. Thậm chí ở giác độ khác, chủ thê quản lý xã hội còn là gia đỉnh, các tô chức tư nhân trong các lĩnh vực hoạt động kinh tế, văn hóa, xã hội.
Quản lý xã hội theo nghĩa trên là một khái niệm rộng bao hàm hai lĩnh vực "Quản lý các công việc của Nhà nước" (phần quan lý xã hội do Nhà nước đảm nhiệm) và "quan lý các công việc xã hội" (phần quan lý xã hội còn lại). Quản lý nhà nước hiểu theo nghĩa rộng được thực hiện bởi tất cả các cơ quan Nhà nước, cũng có khi do nhân dân trực tiếp thực hiện bằng hinh thức bỏ phiếu toàn dân hoặc do các tổ chức xã hội thực hiện nếu được Nhà nước giao quyền thực hiện chức năng Nhà nước. Quan ly nhà nước không phải là quan lý các tổ chức chính trị gọi là Nhà nước, mà là sự quan lý có tính chất Nhà nước do Nhà nước thực hiện thông qua bộ máy Nhà nước, trên cơ sở quyền lực Nhà nước, nhằm thực hiện các nhiệm vụ và chức năng của Nhà nước. Quản lý nhà nước là sự tác động và điều chỉnh mang tính quyền lực nhà nước đối với các quá trình xa hội, đó là những tác động có căn cư khoa học và có tính khoa học, được tiến =09 = hành một cách liên tục dé thực hiện các quá trình phát trién xã hội.
Như vậy quản lý nhà nước là một dạng hoạt động của Nhà nước. Quàn lý nhà nước có thê hiều theo nghĩa rộng đó là toàn bộ hoạt động của bộ máy Nhà nước từ lập pháp, hành pháp và tư pháp; và theo nghĩa hép đó là việc thực hiện các hoạt động chấp hành và điều hành của các cơ quan quan lý nhà nước ( Chính phủ, các Bộ, UBND các cấp). Di nhiên, quản lý nhà nước phải do các cơ quan Nhà nước tiến hành (hay chủ thê của quàn lý nhà nước trước hết phải là các cơ quan nhà nước); song cũng cần nhấn mạnh rằng hoạt động quan lý nhà nước còn có thể do các chủ thé khác tiến hành như các tổ chức quần chúng, tổ chức chính trị xã hội hoặc nhân dân trực tiếp thực hiện nhưng phải do Nhà nước giao quyền, nhân danh và trên cơ sở quyền lực nhà nước. Quan lý nhà nước theo nghĩa hẹp có những đặc trưng cơ bản sau đây: - Thư nhất quàn lý nhà nước là hoạt động, tác động mang tính tổ chức và diều chỉnh, hay nói cách khác nó chính là việc xây dựng ee mối quan hệ giữa con người với con người nhằm thực hiện những mục dich nhất định (tính tổ chức), đồng thời nó cũng là hoạt động điều chinh các quan hệ xã hội.
Đặc trưng này rất quan trọng cho thay quan lý nhà nước không chỉ đơn giàn là sự "cai trị", kiểm soát, hạn chế,. mà nó là cà một quá trình tổ chức và điều chỉnh các quá trinh xã hội. Lênin đã viết: "Dé quản lý tốt cần phải biết tổ chức về mặt thực tiễn". - Thư hai: quan lý nha nước mang tinh chất quyên lực nha nước tức là thiết lập quan hệ "quyền uy" và "sự phục ting”; có nghia là toàn bộ các tác động tổ chức và điều chinh của quan lý được tiến hành dựa trên cơ sở quyền lực nhà nước.
Quyền lực đó được ghi nhận, củng cố bằng pháp luật và được đàm bào thực hiện = 10 = bằng các biện pháp cưỡng chế của Nhà nước. Xã hội càng phát trién, nhất là thời kỳ công nghiệp hóa, tồn tại kinh tế thị trường nhiều thành phần, mở cửa, mở rộng dân chủ. thi càng cần có trật tự kỷ cương. Vi vậy quyền lực nhà nước vừa là dấu hiệu đặc trưng vừa là điều kiện dam bao của một xã hội văn minh, hiện dai.
Xa hội càng hiện đại càng cần đến quan lý (trong đó có quan lý nhà nước) có nghĩa là càng cần đến quyền lực (trong đó quyền lực nhà nước là một dạng cụ thê). Về điều này, trong tac pham "Bàn về quyền uy", Ph.Ăng ghen đã viết: "Muốn tiêu diệt quyền uy trong đại công nghiệp, chính là muốn tiêu diệt ngay ca bản thân công nghiệp, chính là tiêu diệt nhà máy sợi đề đưa về với cái xa kéo sợi"{4]. Như vậy, nói tới hoạt động quan lý nhà nước dù cho hoạt động ấy là của cơ quan nhà nước, của một tổ chức hay cá nhân nhân danh Nhà nước đều dựa trên cơ sở quyền lực nhà nước; bên bị quản lý phải phục tùng. quan lý nhà nước là quan lý mang tinh khoa học, tính kế hoạch hay nó là hoạt động chủ quan của con người nhưng lại dựa trên những yêu cầu khách quan.
Vi vậy, quan lý là những tác động mang tính chủ động sáng tạo; nó xuất phát từ đời sống xã hội luôn biến động và phát triền đề tìm kiếm biện pháp ưng phó kịp thời và giải quyết có hiệu quả nhằm đạt tới những mục tiêu đã được xác định; được tiến hành dựa trên những chương trình cụ thê cà về chiến lược cũng như từng thời gian. Nhỉn từ một khía cạnh khác có thể khẳng định quan lý nhà nước cũng mang tinh chính trị TỔ ret - Thư. tư: quan lý nhà nước là những tác động lên các quá trình xã hội một cách liên tục, đặc điềm này hinh thành chu kỳ =ll= quan lý nhà nước và thông qua các chu kỳ diễn ra liên tục mà quan ly nhà nước thúc dây các quá trình xã hội phát triển theo chiều hương liên tục. Nhu vậy hoạt động quan lý nhà nước diễn ra thường xuyên, hàng ngày hàng giờ không bị gián doạn.
Đây cũng là đặc điểm mà các hoạt động khác của Nhà nước không có. Như vậy dù là nghiên cứu quan lý nhà nước trên một lĩnh vực nào của đời sống xã hội cũng đều phải xuất phát từ những đặc trửng của quan lý nhà nước.