phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm 3 chương. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QLNN BẰNG PHÁP LUẬT TRONG LĨNH VỰC GIÁO DỤC ĐẠI HỌC 1.1 Khái niệm và đặc điểm QLNN bằng pháp luật trong lĩnh vực giáo dục đại học 1. Khái niệm QLNN bằng pháp luật trong lĩnh vực giáo dục đại học 1.1 Khái niệm QLNN Quản lý là một hiện tượng xã hội, đồng thời cũng là một dạng hoạt động của con người. Hoạt động quản lý chỉ phát sinh khi con người kết hợp với nhau thành tập thể, trong một tổ chức để thực hiện những mục tiêu chung.
Quản lý đã trở thành đối tượng nghiên cứu của nhiều ngành khoa học tự nhiên và khoa học xã hội như điều khiển học, ngôn ngữ học, khoa học quản lý, khoa học pháp lý, v. Về mặt ngôn ngữ, thuật ngữ “quản lý” được hiểu là hành động điều khiển, tổ chức hoạt động của một cơ quan, đơn vị nào đó [7, tr. Theo quan điểm của hành chính công, quản lý là việc thực hiện một số chức năng như soạn thảo chính sách, quy hoạch, tổ chức, lãnh đạo, kiểm soát và đánh giá; sử dụng một số kỹ năng như ra quyết định, thông tin liên lạc, đổi mới, giải quyết xung đột và các kỹ năng thương thuyết [62, tr. Dưới góc độ khoa học quản lý, quản lý được định nghĩa là phương thức làm cho những hoạt động được hoàn thành với một hiệu suất cao, bằng và thông qua những người khác [57, tr.
Nói cách khác, quản lý là một công việc có mục tiêu làm cho một hiện trạng đang ở tình hình hiện nay được chuyển sang trạng thái sắp tới, mà trạng thái sắp tới phải tốt hơn, hiệu quả hơn và có chất lượng hơn so với tình trạng ban đầu. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Có thể nói, tuỳ theo cách tiếp cận khác nhau mà người ta có những định nghĩa khác nhau về quản lý. Tuy nhiên, cho đến nay, quan điểm của ngành điều khiển học đang được xem là quan niệm chung nhất về quản lý, theo đó quản lý được hiểu là “sự tác động định hướng bất kỳ lên một hệ thống nào đó nhằm trật tự hoá nó và hướng nó phát triển phù hợp với những quy luật nhất định. Hệ thống được hiểu là những yếu tố cấu thành có những đặc trưng riêng mà những đặc trưng đó không phải là thuộc tính của mỗi yếu tố riêng rẽ nằm trong hệ thống” [60, tr.
Quan niệm này không những phù hợp với sự vận động của thiết bị tự động hoá, máy móc cơ giới, với cơ thể sống, mà còn phù hợp với một tập thể người, một tổ chức hay một cơ quan nhà nước nhất định, tức là cũng phù hợp với quản lý xã hội, bởi trong đó đã xác định tương đối đầy đủ chủ thể, đối tượng và mục đích của hoạt động quản lý. Với quan điểm trên, có thể nói rằng, quản lý xã hội chính là sự tác động có định hướng lên các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con người, làm cho chúng vận động phù hợp với quy luật, đạt tới mục đích và theo ý chí của người quản lý. Do chỗ đối tượng tác động của quản lý xã hội là hành vi của con người, là hoạt động của các cơ quan, tổ chức của con người bao giờ cũng đa dạng, phức tạp nên bản thân quản lý xã hội cũng là một quá trình đa dạng, phức tạp không kém. Trong quá trình quản lý xã hội, các chức năng tổ chức luôn đòi hỏi phải được thực hiện một cách hiệu quả, sao cho có thể đạt được những mục đích đề ra trong quá trình hoạt động chung của con người ở khắp mọi nơi, mọi tế bào lớn, nhỏ của xã hội.
Theo nghĩa này, quản lý xã hội là một khái niệm rộng bao hàm quản lý các công việc nhà nước và quản lý các công việc của xã hội. Quản lý các công việc của xã hội được thực hiện bởi tất cả các tổ chức xã hội, các cơ quan xã hội, gia đình, tổ chức tư nhân, v. và cơ sở của nó là quyền lực xã hội. Trong khi đó, quản lý các công việc của nhà nước ( hay còn 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com gọi là “QLNN” theo nghĩa rộng”) được thực hiện chủ yếu bởi các cơ quan nhà nước và dựa trên cơ sở quyền lực nhà nước, có nghĩa là được ghi nhận, củng cố bằng pháp luật và được đảm bảo thực hiện bằng sự cưỡng chế của nhà nước.
QLNN chỉ xuất hiện cùng với sự ra đời của nhà nước trong lịch sử nhằm bảo vệ và duy trì quyền lực của giai cấp thống trị trong xã hội. Tuy nhiên, QLNN không chỉ được thực hiện bởi một chủ thể duy nhất là nhà nước, mà nó còn được tiến hành bởi nhiều chủ thể khác, chẳng hạn như khi nhân dân trực tiếp thực hiện bằng hình thức bỏ phiếu toàn dân, hoặc do các tổ chức, cơ quan xã hội thực hiện khi được nhà nước giao quyền thực hiện chức năng nhà nước. Theo nghĩa hẹp, QLNN là hoạt động chấp hành và điều hành của nhà nước (hay còn gọi là hoạt động quản lý hành chính nhà nước), là một trong bốn loại hoạt động cơ bản của nhà nước. Đó là những hoạt động chủ yếu do hệ thống các cơ quan nhà nước, mà đứng đầu là Chính phủ thực hiện.
Tính chất chấp hành thể hiện ở mục đích QLNN là đảm bảo thực hiện trên thực tế các văn bản pháp luật của các cơ quan quyền lực nhà nước. Mọi hoạt động quản lý hành chính nhà nước đều được tiến hành trên cơ sở pháp luật và để thực hiện pháp luật. Tính chất điều hành của quản lý hành chính nhà nước thể hiện ở chỗ để đảm bảo cho các văn bản pháp luật của các cơ quan quyền lực nhà nước được thực hiện trên thực tế, các chủ thể của quản lý hành chính nhà nước phải tiến hành hoạt động tổ chức và chỉ đạo trực tiếp đối với các đối tượng quản lý thuộc quyền. Đặc trưng của hoạt động điều hành là ra văn bản dưới luật mang tính chất pháp lý (hay còn gọi là hoạt động lập quy).
Hoạt động chấp hành đồng thời bao hàm sự điều hành, bởi trong đa số trường hợp, thiếu hoạt động điều hành thì không thể chấp hành pháp luật một cách nghiêm chỉnh được. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nghiên cứu các tài liệu hiện hành cho thấy, so với các dạng quản lý xã hội khác, hoạt động QLNN có những đặc điểm khác biệt sau đây: Thứ nhất, QLNN mang tính quyền lực đặc biệt, tính tổ chức cao và tính mệnh lệnh đơn phương của Nhà nước. QLNN được thiết lập trên cơ sở mối quan hệ “quyền uy” và “sự phục tùng”. Quyền lực nhà nước được ghi nhận, củng cố bằng pháp luật và đảm bảo thực hiện bằng các biện pháp cưỡng chế của nhà nước.
Thứ hai, QLNN là hoạt động, tác động mang tính tổ chức và điều chỉnh. Tổ chức ở đây được hiểu như là một khoa học về sự thiết lập những mối quan hệ giữa con người với con người để thực hiện quá trình quản lý xã hội. Tính điều chỉnh là sự tác động của nhà nước trên cơ sở pháp luật và bằng các quyết định quản lý cụ thể nhằm tạo sự cân bằng, cân đối các mặt hoạt động của các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con người. Thứ ba, QLNN là hoạt động mang tính kế hoạch, tính khoa học, do đó một mặt công tác QLNN phải có chiến lược, chương trình, kế hoạch, có các chỉ tiêu khả thi và các biện pháp tổ chức hữu hiệu.
Mặt khác, do đối tượng quản lý, môi trường pháp lý. luôn có sự vận động, biến đổi nên QLNN phải có sự linh hoạt, sáng tạo, ứng biến kịp thời khi hoàn cảnh thay đổi, tránh gò bó, cứng nhắc nhằm đạt được hiệu quả cao nhất trong việc thực hiện các mục tiêu quản lý đã được trù liệu từ trước. Thứ tư, QLNN bao gồm những tác động mang tính liên tục lên các quá trình xã hội, không có sự gián đoạn, ngắt quãng, bởi lẽ ngay chính đối tượng quản lý cũng luôn nằm trong trạng thái vận động thường xuyên, không ngừng. Đặc trưng này cho thấy lối làm việc theo “phong trào” hay theo các “chiến dịch” rầm rộ có tính chất ngắn hạn không thể đáp ứng được yêu cầu của hoạt động QLNN.
Chỉ có sự tác động mang tính nối tiếp mới thúc đẩy sự phát triển 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com của các quá trình xã hội sao cho phù hợp với tính chất, mức độ cũng như đòi hỏi khách quan do cuộc sống đặt ra. Qua những phân tích trên, có thể nói QLNN (hiểu theo nghĩa hẹp) là hoạt động chấp hành và điều hành của nhà nước, là một loại hoạt động cơ bản của nhà nước, do các cơ quan hành chính nhà nước và bộ máy trực thuộc thực hiện, trong một số trường hợp nhất định có thể được thực hiện bởi các chủ thể khác khi được Nhà nước trao quyền. Đó là sự tác động có tổ chức và điều chỉnh bằng pháp luật của các cơ quan nhà nước đối với các quá trình xã hội, các hành vi hoạt động của con người để duy trì, phát triển các mối quan hệ cũng như trật tự pháp luật nhằm thực hiện các chức năng và nhiệm vụ của Nhà nước.2 Khái niệm QLNN bằng pháp luật QLNN bằng pháp luật đối với mọi mặt của đời sống xã hội được hiểu là sự tác động của chủ thể quản lý (Nhà nước) lên đối tượng quản lý (các quá trình xã hội, các hành vi của con người) nhằm đạt mục tiêu của quản lý thông qua hệ thống pháp luật do Nhà nước ban hành và đảm bảo thực hiện trong cuộc sống. Pháp luật có vị trí đặc biệt quan trọng trong QLNN.
Mặc dù Nhà nước thực hiện các chức năng và nhiệm vụ quản lý của mình thông qua nhiều phương tiện, công cụ quản lý khác nhau, nhưng trong đó pháp luật luôn là công cụ quan trọng nhất, có ý nghĩa quyết định đối với hiệu lực, hiệu quả của hoạt động QLNN. Ngay từ thời cổ đại, các nhà tư tưởng lớn của thế giới, ở phương Đông cũng như phương Tây, đã nhận thức được vai trò to lớn của pháp luật trong việc cai trị đất nước. Chẳng hạn, ở Trung Hoa thời cổ đại, Hàn Phi Tử, đại diện tiêu biểu cho trường phái Pháp gia đã đề cao pháp luật, coi đó là một tiêu 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.