Chương 1: Tổng quan về tăng cường khai thác dịch vụ cảng biển của doanh nghiệp cảng. Chương 2: Phân tích thực trạng tăng cường khai thác dịch vụ cảng biển Vũng Áng của Công ty cổ phần cảng Vũng Áng Việt - Lào (VLP) giai đoạn 2010 - 2014. Chương 3: Một số giải pháp nhằm tăng cường khai thác dịch vụ cảng biển Vũng Áng tại Công ty cổ phần cảng Vũng Áng Việt Lào (VLP). 4 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ TĂNG CƢỜNG KHAI THÁC DỊCH VỤ CẢNG BIỂN CỦA DOANH NGHIỆP CẢNG 1.
Cảng biển và dịch vụ cảng biển 1. Khái niệm, chức năng và vai trò của cảng biển a) Khái niệm cảng biển Theo quan điểm hiện đại thì cảng biển được xem như là nơi thu hút các hoạt động kinh tế, là điểm đầu mối của hoạt động vận tải. Theo quan điểm này thì cảng là khu vực tiếp nối giữa đất liền và biển, được phát triển thành một trung tâm công nghiệp và logistics, đóng vai trò quan trọng trong mạng lưới công nghiệp và logistics toàn cầu. Cảng biển là khu vực bao gồm vùng đất cảng và vùng nước cảng, được xây dựng kết cấu hạ tầng và lắp đặt trang thiết bị cho tàu biển ra, vào hoạt động để bốc dỡ hàng hóa, đón trả khách và thực hiện các dịch vụ khác.
Cảng biển có một hoặc nhiều bến cảng. Bến cảng có một hoặc nhiều cầu cảng. Bến cảng bao gồm cầu cảng, kho, bãi, nhà xưởng, trụ sở, cơ sở dịch vụ, hệ thống giao thông, thông tin liên lạc, điện, nước, luồng vào bến cảng và các công trình phụ trợ khác. b) Chức năng của cảng biển - Chức năng vận tải: Chức năng này thể hiện sự dịch chuyển hàng hóa với cự li gần bằng các trang thiết bị xếp dỡ và vận chuyển của cảng.
Đây là chức năng rất cơ bản, là hoạt động chính của cảng. - Chức năng thương mại: Cảng biển là cửa ngõ cho thương mại hàng hóa giữa các nước bằng đường biển. 5 - Chức năng công nghiệp: Sản phẩm thô được nhập về bằng đường biển, được chế biến tại các KCN tại cảng tạo ra thành phẩm, rồi được tiếp tục xuất đi các nước đã mang lại sự tiếp kiệm rất đáng kể chi phí vận chuyển đầu vào và đầu ra của sản phẩm. - Chức năng phát triển thành phố và đô thị: Việc hình thành cảng biển sẽ thu hút một lực lượng lao động lớn, tạo thu nhập cho những người dân trong thành phố cảng, các khu vực lân cận cảng có thể diễn ra những hoạt động thương mại, công nghiệp và dịch vụ, từ đó thúc đẩy sự phát triển của đô thị.
Theo Bộ luật Hàng hải Việt Nam số 40/2005/QH11, ngày 16/06/2005, Cảng biển có chức năng sau: + Bảo đảm an toàn cho tàu biển ra, vào hoạt động. + Cung cấp phương tiện và thiết bị cần thiết cho tàu biển neo đậu, bốc dỡ hàng hoá và đón trả hành khách. + Cung cấp dịch vụ vận chuyển, bốc dỡ, lưu kho bãi, bảo quản hàng hoá. + Để tàu biển và các phương tiện thuỷ khác trú ẩn, sửa chữa, bảo dưỡng hoặc thực hiện những dịch vụ cần thiết trong trường hợp khẩn cấp.
+ Cung cấp các dịch vụ khác cho tàu biển, người và hàng hoá. c) Vai trò của cảng biển - Tạo nguồn thu, đóng góp cho ngân sách nhà nước: Với các hoạt động dịch vụ cho tàu và hàng đi và đến, cảng có các nguồn thu đảm bảo duy trì hoạt động và phát triển cảng nhằm góp phần thúc đẩy kinh tế quốc gia và địa phương phát triển. - Thúc đẩy thương mại quốc tế: Sự phát triển của cảng sẽ đáp ứng nhu cầu thương mại hàng hóa trong phạm vi khu vực cũng như trên toàn thế giới, thúc đẩy hoạt động XNK, kinh tế phát triển, đẩy nhanh quá trình hội nhập kinh tế quốc tế. - Tăng cường phát triển kinh tế quốc gia và địa phương: Với các quốc gia có cảng biển phát triển, đặc biệt tại địa phương có cảng, được xem như một sự kiện quan trọng cho sự hình thành và phát triển các khu kinh tế, khu công nghiệp, công nghiệp khai thác, công nghiệp đóng tàu.
tạo ra nhiều công ăn việc làm góp phần phục vụ kinh tế địa phương phát triển. Phân loại cảng biển a) Theo chức năng của cảng: Thường có thể phân thành 2 loại - Cảng tổng hợp: Là các cảng thương mại, giao nhận nhiều hàng hóa. Cảng tổng hợp bao gồm 2 loại: Cảng tổng hợp quốc gia; Cảng tổng hợp của các địa phương, các ngành. - Cảng chuyên dùng: Là các cảng giao nhận một loại hàng hóa hoặc chỉ phục vụ riêng cho một đối tượng.
Cảng chuyên dùng gồm 3 loại: + Cảng chuyên dùng cho hàng rời: Xi măng, than, quặng, lương thực. + Cảng chuyên dùng cho hàng lỏng: Như xăng dầu, hóa chất lỏng. + Cảng chuyên dùng cho riêng một nhà máy hoặc KCN, KCX. b) Theo phƣơng thức quản lý và sở hữu: Thường phân thành 3 loại - Cảng chủ nhân: Là loại cảng do chủ sở hữu đầu tư xây dựng, bảo dưỡng và cho tổ chức, cá nhân thuê khai thác.
- Cảng công cộng: Là loại cảng do chủ sở hữu đầu tư xây dựng và bảo dưỡng toàn bộ các hạng mục công trình và cơ sở hạ tầng của cảng biển. Đồng thời chủ sở hữu là người trực tiếp khai thác. - Cảng dịch vụ: Là cảng do chủ sở hữu đầu tư xây dựng, bảo dưỡng và khai thác trên cơ sở hạ tầng cũng như mọi phương tiện, thiết bị của cảng. c) Theo phạm vi phục vụ: Cảng biển được phân thành 2 loại là cảng nội địa và cảng quốc tế.
d) Theo lƣợng hàng hóa của cảng, có các loại cảng sau đây: - Cảng cấp I (Khi H > 25m): Là cảng đặc biệt quan trọng, có quy mô lớn - Cảng cấp II (Khi 25m ≥ H > 20m): Là cảng có quy mô vừa ở địa phương - Cảng cấp III (Khi 20m ≥ H > 10m): Là cảng biển có quy mô nhỏ phục vụ cho hoạt động của doanh nghiệp. - Cảng cấp IV (Khi H < 10m): Cảng rất nhỏ (H: Là chiều cao bến) 1. Dịch vụ cảng biển 1. Khái niệm dịch vụ cảng biển 7 Theo quan điểm truyền thống, dịch vụ chính của cảng là xếp dỡ hàng hóa.
Hiện nay, các lĩnh vực kinh doanh của cảng được mở rộng, ngoài việc xếp dỡ hàng hóa cảng còn thay mặt chủ tàu, chủ hàng làm nhiều dịch vụ khác liên quan đến hàng hóa như phân phối và giám sát việc vận chuyển hàng hóa đến tận tay người tiêu dùng cuối cùng - trở thành trung tâm logistics. Trên thế giới và ngay cả ở Việt Nam chưa đưa ra một khái niệm chung nào về dịch vụ cảng biển. Do đặc điểm chung của loại hình dịch vụ cũng như tính đa dạng, phức tạp của các loại hình dịch vụ nói chung và dịch vụ cảng biển nói riêng, cộng với cách giải thích khác nhau giữa các quốc gia nên việc đưa ra định nghĩa chung nhất cho loại hình dịch vụ này càng khó khăn. Tuy nhiên, khái niệm phổ biến hiện nay ở Việt Nam và nhiều quốc gia cho rằng: Dịch vụ cảng biển là một trong những dịch vụ kinh tế đối ngoại, nó không chỉ là dịch vụ hàng hải mà còn bao gồm các dịch vụ khác.
Có thể tóm tắt "Dịch vụ cảng biển là những dịch vụ phục vụ cho vận tải biển", nó bao gồm các hoạt động kinh doanh khai thác cảng và các dịch vụ hàng hải. Đặc điểm của dịch vụ cảng biển Dịch vụ cảng biển là một ngành dịch vụ nên mang đầy đủ đặc điểm chung của dịch vụ, đó là: - Dịch vụ mang tính vô hình: Tính vô hình của dịch vụ thể hiện ở chỗ "Là những thứ khi đem bán không thể rơi vào chân bạn". Quá trình sản xuất hàng hóa tạo ra những sản phẩm hữu hình có tính chất cơ, lý, hóa học. nhất định, có tiêu chuẩn về kỹ thuật cụ thể và do đó có thể sản xuất theo tiêu chuẩn hóa.
Khác với hàng hóa, sản phẩm dịch vụ không tồn tại dưới dạng vật chất bằng những vật phẩm cụ thể, không nhìn thấy được và do đó không thể xác định chất lượng dịch vụ trực tiếp bằng những chỉ tiêu được lượng hóa. - Quá trình sản xuất (cung ứng) dịch vụ và tiêu dùng dịch vụ xảy ra đồng thời: Trong nền kinh tế hàng hóa, sản xuất hàng hóa tách khỏi lưu thông và tiêu dùng. Do đó, hàng hóa có thể lưu kho để dự trữ, có thể vận chuyển đi nơi khác theo nhu cầu của thị trường. Khác với hàng hóa, quá trình cung ứng dịch vụ gắn liền với 8 tiêu dùng dịch vụ.
Ví dụ: Với dịch vụ tư vấn đầu tư, khi chuyên gia về đầu tư tư vấn cho khách hàng cũng là lúc khách hàng tiếp nhận và tiêu dùng xong dịch vụ tư vấn do người chuyên gia này cung ứng. - Không thể lưu trữ được dịch vụ: Sự khác biệt này là do sản xuất và tiêu dùng dịch vụ diễn ra đồng thời nên không thể sản xuất dịch vụ hàng loạt và lưu trữ trong kho sau đó mới tiêu dùng. Ngoài ra, theo đúc kết của các nhà kinh tế, dịch vụ cảng biển còn có các đặc điểm riêng như sau: - Không đòi hỏi nhiều vốn; Có tốc độ vòng quay vốn nhanh; Có tỷ suất lợi nhuận cao. Các loại dịch vụ cảng biển a) Căn cứ vào đối tƣợng phục vụ: Dịch vụ cảng biển có thể chia thành các loại sau: Các dịch vụ cảng biển liên quan đến tàu: - Dịch vụ đại lý tàu biển - Dịch vụ cung ứng tàu biển - Dịch vụ sữa chữa tàu biển - Dịch vụ lai dắt tàu biển - Dịch vụ vệ sinh tàu biển Các dịch vụ cảng biển liên quan đến hàng hóa: - Dịch vụ kiểm đếm hàng hóa - Dịch vụ bốc dỡ hàng hóa tại cảng biển - Dịch vụ kinh doanh kho bãi phục vụ hàng hóa XNK - Dịch vụ giao nhận hàng lẽ - Dịch vụ lưu kho hàng hóa - Dịch vụ khai báo Hải quan Các dịch vụ tổng hợp: 9 - Dịch vụ đại lý hàng hải - Dịch vụ môi giới hàng hải - Dịch vụ kinh doanh vận tải không tàu b) Căn cứ vào tính chất dịch vụ: Có các loại dịch vụ cảng biển sau: Các dịch vụ cảng biển mang tính trực tiếp: - Dịch vụ cung ứng tàu biển - Dịch vụ sữa chữa tàu biển - Dịch vụ lai dắt tàu biển - Dịch vụ vệ sinh tàu biển - Dịch vụ kiểm đếm hàng hóa - Dịch vụ bốc dỡ hàng hóa tại cảng biển - Dịch vụ lưu kho hàng hóa - Dịch vụ kinh doanh kho bãi phục vụ hàng hóa XNK.