CHƯƠNG 1 NHỮNG VAN DE CƠ BAN VE HUY ĐỘNG TIEN GUI DAN CU CUA NGAN HANG THUONG MAI 1. Téng quan về ngân hàng thương mại 1. Khái niệm ngân hàng thương mai Ngân hàng thương mại (NHTM) là loại hình ngân hàng xuất hiện đầu tiên và phổ biến nhất hiện nay. Song hành với sự phát triển của nền kinh tế, ngân hang thương mại có thê coi là một trong những trụ cột quan trọng.
Ngân hàng thương mại thực hiện hoạt động kinh doanh tiền tệ và dịch vụ ngân hàng, điển hình như nhận tiên gửi rôi sau đó cho vay lại khoản tiên này. Khái niệm NHTM được định nghĩa theo nhiều cách khác nhau tuỳ thuộc vào từng quốc gia trên thế giới. Có thé dua ra một số ví dụ như: Ở Mỹ: “Ngân hàng thương mại là công ty kinh doanh tiền tệ, chuyên cung cấp dịch vụ tài chính và hoạt động trong ngành công nghiệp dịch vụ tài chính”. Tại Pháp: “Ngân hàng thương mại là những xí nghiệp hay cơ sở mà nghề nghiệp thường xuyên là nhận tiền bạc của công chúng dưới hình thức kí thác, hoặc dưới các hình thức khác và sử dụng tài nguyên đó cho chính họ trong các nghiệp vụ về chiét khâu, tin dụng và tài chính”.
Tại Việt Nam, Luật các tổ chức tín dụng đã quy định rõ khái niệm này như sau: “Ngân hàng thương mại là các tổ chức kinh doanh tiền tệ mà hoạt động chủ yếu và thường xuyên là nhận tiền gửi của khách hàng với trách nhiệm hoàn trả và sử dụng số tiền đó để cho vay và thực hiện nghiệp vụ chiết khấu và làm phương tiện thanh toán”. Với đặc thù là ngân hàng kinh doanh tiền tệ nên ngân hàng thương mại phải hoạt động dưới sự giám sát chặt chẽ của ngân hang trung ương (NHTW) cũng như Chính phủ. Vai trò của ngân hàng thương mại Thông qua các loại hình sản phẩm, dịch vụ mà NHTM cung cấp, NHTM khẳng định vai trò quan trọng của mình trong nền kinh tế mỗi quốc gia. Đã có nhiều nghiên cứu được thực hiện chỉ ra vai trò thiết yếu của hệ thống các ngân hàng.
Dù vậy vai trò quan trọng như thế nào còn phụ thuộc vào sự quản lý của từng quốc gia đối với hệ thống NHTM. Hệ thống ngân hàng đối với hầu hết các cá nhân cũng như DN chính là một trong những nguồn huy động vốn dôi dào, hiệu qua. Hơn nữa việc phân bổ vốn qua các ngân hàng (dưới hình thức tín dụng) luôn gắn kết với chính sách, hoạt động giám sát và quản lý tại các NHTM. Điều này đã góp phần nâng cao hiệu quả huy động và sử dụng vôn của nên kinh tê.
“Các khoản tín dụng của ngân hàng cho Chính phủ là nguồn tài chính quan trọng dé đầu tư phát triển. Ngân hàng thực hiện các chính sách kinh tế, đặc biệt là chính sách tiền tệ, vì vậy là công cụ quan trọng trong chính sách kinh tế của Chính phủ nhằm phát triển kinh tế bền vững”. Ngân hàng đóng vai trò là nhân tô giúp gia tăng và phát triển hoạt động sản xuất và tiêu đùng, nhờ vào các sản phẩm tín dụng cấp ra ngoài nền kinh tế cho các đối tượng chủ thé như hộ gia đình, cá nhân, hay các tổ chức doanh nghiệp. NHTM bảo đảm sự an toàn cho các quỹ tiền tệ, thanh toán thông suốt, đây mạnh và nâng cao tiết kiệm chi phí của toàn xã hội.
Các hoạt động cơ bản của ngân hàng thương mại 1. Hoạt động huy động vốn Với bản chất “đi vay dé cho vay”, huy động vốn là hoạt động cốt lõi đối với các NHTM. Nguồn vốn vay được các ngân hàng thương mại huy động từ nhiều đối tượng cũng như các hình thức huy động vốn khác nhau: - Tiền gửi tiết kiệm (TGTK) của cá nhân và tiền gửi có kì hạn của tổ chức Trong bat kì nền kinh tế nào, NHTM hầu hết đều là tô chức tín dụng (TCTD) thu hút tiền gửi tiết kiệm lớn nhất. Kinh tế phát triển, việc để quá nhiều tiền mặt ngoài lưu thông ân chứa nhiều rủi ro, ảnh hưởng xấu đến nền kinh tế.
Do đó nhu cầu gửi tiền của các cá nhân và tô chức ngày càng nhiều. Các NHTM chính là lựa chọn không chỉ an toàn mà còn mang lại lợi nhuận cho họ. Ngân hàng nhận tiền gửi của các cá nhân, hộ gia đình và doanh nghiệp,. với trách nhiệm giữ tiền hộ và sẽ hoàn trả cả gốc lẫn lãi đúng hạn.
- Cung cấp tài khoản giao dịch, thực hiện uỷ thác NHTM luôn khuyến khích khách hàng mở tài khoản giao dịch ở ngân hàng mình. Khi đó đối với khoản tiền khách hàng gửi vào, ngân hàng không những làm nhiệm vụ giữ hộ mà còn thực hiện các nghiệp vụ kinh tế khác tuy theo yêu cầu của khách hàng như thu hộ, chi hộ, chuyên tiền,. Việc thanh toán qua ngân hàng ngày càng hoàn thiện và tiện ích hơn phủ hợp với sự phát triển của khoa học công nghệ. Sự an toàn, tiết kiệm chỉ phí, nhân lực và thời gian của hoạt động này tác động một phần giúp rút ngắn thời gian, nâng cao thu nhập cho khách hàng.
Hoạt động cho vay - Cho vay thương mại Cho vay thương mai là hình thức các NHTM cho khách hàng vay với thời hạn ngắn, tài trợ cho tài sản lưu động của DN (phô biến là đưới 12 tháng). Ngay ở thời kỳ đầu, các ngân hàng đã chiết khấu thương phiếu mà thực tế là cho vay đối với những người bán (người bán chuyển các khoản phải thu cho ngân hàng dé lấy tiền trước). Sau đó ngân hàng mở rộng cho vay trực tiếp đối với các khách hàng (là người mua), giúp họ có vốn để mua hàng dự trữ nhằm mở rộng sản xuất kinh doanh. - Tài trợ dự án Ngày nay các NHTM hỗ trợ hoạt động của các DN bằng việc cho vay dé mua tài sản cô định, tài trợ cho xây dựng các công trình, nâng cao chất lượng cơ sở hạ tầng.
Một số NHTM còn cho vay để DN rót vốn đầu tư vào bất động sản, phát triển các khu công nghệ cao. - Cho vay tiêu dùng Ban đầu, các NHTM thường e dè với các khoản cho vay tiêu dùng vì cho rằng chúng không có tính an toàn, rủi ro thường trực khá cao. Sau này, khi đời sống của người dân được nâng cao, thu nhập cũng ngày càng được cải thiện, NHTM nhận ra được tiềm lực của đối tượng khách hàng này và bắt đầu tập trung mở rộng các dịch vụ đối với cho vay tiêu dùng, coi đó là loại hình tín dụng có kha năng đem lại lợi nhuận cao. - Bảo lãnh Bảo lãnh được coi là một cam kết của NHTM với người thụ hưởng nó.
Khi khách hàng của NHTM không hoàn thành được nghĩa vụ tài chính hay thực hiện không day đủ thì NHTM sẽ đứng ra thực hiện nó. Sở di NHTM có thé bảo lãnh vì năng lực tài chính của ngân hàng rất lớn so với một khách hàng, đồng thời NHTM cũng nắm giữ tiền gửi của khách hàng. Hiện nay, bảo lãnh là một dịch vụ ngày càng được chú trọng và tăng trưởng nhanh chóng. - Cho thuê tài chính Cho thuê tài chính là nghiệp vụ NHTM mua trang thiết bị và cho khách hàng thuê với một khoảng thời gian đáp ứng điều kiện chi phí của việc mua thiết bị được bu đắp bởi tiền thuế thu được và sinh ra lãi cho NHTM.
Thiết bị thuê cũng có thé được khách hàng mua lại. Hoạt động này được xếp vào tín dụng trung — dài hạn và thường được thực hiện bởi bộ phận cho thuê riêng hoặc công ty cho thuê dưới sự giám sát của ngân hàng. Một số hoạt động khác - Mua bán ngoại tệ Là một tô chức tài chính, hoạt động có thé được xếp vào những dịch vụ đầu tiên của NHTM là mua bán ngoại tệ. NHTM kinh doanh tiền tệ bằng cách mua bán ngoại tệ cho khách hàng rồi nhận lãi từ sự chênh lệch giữa giá mua và giá bán.
Trong nền kinh tế mở hiện nay, việc giao thương giữa các quốc gia ngày càng phát triển, nhu cầu trao đổi ngoại tệ ngày càng cao nên hoạt động này đem lại một nguồn lợi nhuận không nhỏ cho ngân hàng. - Bảo quản tài sản hộ Đời sống được nâng cao, thu nhập của người dân dần 6n định và tích luỹ cho mình nhiều tài sản. Việc giữ tiền mặt hay vàng, các loại giấy tờ có giá và các tài sản khác tại nhà rất nguy hiểm, tiềm ẩn rủi ro lớn như mắt trộm hoặc rủi ro hoa hoạn, thiên tai,. Do đó, nhiều người có nhu cầu cất giữ những tài sản này tại ngân hàng.
NHTM sẽ bảo quan chúng trong két, dam bảo an toàn, bí mật. - Quản lý ngân quỹ “Các ngân hàng mở tài khoản và giữ tiền của phần lớn các doanh nghiệp và cá nhân. Nhờ đó, ngân hàng thường có mối liên hệ chặt chẽ với nhiều khách hàng. Do có kinh nghiệm trong quản lý ngân quỹ và khả năng trong việc thu ngân, nhiều ngân hàng đã cung cấp cho khách dịch vụ quản lý ngân quỹ, quản lý việc thu chỉ cho khách hàng và tiến hành đầu tư phan thang dư tiền mặt tạm thời vào các chứng khoán sinh lợi và tín dụng ngắn hạn cho đến khi khách hàng cần tiền mặt để thanh toán.
Quản lý ngân quỹ gắn với tiền gửi của doanh nghiệp và cá nhân, giúp giảm thời gian và chi phí của khách hàng, tăng thu nhập cho khách hàng từ kinh doanh ngân quỹ, đảm bảo ngân quỹ tối ưu.” - Cung cap các dich vụ bảo hiém Hiện nay NHTM cung cấp cho khách hàng các gói sản phâm bảo hiểm (BH) rất đa dạng, có thé ké ra một số dịch vụ tiêu biểu như: BH tài sản, BH tín dụng,. Hoạt động này được NHTM thực hiện qua bên thứ ba là công ty BH con của ngân hàng hoặc tiến hành liên kết với công ty BH độc lập. NHTM cũng có các dịch vụ gửi tiền tiết kiệm gắn với BH như tiết kiệm an sinh, tiết kiệm hoc đường. NHTM bán bảo hiểm cho khách hang dé đảm bảo nghĩa vụ hoàn trả nếu xảy ra rủi ro khách hang tử vong, tàn phé,.
không đủ khả năng thanh toán. - Cung cấp dịch vụ ủy thác tư vấn “Do hoạt động trong lĩnh vực tài chính các ngân hàng có rất nhiều chuyên gia về quản lý tài chính. Vì vậy, nhiều cá nhân và doanh nghiệp đã nhờ ngân hàng quản lý tài sản và quản lý hoạt động tài chính hộ. Dịch vụ uỷ thác bao gồm uỷ thác vay hộ, uỷ thác cho vay hộ, uỷ thác phát hành, uỷ thác đầu tư.