phần mở đầu và kết luận, nội dụng chính của luận văn đƣợc kết cấu thành 3 chƣơng: CHƢƠNG 1: Lý luận chung về hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. CHƢƠNG 2: Thực trạng về hiệu quả sản xuất kinh doanh tại công ty cổ phần Than Núi Béo. CHƢƠNG 3: Một số quan điểm, giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh tại công ty cổ phần Than Núi Béo trong thời gian tới. -5- z CHƢƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ HIỆU QUẢ KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP 1.
HIỆU QUẢ KINH DOANH 1. Khái niệm hiệu quả kinh doanh Phạm trù hiệu quả và hiệu quả kinh doanh đƣợc sử dụng khá phổ biến trong hoạt động sản xuất kinh doanh và trong đời sống. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều quan niệm, ý kiến khác nhau về vấn đề này. Trƣớc hết cần xem xét về khái niệm hiệu quả, kinh doanh và doanh nghiệp.
Theo đại từ điển tiếng việt thì “Hiệu quả là kết quả đích thực”. Khái niệm này đã không phân biệt rõ hiệu quả và kết quả, dƣờng nhƣ đã đồng nhất hai khái niệm kết quả và hiệu quả với nhau [15]. Kinh doanh đƣợc hiểu là việc thực hiện một, một số hoặc tất cả các công đoạn của quá trình đầu tƣ, từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm hoặc thực hiện dịch vụ trên thị trƣờng nhằm mục đích kiếm lời. Thuật ngữ doanh nghiệp là một phạm trù rất rộng.
Tất cả các đơn vị kinh doanh cho dù chỉ là một ngƣời hay cả một tổ chức đa quốc gia khi có hoạt động bán hàng hoá hay dịch vụ đều đƣợc coi là doanh nghiệp. Nhƣ vậy từ định nghĩa trên doanh nghiệp đƣợc gọi bằng nhiều thuật ngữ khác nhau và đƣợc sử dụng rộng rãi nhƣ: hộ sản xuất hoặc hộ kinh doanh, cửa hàng, nhà máy, xí nghiệp, hãng tập đoàn…Một doanh nghiệp có thể thực hiện một, một số hoặc toàn bộ các công đoạn của quá trình đầu tƣ từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm hoặc thực hiện dịch vụ trên thị trƣờng. Điều đó tuỳ thuộc vào chức năng của doanh nghiệp. Tuy nhiên trong nền kinh tế thị trƣờng rất nhiều doanh nghiệp thực hiện trọn vẹn cả quá trình đầu tƣ nhằm kiếm đƣợc lợi nhuận cao hơn, chẳng hạn nhƣ các doanh nghiệp thƣơng mại cũng sản xuất hàng hoá sau đó bán ra thị trƣờng.
-6- z Khái niệm hiệu quả kinh doanh Có nhiều ý kiến khác nhau về vấn đề hiệu quả kinh doanh. Điều này là do điều kiện lịch sử và góc độ nghiên cứu khác nhau về vấn đề này. Nhà kinh tế học ngƣời Anh, Adam Smith cho rằng: “Hiệu quả là kết quả đạt đƣợc trong kinh tế, là doanh thu tiêu thụ hàng hoá. “Nhà kinh tế học Pháp Ogiephi cũng quan niệm nhƣ vậy.
Ở đây hiệu quả đồng nhất với chỉ tiêu phản ánh kết quả hoạt động của sản xuất kinh doanh. Rõ ràng quan niệm này không giải thích kết quả sản xuất kinh doanh vì rằng doanh thu có thể tăng do tăng chi phí, mở rộng sử dụng các nguồn lực sản xuất. Nếu cùng một kết quả có hai mức chi phí khác nhau thì theo quan niệm này chúng có cùng hiệu quả. Quan niệm thứ hai cho rằng: “Hiệu quả sản xuất diễn ra khi xã hội không thể tăng sản lƣợng một loại hàng hoá mà không cần giảm sản lƣợng một loại hàng hoá khác.
Một nền kinh tế có hiệu quả nằm trên giới hạn khả năng sản xuất của nó”- Quan điểm kinh tế học-. Thực chất của quan điểm này đã đề cập đến khía cạnh phân bổ có hiệu quả các nguồn lực của nền sản xuất xã hội. Trên phƣơng diện này, rõ ràng phân bổ các nguồn lực của nền kinh tế sao cho đạt đƣợc việc sử dụng mọi nguồn lực sản xuất trên đƣờng giới hạn khả năng sản xuất sẽ làm cho nền kinh tế có hiệu quả và có thể bổ sung thêm rằng quan niệm này đã đƣa ra hiệu quả cao nhất mà mỗi nền kinh tế có thể đạt đƣợc, không thể có mức nào cao hơn. Quan niệm thứ ba: “Hiệu quả kinh tế là quan hệ tỷ lệ giữa phần tăng thêm của kết quả và phần tăng thêm của chi phí”.
Quan niệm này đã biểu hiện đƣợc quan hệ so sánh tƣơng đối giữa kết quả đạt đƣợc và chi phí tiêu hao. Nhƣng quan niệm này chỉ đề cập đến hiệu quả kinh tế của phần tăng thêm chứ không phải của toàn bộ phần tham gia vào quá trình sản xuất. Hơn nữa xét trên quan niệm của triết học Mác- Lênin thì sự vật hiện tƣợng đều có mối quan hệ ràng buộc hữu cơ tác động qua lại lẫn nhau chứ không tồn tại một cách riêng lẻ. Quan niệm thứ tƣ: “Hiệu quả kinh doanh đƣợc đo bằng hiệu số kết quả và chi phí bỏ ra để đạt đƣợc kết quả đó”.
Ƣu điểm của quan niệm này là phản ánh đƣợc mối quan hệ bản chất của hiệu quả kinh tế. Nó đã gắn đƣợc -7- z kết quả với toàn bộ chi phí, coi hiệu quả kinh doanh là sự phản ánh trình độ sử dụng các yếu tố. Tuy nhiên quan niệm này chƣa biểu hiện đƣợc tƣơng quan về lƣợng và chất, giữa kết quả và chi phí chƣa phản ánh đƣợc hết mức độ sử dụng các nguồn lực, chúng ta phải cố định một trong hai yếu tố hoặc kết quả đạt đƣợc hoặc chi phí bỏ ra nhƣng theo quan điểm của chủ nghĩa Mac- Lênin thì các yếu tố này luôn biến đổi và vận động. Một khái niệm hiện đại hơn đƣợc sử dụng là: “HQKD là một phạm trù kinh tế phản ánh trình độ khai thác sử dụng các nguồn lực của doanh nghiệp nhƣ vốn, lao động, cơ sở vật chất kỹ thuật… nhằm đạt đƣợc kết quả cao nhất với chi phí thấp nhất trong một quá trình kinh doanh nhất định” Tóm lại hiệu quả kinh doanh là một phạm trù kinh tế phản ánh trình độ sử dụng các nguồn nhân lực, vật lực, tài lực của doanh nghiệp để đạt được kết quả cao nhất trong quá trình kinh doanh với tổng chi phí thấp nhất.
Thông thƣờng hiện nay để đánh giá hiệu quả sản xuất kinh doanh ngƣời ta so sánh giữa chi phí đầu vào và kết quả nhận đƣợc ở đầu ra của một quá trình là hiệu quả của quá trình đó. Điều đó có nghĩa là để đạt đƣợc hiệu quả đầu ra, doanh nghiệp phải tốn một chi phí đầu vào nhƣ thế nào, sử dụng nguồn lực ra sao từ vốn, nhân sự, công nghệ để đạt đƣợc hiệu quả đó. KÕt qu¶ ®Çu ra HiÖu qu¶ kinh doanh (H) = Nguồn lực đầu vào Kết quả đầu ra trong kinh doanh đƣợc đo bằng các chỉ tiêu nhƣ giá trị tổng sản lƣợng, doanh thu thuần, lợi nhuận thuần… Còn nguồn lực đầu vào bao gồm lao động, đối tƣợng lao động, vốn .Cách đánh giá này phản ánh việc sử dụng một đơn vị nguồn lực tạo ra đƣợc bao nhiêu kết quả đầu ra. Khi H càng lớn chứng tỏ quá trình kinh doanh càng đạt hiệu quả.
Bản chất hiệu quả sản xuất kinh doanh. Hiệu quả kinh doanh là một phạm trù kinh tế phản ánh trình độ khai thác sử dụng các nguồn lực của doanh nghiệp nhƣ vốn, lao động, cơ sở vật -8- z chất kỹ thuật… nhằm đạt đƣợc kết quả cao nhất với chi phí thấp nhất trong một quá trình kinh doanh nhất định. Hiệu quả kinh doanh là một phạm trù kinh tế khi nó phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực, phản ánh chất lƣợng hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Vì thế nó đƣợc dùng làm tiêu chuẩn để đánh giá trình độ và chất lƣợng kinh doanh của các tổ chức kinh tế.
Hiệu quả kinh doanh là một phạm trù có tính mục tiêu, hệ thống và tổng thể khi nó xác định hiệu quả hoạt động của một doanh nghiệp, thƣờng phải tính toán một hệ thống gồm nhiều chỉ tiêu khác nhau, chi tiết hoá theo thời gian, không gian và theo mối liên hệ của các công đoạn trong quá trình sản xuất kinh doanh. Nhờ đó có thể phát hiện những khâu mạnh, yếu trong chuỗi các hoạt động của doanh nghiệp. Tuy nhiên, việc đánh giá chất lƣợng hoạt động kinh doanh bằng các chỉ tiêu hiệu quả phải xét đến việc thực hiện các mục tiêu sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Nếu không đạt đƣợc các mục tiêu kinh doanh thì hiệu quả hay năng suất dù có cao cũng trở thành vô nghĩa.
Vai trò của hiệu quả kinh doanh Kinh doanh cái gì? Kinh doanh nhƣ thế nào? Kinh doanh cho ai? Với chi phí bao nhiêu? Sẽ không thành vấn đề nếu nguồn lực là không hạn chế. Ngƣời ta có thể sử dụng nguyên vật liệu, lao động một cách khôn ngoan cũng chẳng sao…nếu nguồn lực là vô tận. Nhƣng thực tế nguồn lực là hữu hạn. Trong khi đó nhu cầu của con ngƣời là vô hạn: không có giới hạn ở sự phát triển các loại nhu cầu thì cũng không có giới hạn về sự thoả mãn, càng nhiều càng phong phú, càng có chất lƣợng cao càng tốt.
Do vậy, của cải khan hiếm lại càng khan hiếm theo cả nghĩa tuyệt đối và tƣơng đối của nó. Khan hiếm đòi hỏi con ngƣời phải nghĩ đến lựa chọn kinh tế, khan hiếm tăng nên dẫn đến vấn đề lựa chọn kinh tế tối ƣu ngày càng phải đặt ra nghiêm túc và gay gắt. Thực ra khan hiếm mới chỉ là điều kiện cần của sự lựa chọn kinh tế, nó bắt -9- z buộc con ngƣời phải lựa chọn kinh tế. Chúng ta thấy rằng khi dân cƣ còn ít mà của cải trên trái đất lại rất phong phú, chƣa bị cạn kiệt vì khai thác sử dụng thì loài ngƣời chỉ chú ý phát triển theo chiều rộng.
Điều kiện đủ cho sự lựa chọn kinh tế là cùng với sự phát triển của nhân loại thì càng ngày con ngƣời càng tìm ra nhiều phƣơng pháp khác nhau để kinh doanh, sản xuất. Vì vậy cho phép cùng với nguồn lực đầu vào nhất định ngƣời ta có thể làm đƣợc nhiều công việc khác nhau. Điều này cho phép các doanh nghiệp có khả năng lựa chọn kinh tế, lựa chọn kinh doanh tối ƣu. Sự lựa chọn này sẽ mang lại cho doanh nghiệp hiệu quả kinh doanh cao nhất, thu đƣợc nhiều lợi ích nhất.
Giai đoạn kinh tế phát triển theo chiều rộng kết thúc nhƣờng chỗ cho sự phát triển theo chiều sâu: sự phát triển kinh tế theo chiều sâu là nhờ vào sự nâng cao hiệu quả kinh doanh. Nhƣ vậy nâng cao hiệu quả kinh doanh là nâng cao khả năng sử dụng nguồn lực sẵn có trong sản xuất kinh doanh để đạt đƣợc sự lựa chọn tối ƣu. Trong điều kiện khan hiếm nguồn lực thì nâng cao hiệu quả kinh doanh là điều kiện không thể không đặt ra với bất kỳ hoạt động sản xuất kinh doanh nào.