CHƯƠNG 1. MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ĐÀO TẠO CHUYÊN MÔN CHO NHÂN LỰC NGÀNH NGÂN HÀNG 1. Khái quát chung về đào tạo chuyên môn cho nhân lực ngành ngân hàng 1. Khái niệm về đào tạo chuyên môn cho nhân lực ngành ngân hàng Đào tạo Theo Trần Kim Dung (2011), đào tạo nhân lực là quá trình trang bị kiến thức, kỹ năng, nhận thức cụ thể cho NLĐ, giúp họ có được năng lực cần thiết nhằm thực hiện hiệu quả mục tiêu của tổ chức.
Theo Nguyễn Vân Ðiềm và Nguyễn Ngọc Quân (2012), “đào tạo nhân lực là quá trình cung cấp kiến thức, kỹ năng, rèn luyện các phẩm chất nghề nghiệp cho nhân viên trong doanh nghiệp nhằm đáp ứng yêu cầu trong quá trình thực hiện công việc của họ ở cả hiện tại và tương lai. Đào tạo nhân lực đều nhằm tới mục đích là giúp cho nhân viên tiếp thu các kiến thức, học các kỹ năng mới và thay đổi các quan điểm hay hành vi, nâng cao hiệu suất làm việc của cả nhóm trong doanh nghiệp”. Điều 4 Quy chế Đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức, viên chức Ngân hàng Nhà nước được ban hành kèm theo Quyết định số 2613/QĐ-NHNN ngày 28/12/2018 đã định nghĩa: “Đào tạo là quá trình truyền thụ, tiếp nhận có hệ thống những tri thức, kỹ năng theo quy định của từng cấp học, bậc học, trình độ học vấn, gắn với việc cấp văn bằng được pháp luật Việt Nam công nhận”. Như vậy có thể hiểu, “Đào tạo nhân lực là những hoạt động giảng dạy và học tập giúp nhân viên có thêm kiến thức chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp, rèn luyện các phẩm chất đạo đức trong công việc để thực hiện nhiệm vụ hiệu quả hơn” 1.
Các hình thức đào tạo chuyên môn cho nhân lực ngành ngân hàng Đào tạo, bồi dưỡng cán bộ nhân viên được chia thành 04 loại chủ yếu như sau: - Đào tạo, bồi dưỡng mới: là việc tiến hành đào tạo chuyên môn cho những cá nhân chưa qua đào tạo với mục tiêu chính là giúp cho cán bộ nhân viên có trình độ chuyên môn kỹ thuật nhất định đáp ứng được yêu cầu công việc của tổ chức. - Đào tạo, bồi dưỡng lại: Là việc đào tạo chuyên môn cho cán bộ nhân viên đã qua đào tạo song chuyên môn không phù hợp với công việc đảm nhận để có thể đảm đương được công việc mới. - Đào tạo, bồi dưỡng bổ sung: Là việc đào tạo chuyên môn cho cán bộ nhân viên các kiến thức, kỹ năng cần thiết nhằm khắc phục sự thiếu hụt về kiến thức và kỹ năng, qua đó giúp họ hoàn thành tốt công việc được giao. 5 - Đào tạo, bồi dưỡng nâng cao: Là việc đào tạo chuyên môn nhằm giúp cho cán bộ nhân viên có kiến thức và kỹ năng ở trình độ cao hơn, qua đó giúp cho cán bộ nhân viên hoàn thành tốt hơn nhiệm vụ dược giao với năng suất và hiệu quả cao hơn.
Vai trò của đào tạo chuyên môn cho nhân lực ngành ngân hàng Đối với ngân hàng thương mại, việc đào tạo nguồn nhân lực giúp nâng cao năng suất lao động, hiệu quả thực hiện công việc, nâng cao chất lượng thực hiện công việc, giảm bớt sự giám sát vì nhân viên được đào tạo là người có khả năng tự giám sát; Bên cạnh đó còn nâng cao tính ổn định và năng động của tổ chức, duy trì và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực; Đào tạo chuyên môn cho nhân lực ngành ngân hàng còn tạo điều kiện cho áp dụng tiến bộ khoa học kĩ thuật và quản lý vào ngân hàng, tạo ra được lợi thế cạnh tranh trong ngân hàng. Đối với nhân viên ngân hàng, sự cần thiết của việc đào tạo nguồn nhân lực thể hiện ở chỗ: Tạo ra sự gắn bó đối giữa nguồn nhân lực và ngân hàng thương mại, tạo ra tính chuyên nghiệp của nguồn nhân lực, tạo ra sự thích ứng giữa nguồn nhân lực và công việc hiện tại cũng như tương lai; Đào tạo chuyên môn cho nhân lực ngành ngân hàng còn đáp ứng nhu cầu và nguyện vọng của nguồn nhân lực, tạo cho nguồn nhân lực có cách nhìn mới, cách tư duy mới trong công việc của họ là cơ sở để phát huy tính sáng tạo của người lao động trong công việc. Nội dung đào tạo chuyên môn cho nhân lực ngành ngân hàng 1. Xác định nhu cầu đào tạo chuyên môn cho nhân lực ngành ngân hàng Xác định nhu cầu đào tạo hỗ trợ cho việc xây dựng các mục tiêu, nội dung đào tạo phù hợp với nhu cầu thực tế.
Bởi vì, nhu cầu đào tạo của mỗi nhân viên luôn có những điểm khác biệt do lĩnh vực chuyên môn, tiềm năng và tư duy phát triển của họ không giống nhau. Do vậy, các hoạt động đào tạo phải hướng tới việc thiết kế chương trình sao cho phù hợp với các yêu cầu của từng đối tượng. Xác định nhu cầu đào tạo là trả lời cho các câu hỏi: khi nào tiến hành đào tạo, bộ phận nào, loại lao động nào, loại kiến thức, kỹ năng nào cần đạt tới, số lượng người cần đào tạo là bao nhiêu. Đây là một bước rất quan trọng, không thể coi nhẹ.
Do vậy, cần phải đánh giá nhu cầu để loại trừ những chương trình đào tạo không thích hợp, để nhận biết những nhu cầu đào tạo thích hợp còn chưa được đáp ứng và để xác định mục tiêu đào tạo cho các chương trình đã được vạch ra. Để nắm bắt nhu cầu đào tạo chuyên môn cần sử dụng các phương pháp sau: - Phân tích cấp tổ chức: phân tích tình hình thực tiễn, các kế hoạch hoạt động, chiến lược 6 phát triển và các yếu tố về nguồn nhân lực. Phân tích cấp công việc: đối chiếu danh mục vị trí việc làm, phân tích bản mô tả công việc, đánh giá thực hiện công việc… Phân tích cấp cá nhân: Năng lực hiện tại của công chức, bản mô tả công việc, đánh giá của thủ trưởng đơn vị và lãnh đạo trực tiếp, nguyện vọng của công chức thông qua điều tra khảo sát cá nhân… Cơ chế, chính sách của Đảng, nhà nước về công tác đào tạo chuyên môn cho nhân lực. Chính sách là phương tiện để thể chế hóa đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước đối với công tác đào tạo chuyên môn cho nhân lực.
Dựa vào các văn bản quy định chính sách để xây dựng chiến lược, kế hoạch đào tạo và bồi dưỡng phù hợp với đặc thù của ngành đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực của ngành đủ về số lượng, nâng cao chất lượng và hợp lý về cơ cấu. Việc có các chuẩn mực rõ ràng từ các cơ quan chủ quản giúp đảm bảo chất lượng đào tạo chuyên môn ngành ngân hàng. Các ngân hàng cần phải thực hiện các chương trình đào tạo và phát triển nhân lực theo các tiêu chuẩn này để đảm bảo rằng họ không chỉ đáp ứng được yêu cầu của cơ quan chủ quản mà còn cải thiện được năng lực và hiệu suất làm việc của nhân viên. Xác định mục tiêu đào tạo chuyên môn cho nhân lực ngành ngân hàng Xác định mục tiêu đào tạo chuyên môn tại ngân hàng thương mại là kết quả cần đạt được của chương trình đào tạo chuyên môn.
Xác định mục tiêu đào tạo chuyên môn chính là việc xác định những kỹ năng cụ thể cần được đào tạo và trình độ kỹ năng có được sau đào tạo nhằm mục đích phục vụ cho các hoạt động tại ngân hàng thương mại; xác định số lượng và cơ cấu học viên tại ngân hàng thương mại tham gia học; Thời gian ngân hàng thương mại tiến hành đào tạo. Mục đích của việc xác định mục tiêu đào tạo chuyên môn sẽ góp phần nâng cao hiệu quả của công tác đào tạo và là cơ sở để đánh giá trình độ chuyên môn của nhân viên trong tổ chức. Các mục tiêu đào tạo chuyên môn cần được xác định rõ ràng, cụ thể và có thể đánh giá được. Việc xác định mục tiêu đào tạo chuyên môn cần tuân thủ nguyên tắc SMART (Specific, Measurable, Achievable, Relevant, Timebound), nghĩa là các mục tiêu đó phải: + Cụ thể: Các mục tiêu đào tạo phải nêu một cách rõ ràng và chính xác điều mà ngân hàng thương mại muốn đạt được.
Đó là bồi dưỡng nghiệp vụ, kỹ năng cho đội ngũ bán hàng; nâng cao chất lượng dịch vụ; cập nhật về sản phẩm/quy trình giao dịch. + Đo lường được: giúp ngân hàng thương mại đo lường được sự thành công sau mỗi khoá cử nhân viên tham gia đào tạo. Đánh giá khả năng và năng lực công việc của nhân viên sau khi hoàn thành khoá đào tạo. 7 + Có thể đạt được: Cung cấp cho họ những kỹ năng, kiến thức và năng lực cần thiết để làm việc hiệu quả và nâng cao chất lượng dịch vụ, giúp nhân viên cập nhật các quy định mới, kỹ thuật mới và phát triển nghề nghiệp mà học viên cần phải đạt được sau khi học xong.
+ Có liên quan: Các mục tiêu đào tạo cần phải có ý nghĩa về mặt nội dung của chương trình đào tạo lẫn công việc mà nhân viên ngân hàng đang đảm nhận. + Hạn định thời gian hợp lý: Mục tiêu đào tạo cần nêu rõ thời gian mà nhân viên sẽ đạt được kết quả như mong muốn. Lựa chọn đối tượng đào tạo chuyên môn cho nhân lực ngành ngân hàng Căn cứ vào những đặc điểm của nguồn nhân lực như: quy mô, cơ cấu, chất lượng …để thực hiện công tác đào tạo chuyên môn một cách phù hợp. Trước đây công việc trong ngành ngân hàng thường đòi hỏi các quy trình thủ công và cần sự tham gia chủ động của nhân viên.
Sự chuyên nghiệp hóa và chuẩn hóa quy trình công việc chưa được phát triển mạnh. Ngành ngân hàng thường có sự ổn định cao và các nhân viên thường ở lại lâu dài trong cùng một công ty. Nhân viên thường được đào tạo dài hạn bên trong công ty để phát triển nghề nghiệp. Ngày nay, trong bối cảnh chuyển đổi số, ngành ngân hàng đang chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ công nghệ và sự thay đổi nhanh chóng của thị trường, nhân viên cần có khả năng thích nghi nhanh với các công nghệ mới và thay đổi trong quy trình làm việc.
Sự phát triển của công nghệ và tự động hóa đã dẫn đến việc giảm thiểu nhu cầu về lao động thủ công và tăng cường nhu cầu về nhân viên có khả năng làm việc với công nghệ. Lựa chọn đối tượng đào tạo chuyên môn là việc lựa chọn nhân lực cụ thể để đào tạo, dựa trên nghiên cứu và xác định nhu cầu, động cơ đào tạo của nhân lực, tác dụng của đào tạo với nhân lực và khả năng nghề nghiệp của nhân lực ngành ngân hàng.