CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ TÀI CHÍNH DOANH NGHIỆP 1.1 Cơ sở lý luận về quản lý tài chính trong doanh nghiệp 1.1 Khái niệm tài chính doanh nghiệp và quản lý tài chính doanh nghiệp 1.1 Khái niệm tài chính doanh nghiệp “Doanh nghiệp là đơn vị độc lập về kinh tế, được thành lập với mục đích mang lại lợi ích cho chủ sở hữu doanh nghiệp”.[3] Vậy nên vấn đề đầu tiên đối với doanh nghiệp là phải làm thế nào để bảo đảm được đủ vốn đáp ứng được yêu cầu của hoạt động sản xuất, kinh doanh. Theo đó phải thực hiện đầu tư, phân bổ vốn sao cho hợp lý nhằm đạt được kế hoạch đề ra một cách hiệu quả nhất. Quá trình huy động vốn và đầu tư vốn đã hình thành nên các quỹ tiền tệ, phân phối, sử dụng cho các mục đích nhất định. Quá trình này làm xuất hiện các dòng tiền tệ vào và ra khỏi doanh nghiệp.
Tuy nhiên trong quá trình sử dụng, làm thế nào các doanh nghiệp có thể quản lý các nguồn vốn này nhằm mang lại lợi ích cho doanh nghiệp, không để mất mát trong quá trình kinh doanh. Do đó doanh nghiệp yêu cầu cần phải có hệ thống quản lý bao gồm các công cụ và phương thức để huy động, sử dụng vốn kinh doanh một cách có hiệu quả. Đó cũng chính là nội dung của tài chính doanh nghiệp. Vậy, tài chính doanh nghiệp chính là các phương thức huy động, phân bổ, sử dụng nguồn tài chính của doanh nghiệp nhằm đạt tới mục tiêu kinh doanh của doanh nghiệp.2 Khái niệm quản lý tài chính doanh nghiệp “Quản lý tài chính doanh nghiệp là sự tác động của nhà quản lý tới các hoạt động tài chính của doanh nghiệp, được thực hiện thông qua cơ chế quản lý tài chính doanh nghiệp” [4].
Cơ chế quản lý tài chính doanh nghiệp là tập hợp các phương pháp, các hình thức và công cụ được vận dụng để quản lý các hoạt động tài chính của doanh nghiệp trong những điều kiện cụ thể nhằm đạt được những mục tiêu nhất định. Quản lý tài chính gồm việc lập các kế hoạch tài chính ngắn hạn và kế hoạch tài chính dài hạn, quản lý có hiệu quả vốn hoạt động của công ty. Quản lý tài chính ảnh hưởng đến cách thức mà nhà quản lý thu hút vốn đầu tư để thành lập, duy trì hay mở rộng kinh doanh. Lập kế hoạch tài chính sẽ giúp quyết định lượng nguyên liệu doanh 6 nghiệp có thể mua, công ty có thể sản xuất bao nhiêu sản phẩm và khả năng công ty có thể tiếp thị, quảng cáo để bán sản phẩm ra thị trường.
Việc quản lý tài chính không có hiệu quả là một trong những nguyên nhân dẫn đến sự thất bại của các công ty, bao gồm cả công ty vừa và nhỏ hay các tập đoàn lớn. “Kế hoạch tài chính gồm kế hoạch ngắn hạn và lập kế hoạch dài hạn. Kế hoạch tài chính ngắn hạn là những hoạt động tài chính ngắn hạn và những tác động có thể xảy ra của hoạt động đó trong khi kế hoạch dài hạn là những kế hoạch mang tính chiến lược và liên quan đến việc lập các mục tiêu tăng trưởng lợi nhuận trong vòng từ 3 đến 5 năm”.2 Vai trò của quản lý tài chính doanh nghiệp Quản lý tài chính doanh nghiệp nhằm đảm bảo huy động vốn kịp thời cho hoạt động kinh doanh doanh nghiệp. Xác định các nhu cầu về sử dụng vốn và đáp ứng kịp thời các nhu cầu vốn cho hoạt động của doanh nghiệp.
Vì vậy vai trò của quản lý tài chính doanh nghiệp tập trung ở ba yếu tố sau: - Đảm bảo huy động vốn kịp thời và đầy đủ cho hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Trong quá trình hoạt động của doanh nghiệp thường nảy sinh các nhu cầu vốn ngắn hạn và nhu cầu dài hạn cho hoạt động kinh doanh thường xuyên của doanh nghiệp cũng như cho đầu tư phát triển. Vai trò của tài chính doanh nghiệp trước hết thể hiện ở chỗ xác định đúng đắn các nhu cầu về vốn cho hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp trong kỳ kinh doanh và tiếp đó phải lựa chọn các phương pháp và hình thức thích hợp huy động nguồn vốn từ bên trong hay bên ngoài đáp ứng kịp thời các nhu cầu vốn cho hoạt động của doanh nghiệp. Với sự phát triển của nền kinh tế hiện nay đã xuất hiện thêm nhiều hình thức huy động vốn từ bên ngoài mới cho doanh nghiệp.
Vậy nên vai trò của tài chính doanh nghiệp ngày càng quan trọng hơn trong việc chủ động lựa chọn các phương thức huy động vốn đảm bảo cho doanh nghiệp hoạt động với chi phí huy động vốn ở mức thấp. - Sử dụng vốn tiết kiệm và hiệu quả. 7 Việc tổ chức sử dụng vốn tác động trực tiếp đến hiệu quả hoạt đông kinh doanh của doanh nghiệp. Tài chính doanh nghiệp đóng vai trò không nhỏ trong việc đánh giá hiệu quả và lựa chọn dự án đầu tư dựa trên cơ sở phân tích khả năng sinh lời và mức độ rủi ro của dự án, từ đó góp phần chọn ra dự án đầu tư tối ưu.
Việc huy động các nguồn vốn kịp thời có ý nghĩa rất quan trọng để doanh nghiệp có thể nắm bắt được cơ hội kinh doanh. Mặt khác, có thể giảm bớt được những thiệt hại do ứ đọng vốn gây ra đồng thời giảm bớt được nhu cầu vay vốn, từ đó giảm được các khoản tiền trả lãi vay. Việc hình thành và sử dụng tốt các quỹ của doanh nghiệp, cùng với việc sử dụng các hình thức thưởng, phạt hợp lý sẽ góp phần quan trọng thúc đẩy cán bộ công nhân viên gắn liền với doanh nghiệp từ đó nâng cao năng suất lao động, góp phần cải tiến sản xuất kinh doanh và nâng cao hiệu quả sử dụng tiền vốn. - Kiểm tra, giám sát chặt chẽ hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp Thông qua các hình thức kiểm tra giám sát chi tiêu tiền tệ hằng ngày, thông qua báo cáo tài chính và các chỉ tiêu đánh giá, người lãnh đạo và các nhà quản lý doanh nghiệp có thể đánh giá khái quát và kiểm soát được các mặt hoạt động của doanh nghiệp, kịp thời phát hiện được những vướng mắc tồn tại trong kinh doanh, từ đó có thể đưa ra các quyết định điều chỉnh các hoạt động phù hợp với diễn biến thực tế kinh doanh.3 Nguyên tắc quản lý tài chính doanh nghiệp 1.1 Quản lý một cách có hệ thống Quản lý hệ thống giúp doanh nghiệp cập nhật, thống kê và theo dõi các loại tài chính liên tục, tạo nên sự thịnh vượng cho doanh nghiệp.
Các loại thẻ tín dụng, các khoản vay, tài chính ngân hàng, tài khoản môi giới, thế chấp, quỹ lương cần được theo dõi và kiểm soát thường xuyên. Hiện nay, có rất nhiều phần mềm quản lý tài chính toàn diện, giúp doanh nghiệp theo dõi tất cả các mục trên, thực hiện thanh toán đúng thời hạn để đưa ra quyết định chi tiêu phù hợp. Và khó khăn cho hầu hết các doanh nghiệp ở đây chính là việc quản lý tập trung có hệ thống theo một logic nhất định để việc thống kê quản lý tối ưu và hiệu quả hơn. 8 Giải quyết vấn đề này thì phần mềm quản lý tài chính sẽ giúp bạn tiết kiệm được rất nhiều thời gian sắp xếp và xử lý số liệu, từ đó có thêm nhiều thời gian giúp lên kế hoạch và đưa ra các chiến lược kinh doanh phù hợp.2 Chi phải ít hơn thu Quy tắc mà tất cả doanh nghiệp cần ghi nhớ là không bao giờ chi tiêu nhiều hơn lợi nhuận doanh nghiệp thu được.
Đây cũng là yếu tố giúp doanh nghiệp giải quyết tất cả các khoản nợ và tránh nợ nần ngay từ đầu. Ngoài ra, doanh nghiệp cần theo dõi và nắm được mình đang chi tiêu lãng phí ở đâu để có thể kiểm soát tốt tình hình tài chính của mình. Phần mềm quản lý tài chính sẽ là công cụ mạnh mẽ giúp bạn theo dõi và lập ngân sách chi tiêu theo định hướng dài hạn của doanh nghiệp mình.3 Dùng tiền để tạo ra tiền Giá trị tài sản của doanh nghiệp sẽ thay đổi vào thời gian, lãi suất và các yếu tố khác. Vì vậy, sử dụng tiền vào mục tiêu đầu tư là nguyên tắc bắt buộc trong quản lý tài chính giúp doanh nghiệp tạo ra nhiều lợi nhuận hơn nữa.
Với các khoản đầu tư đúng đắn, tỷ suất lợi nhuận của doanh nghiệp sẽ tăng cao, tạo ra dòng tiền thu về rất lớn và gia tăng tài chính cho doanh nghiệp.4 Cân bằng giữa rủi ro và tỷ suất sinh lợi Rủi ro càng thấp thì tỷ suất lợi sinh lợi thấp và ngược lại, theo đó rủi ro càng cao thì tỷ suất sinh lợi càng cao. Điều này cho thấy việc cân bằng rủi ro và lợi suất là điều vô cùng quan trọng mà các chủ doanh nghiệp cần chú trọng. Để hạn chế rủi ro, doanh nghiệp có thể đa dạng hóa lĩnh vực đầu tư và danh mục sản phẩm của mình. Sở dĩ điều này sẽ giúp doanh nghiệp hạn chế rủi ro bởi một lĩnh vực hoặc mặt hàng thua lỗ cũng không ảnh hưởng nhiều đến toàn bộ hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.5 Lưu ý đến sự tác động của thuế Thuế là yếu tố mà các nhà quản trị tài chính cần phải xem xét cho mỗi khoản đầu tư bởi bất kỳ khoản tiền thu được nào của doanh nghiệp cũng đều bị đánh thuế.
Đôi khi, thuế là đòn bẩy giúp doanh nghiệp hoạt động tốt hơn, song, yếu tố này cũng có thể tác động theo chiều ngược lại. Chẳng hạn, khi xây dựng nhà xưởng cho doanh nghiệp, bạn 9 có thể phải đối mặt với lựa chọn mức ưu đãi thuế sử dụng đất và tài nguyên ở những địa phương khác.6 Luôn có phương án dự phòng Việc chuẩn bị các phương án dự phòng đối với những trường hợp khẩn cấp không lường trước được là điều vô cùng cần thiết. Bên cạnh việc nỗ lực phát triển và quản lý tốt nhất, doanh nghiệp cần duy trì các quỹ tiết kiệm dự phòng, đăng ký các dịch vụ bảo hiểm tài chính để có thể vượt qua các khủng hoảng bất ngờ như thiên tai, hỏa hoạn… Hãy đảm bảo rằng những tai nạn và sự cố tài chính bất thường không thể làm ảnh hưởng đến mục tiêu phát triển dài hạn và an ninh tài chính của doanh nghiệp.7 Hạn chế nợ đối với tài sản tạo thu nhập Tiêu sản là việc bạn bỏ tiền ra để sở hữu được ngân sách nhất định, sau đó lại tiếp tục bỏ tiền ra để duy trì chúng. Tiêu sản bao gồm nợ vay ngân hàng, tiền thu nhà, cơ sở vật chất, nợ thẻ tín dụng, các tài sản bị hao mòn khác, thuế.