lời mở đầu và kết luận, khoá luận gồm 3 chƣơng chính: Chƣơng 1. Cơ sở lý luận và thực tiễn về hoạt động TTTMQT tại NHTM. Thực trạng hoạt động TTTMQT tại LienVietPostBank - CN Thanh Hóa. Giải pháp nâng cao hoạt động TTTMQT tại LienVietPostBank - CN Thanh Hóa.
5 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ HOẠT ĐỘNG TÀI TRỢ THƢƠNG MẠI QUỐC TẾ TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1.1 Cơ sở lý luận về hoạt động tài trợ TMQT tại NHTM 1.1 Khái niệm tài trợ TMQT Với vai trò to lớn đem lại nguồn thu ngoại tệ chủ yếu, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế, cải thiện đời sống của nhân dân, thúc đẩy sản xuất trong nƣớc, phát triển các mối quan hệ kinh tế đối ngoại của đất nƣớc…TMQT đang ngày càng đƣợc quan tâm và trở thành hoạt động trọng tâm của nhiều quốc gia. Một trong những mắt xích quan trọng tham gia vào hoạt động TMQT là các NHTM. TTTM có thể hiểu ở nhiều góc độ khác nhau ví dụ nhƣ ở góc độ tín dụng (Credit) ngƣời ta gọi TTTMQT là cho vay XNK, tín dụng trong ngoại thƣơng nhƣng ở góc độ rộng hơn tín dụng là sự hỗ trợ tài chính (Supporting Finance) ngƣời ta lại gọi là TTTM, tài trợ ngoại thƣơng, tài trợ XNK nhƣng thực ra TTTMQT (International Trade Finance) còn có ý nghĩa rộng hơn rất nhiều so với tín dụng và hỗ trợ tài chính cộng lại. TTTM là một bộ phận của quy trình tái sản xuất xã hội, là một khâu cuối cùng của quy trình tái sản xuất.
Quy trình tái sản xuất xã hội có thể diễn đạt bằng phƣơng trình T – H…SX…H’- T’, trong đó H’ –T’ là khâu cuối cùng của quy trình tái sản xuất. Phân tích quy trình tái sản xuất xã hội cho thấy đƣợc vốn đƣợc tuần hoàn và chu chuyển dƣới ba hình thái khác nhau: vốn sản xuất, vốn hàng hóa và vốn tiền tệ. Có thể phân chia quy trình thành nhiều cách khác nhau nhƣng nhìn chung với tất cả các quy trình tái sản xuất mọi sản phẩm, mọi ngành, và thậm chí với mọi quốc gia, quy trình tái sản xuất có thể chia ra làm ba công đoạn. Giai đoạn đầu là T – H là công đoạn tiền sản xuất.
Ở công đoạn này nhà sản xuất bỏ vốn ra mua sắm máy móc thiết bị, nguyên nhiên vật liệu và thuê công nhân. Giai đoạn 2 là SX là công đoạn sản xuất ra sản phẩm. Giai đoạn này là sự kết hợp giữa “lao động chết – máy móc thiết bị, nguyên nhiên vật liệu” với “lao động sống – ngƣời lao động”. Để cạnh tranh với các sản phẩm cùng loại của các doanh nghiệp sản xuất khác trong nƣớc hoặc ngoài nƣớc, doanh nghiệp phải đạt đƣợc tính trội trong công nghệ, quản lý sản xuất và mẫu mã sản phẩm mag nhờ đó giá thành hạ, hàng bán đƣợc và dễ tiêu thụ trên thị trƣờng.
H’ – T’ là công đoạn đƣa sản 6 phẩm vào thị trƣờng để bán gọi là công cụ tiêu thụ hàng hóa, sản phẩm sản xuất ra là để bán.1: Các loại hình tài trợ theo quy trình sản xuất (Nguồn: [1]) TTTM đƣợc thể hiện dƣới hai hình thức: – TTTM trực tiếp: là tập hợp các biện pháp hoặc hình thức hỗ trợ về tài chính trực tiếp tác động đến hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp thƣờng đƣợc thực hiện thông qua việc cho vay ngắn, trung và dài hạn để tài trợ cho họat động XNK nguyên nhiên vật liệu, hàng tiêu dùng, thay đổi dây truyền công nghệ máy móc thiết bị…hoặc đƣợc thực hiện thông qua hình thức cung ứng dịch vụ về tiền tệ, tín dụng, NH nhƣ các dịch vụ TTQT, bảo lãnh, bao thanh toán tƣơng đối, bao thanh toán tuyệt đối, thuê mua tài chính. Về bản chất tài trợ của NHTM cũng là khoản tín dụng đƣợc cấp cho các doanh nghiệp nhằm tạo điều kiện cho thực hiện thành công các giao dịch TMQT và tăng hiệu quả kinh tế thƣơng vụ, từ góp phần thúc đẩy quan hệ buôn bán và phát triển mối quan hệ kinh tế giữa các nƣớc. Tuy nhiên mức độ tài trợ của các NHTM còn phụ thuộc vào mức độ các doanh nghiệp thõa mãn một số yêu cầu của NHTM.2 Đặc điểm của hoạt động TTTMQT Thứ nhất, TTTM là một khái niệm rất rộng, nó không chỉ đề cập đến việc sử dụng các hình thức tài trợ hữu hình nhƣ cấp vốn, tín dụng hoặc cho vay để bổ sung trực tiếp nguồn lực tài chính mà còn thông qua việc sử dụng các chính sách, biện pháp kinh tế hoặc các hình thức tài trợ vô hình khác nhằm tạo ra các điều kiện tài chính và cơ hội kinh doanh có lợi cho các doanh nghiệp hoạt động TMQT nhằm mục đích sinh lợi. Thứ hai, SPDV của TTTMQT liên quan đến sự phối hợp của rất nhiều phòng ban.
Khác với một số sản phẩm mà toàn bộ quy trình thực hiện chỉ liên quan hầu hết tại một phòng ban. Ví dụ, dịch vụ TTQT hầu hết đƣợc thực hiện ở phòng ban TTQT. Trong khi sản phẩm “chiết khấu bộ chứng từ hàng xuất” liên quan tới rất nhiều phòng ban nhƣ phòng TTQT, phòng quan hệ khách hàng, hội đồng tín dụng và phòng xử lí thu hồi nợ. Thứ ba, TTTMQT có thể tài trợ cho tất cả các công đoạn của quá trình tái sản xuất, nhƣng cũng có thể tài trợ cho một hoặc một số công đoạn, còn tùy thuộc vào quy mô giá trị của sản phẩm lớn hay bé, tính chất kinh doanh hoặc yêu cầu tài trợ đối với doanh nghiệp hoạt động trong TMQT quyết định.
Thứ tư, chủ thể tài trợ là các nhà kinh doanh XNK trong quá trình hoạt động XNK. Hai yếu tố quan trọng mà các ngân hàng xem xét trƣớc khi ra quyết định tài trợ cho KH bao gồm KH đã đăng kí kinh doanh XNK và khách hàng có hợp đồng cơ sở về TMQT có thể là hợp đồng ngoại thƣơng hoặc thông báo mời thầu. Thứ năm, thời hạn tài trợ chủ yếu là ngắn hạn và trung hạn, tài trợ dài hạn chiếm 8 tỉ trọng rất thấp. Thứ sáu, tài sản đảm bảo cho các khoản vay có thể là lô hàng hóa XNK hoặc bộ chứng từ thanh toán.
Đối với cho vay hàng xuất khẩu, nhà xuất khẩu có thể dùng chính lô hàng mà mình sắp sản xuất để làm tài sản bảo đảm. Đối với cho vay thanh toán hàng nhập thì nhà nhập khẩu có thể dùng chính lo hàng nhập làm tài sản đảm bảo. Thứ bảy, thƣờng gắn liền với dịch vụ TTQT mà ngân hàng cung ứng cho khách hàng của mình. Thông thƣờng nhà xuất khẩu khi lựa chọn ngân hàng cung cấp các dịch vụ TTQT cũng đồng thời yêu cầu ngân hàng này cung cấp dịch vụ TTTMQT.
Khi đó khách hàng sẽ đƣợc hƣởng lợi từ dịch vụ này, tuy nhiên điều quan trọng nhất là ngân hàng sẽ đồng hành cùng với khách hàng trong suốt quá trình thực hiện hợp đồng với uy tín và khả năng chuyên môn của mình, ngân hàng sẽ có những tƣ vấn và sự hỗ trợ cần thiết giúp cho khách hàng quản trị đƣợc rủi ro của mình. Thứ tám, pháp luật điều chỉnh: Hợp đồng cơ sở giữa nhà xuất khẩu và nhà nhập khẩu mang yếu tố quốc tế, chính vì vậy việc ngân hàng tài trợ dựa trên hợp đồng cơ sở này cũng cần đảm bảo tuân thủ pháp luật, tập quán TMQT. Tuy nhiên cũng có những loại hình TTTMQT của ngân hàng chỉ dựa vào hoàn toàn luật trong nƣớc nhƣ bão lãnh thuế nhập khẩu, tài trợ thu gom hàng xuất khẩu. Thứ chín, chứng từ đƣợc sử dụng trong TTTMQT đa dạng và phong phú.
Phụ thuộc vào chủ thể đƣợc tài trợ là nhà xuất khẩu hay nhập khẩu, công đƣợc tài trợ là trƣớc khi giao hàng hay sau khi giao hàng, phƣơng thức TTQT và nhu cầu tài trợ cụ thể mà ngân hàng sẽ quy định các loại chứng từ để sử dụng khác nhau.3 Vai trò của hoạt động TTTMQT a. Đối với nền kinh tế Thứ nhất, TTTMQT thúc đẩy hoạt động sản xuất trong nƣớc. Hàng hóa đƣợc sản xuất ra đƣợc tiêu thụ trong nền kinh tế một cách dễ dàng cả trong nƣớc và ngoài nƣớc thì sẽ làm cho cung hàng hóa tăng sẽ thúc đẩy sự sản xuất. Thứ hai, TTTMQT là chất xúc tác cho sự tăng trƣởng và ổn định của nền kinh tế.
Nhờ có các sản phẩm của TTTMQT mà hoạt động ngoại thƣơng diễn ra một cách trôi chảy và hiệu quả. Bên cạnh sự phát triển của hoạt động ngoại thƣơng còn kéo theo 9 sự phát triển của các ngành kinh tế khác nhƣ vận tải, bảo hiểm… Thứ ba, TTTMQT tạo điều kiện cho hàng hóa lƣu thông một cách dễ dàng và nhanh chóng. Trƣớc xu thế kinh tế thế giới ngày càng đƣơc quốc tế hóa, TTTMQT góp phần tăng tính năng động và mở cửa nền kinh tế, là cầu nối gắn kết thị trƣờng thƣơng mại quốc gia với thị trƣờng TMQT.Việc này tạo ra sự cạnh tranh của các doanh nghiệp trong nƣớc và quốc tế buộc các doanh nghiệp phải thay đổi làm mới và nâng cao chất lƣợng sản phẩm nếu muốn dành đƣợc thị trƣờng. Đối với ngân hàng Thứ nhất, TTTMQT tạo một nguồn thu nhập, lợi nhuận cho ngân hàng thông qua các khoản phí dịch vụ và lãi thu đƣợc từ các sản phẩm TTTMQT mà ngân hàng cung cấp.
Thứ hai, giúp các ngân hàng duy trì và tạo đƣợc mối quan hệ với các ngân hàng đại lý trên quốc tế từ đó có thể khẳng định vị thế của ngân hàng trên thị trƣờng thế giới, có cơ hội học hỏi mở mang kinh nghiệm với ngân hàng đại lý. Thứ ba, TTTMQT phát triển sẽ kéo theo các hoạt động khác phát triển nhƣ hoạt động TTQT, vận tải, bảo hiểm…giúp ngân hàng tạo nên đƣợc một hệ thống khép kín thu hút đƣợc khách hàng đáp ứng đƣợc những nhu cầu khách hàng cần thiết và tăng cƣờng đƣợc lòng trung thành đối với khách hàng vì hoạt động TTTMQT là sự kết hợp của rất nhiều phòng ban khác với những sản phẩm khác quy trình thực hiện chỉ liên quan hầu hết đến một phòng ban. Đối với nhà XNK Thứ nhất, tài trợ vốn cho nhà XNK diễn ra trong hình thức chiết khấu, cấp vốn, ứng trƣớc khoản thu cho nhà xuất khẩu, hay cấp tín dung cho nhà nhập khẩu… Thứ hai, hoạt động TTTMQT đảm bảo việc thanh toán cho các đối tác mỗi khi đến hạn, qua các cam kết, bão lãnh của ngân hàng. Thứ ba, giảm bớt bớt rủi ro trong TMQT.
Ví dụ rủi ro không thể nhận đƣợc tiền thanh toán từ đối tác nhập khẩu, rủi ro không nhận đƣợc hàng từ nhà xuất khẩu là rất lớn vì có thể là do khoảng cách địa lý hoặc có thể là không nắm rõ thông tin đối tác.