Luận Văn Thạc Sĩ Về Tái Thẩm Trong Luật Tố Tụng Hình Sự Việt Nam

Luận văn thạc sĩ luật học phân tích vnu ls tái thẩm trong luật tố tụng hình sự việt nam, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho thực tiễn.

• Tác giả: Nguyễn Duy Hoàng
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Mạnh Hùng
• Trường học: Đại học quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hình sự và Tố tụng hình sự
• Đề tài: Tái Thẩm Trong Luật Tố Tụng Hình Sự Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮ NG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ THỦ TỤC TÁI THẨM TRONG LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM
• 1.1. Khái niệm thủ tục tái thẩm trong luật TTHS Việt Nam
• 1.2. Những đặc điểm cơ bản của thủ tục tái thẩm
• 1.3. Khái quát lịch sử hình thành và hoàn thiện của thủ tục tái thẩm trong TTHS Việt Nam
• 1.3.1. Giai đoạn từ năm 1945 đến trước khi có BLTTHS năm 1988
• 1.3.2. Giai đoạn từ năm 1988 đến trước khi BLTTHS năm 2003 được ban hành
• 1.4. Những điểm khác nhau cơ bản giữa thủ tục tái thẩm và thủ tục giám đốc thẩm
• 1.5. Ý nghĩa của thủ tục tái thẩm trong TTHS Việt Nam
• 1.5.1. Ý nghĩa pháp lý của thủ tục tái thẩm
• 1.5.2. Ý nghĩa chính trị, xã hội của thủ tục tái thẩ m
• 1.6. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮ NG QUY ĐINH ̣ CỦ A BLTTHS NĂM 2003 VỀ THỦ TỤC TÁI THẨM VÀ TH ỰC TIỄN THI HÀNH THỦ TỤC TÁI THẨM Ở VIỆT NAM
• 2.1. Những quy định của BLTTHS năm 2003 về thủ tục tái thẩm
• 2.2. Tính chất của tái thẩm. Kháng nghị theo thủ tục tái thẩm. Một số quy định khác về thủ tục tái thẩm
• 2.3. Khái quát thực tiễn thi hành quy định của BLTTHS năm 2003 về thủ tục tái thẩm
• 2.4. Thực tiễn thi hành quy định của BLTTHS năm 2003 về kháng nghị theo thủ tục tái thẩm
• 2.5. Đánh giá việc xét lại bản án, quyết định cuả Tòa án theo thủ tục tái thẩm tại Tòa án
• 2.6. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: HOÀN THIỆN QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ THỦ TỤC TÁI THẨM VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP KHÁC NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG TÁI THẨM TRONG THỰC TIỄN
• 3.1. Hoàn thiện quy định của pháp luật về thủ tục tái thẩm
• 3.2. Hoàn thiện quy định về tính chất của thủ tục tái thẩm
• 3.3. Hoàn thiện các quy định về kháng nghị theo thủ tục tái thẩm
• 3.4. Hoàn thiện các quy định về thủ tục tái thẩm tại Tòa án
• 3.5. Một số giải pháp khác nhằm nâng cao hiệu quả xét lại bản án, quyết định đã có HLPL theo thủ tục tái thẩm
• 3.5.1. Nâng cao năng lực, ý thức trách nhiệm của các cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng
• 3.5.2. Phối hợp chặt chẽ các cơ quan tiến hành tố tụng, đặc biệt giữa Tòa án với VKS trong công tác tái thẩm
• 3.5.3. Chú trọng công tác giải quyết đơn đề nghị giám đốc thẩm, tái thẩm
• 3.5.4. Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát đối với những vụ việc giải quyết theo thủ tục tái thẩm
• 3.6. Kết luận chương 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tái thẩm trong luật tố tụng hình sự Việt Nam

Thủ tục tái thẩm trong luật tố tụng hình sự Việt Nam là một vấn đề quan trọng, liên quan đến việc xem xét lại các bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật. Tái thẩm không chỉ là một thủ tục pháp lý mà còn là một công cụ bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân. Theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự (BLTTHS) năm 2003, tái thẩm được áp dụng khi có tình tiết mới có thể làm thay đổi nội dung bản án. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có một cơ chế để đảm bảo công lý và bảo vệ quyền con người trong quá trình tố tụng hình sự.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của thủ tục tái thẩm

Thủ tục tái thẩm được định nghĩa là quá trình xem xét lại bản án hoặc quyết định đã có hiệu lực pháp luật khi có tình tiết mới. Đặc điểm của thủ tục này là tính chất đặc biệt, chỉ được áp dụng trong những trường hợp cụ thể, nhằm sửa chữa sai lầm trong xét xử.

1.2. Lịch sử hình thành và phát triển của tái thẩm

Thủ tục tái thẩm đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển từ năm 1945 đến nay. Các quy định về tái thẩm đã được hoàn thiện qua các bộ luật khác nhau, từ BLTTHS năm 1988 đến BLTTHS năm 2003, phản ánh sự tiến bộ trong việc bảo vệ quyền lợi của công dân.

II. Những thách thức trong quy trình tái thẩm tại Việt Nam

Mặc dù tái thẩm là một thủ tục quan trọng, nhưng thực tiễn áp dụng vẫn gặp nhiều thách thức. Các vấn đề như thiếu hướng dẫn cụ thể, sự không đồng nhất trong việc áp dụng quy định pháp luật, và sự thiếu hụt về năng lực của các cơ quan tiến hành tố tụng đã làm giảm hiệu quả của thủ tục này. Điều này dẫn đến việc nhiều kháng nghị không được chấp nhận, gây ra sự bất công cho những người bị ảnh hưởng.

2.1. Vấn đề thiếu hướng dẫn cụ thể về tái thẩm

Nhiều quy định về tái thẩm chưa được hướng dẫn cụ thể, dẫn đến sự khó khăn trong việc áp dụng. Các cơ quan có thẩm quyền cần có những hướng dẫn rõ ràng để đảm bảo tính thống nhất trong việc thực hiện.

2.2. Sự không đồng nhất trong áp dụng quy định pháp luật

Sự không đồng nhất trong việc áp dụng quy định về tái thẩm giữa các tòa án khác nhau đã tạo ra sự bất công trong xét xử. Điều này cần được khắc phục để đảm bảo quyền lợi của công dân.

III. Phương pháp cải thiện quy trình tái thẩm trong thực tiễn

Để nâng cao hiệu quả của thủ tục tái thẩm, cần có những phương pháp cải thiện cụ thể. Việc tăng cường năng lực cho các cơ quan tiến hành tố tụng, cải cách quy trình kháng nghị, và tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan liên quan là những giải pháp cần thiết.

3.1. Nâng cao năng lực cho các cơ quan tiến hành tố tụng

Cần tổ chức các khóa đào tạo, bồi dưỡng cho cán bộ tư pháp về quy trình tái thẩm, nhằm nâng cao năng lực và ý thức trách nhiệm trong công việc.

3.2. Cải cách quy trình kháng nghị

Cần có những cải cách trong quy trình kháng nghị để đảm bảo tính minh bạch và công bằng. Việc này sẽ giúp tăng cường niềm tin của người dân vào hệ thống tư pháp.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về tái thẩm

Nghiên cứu về tái thẩm đã chỉ ra rằng việc áp dụng thủ tục này trong thực tiễn còn nhiều hạn chế. Tuy nhiên, những kết quả đạt được từ các vụ án đã được tái thẩm cho thấy sự cần thiết của thủ tục này trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân.

4.1. Kết quả từ các vụ án tái thẩm

Nhiều vụ án đã được tái thẩm thành công, giúp sửa chữa những sai lầm trong xét xử. Điều này chứng tỏ rằng tái thẩm là một công cụ quan trọng trong việc bảo vệ công lý.

4.2. Những bài học rút ra từ thực tiễn

Các bài học từ thực tiễn áp dụng tái thẩm cần được tổng kết để cải thiện quy trình này trong tương lai. Việc này sẽ giúp nâng cao chất lượng xét xử và bảo vệ quyền lợi của công dân.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho tái thẩm

Tái thẩm trong luật tố tụng hình sự Việt Nam là một thủ tục cần thiết để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân. Tuy nhiên, để nâng cao hiệu quả của thủ tục này, cần có những cải cách đồng bộ và cụ thể. Hướng đi tương lai cho tái thẩm cần tập trung vào việc hoàn thiện quy định pháp luật, nâng cao năng lực cho các cơ quan tiến hành tố tụng, và đảm bảo tính minh bạch trong quy trình kháng nghị.

5.1. Đề xuất cải cách quy định pháp luật về tái thẩm

Cần xem xét và sửa đổi các quy định pháp luật về tái thẩm để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả trong thực tiễn.

5.2. Tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan liên quan

Sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan tiến hành tố tụng sẽ giúp nâng cao hiệu quả của thủ tục tái thẩm, đảm bảo quyền lợi của công dân được bảo vệ tốt nhất.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực tiễn xét xử hình sự tại Việt Nam giai đoạn 2010 - 2014 ghi nhận 399.198 bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật, nhưng chỉ có 52 bản án được xem xét kháng nghị theo thủ tục tái thẩm, chiếm tỷ lệ khoảng 0,013%. Con số khiêm tốn này phản ánh một thực trạng pháp lý đáng lưu tâm: ranh giới giữa giám đốc thẩm và tái thẩm còn mờ nhạt, khiến nhiều vụ việc có tình tiết mới bị kéo dài thời gian giải quyết hoặc nhầm lẫn trong áp dụng pháp luật. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm sáng tỏ bản chất pháp lý của thủ tục tái thẩm, giải quyết xung đột nhận thức trong thực tiễn và khắc phục các điểm nghẽn của quy định tố tụng hình sự.

Mục tiêu cụ thể của công trình bao gồm: hệ thống hóa lý luận về thủ tục tái thẩm; phân tích 4 căn cứ kháng nghị quy định tại Điều 291 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003; đánh giá thực trạng xét lại các phán quyết đã có hiệu lực pháp luật trong phạm vi toàn quốc từ năm 2004 đến năm 2016; và xây dựng hệ thống giải pháp hoàn thiện thể chế tư pháp. Về mặt ý nghĩa, nghiên cứu cung cấp luận cứ khoa học giúp các cơ quan tiến hành tố tụng rút ngắn thời gian giải quyết đơn đề nghị tái thẩm từ nhiều năm xuống dưới 12 tháng, bảo đảm quyền con người, chống oan sai và nâng cao tính minh bạch của nền tư pháp hình sự.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng 2 học thuyết nền tảng là Thuyết công lý tư pháp và Lý thuyết kiểm soát quyền lực tư pháp. Thuyết công lý tư pháp khẳng định phán quyết của Tòa án chỉ thực sự mang giá trị công lý khi dựa trên sự thật khách quan của vụ án. Khi sự thật bị sai lệch do tình tiết mới xuất hiện, việc xét lại bản án đã có hiệu lực là nghĩa vụ bắt buộc để bảo vệ quyền con người. Lý thuyết kiểm soát quyền lực tư pháp đóng vai trò làm khung phân tích thẩm quyền kháng nghị độc quyền của Viện kiểm sát nhân dân, bảo đảm sự kiểm tra chéo giữa các cơ quan tố tụng.

Khung phân tích của đề tài xoay quanh 5 khái niệm cốt lõi:

1. Thủ tục tái thẩm trong tố tụng hình sự;
2. Tình tiết mới làm thay đổi cơ bản nội dung bản án;
3. Thẩm quyền kháng nghị tái thẩm;
4. Tính có căn cứ và hợp pháp của bản án đã có hiệu lực pháp luật;
5. Trách nhiệm chứng minh và xác minh nguồn chứng cứ mới.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu sơ cấp gồm 997 hồ sơ kháng nghị giám đốc thẩm và tái thẩm trong báo cáo tổng kết ngành Tòa án nhân dân tối cao và Viện kiểm sát nhân dân tối cao giai đoạn 2010 - 2014. Cỡ mẫu nghiên cứu chuyên sâu gồm 52 hồ sơ vụ án tái thẩm cụ thể được chọn theo phương pháp chọn mẫu phi xác suất có chủ đích, nhằm bảo đảm tính đại diện cho các nhóm tội phạm và các cấp Tòa án khác nhau.

Nghiên cứu kết hợp phương pháp phân tích quy phạm pháp luật, phương pháp so sánh luật học với pháp luật của Đức, Mỹ, Nhật Bản và phương pháp thống kê xã hội học pháp luật. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích định tính kết hợp định lượng là nhằm bóc tách ranh giới pháp lý giữa sai lầm do chủ quan của người tiến hành tố tụng với sai lầm do yếu tố khách quan khi xuất hiện chứng cứ mới. Timeline thực hiện nghiên cứu được triển khai liên tục trong giai đoạn 2015 - 2017, bảo đảm tính cập nhật và sát thực với các yêu cầu cải cách tư pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo sát thực tiễn mang lại 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, tỷ lệ kháng nghị tái thẩm trên tổng số bản án có hiệu lực pháp luật ở mức cực thấp, chỉ đạt 0,013% (52/399.198 vụ việc giai đoạn 2010 - 2014). Tỷ lệ này tăng nhẹ qua từng năm: năm 2010 có 3 vụ, năm 2011 có 9 vụ, năm 2012 có 13 vụ và năm 2014 tăng lên 16 vụ.

Thứ hai, mức độ áp dụng tái thẩm quá chênh lệch so với giám đốc thẩm. Trong tổng số 997 bản án bị kháng nghị theo thủ tục đặc biệt, kháng nghị tái thẩm chỉ có 48 bản án được Tòa án đưa ra xét lại thực tế, chiếm 4,81%, trong khi giám đốc thẩm chiếm tới 95,19%.

Thứ ba, sự lúng túng trong việc xác định căn cứ pháp luật dẫn đến tình trạng kháng nghị sai thủ tục. Nhiều trường hợp phát hiện tình tiết mới về chứng cứ nhưng người có thẩm quyền lại ban hành kháng nghị giám đốc thẩm với lý do điều tra chưa đầy đủ.

Thứ tư, độ trễ thời gian xem xét tái thẩm kéo dài nghiêm trọng. Điển hình như vụ án oan Nguyễn Thanh Chấn, Bản án phúc thẩm số 1241/HSPT có hiệu lực từ ngày 27/7/2004, nhưng phải mất hơn 9 năm (đến ngày 04/11/2013) Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao mới ra quyết định kháng nghị tái thẩm sau khi hung thủ thực sự ra đầu thú.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của tình trạng trên bắt nguồn từ việc Điều 291 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 chưa giải thích rõ thế nào là tình tiết làm thay đổi cơ bản nội dung bản án. Sự thiếu vắng các thông tư liên tịch hướng dẫn dẫn đến việc các cơ quan tố tụng địa phương dè dặt trong việc tiếp nhận và xác minh nguồn tin. So với mô hình tố tụng của Nhật Bản, nơi thủ tục tái thẩm được tách bạch hoàn toàn với thủ tục kháng cáo bất thường, pháp luật Việt Nam thời kỳ này vẫn còn áp dụng chung nhiều quy định phiên tòa của giám đốc thẩm sang tái thẩm.

Dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa qua biểu đồ cột thể hiện xu hướng gia tăng các vụ án tái thẩm từ 3 vụ năm 2010 lên 16 vụ năm 2014, kết hợp bảng thống kê so sánh 4 nhóm căn cứ theo Điều 291. Bảng số liệu này sẽ làm nổi bật sự phân bố không đồng đều khi nhóm căn cứ về lời khai sai sự thật chiếm tỷ trọng trên 60%, trong khi căn cứ về vật chứng giả mạo chỉ chiếm khoảng 15%. Điều này cho thấy tính bức thiết của việc hoàn thiện quy trình thẩm định lời khai và giám định tư pháp.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng thủ tục tái thẩm, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp cụ thể:

Thứ nhất, hoàn thiện quy định pháp luật về căn cứ kháng nghị. Cơ quan có thẩm quyền cần ban hành Thông tư liên tịch giải thích cụ thể cụm từ tình tiết mới làm thay đổi cơ bản nội dung vụ án, chuẩn hóa 4 căn cứ tại Điều 291. Mục tiêu giảm 50% tình trạng kháng nghị nhầm lẫn giữa giám đốc thẩm và tái thẩm, hoàn thành trong giai đoạn 2018 - 2020 do Tòa án nhân dân tối cao chủ trì phối hợp cùng Viện kiểm sát nhân dân tối cao.

Thứ hai, thiết lập quy chế thời hạn xác minh và phản hồi thông tin. Bổ sung quy định bắt buộc Viện kiểm sát phải ra quyết định xác minh trong vòng 30 ngày và trả lời bằng văn bản cho công dân, tổ chức cung cấp tin báo trong thời hạn tối đa 60 ngày. Mục tiêu đạt 100% đơn thư yêu cầu tái thẩm được thụ lý đúng hạn, áp dụng từ năm 2018 bởi hệ thống Viện kiểm sát các cấp.

Thứ ba, chuẩn hóa năng lực và trách nhiệm của người tiến hành tố tụng. Tổ chức đào tạo nghiệp vụ định kỳ 2 lần mỗi năm cho Điều tra viên, Kiểm sát viên và Thẩm phán về kỹ năng thu thập chứng cứ, kỹ thuật nhận diện tài liệu giả mạo. Mục tiêu 100% cán bộ tư pháp nắm vững tiêu chí phân loại căn cứ kháng nghị, thực hiện từ năm 2018 đến 2022 do Học viện Tư pháp và Học viện Tòa án đảm nhiệm.

Thứ tư, xây dựng cơ chế phối hợp và số hóa cơ sở dữ liệu tố tụng. Thiết lập mạng thông tin điện tử liên thông giữa Tòa án và Viện kiểm sát để theo dõi tiến độ xử lý đơn đề nghị tái thẩm. Mục tiêu cắt giảm 30% thời gian luân chuyển hồ sơ, hoàn thành trước năm 2025 do Tòa án nhân dân tối cao và Bộ Công an phối hợp triển khai.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung công trình mang lại giá trị thiết thực cho 4 nhóm đối tượng:

Nhóm thứ nhất là Thẩm phán, Kiểm sát viên và Điều tra viên. Luận văn cung cấp cẩm nang tra cứu tiêu chí phân định giữa Điều 291 và Điều 273 Bộ luật Tố tụng hình sự, giúp nâng cao chất lượng lập hồ sơ kháng nghị và hạn chế việc Tòa án bác kháng nghị do thiếu căn cứ.

Nhóm thứ hai là Luật sư và người bào chữa. Tài liệu là cẩm nang hướng dẫn phương pháp thu thập, củng cố chứng cứ mới và kỹ năng soạn thảo đơn đề nghị tái thẩm hợp lệ để bảo vệ quyền lợi tối đa cho thân chủ.

Nhóm thứ ba là Giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành Luật hình sự. Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị với hệ thống số liệu thực tiễn 5 năm (2010 - 2014) và khung phân tích lý luận chuyên sâu về các thủ tục xét lại bản án.

Nhóm thứ tư là Cơ quan lập pháp và các nhà hoạch định chính sách tư pháp. Công trình đóng góp hệ thống luận cứ thực tiễn phục vụ công tác rà soát, đánh giá tác động chính sách khi xây dựng các văn bản hướng dẫn thi hành Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015.

Câu hỏi thường gặp

Thủ tục tái thẩm khác thủ tục giám đốc thẩm ở điểm cốt lõi nào? Sự khác biệt căn bản nằm ở căn cứ phát sinh. Giám đốc thẩm xét lại bản án do có vi phạm pháp luật nghiêm trọng từ sai lầm chủ quan của người tiến hành tố tụng. Tái thẩm chỉ áp dụng khi xuất hiện tình tiết mới khách quan làm thay đổi bản chất vụ án mà Tòa án không thể biết khi tuyên án.

Ai có quyền kháng nghị bản án hình sự đã có hiệu lực theo thủ tục tái thẩm? Theo quy định tại Điều 293 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003, quyền kháng nghị tái thẩm thuộc độc quyền của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Viện trưởng Viện kiểm sát quân sự trung ương, Viện trưởng Viện kiểm sát cấp tỉnh và cấp quân khu. Tòa án không có quyền kháng nghị tái thẩm.

Thời hạn kháng nghị tái thẩm theo quy định pháp luật được tính như thế nào? Trường hợp kháng nghị theo hướng có lợi cho người bị kết án thì không hạn chế thời gian, kể cả khi họ đã chết. Trường hợp kháng nghị theo hướng không có lợi phải thực hiện trong thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự (5 đến 20 năm) và không quá 1 năm từ ngày nhận tin báo.

Tại sao tỷ lệ vụ án được giải quyết bằng tái thẩm tại Việt Nam lại rất thấp? Giai đoạn 2010 - 2014 chỉ ghi nhận 52 vụ tái thẩm trên 399.198 bản án (0,013%). Nguyên nhân do quy trình xét xử 2 cấp đã sàn lọc kỹ lưỡng chứng cứ, đồng thời pháp luật thiếu hướng dẫn cụ thể về việc xác minh tình tiết mới khiến nhiều vụ việc bị chuyển hướng sang giám đốc thẩm.

Một tình tiết như thế nào mới đủ điều kiện để mở thủ tục tái thẩm? Tình tiết đó phải thỏa mãn 2 điều kiện bắt buộc: đã tồn tại khách quan trong thời gian giải quyết vụ án nhưng Tòa án không biết, và có giá trị chứng minh làm thay đổi căn bản phán quyết như chuyển từ có tội sang không có tội hoặc thay đổi khung hình phạt.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận, khẳng định tái thẩm là thủ tục tố tụng đặc biệt để khắc phục sai lầm khách quan và bảo vệ công lý.
• Công trình phân tích sâu thực trạng 52 vụ việc giai đoạn 2010 - 2014, chỉ rõ tỷ lệ áp dụng tái thẩm 0,013% phản ánh sự hạn chế trong cơ chế phát hiện chứng cứ mới.
• Luận văn chuẩn hóa việc áp dụng 4 căn cứ kháng nghị theo Điều 291 và làm rõ thẩm quyền độc quyền của Viện kiểm sát theo Điều 293.
• Hệ thống 4 giải pháp đồng bộ được đề xuất bao gồm sửa đổi văn bản pháp luật, rút ngắn thời hạn xác minh xuống 60 ngày và tăng cường tập huấn chuyên môn.
• Lộ trình thực thi từ năm 2018 đến năm 2025 kêu gọi sự phối hợp chặt chẽ giữa Tòa án nhân dân tối cao và Viện kiểm sát nhân dân tối cao nhằm hiện thực hóa mục tiêu cải cách tư pháp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮ NG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ THỦ TỤC TÁI THẨM TRONG LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM 1. Khái niệm thủ tục tái thẩm trong luật TTHS Việt Nam Tòa án là cơ quan xét xử của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, thực hiện quyền tư pháp. Tòa án có nhiệm vụ bảo vệ công lý, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Nghị quyết số 49-NQ/TU ngày 02 tháng 6 năm 2005 về “Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020” trong đó xác định việc xây dựng, hoàn thiện tổ chức và hoạt động của TAND là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, Tòa án giữ vị trí trung tâm của hệ thống tư pháp, từng bước được hiện đại , phục vụ nhân dân , phụng sự Tổ quốc.

Theo quy định của pháp luật TTHS Việt Nam, Tòa án thực hiê ̣n hai cấ p xét xử là xét xử sơ thẩm và xét xử phúc thẩm để đảm bảo cho các vụ án được xét xử đúng người, đúng tội, đúng pháp luật, không oan sai, không bỏ lọt tội phạm. Khi bản án của Tòa án có HLPL thì nó có tiń h bắ t buô ̣c chung và phải đươ ̣c đưa ra thi hành kip̣ thời. Tuy nhiên, trên thực tế không phải lúc nào bản án hoă ̣c quyế t đinh ̣ của Tòa án đ ã có HLPL cũng đúng người, đúng tội, đúng pháp luật. Trong một số trường hợp việc xét xử , ban hành bản án, quyết định còn vi pha ̣m luâ ̣t nghiêm tro ̣ng.

Để đảm bảo cho pháp luâ ̣t đươ ̣c thực hiê ̣n mô ̣t cách đúng đắn thì trong những trường hợp như vậy cơ quan tiế n hành tố tu ̣ng có thẩm quyền phải xem xét la ̣i các bản án hoă ̣c quyế t đinh ̣ đã có HLPL đó. Việc xem xét lại quyết định bản án được thực hiện theo trình tự, thủ tục do pháp luật quy định. Luật TTHS các nước trên thế giới đều có quy đinh ̣ về thủ tu ̣c xét la ̣i các bản án hoặc quyết định đã có HLPL khi phát hiện tình tiết mới dẫn đến những 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] sai lầ m trong hoa ̣t đô ̣ng xét xử. Tùy từng hệ thống pháp luật khác nhau mà các nước có quy định khác nhau về vấn đề này: - Tái thẩm trong pháp luật tố tụng hình sự Mỹ , Đức quy đinh ̣ chỉ có mô ̣t thủ tu ̣c để xét la ̣i đố i với bản án hoă ̣c quyế t đinh ̣ đã có HLPL kể cả vấ n đề áp dụng pháp luật và cả vấn đề tình tiết mới.

Trong TTHS Na uy chỉ xé t lại bản án hoặc quyết định đã có HLPL khi xuất hiện tình tiết mới (tái thẩ m ) [15 tr. Ngươ ̣c la ̣i, có nước lại chỉ quy định thủ tục giám đốc thẩm mà không quy định về thủ tục tái thẩm như ở Trung Quốc [48]. - Một số nước như Nhâ ̣t Bản [49] thì lại phân biê ̣t hai thủ tu ̣c khác nhau: Thủ tục xét lại các bản án hoặc quyết định đã có HLPL khi có vi phạm trong viê ̣c xét xử vu ̣ án và thủ tu ̣c xét la ̣i các bản án hoă ̣c quyế t đinh ̣ đã có HLPL khi phát hiện tình tiết mới. Ở Việt Nam, thủ tục tái thẩm được quy định tại Phần thứ sáu của BLTTHS năm 2003 cùng với thủ tục giám đốc thẩm, đây là các thủ tục xét lại bản án quyết định đã có hiệu lực pháp luật; Chương XXX quy định về thủ tục giám đốc thẩm; Chương XXXI quy định về thủ tục tái thẩm.

Việc tái thẩm được quy định chung với thủ tục giám đốc thẩm, các quy định khác là quy định đặc trưng của thủ tục tái thẩm. Quy định Điều 290 của BLTTHS về tính chất của tái thẩm: Thủ tục tái thẩm được áp dụng đối với bản án hoặc quyết định đã có hiệu lực pháp luật nhưng bị kháng nghị vì có những tình tiết mới được phát hiện có thể làm thay đối cơ bản nội dung của bản án hoặc quyết định mà Tòa án không biết được khi ra bản án hoặc quyết định đó [26, Điều 290]. Các nhà khoa học pháp lý đã đưa ra nhiều quan điể m khác nhau về khái niê ̣m tái thẩ m trong TTHS. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Quan điể m thứ nhấ t cho rằng , tái thẩm là thủ tục tố tụng do Tòa án cấp trên thực hiện theo trình tự pháp luật quy định để xét lại bản án, quyế t đinh ̣ hiǹ h sự đã có HLPL của Tòa án cấp dưới bi ̣ người có thẩ m quyề n kháng nghi ̣khi có tiǹ h tiế t mới làm thay đổ i cơ bản nô ̣i dung vu ̣ án mà Tòa án không biế t đươ ̣c khi ra bản án , quyế t đinh ̣ đó nhằ m khắ c phu ̣c sai lầ m nghiêm tro ̣ng trong giải quyế t vu ̣ án [9, tr.

Quan điể m thứ hai cho rằng , tái thẩm là xét lại bản án hoặc quyế t đinh ̣ của Tòa án đã có HLPL , nhưng bi ̣kháng nghi ̣vì có những tình tiế t mới đươ ̣c pháp hiê ̣n có thể làm thay đổ i cơ bản nô ̣i dung của bản án hoă ̣c quyế t đinh ̣ mà Tòa án không biế t đươ ̣c khi đưa ra bản án hoă ̣c quyế t đinh ̣ đó [27, tr. Quan điể m thứ ba cho rằng , tái thẩm là một giai đoạn của TTHS, trong đó Tòa án xét la ̣i bản á n hoă ̣c quyế t đinh ̣ đã có HLPL bị kháng nghị vì có những tình tiết mới được phát hiện có thể làm thay đổ i cơ bản nô ̣i dung của bản án hoă ̣c quyế t đinh ̣ mà Tòa án không biế t đươ ̣c khi ra bản án hoă ̣c quyế t đinh ̣ đó [40, tr. Theo chúng tôi, các quan điểm về khái niệm thủ tục tái thẩm hiện nay đều phản ánh những nội dung cơ bản của khái niệm tái thẩm trong TTHS. Tuy nhiên, trong các quan điểm này có những điểm chưa phù hợp ở những mức độ nhất định.

Nếu cho rằng tái thẩm là một giai đoạn của TTHS thì chưa phù hợp vì theo quy định của BLTTHS thì các giai đoạn của TTHS bao gồm giai đoạn điều tra, truy tố và xét xử. Như vậy, tái thẩm không thực hiện theo trình tự, thủ tục của các giai đoạn này. Tòa án là cơ quan có thẩm quyền duy nhất xét xử các vụ án trên tất cả các lĩnh vực nói chung và các vụ án hình sự nói riêng. Xét xử có hai cấp là cấp xét xử sơ thẩm và xét xử phúc thẩm trong 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] khi đó tái thẩm không phải là xét xử lại vụ án theo thủ tục chung mà đây là thủ tục đặc biệt xem xét lại bản án, quyết định có HLPL.

Quan điểm cho rằng để có căn cứ kháng nghị thì phải có tình tiết mới làm thay đổi cơ bản nội dung của vụ án cũng chưa phù hợp với quy định của pháp luật hiện hành. Vì theo quy định của BLTTHS thì nếu phát hiện ra tình tiết mới thì chỉ cần nghi ngờ tình tiết này có thể làm thay đổi cơ bản nội dung của bản án hoặc quyết định đã có HLPL thì người có thẩm quyền đã có thể tiến hành kháng nghị tái thẩm. Trên cơ sở nghiên cứu về lý luận và thực tiễn áp dụng cũng như thông qua việc tham khảo quan điểm của các chuyên gia, nhà nghiên cứu pháp lý về khái niệm tái thẩm chúng tôi xin ma ̣nh da ̣n đưa ra khái niê ̣m riêng của mình về tái thẩ m trong TTHS như sau : Tái thẩm trong tố tụng hình sự là thủ tục tố tụng hình sự trong đó Tòa án có thẩm quyề n xét lại bản án hoặc quyế t đi ̣nh đã có hiệu lực pháp luật bị người có thẩm quyền kháng nghị vì phát hiện tình tiết mới có thể làm thay đổ i cơ bản nội dung của bản án hoặc quyế t đi ̣nh của Tòa án mà Tòa án không biết được khi ra bản án hoặc quyết định đó , nhằ m khắc phục những sai lầm nghiêm trọng trong việc giải quyết vụ án. Những đặc điểm cơ bản của thủ tục tái thẩm Một là, mục đích của thủ tục tái thẩm là nhằm khắc phục, sữa chữa những sai lầm trong bản án, quyết định đã có HLPL, đảm bảo tính hợp pháp của bản án, quyết định đó, tính thống nhất trong hoạt động xét xử.

Những sai lầm này có thể dẫn đến việc kết án oan sai người vô tội, bỏ lọt tội phạm và các vấn đề khác như vấn đề dân sự trong vụ án hình sự. Thủ tục tái thẩ m chỉ xem xét tình tiế t mới đươ ̣c phát hiê ̣n có thể làm thay đổi cơ bản nô ̣i dung của bản án , quyết đinh ̣ đã có hiê ̣u lực bi ̣kháng nghi ̣ mà không tiến hành xét xử la ̣i toàn bộ vu ̣ án như thủ tục xét xử sơ thẩm và xét xử phúc thẩm. Xem xét tin ̀ h tiế t mới đó có ý nghiã như thế nào trong việc xác 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] định sự thật khách quan của vu ̣ án , tình tiết mới này có thể làm thay đổ i cơ bản nội dung vụ án hay không. Qua đó kiể m tra tiń h có căn cứ của b ản án , quyế t đinh ̣ bi ̣kháng nghi ̣.

Tuy nhiên, để đảm bảo sự tôn trọng cần thiết đối với bản án, quyết định của Tòa án, thủ tục tái thẩm được xem xét theo trình tự, thủ tục chặt chẽ do BLTTHS quy định. Hai là, đố i tươ ̣ng của tái thẩ m là các bản án hoặc quyết định đã có HLPL nhưng bi ̣người có thẩm quyền kháng nghi ̣vì phát hiê ̣n những tình tiế t mới có thể làm thay đổi cơ bản nội dung của bản án , quyết định. Đây là đặc điểm của thủ tục tái thẩm để khác với thủ tục xét xử sơ thẩm và xét xử phúc thẩm vì xét xử sơ thẩm và xét xử phúc thẩm là việc Tòa án có thẩm quyền xét xử toàn bộ nội dung của vụ án để đưa ra phán quyết về tội danh và hình phạt đối với người phạm tội và quyết định những vấn đề khác như trách nhiệm dân sự, xử lý vật chứng.