LỜI MỞ ĐẦU Nhất quán với tinh thần của các Đại hội trƣớc, Đại hội XII (2016) đã tiếp tục nhấn mạnh giá trị, ý nghĩa, sức sống lâu bền của tƣ tƣởng Hồ Chí Minh trong thời đại ngày nay: “Tư tưởng Hồ Chí Minh là nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động của Đảng, là tài sản tinh thần vô cùng to lớn và quý giá của Đảng và dân tộc ta, mãi mãi soi đường cho sự nghiệp cách mạng của Đảng và nhân dân ta”. Đồng thời, trên cơ sở thấm nhuần tƣ tƣởng Hồ Chí Minh về giáo dục và đào tạo, Đại hội cũng khẳng định lại quan điểm coi “giáo dục - đào tạo là quốc sách hàng đầu”, là một trong 5 nhiệm vụ đột phá, trọng tâm của nhiệm kỳ 2016 - 2021. Trên tinh thần đó, chúng tôi nhận thức rằng, việc đầu tƣ một cách đúng đắn, khoa học đối với lĩnh vực giáo dục - đào tạo nói chung và giáo dục lý luận chính trị nói riêng trong giai đoạn lịch sử mới là một trong những yêu cầu có ý nghĩa chiến lƣợc. Do đó, việc giảng dạy các môn lý luận chính trị (LLCT) trong các trƣờng đại học, cao đẳng cần không ngừng đổi mới về phƣơng pháp, nâng cao về chất lƣợng nhằm thực hiện trọn vẹn sứ mệnh giáo dục, rèn luyện, bồi dƣỡng nhân cách, đạo đức, bản lĩnh chính trị đối với thanh niên - sinh viên - “rƣờng cột tƣơng lai của nƣớc nhà”.
Thực hiện Công văn số 3056/BGD-ĐT-GDĐH ngày 19/7/2019 của Bộ GD & ĐT về việc hƣớng dẫn thực hiện chƣơng trình, giáo trình các môn LLCT, Bộ môn Lịch sử Đảng và Tƣ tƣởng Hồ Chí Minh, thuộc khoa Lý luận chính trị, trƣờng Đại học Ngân hàng TP. HCM tổ chức biên soạn Tài liệu tham khảo Môn học Tư tưởng Hồ Chí Minh dành riêng cho sinh viên của Trƣờng. Để phù hợp với nội dung, chƣơng trình giảng dạy gắn với Đề cương môn học đã đƣợc biên soạn theo chuẩn AUN - QA, Tài liệu đƣợc thiết kế gồm 2 phần chính: Phần 1: TÓM TẮT NỘI DUNG MÔN HỌC Phần này gồm 6 chƣơng, đƣợc trình bày ngắn gọn theo khung chƣơng trình của Bộ GD & ĐT. Đồng thời, sau mỗi Chƣơng đều có các CÂU HỎI ÔN TẬP nhƣ một gợi ý để sinh viên tìm hiểu sâu hơn về bài học, cũng nhƣ các chủ điểm để giảng viên tổ chức thuyết trình, thảo luận nhóm trong quá trình giảng dạy.
Phần 2: CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM Phần này gồm 200 câu hỏi, bao quát toàn bộ nội dung môn học, trong đó, nhấn mạnh chƣơng 2, chƣơng 5 và chƣơng 6. Hệ thống câu hỏi này là một gợi ý ôn tập dành cho sinh viên trong kỳ thi kết thúc học phần. Dù đã nỗ lực làm việc với tinh thần khoa học, nghiêm túc song trong quá trình biên soạn chắc chắn không tránh khỏi sai sót. Kính mong sự góp ý của độc giả, nhất là sinh viên.
BỘ MÔN LỊCH SỬ ĐẢNG VÀ TƢ TƢỞNG HỒ CHÍ MINH 9 DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT CNXH: Chủ nghĩa xã hội CNTB: Chủ nghĩa tƣ bản GD & ĐT: Giáo dục và đào tạo LLCT: Lý luận chính trị 10 PHẦN I: TÓM TẮT NỘI DUNG MÔN HỌC CHƢƠNG 1 ĐỐI TƢỢNG, PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU, HỌC TẬP VÀ Ý NGHĨA HỌC TẬP MÔN TƢ TƢỞNG HỒ CHÍ MINH MỤC TIÊU Về kiến thức: Góp phần trang bị cho sinh viên những kiến thức cơ bản về một số vấn đề chung của môn học tƣ tƣởng Hồ Chí Minh Về tư tưởng: Qua nghiên cứu môn học này, sinh viên bƣớc đầu có đƣợc tƣ duy và kỹ năng đúng đắn, phù hợp khi phân tích cả về lý luận và thực tiễn các vấn đề đặt ra trong cuộc sống Về kỹ năng: Giúp sinh viên thấy rõ hơn vai trò của Hồ Chí Minh đối với sự phát triển của dân tộc Việt Nam, thêm tin tƣởng vào chế độ chính trị xã hội chủ nghĩa, tin tƣởng vào sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, góp phần tiếp thêm sức mạnh cho sinh viên về ý chí và hành động phấn đấu cho mục tiêu, lý tƣởng của cách mạng. NỘI DUNG Tƣ tƣởng Hồ Chí Minh đƣợc hình thành dựa trên cơ sở lý luận cực kỳ quan trọng là chủ nghĩa Mác- Lênin. Không có yếu tố “Chủ nghĩa Mác-Lênin” thì không thể có “Tƣ tƣởng Hồ Chí Minh”. Hồ Chí Minh là ngƣời vận dụng sáng tạo và phát triển chủ nghĩa Mác-Lênin vào hoàn cảnh cụ thể của Việt Nam trong các thời kỳ cách mạng - từ cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân đến cách mạng XHCN.
Trong mối liên quan với môn học Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam thì môn học Tƣ tƣởng Hồ Chí Minh có quan hệ chặt chẽ. Bởi vì: - Hồ Chí Minh là ngƣời sáng lập Đảng Cộng sản Việt Nam; là Chủ tịch Đảng từ tháng 2-1951 đến tháng 9-1969. - Hồ Chí Minh còn là ngƣời rèn luyện Đảng Cộng sản Việt Nam để Đảng luôn luôn là xứng đáng là Đảng mácxít-lêninnít, luôn luôn trong sạch, vững mạnh, có đủ năng lực lãnh đạo, cầm quyền. Tƣ tƣởng Hồ Chí Minh trở thành tƣ tƣởng dẫn đƣờng cho cách mạng Việt Nam, thể hiện qua cƣơng lĩnh chính trị, đƣờng lối, chủ trƣơng của Đảng qua các thời kỳ cách mạng.
- Toàn bộ lịch sử ra đời và phát triển của Đảng Cộng sản Việt Nam gắn liền với quá trình hoạt động 11 cách mạng của Hồ Chí Minh. Do vây, nghiên cứu lịch sử hoạt động của Đảng Cộng sản Việt Nam không thể tách rời vai trò của Hồ Chí Minh. Ngƣợc lại, nghiên cứu tiểu sử và sự nghiệp của Hồ Chí Minh lại càng không thể tách rời vai trò của Đảng đối với cuộc đời và sự nghiệp của Hồ Chí Minh. ĐỐI TƢỢNG NGHIÊN CỨU MÔN HỌC Đối tƣợng nghiên cứu, học tập của môn học Tƣ tƣởng Hồ Chí Minh là toàn bộ những quan điểm của Hồ Chí Minh thể hiện trong di sản mà Ngƣời để lại.
Đó là hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về sự phát triển của dân tộc Việt Nam và đối với sự phát triển văn minh, tiến bộ của nhân loại. Hệ thống quan điểm này phản ánh trong những bài nói, bài viết của Ngƣời, trong hoạt động cách mạng và trong cuộc sống hằng ngày của Ngƣời. Đó là những vấn đề lý luận và thực tiễn đƣợc rút ra từ cuộc đời hoạt động của Hồ Chí Minh cho sự nghiệp giải phóng dân tộc, giải phóng xã hội, giải phóng giai cấp, giải phóng con ngƣời. Đối tƣợng nghiên cứu, học tập môn học Tƣ tƣởng Hồ Chí Minh còn là quá trình vận động của hệ thống quan điểm của Hồ Chí Minh về sự phát triển của dân tộc Việt Nam và đối với sự phát triển văn minh, tiến bộ của nhân loại, hay nói cách khác, đó là quá trình “hiện thực hóa” hệ thống quan điểm của Hồ Chí Minh trong quá trình phát triển của dân tộc Việt Nam.
Cũng nhƣ Hồ Chí Minh đã vận dụng sáng tạo và phát triển chủ nghĩa Mác-Lênin vào điều kiện cụ thể của Việt Nam và của thời đại, quá trình hiện thực hóa hệ thống quan điểm của Hồ Chí Minh cũng là quá trình vận dụng sáng tạo và phát triển hệ thống quan điểm đó trong điều kiện mới. KHÁI NIỆM TƢ TƢỞNG HỒ CHÍ MINH Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VII đã chủ trƣơng: “Đảng lấy chủ nghĩa Mác-Lênin và tƣ tƣởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tƣ tƣởng, kim chỉ nam cho hành động”1. Đại hội nêu rõ: “Tƣ tƣởng Hồ Chí Minh là kết quả sự vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác-Lênin trong điều kiện cụ thể của nƣớc ta, và trong thực tế tƣ tƣởng Hồ Chí Minh đã trở thành một tài sản tinh thần quý báu của Đảng ta và của cả dân tộc”2. Việc khẳng định lấy chủ nghĩa Mác-Lênin, tƣ tƣởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tƣ tƣởng và kim chỉ nam cho hành động cũng đƣợc khẳng định lại trong Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội năm 1991 và Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đƣợc Quốc hội thông qua năm 1992.
Tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX (4-2001), khái niệm tƣ tƣởng Hồ Chí Minh đã đầy đủ hơn so với Đại hội VII: “Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, là kết quả của sự vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác-Lênin vào điều kiện cụ thể của nƣớc ta, kế thừa và phát triển các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hoá nhân loại”3. Tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI (năm 2011), Đảng tiếp tục khẳng định: “Tư tưởng Hồ Chí 1 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII, Nxb. Sự thật, Hà Nội, 1991, tr. 2 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII, Nxb.
Sự thật, Hà Nội, 1991, tr. 3 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2001, tr. 12 Minh là một hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, kết quả của sự vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác-Lênin vào điều kiện cụ thể của nƣớc ta, kế thừa và phát triển các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại; là tài sản tinh thần vô cùng to lớn và quý giá của Đảng và dân tộc ta, mãi mãi soi đƣờng cho sự nghiệp cách mạng của nhân dân ta giành thắng lợi”1.
Khái niệm trên đây chỉ rõ nội hàm cơ bản của tƣ tƣởng Hồ Chí Minh, cơ sở hình thành cũng nhƣ ý nghĩa của tƣ tƣởng đó. Cụ thể là: - Đã nêu rõ bản chất cách mạng, khoa học và nội dung cơ bản của tƣ tƣởng Hồ Chí Minh. Đó là hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, từ đó phản ánh những vấn đề có tính quy luật của cách mạng Việt Nam. - Đã nêu lên cơ sở hình thành tƣ tƣởng Hồ Chí Minh là chủ nghĩa Mác-Lênin, giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tinh hoa văn hóa nhân loại.
- Đã nêu lên ý nghĩa cực kỳ quan trọng của tƣ tƣởng Hồ Chí Minh bởi vì tƣ tƣởng Hồ Chí Minh là tài sản tinh thần vô cùng to lớn và quý giá của Đảng và dân tộc ta, mãi mãi soi đƣờng cho sự nghiệp cách mạng của nhân dân ta.
