Tổng quan về giáo trình

Tài liệu tham khảo môn học Tư tưởng Hồ Chí Minh do Bộ môn Lịch sử Đảng và Tư tưởng Hồ Chí Minh thuộc Khoa Lý luận chính trị, Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh tổ chức biên soạn năm 2020. Ban biên soạn gồm ThS. Nguyễn Thị Thu Lài (Chủ biên), TS. Ngô Thị Kim Liên, ThS. Phùng Văn Ứng, ThS. Hà Thanh Quyền và ThS. Vũ Thị Thu Hiền. Văn bản được biên soạn căn cứ theo Công văn số 3056/BGD-ĐT-GDĐH ngày 19/7/2019 của Bộ Giáo dục và Đào tạo về hướng dẫn thực hiện chương trình, giáo trình các môn Lý luận chính trị, đồng thời tích hợp trực tiếp với Đề cương môn học xây dựng theo bộ chuẩn kiểm định chất lượng giáo dục Đông Nam Á (AUN-QA).

Trong chương trình đào tạo đại học, môn học giữ vị trí cốt lõi thuộc khối kiến thức giáo dục đại cương bắt buộc, đóng vai trò nền tảng thế giới quan và phương pháp luận khoa học. Mục tiêu học tập của tài liệu được xác định trên ba phương diện cụ thể:

  • Về kiến thức: Cung cấp hệ thống tri thức cơ bản về nguồn gốc, quá trình hình thành, nội dung lý luận và giá trị thực tiễn của tư tưởng Hồ Chí Minh đối với cách mạng Việt Nam.
  • Về tư tưởng: Bồi dưỡng bản lĩnh chính trị, củng cố niềm tin vào sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội.
  • Về kỹ năng: Hình thành năng lực tư duy lý luận gắn với thực tiễn, rèn luyện phương pháp làm việc và phong cách ứng xử linh hoạt theo phương châm "dĩ bất biến ứng vạn biến".

Cấu trúc tài liệu được thiết kế gồm hai phần tách biệt: Phần I hệ thống hóa toàn bộ nội dung lý thuyết trọng tâm qua 6 chương bài giảng kèm câu hỏi thảo luận; Phần II cung cấp ngân hàng 200 câu hỏi trắc nghiệm khách quan phục vụ ôn tập và đánh giá kết thúc học phần.


Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

Tài liệu triển khai nội dung lý thuyết qua 6 chương có tính logic chặt chẽ:

Chương 1: Đối tượng, phương pháp nghiên cứu và ý nghĩa học tập
   │
   ▼
Chương 2: Cơ sở, quá trình hình thành và phát triển Tư tưởng Hồ Chí Minh
   │
   ▼
Chương 3: Tư tưởng về Độc lập dân tộc và Chủ nghĩa xã hội
   │
   ▼
Chương 4: Tư tưởng về Đảng Cộng sản và Nhà nước của dân, do dân, vì dân
   │
   ▼
Chương 5: Tư tưởng về Đại đoàn kết toàn dân tộc và Đoàn kết quốc tế
   │
   ▼
Chương 6: Tư tưởng về Văn hóa, Đạo đức, Con người
  • Chương 1: Đối tượng, phương pháp nghiên cứu, học tập và ý nghĩa học tập môn Tư tưởng Hồ Chí Minh: Xác định đối tượng nghiên cứu là toàn bộ di sản lý luận, thực tiễn và quá trình hiện thực hóa các quan điểm Hồ Chí Minh. Chương này chuẩn hóa định nghĩa tư tưởng Hồ Chí Minh theo Văn kiện Đại hội Đảng lần thứ VII, IX, XI; đồng thời phân tích hệ thống phương pháp luận mác-xít (tính đảng gắn liền tính khoa học, thống nhất lý luận và thực tiễn, quan điểm lịch sử - cụ thể, quan điểm toàn diện - hệ thống, quan điểm kế thừa - phát triển) cùng các phương pháp nghiên cứu chuyên ngành và liên ngành.
  • Chương 2: Cơ sở, quá trình hình thành và phát triển Tư tưởng Hồ Chí Minh: Phân tích ba nguồn gốc khách quan gồm thực tiễn lịch sử thế giới và Việt Nam cuối thế kỷ XIX - đầu thế kỷ XX; giá trị truyền thống dân tộc (chủ nghĩa yêu nước); tinh hoa văn hóa phương Đông (Nho giáo, Phật giáo, Lão giáo), tinh hoa văn hóa phương Tây (các bản Tuyên ngôn 1776, 1791; tư tưởng của Voltaire, Rousseau, Montesquieu) và hệ lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin. Nội dung chương đồng thời làm rõ nhân tố chủ quan cùng 5 giai đoạn phát triển: trước năm 1911; 1911–1920; 1920–1930; 1930–1941; và 1941–1969.
  • Chương 3: Tư tưởng Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội: Trình bày luận điểm về quyền độc lập tự do thiêng liêng, cách mạng giải phóng dân tộc theo con đường vô sản; bản chất, động lực và đặc điểm thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam ("từ một nước nông nghiệp lạc hậu tiến thẳng lên chủ nghĩa xã hội không phải kinh qua giai đoạn phát triển tư bản chủ nghĩa"). Chương này phân tích mối quan hệ biện chứng giữa độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, gắn với yêu cầu đấu tranh phòng chống "tự diễn biến", "tự chuyển hóa" theo tinh thần Nghị quyết Trung ương 4 khóa XII.
  • Chương 4: Tư tưởng Hồ Chí Minh về Đảng Cộng sản Việt Nam và Nhà nước của dân, do dân, vì dân: Khái quát quy luật ra đời đặc thù của Đảng Cộng sản Việt Nam (sự kết hợp giữa chủ nghĩa Mác - Lênin với phong trào công nhân và phong trào yêu nước), quan điểm "Đảng là đạo đức, là văn minh", 5 nguyên tắc xây dựng Đảng kiểu mới (tập trung dân chủ, tập thể lãnh đạo cá nhân phụ trách, tự phê bình và phê bình, kỷ luật nghiêm minh tự giác, thường xuyên tự chỉnh đốn) và mô hình Nhà nước pháp quyền nhân nghĩa, thượng tôn pháp luật.
  • Chương 5: Tư tưởng Hồ Chí Minh về đại đoàn kết toàn dân tộc và đoàn kết quốc tế: Xác định đại đoàn kết toàn dân tộc là vấn đề chiến lược, xây dựng trên nền tảng khối liên minh công - nông - trí thức; kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại trên nguyên tắc độc lập, tự chủ, tự cường.
  • Chương 6: Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa, đạo đức, con người: Phân tích vai trò văn hóa soi đường cho quốc dân đi; các chuẩn mực đạo đức cách mạng ("Trung với nước, hiếu với dân", "Cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư", "Thương yêu con người", "Tinh thần quốc tế trong sáng"); ba nguyên tắc tu dưỡng đạo đức ("Nói đi đôi với làm", "Xây đi đôi với chống", "Tu dưỡng suốt đời") và chiến lược xây dựng con người mới.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Tài liệu cung cấp các cấu trúc lý luận nền tảng:

  • Hệ thống hóa các phạm trù chính trị học và triết học mác-xít trong điều kiện lịch sử xã hội thuộc địa nửa phong kiến.
  • Luận giải cơ chế vận hành của hệ thống chính trị Việt Nam dựa trên nguyên tắc tập trung dân chủ và phương châm "dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra".
  • Xác lập các mốc văn kiện lịch sử quan trọng trong tiến trình cách mạng: Bản án chế độ thực dân Pháp (1925), Đường Kách mệnh (1927), Chính cương vắn tắt (1930), Tuyên ngôn Độc lập (1945), Lời kêu gọi toàn quốc chống Mỹ (1966) và Di chúc (1969).

Kỹ năng phát triển

Người học tiếp cận giáo trình sẽ rèn luyện các nhóm năng lực:

  • Kỹ năng phân tích logic - lịch sử: Đặt các sự kiện và quan điểm chính trị vào bối cảnh thời gian cụ thể để nhận định bản chất khách quan.
  • Kỹ năng tư duy liên ngành: Kết hợp phương pháp tiếp cận của sử học, chính trị học, văn hóa học và luật học trong việc giải quyết vấn đề xã hội.
  • Kỹ năng vận dụng thực tiễn: Nâng cao phương pháp công tác, khả năng tự phê bình, giải quyết mâu thuẫn trong môi trường tập thể dựa trên các nguyên tắc ứng xử Hồ Chí Minh.

Phương pháp giảng dạy và học tập

Tài liệu được xây dựng theo định hướng sư phạm tương tác, chuyển từ phương thức truyền thụ thụ động sang phát triển năng lực tự học và tư duy phản biện của sinh viên:

Giảng dạy lý thuyết (Tóm tắt 6 chương)
        │
        ├─► Thảo luận chuyên đề (Câu hỏi thảo luận cuối chương)
        │
        ├─► Tự học & Đọc mở rộng (Hồ Chí Minh Toàn tập, Văn kiện Đảng)
        │
        └─► Tự kiểm tra, đánh giá (Bộ 200 câu trắc nghiệm chuẩn hóa)
  1. Kết hợp thuyết giảng và thảo luận chuyên đề: Sau mỗi chương, tài liệu bố trí hệ thống câu hỏi thảo luận (như phân tích tính sáng tạo của cách mạng thuộc địa, thực trạng suy thoái đạo đức, vai trò sinh viên trong xây dựng chủ nghĩa xã hội). Đây là căn cứ để giảng viên chia nhóm thuyết trình, điều phối các buổi tranh luận học thuật trên lớp.
  2. Khai thác văn bản gốc và liên hệ thực tế: Giáo trình hướng dẫn sinh viên tra cứu trực tiếp các trích dẫn trong bộ Hồ Chí Minh: Toàn tập (Nxb. Chính trị quốc gia), các Văn kiện Đại hội Đảng (VII, IX, XI, XII) và bài viết đăng trên báo chí lịch sử như Le Paria, Thanh niên.
  3. Đánh giá kết quả học tập qua ngân hàng câu hỏi chuẩn hóa: Phần II tích hợp 200 câu hỏi trắc nghiệm có trọng tâm rõ ràng (tập trung vào Chương 2, Chương 5 và Chương 6). Hệ thống câu hỏi giúp lượng hóa mức độ ghi nhớ sự kiện, thông hiểu khái niệm và khả năng vận dụng kiến thức lý luận vào giải quyết bài tập tình huống.
  4. Quy trình tự học có định hướng: Sinh viên được yêu cầu nghiên cứu tóm tắt đề cương trước giờ lên lớp, lập bảng niên biểu các giai đoạn hoạt động cách mạng của Nguyễn Ái Quốc và thực hành trả lời câu hỏi trắc nghiệm sau mỗi bài học.

Điểm nổi bật và cập nhật

  • Thiết kế theo chuẩn AUN-QA: Toàn bộ nội dung bám sát khung Đề cương chi tiết môn học đã qua kiểm định chất lượng, xác định rõ ma trận chuẩn đầu ra giữa kiến thức, thái độ và kỹ năng thực hành.
  • Thực hiện Công văn 3056/BGD-ĐT-GDĐH: Tài liệu cập nhật cấu trúc chương trình mới của Bộ Giáo dục và Đào tạo, tinh giản các nội dung trùng lặp với môn Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam và Chủ nghĩa xã hội khoa học, tập trung sâu vào bản chất di sản tư tưởng Hồ Chí Minh.
  • Tích hợp quan điểm từ Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XII: Đưa vào tài liệu các định hướng về đổi mới căn bản giáo dục - đào tạo, phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, và giải pháp phòng chống "tự diễn biến", "tự chuyển hóa" theo Nghị quyết Trung ương 4 khóa XII.
  • Cấu trúc tài liệu tích hợp hai trong một: Việc ghép nối tóm tắt bài giảng cốt lõi cùng ngân hàng 200 câu hỏi trắc nghiệm trực tiếp giúp sinh viên tiết kiệm thời gian tổng hợp tài liệu, nắm bắt ngay cấu trúc đề thi học phần.

Đối tượng sử dụng giáo trình

Đối tượng Mục đích và phương thức sử dụng
Sinh viên đại học chính quy Tài liệu học tập bắt buộc cho sinh viên các ngành Tài chính - Ngân hàng, Kế toán, Quản trị kinh doanh, Kinh tế quốc tế, Hệ thống thông tin quản lý, Luật kinh tế; phục vụ chuẩn bị bài giảng, thảo luận và ôn thi kết thúc học phần.
Giảng viên bộ môn Lý luận chính trị Khung tham chiếu chuẩn để soạn giáo án, phân bổ thời lượng giảng dạy, xây dựng chủ đề thảo luận nhóm và trích xuất ngân hàng đề thi định kỳ.
Học viên sau đại học & Người nghiên cứu Tài liệu tham khảo hệ thống hóa các mốc lịch sử, khái niệm chính thống và danh mục tài liệu trích dẫn phục vụ nghiên cứu liên ngành khoa học xã hội.

Điều kiện tiên quyết: Để tiếp thu tài liệu thuận lợi, người học cần hoàn thành các học phần nền tảng: Triết học Mác - Lênin và Kinh tế chính trị Mác - Lênin.


Câu hỏi thường gặp

1. Tài liệu này được biên soạn cho đối tượng nào và theo quy chuẩn nào?

Tài liệu được Bộ môn Lịch sử Đảng và Tư tưởng Hồ Chí Minh thuộc Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh biên soạn năm 2020, dành riêng cho sinh viên bậc đại học của trường theo định hướng chuẩn hóa của Công văn số 3056/BGD-ĐT-GDĐH và khung kiểm định AUN-QA.

2. Cần chuẩn bị những kiến thức nền tảng nào trước khi học môn này?

Sinh viên cần nắm vững các nguyên lý của chủ nghĩa duy vật biện chứng, chủ nghĩa duy vật lịch sử và các quy luật kinh tế chính trị mác-xít để hiểu rõ cơ sở phương pháp luận khi phân tích các tác phẩm và đường lối cách mạng của Hồ Chí Minh.

3. Cấu trúc tài liệu có điểm gì khác biệt so với các giáo trình đại trà?

Khác với các giáo trình lý thuyết dày đặc, tài liệu này tóm tắt cô đọng 6 chương theo đúng trọng tâm bài giảng, lược bỏ các phần diễn giải dài dòng, bổ sung câu hỏi thảo luận mở và đính kèm trực tiếp 200 câu hỏi trắc nghiệm ôn tập ở nửa sau văn bản.

4. Phần câu hỏi trắc nghiệm tập trung vào những chương nào?

Theo phân bổ của Ban biên soạn, ngân hàng 200 câu hỏi trắc nghiệm bao quát cả 6 chương nhưng tập trung dung lượng lớn vào Chương 2 (Cơ sở, quá trình hình thành tư tưởng), Chương 5 (Đại đoàn kết dân tộc và quốc tế) và Chương 6 (Văn hóa, đạo đức, con người).

5. Sinh viên cần tra cứu thêm những tài liệu bổ trợ nào?

Người học nên kết hợp đối chiếu với bộ sách Hồ Chí Minh: Toàn tập (15 tập, Nxb. Chính trị quốc gia), Giáo trình Tư tưởng Hồ Chí Minh của Bộ Giáo dục và Đào tạo, các Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc của Đảng (Đại hội VII, IX, XI, XII) và các văn bản Hiến pháp năm 1992, 2013.


Kết luận

Tài liệu tham khảo môn học Tư tưởng Hồ Chí Minh của Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh là văn bản học thuật cô đọng, bảo đảm tính đảng, tính khoa học và tính sư phạm chuẩn mực. Bằng việc cấu trúc hóa hệ thống lý thuyết thành 6 chương logic kết hợp ngân hàng 200 câu hỏi trắc nghiệm và hệ thống câu hỏi thảo luận, tài liệu cung cấp công cụ tự học và tự đánh giá hiệu quả cho sinh viên. Lộ trình học tập đề xuất là nắm vững cơ sở phương pháp luận tại Chương 1, phân tích dòng lịch sử hình thành tư tưởng ở Chương 2, đi sâu vào các chuyên đề độc lập dân tộc, xây dựng Đảng, đại đoàn kết, văn hóa ở các Chương 3, 4, 5, 6, sau đó hoàn thiện việc ôn luyện thông qua hệ thống câu hỏi trắc nghiệm Phần II.